Şimali Qafqaza səyahət - Путешествие на Северный Кавказ
3-04-2025, 14:49. Разместил: heqiqet
Əlikişibəyov Ayaz Mustafa oğlu,2025-ci il.
XX əsrin 50-ci illərində, uşaq yaşlarında və 1965-ci ildə, artıq yeniyetmə yaşlarında, Bakıda və Abşeronda hava temperaturunun bəzi günlərdə 41-42 dərəcəyə çatdığı isti yay aylarında, mən valideynlərimlə birlikdə Böyük Qafqaz dağlarında yerləşən Kislovodsk şəhərinə getmişdim.
Bu cür səfərlərdən birində, “Moskviç” markalı avtomobillə Gürcüstanın paytaxtı Tbilisi şəhərinə gəldik və vaxt itirmədən, restoranın birində dadlı, təamlı gürcü yeməklərini dadaraq nahar etdikdən sonra, qısa marşrut üzrə Kislovodsk şəhərinə doğru yola davam etdik. Bu yol dağlıq Hərbi Gürcüstan yolu üzərindən keçir. Amma dağ yolunun keçidinə yaxınlaşarkən, yerli bir taksi sürücüsü bizə yolun bağlandığını, böyük bir uçqunun baş verdiyini xəbər verdi.
Belə halda, biz alternativ yol ilə, Surami dağ aşırımı ilə Kutaisi, Tuapse, Armavir, Maykop şəhərlərindən keçərək yolumuzu davam etdik. Bu yol bizim səyahətimizi yüzlərlə kilometr uzatdı. Kislovodsk şəhərinə çatdıqda, adətən iki həftəlik, bəzən isə bundan daha uzun müddətli, valideynlərim üçün dincəlmək və müalicə almaq məqsədilə bir mənzil kirayələyirdik.
Kislovodsk şəhəri öz mükəmməl iqlimi, Narzan adlı müalicəvi mineral suyunun faydalı xüsusiyyətləri və möhtəşəm kurort parkı ilə turistləri cəlb edir.
Kislovodsk şəhərinin tarixi 1803-cü ildən başlayır. O dövrdə Kislıy Kolodets, Narzan mənbəyinin yaxınlığında bir qala mövcud idi. Narzan suyu, möcüzəvi xüsusiyyətləri ilə əvvəllər də tanınırdı və dağlılar tərəfindən bu gözəl vadidə yüksək dəyərləndirilirdi. Türk xalqları onu Açe-su - turş su adlandırırdılar.
Çar Aleksandr I, Kislıye Vodı yaxınlığında hərbi qalaların inşası üçün fərman imzalamışdı. 1820-ci ildə şair Aleksandr Serqeyeviç Puşkin, general Rayevski ailəsi ilə birgə burada dincəlmək üçün səfər etmişdilər, həmçinin 1837-ci ildə şair Mixail Yurieviç Lermontov da bu yeri ziyarət etmişdi.
1848-ci ildən etibarən şəhər tədricən evlərlə inşa edilməyə başlandı. Mеmar Upton XIX əsrin ortalarında qotik tərzdə, qalaya bənzəyən Narzan Qalereyasını inşa etdi və bu, şəhərin parlaq görməli yerlərindən birinə çevrildi.
1850-ci ildən Kislovodskaya Sloboda kurort şəhərciyi kimi tanınmağa başladı, 1903-cü ildən isə şəhər statusunu aldı. 1904-cü ildən burada Narzan vannalarını qəbul etmək üçün bir müalicəvi sanatoriya açıldı.
1912-ci ildə parkın girişində kolonada inşa olundu. Bura rus cəmiyyətinin bütün nüfuzlu şəxslərinin toplaşdığı yerə çevrildi. O illərdə Kislovodsk şəhəri abadlaşdırılmağa başlanmışdı. Burada sanatoriyalar inşa olunurdu. Yumşaq iqlim, təmiz dağ havası, mineral su və müalicəvi prosedurlar burada istirahət edənlərin sağlamlığına müsbət təsir göstərirdi.
