Qax –Zaqatala bölgəsinə turizm səfəri
4-03-2024, 13:17. Разместил: heqiqet
Ayaz Əlikişibəyov Mustafa oğlu1999-cu ilin yay ayında Tibb İşçiləri Həmkarlar İttifaqı vasitəsilə sanatoriya-kurort səfəri paketi alaraq, ailəmlə birlikdə Qax şəhərinin yaxınlığında yerləşən «Şəfa» müalicə pansionatına getmişdim. Dövlət tərəfindən gözəl sağlamlıq iqlimi olan istirahət və müalicə üçün yer yüksək Qafqaz dağlarının ətəyində seçilmişdir.
Müalicə pansionatında müxtəlif fizioterapiya prosedurları qəbul edilirdi. Masaj otaqları mövcud idi. Pansionatda 3 dəfə qidalanma təşkil olunmuşdu. Yerli kulinarlar dadlı yeməkləri hazırlayırdılar. Respublikanın görkəmli şairləri və alimləri burada tez-tez qonaq olurdu.
Dağın ətəyində meşədə pansionata aid bir klub var idi. Orada filmlər nümayiş olunurdu, gənclər üçün həmçinin diskotekalar təşkil olunurdu. Klubun yaxınlığında voleybol və stolüstü tennis üçün oyun meydançaları təşkil olunmuşdu. Pansionatın yaxınlığında Qax suyu ləzzət verirdi. Elə burada suyun süzülmə, doldurulma sexi də var idi. Qax mineral suyunu Azərbaycanın bir çox bölgələrinə göndərirdilər. Qax mineral suyunun xassələrini öyrənərək həkimlərin nəzarəti altında uroloji xəstəliklərdə istifadə etmək tövsiyə olunurdu.
Pansionatda vaxtımız maraqlı keçirdi, tez-tez yaxınlıqdakı kəndlərə ekskursiyalar edirdik. Belə günlərin birində avtobusla Qum kəndi yaxınlığındakı meşə zolağına getdik, burada VI əsrin yarımdairəvi Alban kilsəsi var idi. Istirahət üçün yerləşdiyimiz yerin yaxınlığında bir bulaq var idi və dağlıq yüksəklikdən çox şəffaf su olan səs-küylü bir çay axırdı. Kabab hazırlayarkən biz yabani zoğal ağacından hazırlanmış çubuqlardan istifadə edirdik və yerli qoyunların dadlı ətindən bişirilmiş «bozartma» yeməyi bizə ləzzət verirdi.
Yaxınlıqda yaşayan kəndlilər bizim şabalıd yığdığımızı görüb bizi evlərinə qonaq dəvət etdilər və şabalıdın yığılması və hazırlanması barədə bizə məlumat verdilər.
Günlərin bir günü həyətində görən qorxuya düşən kənd sakini tərəddüd etmədən evdən ov tüfəngini götürərək bir neçə dəfə atəş açaraq ayını öldürdü. Bu qorunan ərazidə ayı ovu qadağan edilib. Bu hadisə ilə bağlı məhkəmə çəkişməsi oldu və bu şəxsin külli miqdarda cərimələnməsi ilə yekunlaşdı.
Qax-Zaqatala bölgəsinin zəngin florası əsasən: palıd, fıstıq, ağcaqayın, qoz, şabalıd, böyürtkən kimi ağac və kollardan ibarətdir. Bu bitkilərin 800-dən çox növü var. Faunası vəhşi heyvanlardan ibarətdir: ayı, canavar, çöl donuzu, vaşaq. Bəzi heyvanlar Azərbaycanın Qırmızı Kitabına daxil edilib.
Növbəti ekskursiyamız İli-Su kəndinə oldu ki, onun adı bəzi müəlliflərə görə rayonda “çoxlu su” deməkdir.
Avtobusla İli-Suya gedən yolda uzaqda naməlum ustalar tərəfindən tikilmiş qədim Ulu-Körpü körpüsü diqqətimizi çəkdi. Bu körpünün yaşı üç əsrdən çox idi. Qafqaz sıra dağlarının yüksəkliklərindən sularını daşıyan, altından axan səs-küylü Kurmux çayının dağıdıcı təsirinə məruz qalan körpünün möhkəmliyi təəccüb doğururdu.
