https://heqiqet.az/ musahibe - Heqiqet.az[shortrss] https://heqiqet.az/sehiyye/26262-vrm-xstliyi-uaq-v-yeniyetmlr-arasnda-n-qdr-yaylb.html https://heqiqet.az/sehiyye/26262-vrm-xstliyi-uaq-v-yeniyetmlr-arasnda-n-qdr-yaylb.html [allow-turbo] Orqanizmin müdafiə qabiliyyəti zəif olduqda vərəm xəstəliyi yarana bilər.
Bu barədə Səhiyyə Nazirliyi prof. Gindes adına Uşaq və Yeniyetmələr üçün Respublika Vərəm Xəstəlikləri Sanatoriyasının həkim-ftiziatrı Aygün Rəhimova deyib.
Aygün Rəhimova ilə müsahibəni təqdim edirik:
- Aygün xanım, bilmək istərdik ki, vərəm xəstəliyi nədir və bu xəstəliyə necə yoluxmaq olur?
- Vərəm dünyada geniş yayılmış xroniki yoluxucu xəstəlikdir və hava-damcı yolu ilə insana keçir. Vərəm xəstəliyini orqanizmə daxil olan turşuya davamlı vərəm mikrobakteriyası yaradır. Öz bioloji patogenik xüsusiyyətlərinə görə vərəm mikobakteriyaları insan, mal-qara, quş və gəmiricilər qruplarına ayrılır. 92 faiz hallarda insanlarda xəstəliyi insan amili yaradır. Xəstəliyin yayılmasında yoluxmuş insanların rolu böyükdür. İnsan bədəninə daxil olan vərəm mikobakteriyası orqanizmin güclü immuniteti sayəsində xəstəlik törətmir.
- Vərəm xəstəliyi daha çox hansı orqanlarda meydana çıxır?
- İnsanın vərəm xəstəliyinə yoluxması 90-95 faiz hallarda tənəffüs yolları vasitəsilə (hava-damcı, hava-toz) olduğu üçün ağciyərlər ən çox zədələnən orqan olur. Lakin vərəm mikrobakteriyasının bütün orqan və toxumalarda xəstəlik yaratmaq ehtimalı var. Məsələn, sümük və oynaqlarda, beyin qişaları və mərkəzi sinir sistemində, sidik-tənasül orqanlarında, bağırsaq, dalaq, göz və s.
- Vərəm xəstəliyinə yoluxduqda hansı klinik əlamətlər müşahidə olunur?
- Vərəm xəstəliyi zamanı əsasən intoksikasiya əlamətləri, zəiflik, gecələr tərləmənin artması, bədən çəkisinin azalması, 37,2-37,6 ̊C hərarət, uzunmüddətli öskürək, tez yorulma, əsəbilik, iştahın pozulması müşahidə olunur.
- Vərəm xəstəliyi uşaq və yeniyetmələr arasında nə qədər yayılıb?
- Uşaqların həyatının ilk illərində və 13-16 yaşında xəstələnmə ehtimalı çoxdur. Uşaq və yeniyetmələr arasında vərəmin erkən və lokal formalarını aşkar etmək üçün tuberkulinodiaqnostikadan (bədənin vərəm mikrobakteriyasına qarşı xüsusi həssaslığını təyin etmək üçün diaqnostik test) istifadə olunur. Tuberkulinodiaqnostika 12 aylıqdan başlayaraq ildə bir dəfə qoyulur.
- Vərəmli xəstələrinin günlük rejimi və qidalanması necə olmalıdır?
- Vərəmin klinik formasından, yayılma dərəcəsindən və ağırlığından asılı olaraq, xəstələrin müxtəlif müalicə rejimlərinə ehtiyacı var. Xəstəliyin kəskin dövründə xəstə yataq rejiminə əməl etməlidir. Kəskin əlamətlər keçəndən sonra gün ərzində 15-30 dəqiqə arası gəzintiyə çıxa bilər. Əgər xəstə təyin edilmiş rejimə düzgün əməl edərsə, onun vəziyyəti əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşar.
Qida rejimində vərəmli xəstələr üçün zülallar xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Ən keyfiyyətli zülallar mal, qoyun, toyuq ətində, qaraciyərdə, balıqlarda, süd, kəsmik, yumurta, noxud, lobya və qarabaşaqda olur. Tərəvəzlər karbohidratlara tələbatı ödəməyə kömək edir.