Kislovodsk Milli Parkı 965 hektar ərazini əhatə edir, xüsusi mühafizə olunan və Avropanın ən böyük milli parkıdır. Burada musiqili fontanlar, kaskad pilləkəni, Gül vadisi, Hava Məbədi adlı məkan yaradılıb, təbiət abidələri isə parkın yollarını bəzəyən kiçik qırmızı daşlardır.
Terrenkur – istirahətçilərin parkda 1700-dən 6000 metrə qədər məsafə qət etdiyi müalicəvi gəzinti növüdür. Buralar, Narzan qalereyasından Zerkalnıy prud (Güzgü gölməçəsinə), sonra isə Qızılgül vadisindən boz daşlara qədər uzanır. Parkda Olxovka çayı axır.
Burada turistlərin şahmat oynamaq üçün yerlər, bir çox istirahət guşələri, idman meydançalarında isə voleybol və böyük tennisin oynandığı sahələr mövcuddur. Parkda 250 növ ağac, kol və ot bitkisi yetişir. Bunlara sərv, şam, buk, yəsəd, ağcaqayın, şam və digər bitkilər daxildir. Burada yaşayan heyvanlar: dələlər, dovşanlar, tülkülər, meşə pişikləri, nadir qara ağac quşudur. Parkda gəzərkən, biz müşahidə edirdik ki, dələlər ağacdan yerə enərək, insanlardan qorxmadan otların üzərində gəzir, yerə düşən şam, küknar konusları toplayır və onlardan dadlı olan toxumları çıxarırdılar.
1976-cı ildə qohumlarımla birlikdə Kislovodska avtomobillərlə gəldikdə, o zaman şəhərin mərkəzində mənzillər kirayələdik. Yerli hakimiyyət orqanları ekoloji vəziyyəti qorumaq məqsədilə şəhərə xarici avtomobillərin girməsini qadağan edirdi.
Kislovodskun kənarında turistlər üçün bir neçə kilometr uzaqlıqda avtomobil dayanacağı yaradılmışdı və biz şəhər daxilində hərəkət etmək üçün ictimai nəqliyyatdan istifadə etdik.
O illərdə kurortda istirahət edərkən, 1917-ci ildə müğənni Şalyapinin yaşadığı bağ evini ziyarət etdik, bu ev müasir üslubda inşa edilmişdi. Orada şəxsi əşyalar, fotolar və digər eksponatlar saxlanılmışdı. Həmçinin, "Qala" adlı Tarix-Diyarşünaslıq muzeyinə ekskursiyaya getdik.
XIX əsrə aid memarlıq abidəsi olan Filarmoniya binası, dəmir yol stansiyasına tərəf baxır. Bu bina 1835-ci ildə inşa edilib. Yay aylarında parkda gəzərkən, biz tez-tez Kislovodsk sanatoriyalarında istirahət edən və müalicə alan Azərbaycandan olan turistlərlə qarşılaşırdıq.
Parkda yerləşən unikal tikili olan kaskad pilləkəni, fontanlarla olan hovuzu əhatə edir və parkın girişindəki müşahidə meydançasına çıxır. Parlaq və çiçəklənən, ətrafa yayılmış qoxusu ilə Gül Vadisi, yalnız milli parkın deyil, bütün kurort şəhərinin ən tanınmış görməli yerlərindən biridir. Bu gül bağı turistlər tərəfindən ən çox ziyarət edilən nöqtələrdən birinə çevrilib. Bu gözəl yer həm də yerli sakinlər arasında populyar istirahət məkandır.
Kavminvod-da (Kavkazskiye Mineralnıye Vodı) hərəkət edən elektrik qatarından istifadə edərək, bir günlük Pyatiqorsk şəhərinə səyahət etdik. Burada “Svetnik” adlı parkı ziyarət etdik. Bu park konsert zalının yaxınlığında yerləşir. Dairəvi fontanlar, 3 bürünc heykəllər eleqant bir landşaft dizaynı yaradıb. Parkda müxtəlif növ və rənglərdə olan çoxlu sayda çiçək var. Park 1829-cu ildə açılmışdır.