Bütün bu möhtəşəm panorama İli-Su kəndini əhatə edirdi. Kəndə gəlib Nizami adına olan parkda toplaşdıq. Qrupdan bir neçə nəfəri daş qayalarla səpələnmiş torpaq yol ilə şəlaləyə qalxmaq istəyirdi. Bir kilometrdən çox piyada getməli olduq. İli-Suya gələn insanların dediklərinə görə, yaxınlarda bu yerlərə gələn turistlərin rahatlığı üçün şəlaləyə gedən yol abadlaşdırılıb. Sonra şəlaləyə çatanda böyük hündürlükdən platformaya su tökən səs-küylü çayın şəklini gördük. Yadda qalan fotolar çəkdirdikdən sonra parka qayıtdıq.
Buradan bir qədər aralıda kiçik bir istehkam gördük ki, burada əfsanəyə görə İmam Şamil Rusiya İmperiyasının əsgərlərinə qarşı təqiblər başlayanda gizləndiyini, dağlıların azadlıq hərəkatında onlarla birlikdə vuruşdu, bu mübarizədə onlara kömək etdiyi söylənildi.
Qədim dövrlərdə İli-Su mühüm paşa titulu olan Əli-Sultan bəyin idarə etdiyi sultanlıq idi. XIX əsrin əvvəllərində Rusiya imperiyası Zaqafqaziyanı zəbt etməyə başladı.
İli-Su kəndinin əsasını burada azərbaycanlılarla birlikdə yaşayan saxurlar qoyublar. Bələdçidən bu rayonun tarixi və coğrafiyası ilə tanış olduqdan sonra axşam xoş təəssüratlarla pansionata qayıtdıq.
Bir gün tətildə olarkən, qaranlığın başlanğıcı ilə dağlara yaxın bir pansionatda qəflətən qorxulu bir fəlakət baş verdi, tufan qopdu, şimşək çaxdı və sonra leysan yağmağa başladı. Gənclərin diskotekada vaxt keçirdikləri klubda işıqların sönməsi valideynlərimizi ciddi narahat etdi. Uşaqları klubdan tez pansionata gətirməli olduq. Yay aylarında belə, bu bölgələrdə tufan və yağışlar tez-tez olurdu.
Pansionatdan onlarla kilometr aralıda yerləşən Zaqatala şəhərinə səyahət üçün sıx meşə ilə örtülmüş mənzərəli yüksək dağların yaxınlığında yerləşən rayonun təbiətini seyr etmək üçün avtomobillə köhnə yolu seçdik. Şəhərə çatandan sonra yaxşı planlaşdırılmış küçələrin təmizliyini və abadlığını müşahidə etdik.
Zaqatala yaxınlığında 1830-cu ildə tikilmiş, Rusiya İmperiyası üçün ordu qarnizonu kimi xidmət edən qədim qalaya baş çəkdik. Qala bəzi yerlərdə top güllələri ilə dağılmışdı.
Burada Qılman İlkinin “Qalada Usyan” povesti əsasında “Yenilməz batalyon” filmi çəkilib.
Şəhərdə bir çox tarixi abidələr var, bəziləri bərpa olunub və hamısı dövlət tərəfindən qorunur. Bu bölgələrin hər yerindən burada yaşayan müxtəlif xalqların nümayəndələri məskunlaşıb.
Zaqatala çoxmillətli şəhərdir. Burada yaşayanlar: azərbaycanlılar, ruslar, saxurlar, yəhudilər, udinlər, ləzgilər, tatarlar, avarlar, müxtəlif dinlərə etiqad edən ingiloylardı. Bu bölgənin təbiət hədiyyələrini satmaqla məşğul olan yerli bazarda da olduq.
Açıq havada bu bərəkətli torpağın havasında yetişən və bitən çeşid-çeşid meyvə ətirlərini duyduq. XX əsrin 60-cı illərində Bolqarıstandan gətirilən qızılgüllər vadisində olduq və burada yetişdirilən müxtəlif növ qızılgülləri sehr etdik.
Zaqatala şəhərində küçələrdə və həyətlərdə qızılgüllər bitir. Yerli sakinlər qızılgüldən mürəbbə, şərbət, qızılgül suyu hazırlayırlar. Qızılgüldən alınan efir yağlarından kosmetikada istifadə olunur.
Zaqatala yaxınlığında, meşənin yaxınlığında yerləşən gözəl panoramalı restoranların birində nahar etdikdən sonra bu rayonda yaşayan vəhşi heyvanlarla qarşılaşacağımızdan qorxaraq, qaranlıq, meşənin dərinliyinə getməyə cəsarət etmədik. Axşam nahar üçün pansionata qayıtdıq.
Səfərin sonunda Qərbi Azərbaycanın mənzərəli təbiəti diyarında olmağımızla bağlı unudulmaz təəssüratlarımızı özümüzlə götürərək Bakıya yola düşdük.