Zülal, karbohidrat və yağlardan başqa, orqanizmə vitaminlər də lazımdır. Vitaminlər çoxsaylı ərzaq məhsullarında olur. Məsələn, yumurta sarısı, yerkökü, ərik, pomidor, ispanaq, noxud, limon, naringi, qoz vasitəsilə vitamin balansını tənzimləmək olar.
- Vərəmdən tam sağalmaq mümkündürmü?
- Vərəmin müalicəsi kompleks şəkildə aparılır. Hər bir xəstəyə fərdi müalicə planı tərtib olunur. Müalicə və qida rejiminə riayət edən xəstələr bu xəstəlikdən sağalır.
- Vərəmdən qorunmaq üçün nəyə diqqət edilməlidir?
- Orqanizmi zəiflədən faktorlara qrip, qızılca, pnevmoniya, şəkərli diabet, mədə və onikibarmaq bağırsağın xorası, zərərli vərdişlər (tütünçəkmə, narkomaniya) aiddir. Sağlam həyat tərzi, zərərli vərdişlərdən uzaq qalmaq və ilkin simptomlarda həkimə müraciət xəstəlikdən qoruya bilər.]]>[/allow-turbo] sehiyye / musahibe heqiqet Tue, 08 Aug 2023 11:51:01 +0400 [/shortrss] [fullrss] https://heqiqet.az/sehiyye/26262-vrm-xstliyi-uaq-v-yeniyetmlr-arasnda-n-qdr-yaylb.html https://heqiqet.az/sehiyye/26262-vrm-xstliyi-uaq-v-yeniyetmlr-arasnda-n-qdr-yaylb.html heqiqet Tue, 08 Aug 2023 11:51:01 +0400 ]]> [allow-turbo] Orqanizmin müdafiə qabiliyyəti zəif olduqda vərəm xəstəliyi yarana bilər.
Bu barədə Səhiyyə Nazirliyi prof. Gindes adına Uşaq və Yeniyetmələr üçün Respublika Vərəm Xəstəlikləri Sanatoriyasının həkim-ftiziatrı Aygün Rəhimova deyib.
Aygün Rəhimova ilə müsahibəni təqdim edirik:
- Aygün xanım, bilmək istərdik ki, vərəm xəstəliyi nədir və bu xəstəliyə necə yoluxmaq olur?
- Vərəm dünyada geniş yayılmış xroniki yoluxucu xəstəlikdir və hava-damcı yolu ilə insana keçir. Vərəm xəstəliyini orqanizmə daxil olan turşuya davamlı vərəm mikrobakteriyası yaradır. Öz bioloji patogenik xüsusiyyətlərinə görə vərəm mikobakteriyaları insan, mal-qara, quş və gəmiricilər qruplarına ayrılır. 92 faiz hallarda insanlarda xəstəliyi insan amili yaradır. Xəstəliyin yayılmasında yoluxmuş insanların rolu böyükdür. İnsan bədəninə daxil olan vərəm mikobakteriyası orqanizmin güclü immuniteti sayəsində xəstəlik törətmir.
- Vərəm xəstəliyi daha çox hansı orqanlarda meydana çıxır?
- İnsanın vərəm xəstəliyinə yoluxması 90-95 faiz hallarda tənəffüs yolları vasitəsilə (hava-damcı, hava-toz) olduğu üçün ağciyərlər ən çox zədələnən orqan olur. Lakin vərəm mikrobakteriyasının bütün orqan və toxumalarda xəstəlik yaratmaq ehtimalı var. Məsələn, sümük və oynaqlarda, beyin qişaları və mərkəzi sinir sistemində, sidik-tənasül orqanlarında, bağırsaq, dalaq, göz və s.
- Vərəm xəstəliyinə yoluxduqda hansı klinik əlamətlər müşahidə olunur?
- Vərəm xəstəliyi zamanı əsasən intoksikasiya əlamətləri, zəiflik, gecələr tərləmənin artması, bədən çəkisinin azalması, 37,2-37,6 ̊C hərarət, uzunmüddətli öskürək, tez yorulma, əsəbilik, iştahın pozulması müşahidə olunur.
- Vərəm xəstəliyi uşaq və yeniyetmələr arasında nə qədər yayılıb?