Maşuk — maqmatik dağ, Pyatiqorye bölgəsinin mərkəzində yerləşir və təbiət abidəsi hesab edilir. Bu dağda böyük rus şairi Mixail Yuryeviç Lermontovun istefada olan mayor N.S.Martınovla döyüşü baş tutmuş və nəticədə Lermontov həyatını itirmişdir.
Maşuk dağının cənub yamacında, 40 metr dərinliyində, təbii isti mineral su ilə dolu olan Pyatiqorsk çökəkliyi yerləşir. Suyun bənövşəyi rəngini, böyük miqdarda hidrogen sulfidinin olması təmin edir. Bu, qazın buxarlanması nəticəsində kalsium tərkibli qayalar dağılaraq, nəticədə mağaranın üzəri çökərək böyük bir çuxur əmələ gətirib. 1856-cı ildə burada 47 metr uzunluğunda tunel tikilmiş və bu tunel vasitəsilə biz gölü keçə bildik.
Pyatiqorskda, şəhərin yaxınlığında inşa edilən "Sevgi və Günəşin Qapısı" adlı bir arka yerləşir, bu arka böyük, açıq rəngli daşlardan hörülüb. Bu yeri biz də ziyarət etdik, buralar turistlər və şəhər sakinləri tərəfindən çox sevilir. Burada iki dağın körpü ilə birləşdiyi və müşahidə meydançasının yerləşdiyi bir məkan var. Bu meydançadan Qafqaz silsiləsinin, Elbrus dağının və ağaclarla örtülmüş Pyatiqorsk Beştau dağının möhtəşəm mənzərəsi görünür. Arka 1970-ci ildə inşa edilmişdir. Biz bu meydançanı fotosessiya üçün istifadə etdik.
Burada, adı Elbrus olan yaşlı atanın Maşuk adlı oğlunun qıza aşiq olması haqqında kədərli bir əfsanə yaranmışdır. Pyatiqorskun digər məşhur yerlərindən Çin Pavilyonunu qeyd etmək lazımdır. Qaynar dağ ilə Maşuk təpəsi ətəyində ağ daşdan tikilmiş bina var – bu, Pyatiqorsk Akademik Qalereyasının “daş tacı”dır, 1825-ci ildə yaradılmışdır. Bundan əvvəl qalereya Yelizavetinski adı ilə tanınırdı, çünki o, İmperator I Aleksandrın həyat yoldaşının şərəfinə adlandırılmışdı.
Burada, 1810-cu ildən başlayaraq şəfa verən bir bulaq mənbəyi tapılmışdır. Binada vannalar yerləşirdi. M.S. Vorontsovun təşəbbüsü ilə memar Upton 1851-ci ildə İtalyan Renessans üslubunda qalereya inşa etdi. Buraya yalnız vannalara girmək üçün deyil, həm gəzməyə gəlirdilər. Keçən əsrin 60-cı illərində yeni içməli büvet açıldı, çünki Yelizavetinski bulağı XIX əsrin sonunda itib.
Kislovodskdan Bakıya qayıdarkən, bütün Dağıstanı keçərək, Azərbaycanın sərhədinə yaxınlaşdıq və Rusiyanın cənubunda yerləşən qədim Dərbənd şəhərinə gəldik. Bu şəhər Maxaçqala şəhərindən 125 km cənub-şərqdə, Xəzər dənizinin sahilində, Böyük Qafqaz dağlarının ətəklərində yerləşir.
İlk yaşayış məntəqələri eramızdan əvvəl IV minilliyin sonlarına təsadüf edir. Dərbəndin ən qədim adı olan “Xəzər qapıları” barədə ilk qeyd VI əsrə aiddir və bunu məşhur qədim yunan coğrafiyaçısı Hekatey Miletski yazmışdır. Müasir şəhər eramızın 438-ci ilində, fars qalası olaraq tikilmişdir. Bu qala, Narın Qala adlı təpədə yerləşən bir qala və ondan dənizə doğru gedən iki daş divardan ibarət olub. Dənizlə dağlar arasında üç kilometr uzunluğunda dar bir keçidi bağlayaraq, şəhər ərazisini şimaldan və cənubdan qoruyurdu.