Dövlətimiz Azərbaycanın regionlarının inkişafına böyük diqqət yetirir, lakin bu gün Ermənistanın təcavüzündən azad edilmiş, onilliklər boyu işğal altında olan torpaqlara üstünlük verilir. Şəhər və kəndlərin bərpası, sonralar öz doğma yurdlarını tərk etməyə məcbur olmuş qaçqınların məskunlaşdırılması üçün buraya külli miqdarda vəsait qoyulur.
Azərbaycanda yaşayaraq, ölkənin bütün ərazilərinin qaytarılmasının sevincini hiss edirsən. Biz həm də Azərbaycanı daha da tərəqqiyə aparan, əmin-amanlıqlı gələcəyi təmin edən İlham Heydər oğlu Əliyev kimi lideri olan bir xalq kimi xoşbəxtik. Bütün bunlar bizə iqtisadiyyatı daha da inkişaf etdirməyə, gənc nəslin vətənpərvərlik, Vətənə məhəbbət ruhunda tərbiyə olunmasına imkan verir.
Dövlətimizin strateji kursu Azərbaycan Respublikasının müdrik rəhbərliyi tərəfindən həyata keçirilən digər dövlətlərlə dinc yanaşı yaşama və dostluq əlaqələrinin inkişaf etdirilməsi, ölkənin müdafiə təhlükəsizliyinin möhkəmləndirilməsidir.
2024-cü il.
***
Туристическая поездка в Гах-Закатальский регион Азербайджана
Аликишибеков Аяз Мустафа оглы
Приобретя санаторно-курортные путевки через профсоюз медработников летом 1999 года, я вместе со своей семьей выехал в расположенный неподалеку от г. Гаха лечебный пансионат «Шафа». Место для отдыха и лечения, государством было выбрано у подножия высоких Кавказких гор с прекрасным оздоровительным климатом.
В лечебном пансионате можно было принять различные физиотерапевтические процедуры. Существовали массажные кабинеты. В пансионате было организовано 3-х разовое питание. Местные кулинары готовили вкусно, пища отличалась разнообразием. Сюда часто приезжали на отдых видные поэты и ученые Республики.
Неподалеку у подножия горы вблизи леса находился клуб, относящийся к пансионату, где демонстрировались фильмы и там же устраивались для молодых дискотеки. Рядом с клубом были организованы игровые площадки для волейбола и настольного тенниса. Вблизи с пансионатом имелся родник, при посещении которого мы наслаждались вкусом Гахской воды. Там же находился цех по разливу этой воды. Гахскую минералку отправляли во многие регионы Азербайджана. Изучив свойства Гахской минеральной воды, под контролем врачей, рекомендовано использовать её при урологических заболеваниях.
Время в пансионате проходило интересно, часто устраивались экскурсии в близлежащие села. В один из таких дней мы выехали автобусом в лесополосу неподалеку от села Гум, где находилась полуразрушенная Албанская церковь VI века н.э. Осмотрев церковь мы продолжили путь в лес по крутым склонам гор. Неподалеку от места где мы расположились на отдых имелся родник, а также с горной высоты текла шумная река с очень прозрачной водой. Готовя шашлыки мы использовали прутья из дикого кизилового дерева, а в кастрюле где варилась «бозартма» из вкусного мяса местных овец-добавляли для аромата кизиловые ягоды, имеющие лечебные свойства при многих болезнях, в том числе сахарном диабете.
Сельчане, живущие неподалеку, увидев как мы собираем каштаны, рассказали нам историю посещения медведями их домов, где они после сборки высушивали каштаны во дворе, ведь каштаны являются лакомой пищей для этих животных.
В один из дней, увидев в своём дворе этого зверя, испугавшийся сельчанин, не мешкая достал из дома охотничье ружьё, выстрелив несколько раз и убив медведя. Охота на медведя запрещалась в этом заповедном крае. В связи с этим инциндентом была судебная тяжба, закончившаяся для этого человека большим штрафом.
Богатая флора Гахско-Закатальского районов состоит в основном из деревьев и кустарников, таких как: дуб, бук, клен, грецкий орех, каштан, кизил, ежевика. Их более 800 видов. Фауна же состоит из диких зверей: медведя, волка, кабана, рыси. Некоторые животные занесены в красную книгу Азербайджана.
Следующую экскурсию мы совершили в село Или-Су, название которого по некоторым авторам означает много воды в крае.
Проезжая на автобусе по дороге в Или-Су, мы заметили невдалеке древний мост Улу-Кёрпю, построенный неизвестными мастерами. Возраст этого моста превышал более трех столетий. Удивление вызывало прочность моста, подвергшегося разрушительному воздействию протекающей под ней шумной реки Курмух, несущая свои воды с высоты гор Кавказа.