- Uşaqların həyatının ilk illərində və 13-16 yaşında xəstələnmə ehtimalı çoxdur. Uşaq və yeniyetmələr arasında vərəmin erkən və lokal formalarını aşkar etmək üçün tuberkulinodiaqnostikadan (bədənin vərəm mikrobakteriyasına qarşı xüsusi həssaslığını təyin etmək üçün diaqnostik test) istifadə olunur. Tuberkulinodiaqnostika 12 aylıqdan başlayaraq ildə bir dəfə qoyulur.
- Vərəmli xəstələrinin günlük rejimi və qidalanması necə olmalıdır?
- Vərəmin klinik formasından, yayılma dərəcəsindən və ağırlığından asılı olaraq, xəstələrin müxtəlif müalicə rejimlərinə ehtiyacı var. Xəstəliyin kəskin dövründə xəstə yataq rejiminə əməl etməlidir. Kəskin əlamətlər keçəndən sonra gün ərzində 15-30 dəqiqə arası gəzintiyə çıxa bilər. Əgər xəstə təyin edilmiş rejimə düzgün əməl edərsə, onun vəziyyəti əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşar.
Qida rejimində vərəmli xəstələr üçün zülallar xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Ən keyfiyyətli zülallar mal, qoyun, toyuq ətində, qaraciyərdə, balıqlarda, süd, kəsmik, yumurta, noxud, lobya və qarabaşaqda olur. Tərəvəzlər karbohidratlara tələbatı ödəməyə kömək edir.
Zülal, karbohidrat və yağlardan başqa, orqanizmə vitaminlər də lazımdır. Vitaminlər çoxsaylı ərzaq məhsullarında olur. Məsələn, yumurta sarısı, yerkökü, ərik, pomidor, ispanaq, noxud, limon, naringi, qoz vasitəsilə vitamin balansını tənzimləmək olar.
- Vərəmdən tam sağalmaq mümkündürmü?
- Vərəmin müalicəsi kompleks şəkildə aparılır. Hər bir xəstəyə fərdi müalicə planı tərtib olunur. Müalicə və qida rejiminə riayət edən xəstələr bu xəstəlikdən sağalır.
- Vərəmdən qorunmaq üçün nəyə diqqət edilməlidir?
- Orqanizmi zəiflədən faktorlara qrip, qızılca, pnevmoniya, şəkərli diabet, mədə və onikibarmaq bağırsağın xorası, zərərli vərdişlər (tütünçəkmə, narkomaniya) aiddir. Sağlam həyat tərzi, zərərli vərdişlərdən uzaq qalmaq və ilkin simptomlarda həkimə müraciət xəstəlikdən qoruya bilər.]]>[/allow-turbo] [allow-dzen] Orqanizmin müdafiə qabiliyyəti zəif olduqda vərəm xəstəliyi yarana bilər.
Bu barədə Səhiyyə Nazirliyi prof. Gindes adına Uşaq və Yeniyetmələr üçün Respublika Vərəm Xəstəlikləri Sanatoriyasının həkim-ftiziatrı Aygün Rəhimova deyib.
Aygün Rəhimova ilə müsahibəni təqdim edirik:
- Aygün xanım, bilmək istərdik ki, vərəm xəstəliyi nədir və bu xəstəliyə necə yoluxmaq olur?
- Vərəm dünyada geniş yayılmış xroniki yoluxucu xəstəlikdir və hava-damcı yolu ilə insana keçir. Vərəm xəstəliyini orqanizmə daxil olan turşuya davamlı vərəm mikrobakteriyası yaradır. Öz bioloji patogenik xüsusiyyətlərinə görə vərəm mikobakteriyaları insan, mal-qara, quş və gəmiricilər qruplarına ayrılır. 92 faiz hallarda insanlarda xəstəliyi insan amili yaradır. Xəstəliyin yayılmasında yoluxmuş insanların rolu böyükdür. İnsan bədəninə daxil olan vərəm mikobakteriyası orqanizmin güclü immuniteti sayəsində xəstəlik törətmir.
- Vərəm xəstəliyi daha çox hansı orqanlarda meydana çıxır?
- İnsanın vərəm xəstəliyinə yoluxması 90-95 faiz hallarda tənəffüs yolları vasitəsilə (hava-damcı, hava-toz) olduğu üçün ağciyərlər ən çox zədələnən orqan olur. Lakin vərəm mikrobakteriyasının bütün orqan və toxumalarda xəstəlik yaratmaq ehtimalı var. Məsələn, sümük və oynaqlarda, beyin qişaları və mərkəzi sinir sistemində, sidik-tənasül orqanlarında, bağırsaq, dalaq, göz və s.