Şəhərin görməli yerləri arasında qədim müdafiə divarı, Sasanilər dövrünə aid olan ikili divar yer alır, bu divarı farslar, ərəbilər və monqollar istifadə ediblər. Narın Qala qalası, içində hamamlar, su anbarları, qədim binaların qalıqları ilə yanaşı, V əsrə aid olan Çarpaz gümbəzli məbədi də saxlanılıb və sonra bu məbəd atəşpərəstlərin məbədinə çevrilib. Şah sarayı isə bu günə qədər xarabalıqlar halında gəlib çatmışdır.
Dərbənd, fars dilində "bağlı qapılar" mənasını verir. Şəhərdə çoxlu məscidlər, pravoslav kilsəsi, sinaqoq var, əhalisi isə: ləzgilər, azərbaycanlılar, tabasaranlar, darginlər, ruslar, ağullar və digərləridir. Konfessiyalar arasında isə müsəlmanlar, pravoslavlar və yəhudilər mövcuddur.
Dərbənddəki qohumlarımızda bir gecə qaldıqdan sonra, ertəsi gün Bakıya yola çıxdıq.
1985-ci ildə, sonuncu dəfə həyat yoldaşım ilə Kislovodska getdim. Hər dəfə bu şəhərə baş çəkdikdə olduğu kimi, biz tez-tez milli parkda gəzərdik, təbiətinə heyran qalardıq, Narzan içərdik, qalereyaya baş çəkərdik, parkda terrenkur edərək Gül vadisinə gedərdik, Rozariyanın möhtəşəm gözəlliyini seyr edərdik, sonra isə Hava Məbədinə qalxıb, yüksəkdə yerləşən kafedə nahar edərək, orada istirahət etməyə qərar verərdik.
Pavilyon, 1914-cü ildə yerli sakinlər və turistlər üçün rahatlıq təmin etmək məqsədilə inşa edilmiş qədim bir tikilini xatırladır. Bu, Elbrus dağını görmək üçün nəzərdə tutulmuş bir müşahidə meydançasıdır. Buradan həmçinin, Gül vadisindən 30 dəqiqəlik piyada məsafədə olan “Krasnoye Solnışko” (Qırmızı Günəş) dağını görmək olar.
Biz, həmçinin Kislovodsk yaxınlığında Alikonovka çayı kənarındakı "Xəyanət və sevgi qalası"na da baş çəkdik. Qala, qeyri-adi bir qayalıq formasında görünür. O, öz şeirsal adını bir əfsanəyə görə alıb. Bir qız, nişanlısının ardınca qayadan tullanmağı imtina edib, atası onu sevmədiyi biri ilə evləndirmək istəyib, ikili sonluq olan bir əfasnədir.
Bir gün, kurortda olduğumuz zaman, Kislovodsk gölünə getdik, sonra isə Kislovodsk yaxınlığındakı “Xəyanət və sevgi qalası”nın ətrafında 5-7 kilometr məsafədə yerləşən “Medovıye vodopadı” şəlalələrinə getdik. Təbiət tərəfindən yaranmış bu şəlalələr 18 metr yüksəkdən düşərək vəhşi arıların yuvalarına çırpılaraq adını alır və şirin dad verir.
Kislovodskdan 3 kilometr məsafədə Lermontov qayası yüksəlir. Bu qaya, Mixail Yuryeviç Lermontovun “Bizim zamanımızın qəhrəmanı” əsərində Peçorin və Qruşinski arasında döyüşün baş verdiyi yerdir. Bu qaya, həm də, arxeoloji abidə olaraq maraqlıdır. Gün boyu gözəl mənzərələrdən zövq alaraq, biz Kislovodskun simvolu olan — Şimali 5 Qafqazın ətəklərində təbiət tərəfindən yaradılmış “Qora kolso” (Halğa dağ) adlı qaya quruluşuna yaxınlaşdıq. Bu dağ 900 metr hündürlükdə yüksəlir.