Вся эта величественная панорама окружала село Или-Су. Доехав до села мы расположились в парке им. Низами. Немногие из группы захотели подняться к водопаду по грунтовой дороге, усеянной крупными каменными валунами. Приходилось идти больше километра. Из рассказа людей, побывавших недавно в Или-Су, дорога к водопаду была благоустроена для удобства туристов посещающих эти места. Тогда, дойдя до водопада, перед нами предстала картина шумной реки низвергающая свои воды на площадку с большой высоты. Сделав памятные фотографии мы вернулись в парк.
Неподалеку отсюда мы заметили маленькое крепостное сооружение, где по преданию скрывался от преследования солдат Русской империи Имам Шамиль, с которыми он воевал в освободительном движении горцев, помогая им в этой борьбе.
Или-Су в древности был султанатом, где правил Али-Султан бек, имевший важный титул паши. В начале ХIХ века Российcкая Империя начинает завоевание Закавказья и присоединения
Султаната к России.
Село Или-Су основали Цахуры живущие здесь с азербайджанцами. Ознакомившись у экскурсовода с историей и географией этого края, к вечеру мы с незабываемыми впечатлениями вернулись в пансионат.
В один из дней во время отдыха, с наступлением темноты, в пансионате близко расположенной к горам, вдруг разразилась пугающая стихия, нагрянула гроза с раскатами грома, сверканием вблизи молний и затем хлынувшим проливным дождем. В клубе, где молодежь проводила время на дискотеке погас свет, не на шутку побеспокоив нас родителей. Пришлось детей из клуба быстро перепроводить в пансионат. Даже летом грозы и частые дожди не редкость этих краях.
Для поездки в г.Закаталы, находящаяся в десятках километрах от пансионата, мы на автомобиле для наблюдения природы края выбрали старую дорогу, расположенную близко от живописных высоких гор покрытых густым лесом. Доехав до города мы замечали здесь чистоту и благоустройство удачно спланированных улиц.
В окрестностях Закатал осмотрели древнюю крепость, построенную в 1830 году, служившую армейским гарнизоном для Российской империи. Крепость была местами разрушена от попадания пушечных ядер.
Здесь был снят фильм Непобедимый батальон по повести Гылмана Илькина «Галада усьян».
В городе много исторических памятников, некоторые из которых отреставрированы и все охраняются Государством. Речь разных народов проживающих здесь можно было услышать повсюду в этих краях.
Закаталы многонациональный город. Проживающие здесь люди это: азербайджанцы, русские, цахуры, евреи, удины, лезгины, татары, авары, ингилойцы исповедущие разные религии. Посетили местный базар, где бойко торговали дарами природы этого края.
На открытом воздухе стоял аромат от разнообразных фруктов растущих на этой плодородной земле. Мы также побывали в долине роз, привезенных из Болгарии в 60-х годах XX века и выращиваемых здесь разных сортах царицы цветов.
В г. Закаталы розы растут на улицах и во дворах. Местные жители производят из роз варенья, сиропы, розовую воду. Эфирные масла, получаемые из роз используют в косметике.
Отобедав в одном из ресторанов с красивым панорамным видом, расположенный в окрестностях Закатал рядом с лесом, мы для прогулки не рискнули углубиться в темный прохладный лес боясь встречи с дикими животными обитающими в этом краю. К вечеру на ужин мы вернулись в пансионат.
По окончании срока путевки мы выехали в Баку, унося с собой незабываемые впечатления от пребывания в краю живописной природы Западного Азербайджана.
Наше Государство уделяет большое внимание к обустройству регионов Азербайджана, но сегодня приоритет отдается освобожденным от агрессии Армении, десятилетиями находящимися под окупацией землям. Сюда вкладываются большие средства для восстановления городов и сел и переселения вынужденных тогда покинуть родные края беженцев.
Живя в Азербайджане испытываешь счастье от возвращения всех территорий страны. Мы также счастливы как народ, у которого есть такой лидер как Ильхам Гейдар оглы Алиев, который ведет Азербанджан к дальнейшему процветанию и обеспечению мирного будущего. Все это позволяет в дальнейшем развивать экономику и воспитывать подрастающее поколение в духе патриотизма и любви к Родине.
Стратегический курс нашего Государства-это мирное сосуществование и развитие дружественных отношений с другими странами, укрепление оборонной безопасности страны, что осуществиляется мудрым руководством Азербайджанской Республики.
2024 год.
Вернуться назад