- Vərəm xəstəliyinə yoluxduqda hansı klinik əlamətlər müşahidə olunur?
- Vərəm xəstəliyi zamanı əsasən intoksikasiya əlamətləri, zəiflik, gecələr tərləmənin artması, bədən çəkisinin azalması, 37,2-37,6 ̊C hərarət, uzunmüddətli öskürək, tez yorulma, əsəbilik, iştahın pozulması müşahidə olunur.
- Vərəm xəstəliyi uşaq və yeniyetmələr arasında nə qədər yayılıb?
- Uşaqların həyatının ilk illərində və 13-16 yaşında xəstələnmə ehtimalı çoxdur. Uşaq və yeniyetmələr arasında vərəmin erkən və lokal formalarını aşkar etmək üçün tuberkulinodiaqnostikadan (bədənin vərəm mikrobakteriyasına qarşı xüsusi həssaslığını təyin etmək üçün diaqnostik test) istifadə olunur. Tuberkulinodiaqnostika 12 aylıqdan başlayaraq ildə bir dəfə qoyulur.
- Vərəmli xəstələrinin günlük rejimi və qidalanması necə olmalıdır?
- Vərəmin klinik formasından, yayılma dərəcəsindən və ağırlığından asılı olaraq, xəstələrin müxtəlif müalicə rejimlərinə ehtiyacı var. Xəstəliyin kəskin dövründə xəstə yataq rejiminə əməl etməlidir. Kəskin əlamətlər keçəndən sonra gün ərzində 15-30 dəqiqə arası gəzintiyə çıxa bilər. Əgər xəstə təyin edilmiş rejimə düzgün əməl edərsə, onun vəziyyəti əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşar.
Qida rejimində vərəmli xəstələr üçün zülallar xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Ən keyfiyyətli zülallar mal, qoyun, toyuq ətində, qaraciyərdə, balıqlarda, süd, kəsmik, yumurta, noxud, lobya və qarabaşaqda olur. Tərəvəzlər karbohidratlara tələbatı ödəməyə kömək edir.
Zülal, karbohidrat və yağlardan başqa, orqanizmə vitaminlər də lazımdır. Vitaminlər çoxsaylı ərzaq məhsullarında olur. Məsələn, yumurta sarısı, yerkökü, ərik, pomidor, ispanaq, noxud, limon, naringi, qoz vasitəsilə vitamin balansını tənzimləmək olar.
- Vərəmdən tam sağalmaq mümkündürmü?
- Vərəmin müalicəsi kompleks şəkildə aparılır. Hər bir xəstəyə fərdi müalicə planı tərtib olunur. Müalicə və qida rejiminə riayət edən xəstələr bu xəstəlikdən sağalır.
- Vərəmdən qorunmaq üçün nəyə diqqət edilməlidir?
- Orqanizmi zəiflədən faktorlara qrip, qızılca, pnevmoniya, şəkərli diabet, mədə və onikibarmaq bağırsağın xorası, zərərli vərdişlər (tütünçəkmə, narkomaniya) aiddir. Sağlam həyat tərzi, zərərli vərdişlərdən uzaq qalmaq və ilkin simptomlarda həkimə müraciət xəstəlikdən qoruya bilər.]]>[/allow-dzen] [/fullrss] [yandexrss] https://heqiqet.az/sehiyye/26262-vrm-xstliyi-uaq-v-yeniyetmlr-arasnda-n-qdr-yaylb.html sehiyye / musahibe Tue, 08 Aug 2023 11:51:01 +0400 Orqanizmin müdafiə qabiliyyəti zəif olduqda vərəm xəstəliyi yarana bilər.
Bu barədə Səhiyyə Nazirliyi prof. Gindes adına Uşaq və Yeniyetmələr üçün Respublika Vərəm Xəstəlikləri Sanatoriyasının həkim-ftiziatrı Aygün Rəhimova deyib.
Aygün Rəhimova ilə müsahibəni təqdim edirik:
- Aygün xanım, bilmək istərdik ki, vərəm xəstəliyi nədir və bu xəstəliyə necə yoluxmaq olur?
- Vərəm dünyada geniş yayılmış xroniki yoluxucu xəstəlikdir və hava-damcı yolu ilə insana keçir. Vərəm xəstəliyini orqanizmə daxil olan turşuya davamlı vərəm mikrobakteriyası yaradır. Öz bioloji patogenik xüsusiyyətlərinə görə vərəm mikobakteriyaları insan, mal-qara, quş və gəmiricilər qruplarına ayrılır. 92 faiz hallarda insanlarda xəstəliyi insan amili yaradır. Xəstəliyin yayılmasında yoluxmuş insanların rolu böyükdür. İnsan bədəninə daxil olan vərəm mikobakteriyası orqanizmin güclü immuniteti sayəsində xəstəlik törətmir.