Kislovodsk kurort şəhərində olduğumuz zaman, Dombay-a ekskursiyaya getdik. Yol, Karaçayevsk şossesi ilə, Podkumok çayının axdığı dərəyə yaxın keçirdi və biz Böyük Qafqazın əsas silsiləsinin gözəl mənzərələrini seyr edirdik.
Karaçayevo-Çerkessiya Respublikasında yerləşən kurort yaşayış məntəqəsi, Teberdinsk Təbiət Qoruğunun ərazisindədir. Məşhur yerlər arasında Alibek və Çuçxur şəlalələri, Buduk və Murucin gölləri və digərləri var.
Dombay, Tеbеrda çayı vadisində yerləşən bir dağ-xizək kurortudur. Dombay Ulqen adı "zubrun öldüyü yer" mənasını verir.
Dombay, Böyük Qafqazın dağçılıq, dağ xizəyi və turizm mərkəzlərini bir araya gətirən sağlamlıq mərkəzidir. Buranın qara dəniz sahilinə 65 kilometrlik məsafəsi var. Dombayın fəthi 1921-ci ildən başlamış, 1940-cı ildən isə dağçılıq və dağ xizəyi ilə enişlər başlanmışdır.
İstirahət, dağçılıq və turizm bazası 1971-ci ildən yaradılıb. Kurortda biz çox təmiz suyu olan və yüksəkdən axan Alibek çayını müşahidə etdik. Kurortda hərəkət etmək üçün 3000 metr uzunluğunda olan kanat xəttindən istifadə etdik. Kurortdakı ən yüksək dağ Mussa-Açitara dağıdır. Dombayın ən yüksək nöqtəsi isə 4046 metr hündürlüyü olan Ulqen zirvəsidir.
Kislovodskda istirahətimizin sonuna yaxın bir günlüyə elektrik qatarı ilə Yessentuki şəhərinə getdik. Bu şəhər Rusiyanın əsas balneoloji kurortu olub. Həzm sistemi, qaraciyər xəstəlikləri və maddələr mübadiləsinin müalicəsi ilə məşhurdur. Yessentuki şəhəri 1825-ci ildə təsis edilib. 1846-cı ildə mineral suların idarə edilməsi knyaz M.S. Vorontsova tapşırılıb. Bu vaxtdan etibarən mineral su mənbələri Yessentuki mənbələri adlanmağa başlayıb. 1847-ci ildən etibarən kurortlar Qafqaz Mineral Suları idarəsi tərəfindən idarə olunub.
Parkı ziyarət etdik və orada gəzərkən №4 və №17 nömrəli mineral su büvetlərinə yaxınlaşdıq, burada şəfalı suyun dadını çıxardıq. Həmçinin, 1980-ci illərin ortalarında adı dəyişdirilən Komsomol parkında, "Qələbə parkı"nı da ziyarət etdik.
Yessentuki sanatoriyalarında xroniki xəstəliklərin müalicəsində hidrogen sulfidli karbonat vannalarından uğurla istifadə olunur, həmçinin kurortda palçıq müalicə mərkəzləri mövcuddur.
Kislovodskda iki həftəlik istirahətimizi başa vurduqdan sonra dəmir yolu ilə Bakıya yola düşdük və bu gözəl Qafqaz dağları bölgəsində keçirdiyimiz hər anın dərin təəssüratlarını özümüzlə apardıq.
*****
Путешествие на Северный Кавказ
В 50-х годах XX столетия, в раннем детстве и в 1965 году, уже в подростковом возрасте, в летние жаркие месяцы в Баку и на Апшероне, когда температура воздуха в отдельные дни достигает 41-42 градусов, я с родителями ездил в город Кисловодск, расположенный в горах Большого Кавказа, с прохладным климатом.
В одном из таких поездок, прибыв на автомобиле марки «Москвич» в город Тбилиси, мы решили ненадолго задержаться в грузинской столице. Отобедав в ресторане и вкусив аппетитные грузинские блюда, мы продолжили путь по короткому маршруту в город Кисловодск, проходящий по горной Военно Грузинской дороге. Но подъезжая к перевалу нас остановил местный таксист, сообщив нам о произошедшем большом обвале, оползне, перекрывшем надолго этот участок трассы. Нам тогда пришлось ехать обходной дорогой, преодолевая Сурамский перевал, растянувшийся на десятки километров через города Кутаиси, Туапсе, Армавир, Майкоп. Наш путь удлинился на сотни километров. Проехав до города Кисловодска, мы обычно арендовали здесь квартиру на две недели, а иногда и больше этого срока для отдыха и лечения моих родителей.
Город Кисловодск привлекает туристов своим прекрасным климатом, минеральной лечебной водой Нарзан, великолепным курортным парком.
История города Кисловодска начинается с 1803 года. В то время была крепость у Кислого Колодца, источника Нарзана. Сам Нарзан, чудодейственный напиток, был известен еще раньше и почитаем у горцев в живописной долине. Тюркские народы называли его Аче-су – кислая вода.
Царь Александр I издал указ о строительстве военной крепости при Кислых водах. Здесь бывали на отдыхе в 1820 году поэт Александр Сергеевич Пушкин и генерал Раевский с семьей, а в 1837 году Кислые воды посетил поэт М.Ю. Лермонтов.
С 1848 года город постепенно застраивался домами. Архитектор Уптон построил в середине XIX века Нарзанную галерею, похожую на готический замок, ставшую яркой достопримечательностью города.
С 1850 года Кисловодская Слобода считалась курортным городком, а с 1903 года получила статус города.
С 1904 года здесь открылась лечебница, где отдыхающие принимали нарзанные ванны.
В 1912 году при входе в парк была построена колоннада. Сюда съезжался весь цвет российского общества. В те годы город Кисловодск начал благоустраиваться. Здесь строились санатории. Мягкий климат, чистый горный 2 воздух, минеральная вода, лечебные процедуры укрепляли здоровье приехавших на курорт людей.
Национальный парк Кисловодска в 965 гектарах, особо охраняемый, крупнейший в Европе. Здесь установлены поющие фонтаны, каскадная лестница, создана долина роз, местечко Храм воздуха, а памятники природы – это мелкие красные камни, покрывающие дорожки парка.
Терренкур – лечебная ходьба от 1700 до 6000 метров, совершаемая в парке отдыхающими, тянулся от Нарзанной галереи к Зеркальному пруду, а затем от долины роз до серых камней.
В парке протекает река Ольховка. Здесь много беседок для отдыха, где туристы играют в шахматы, а на спортивных площадках – в волейбол и большой теннис. В парке произрастает 250 пород деревьев, кустарников, травяных растений. Это кедр, лиственница, бук, ясень, клён, ель, черный орех и другие.
Животные, живущие здесь – это белки, зайцы, лисы, лесной кот, редкий черный дятел. Прогуливаясь по парку, мы замечали, как белки спускались с дерева на траву, не испытывая страха к людям. Подбирали еловые шишки, доставая из них семена, служившие лакомством для этих животных.
Приехав в Кисловодск в 1976 году с родственниками на автомобилях, мы тогда арендовали квартиры в центре города. Местные власти запрещали въезд в город иногородним машинам, заботясь об экологической обстановке здравницы.
Была создана стоянка за несколько километров на окраине Кисловодска для туристов и мы вынуждены были пересесть на общественный транспорт, курсирующий в городе.
В те годы, отдыхая на курорте, были на даче Шаляпина, где проживал певец в 1917 году и построена она была в стиле модерн. Сохранились личные вещи, фотографии и другие экспонаты. Сходили на экскурсию в историкокраеведческий музей «Крепость».
Памятником архитектуры XIX века является здание «Филармония», обращенное к вокзалу. Построено в 1835 году. Гуляя в парке в летние месяцы, мы часто встречали здесь туристов из Азербайджана, отдыхающих и принимающих лечение в санаториях Кисловодска.
Каскадная лестница, уникальная постройка в парке, охватывает бассейн с фонтанами и выходит на смотровую площадку, расположенную у входа в парк. Яркая и цветущая ароматная Долина роз является самым узнаваемой достопримечательностью не только национального парка, но и всего городакурорта. Розарий стал одним из главных посещаемых точек для туристов. Живописное место остается популярным для отдыха и среди местных жителей.
Пользуясь электричкой, которая курсировала в Кавказские Минералъные воды в, съездили на один день в город Пятигорск. Посетили живописный парк «Цветник», расположенный рядом с концертным залом. Круглые фонтаны, бронзовые статуи созданы в 3 элегантный ландшафтный дизайн. В парке множество цветов разнообразных сортов и оттенков. Открылся парк в 1829 году.
Машук — магматическая гора в центральной части Пятигорья, памятника природы. На этой горе состоялась дуэль великого русского поэта Михаила Юрьевича Лермонтова с отставным майором Н.С.Мартыновым, в результате которого Лермонтов погиб.
На южном склоне горы Машук расположен Пятигорский провал, глубокий, природный до 40 метров колодец, заполненный горячей минеральной водой бирюзового цвета. Оттенок воде придает большое содержание сероводорода, испарение которого разрушило известковые породы, в результате чего свод рухнул, образовав большую воронку над гротом. В 1856 году был создан 47- метровый тоннель, по которому мы могли пройти к озеру.
Под Пятигорском расположена рукотворная арка Ворота Любви и Солнца, которую сложили из огромных светлых камней. Это место, где мы побывали, пользуется большой популярностью туристов и горожан, как две горы, соединенные мостом, где располагается смотровая площадка с чудесным видом на Кавказский хребет, Эльбрус и гору Пятиглавую Бештау, покрытую деревьями. Построили арку в 1970 году. Мы использовали площадку для фотосессии.
Здесь зародилась легенда о старике Эльбрусе и его сыне, влюбленного в невесту Машук, с грустной историей. Из других достопримечательностей Пятигорска надо отметить Китайскую беседку. Между горой горячей и отрогом Машука находится белокаменное здание – это каменная корона Пятигорская Академическая Галерея, созданная в 1825 году. До этого галерея называлась Елизаветинский, в честь жены императора Александра I.
Здесь с 1810 года обнаружили целебный источник. В здании располагались ванны. По инициативе М.С. Воронцова архитектор Уптон в 1851 году построил галерею в стиле итальянского ренессанса. Сюда приходили не только принимать ванны, но и просто прогуляться.
В 60-х годах прошлого столетия открыли новый питьевой бювет, так как Елизаветинский источник пропал еще в конце XIX века.
На обратном пути из Кисловодска в Баку, проехав весь Дагестан, мы приблизились к границе с Азербайджаном, древнему городу Дербент на юге России, расположенному в 125 километрах к юго-востоку от Махачкалы, на берегу Каспийского моря, в отрогах Большого Кавказа.
Первые поселения возникли в конце IV тысячелетия до н.э.
Первое упоминание Каспийских ворот, наиболее древнего названия Дербента, относится к VI веку до н.э. Его приводит известный древнегреческий географ Гекатей Милетский. Современный город был основан в 438 году н.э., как персидская крепость, состоящая из расположенной на холме цитадели Нарынкала и двух идущих от нее к морю каменных стен, которые запирались как бы в 4 узкий, трехкилометровый проход между морем и горами Кавказа и ограждали с севера и юга территорий города.
Достопримечательности города – это древняя оборонительная стена, двойная стена времен Сасанидов, использовалась персами, арабами, монголами. Крепость Нарын-кала, внутри которой сохранились бани, резервуары для воды, руина древних зданий – это Крестово-купольный храм V века, позднее перестроенный в храм огня поклонников и мечеть. Шахский дворец дошел до нашего времени в развалинах.
Дербент в переводе с персидского означает «закрытые врата». В городе много мечетей, есть православная церковь, синагога, население лезгины, азербайджанцы, табасараны, даргинцы, русские, агулы и другие, а конфессии – мусульмане, православные и иудеи.
Переночевав у родственников в Дербенте, на следующее утро мы выехали в Баку.
В 1985 году я в последний раз приехал в Кисловодск с супругой. Как и при каждом посещении этого города, мы часто ходили в национальный парк, любуясь его природой, пили нарзан, посещая галерею, совершали терренкур по парку, дойдя до долины роз, наблюдая завораживающую красоту Розария, а затем, поднявшись в Храм воздуха, мы решили там отдохнуть, отобедав в кафе расположенном на возвышенности.
Павильон напоминает античное строение, построенное для удобства местных жителей и туристов в 1914 году. Это перекрестная смотровая площадка с видом на Эльбрус. Отсюда видны также гора Красное солнышко в 30 минутах ходьбы от долины роз.
Побывали в Замке коварства и любви недалеко от реки Аликоновка, за чертой города. Замок вырисовывается в причудливой форме скал. Своё поэтическое название он получил благодаря легенде. Девушка отказалась прыгнуть со скалы вслед за возлюбленным, чтобы отец не смог выдать её замуж за нелюбимого.
В один из дней, пребывая на курорте, заехали на Кисловодское озеро, затем продолжили путь в сказочный мир к Медовым водопадам, расположенных в 5-7 километрах от скалы в Замке коварства и любви в окрестностях Кисловодска. Название водопадов, образованных природой, срывающихся с высоты 18 метров, падая на жилища диких пчёл, приобретает сладкий привкус.
В трёх километрах от Кисловодска высится Лермонтовская скала, на которой в произведении Михаила Юрьевича Лермонтова «Герой нашего времени», произошла дуэль Печорина и Грушинского. Эта скала интересна, как и археологический памятник.
Наслаждаясь за день прекрасными пейзажами, мы подошли к символу Кисловодска — скальному образованию Гора-кольцо, созданное природой в предгорьях Северного Кавказа. Высится эта гора на уровне 900 метров.
В один из дней, пребывая в городе-курорте Кисловодске, съездили на экскурсию в Домбай. Дорога шла по Карачаевскому шоссе, недалеко от ущелья, где протекает река Подкумок, наблюдая круговую панораму замечательных видов главного хребта Большого Кавказа.
Курортный поселок в Карачаево-Черкесской Республике, расположен на территории Тебердинского заповедника. Достопромечательности — это Алибекский, Чучхурский водопады, Будукские, Муруджинские озера и другие.
Домбай — горнолыжный курорт в долине реки Теберды. Название Домбай Ульген означает «место, где погиб зубр».
Домбай — это оздоровительные спортивные центры, альпинистская горнолыжная и туристическая база Большого Кавказа. Отсюда 65 километров до побережья Черного моря.
Освоение Домбая началось с 1921 года, а с 1940 года осуществлялись альпинистские восхождения и спуски на горных лыжах с трасс.
База отдыха, альпинизма и туризма создана с 1971 года. Мы на курорте наблюдали шумную, низвергающую с большой высоты реку Алибек с очень чистой водой. Для передвижения по курорту мы пользовались канатной дорогой, длина которой составляет 3000 метров. Самая высокая гора на курорте — это Мусса-Ачитара. Высшая точка Домбая — вершина Ульген, 4046 километров.
К концу пребывания на курорте города Кисловодска на один день съездили электричкой в город Ессентуки, главный бальнеологический курорт России по лечению заболеваний желудочно-кишечного тракта, печени, обмена веществ.
Город Ессентуки основан 1825 году. В 1846 году завоевание, заведование минеральными водами было передано князю М.С. Воронцову. С этого времени источники стали называться Ессентукскими. С 1847 года курортами стали управлять дирекции Кавказских Минеральных Вод.
Посетили парк и прогуливаясь по нему, подошли к источникам №4 и №17, где насладились вкусом целебной воды. Побывали также в Комсомольском парке, переименованном в середине 80-х годов прошлого столетия, в парк «Победы».
В санаториях Ессентуков успешно применяются для лечения хронических заболеваний сероводородные углекислые ванны, а также на курорте имеются грязелечебницы.
Отдохнув две недели в Кисловодске, мы отбыли железной дорогой в Баку, унося с собой массу впечатлений от пребывания в этом прекрасном краю гор Северного Кавказа.
Аликишибеков Аяз Мустафа оглы.
2025 год.
Вернуться назад