- Vərəm xəstəliyi daha çox hansı orqanlarda meydana çıxır?
- İnsanın vərəm xəstəliyinə yoluxması 90-95 faiz hallarda tənəffüs yolları vasitəsilə (hava-damcı, hava-toz) olduğu üçün ağciyərlər ən çox zədələnən orqan olur. Lakin vərəm mikrobakteriyasının bütün orqan və toxumalarda xəstəlik yaratmaq ehtimalı var. Məsələn, sümük və oynaqlarda, beyin qişaları və mərkəzi sinir sistemində, sidik-tənasül orqanlarında, bağırsaq, dalaq, göz və s.
- Vərəm xəstəliyinə yoluxduqda hansı klinik əlamətlər müşahidə olunur?
- Vərəm xəstəliyi zamanı əsasən intoksikasiya əlamətləri, zəiflik, gecələr tərləmənin artması, bədən çəkisinin azalması, 37,2-37,6 ̊C hərarət, uzunmüddətli öskürək, tez yorulma, əsəbilik, iştahın pozulması müşahidə olunur.
- Vərəm xəstəliyi uşaq və yeniyetmələr arasında nə qədər yayılıb?
- Uşaqların həyatının ilk illərində və 13-16 yaşında xəstələnmə ehtimalı çoxdur. Uşaq və yeniyetmələr arasında vərəmin erkən və lokal formalarını aşkar etmək üçün tuberkulinodiaqnostikadan (bədənin vərəm mikrobakteriyasına qarşı xüsusi həssaslığını təyin etmək üçün diaqnostik test) istifadə olunur. Tuberkulinodiaqnostika 12 aylıqdan başlayaraq ildə bir dəfə qoyulur.
- Vərəmli xəstələrinin günlük rejimi və qidalanması necə olmalıdır?
- Vərəmin klinik formasından, yayılma dərəcəsindən və ağırlığından asılı olaraq, xəstələrin müxtəlif müalicə rejimlərinə ehtiyacı var. Xəstəliyin kəskin dövründə xəstə yataq rejiminə əməl etməlidir. Kəskin əlamətlər keçəndən sonra gün ərzində 15-30 dəqiqə arası gəzintiyə çıxa bilər. Əgər xəstə təyin edilmiş rejimə düzgün əməl edərsə, onun vəziyyəti əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşar.
Qida rejimində vərəmli xəstələr üçün zülallar xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Ən keyfiyyətli zülallar mal, qoyun, toyuq ətində, qaraciyərdə, balıqlarda, süd, kəsmik, yumurta, noxud, lobya və qarabaşaqda olur. Tərəvəzlər karbohidratlara tələbatı ödəməyə kömək edir.
Zülal, karbohidrat və yağlardan başqa, orqanizmə vitaminlər də lazımdır. Vitaminlər çoxsaylı ərzaq məhsullarında olur. Məsələn, yumurta sarısı, yerkökü, ərik, pomidor, ispanaq, noxud, limon, naringi, qoz vasitəsilə vitamin balansını tənzimləmək olar.
- Vərəmdən tam sağalmaq mümkündürmü?
- Vərəmin müalicəsi kompleks şəkildə aparılır. Hər bir xəstəyə fərdi müalicə planı tərtib olunur. Müalicə və qida rejiminə riayət edən xəstələr bu xəstəlikdən sağalır.
- Vərəmdən qorunmaq üçün nəyə diqqət edilməlidir?
- Orqanizmi zəiflədən faktorlara qrip, qızılca, pnevmoniya, şəkərli diabet, mədə və onikibarmaq bağırsağın xorası, zərərli vərdişlər (tütünçəkmə, narkomaniya) aiddir. Sağlam həyat tərzi, zərərli vərdişlərdən uzaq qalmaq və ilkin simptomlarda həkimə müraciət xəstəlikdən qoruya bilər. [allow-turbo] Orqanizmin müdafiə qabiliyyəti zəif olduqda vərəm xəstəliyi yarana bilər.
Bu barədə Səhiyyə Nazirliyi prof. Gindes adına Uşaq və Yeniyetmələr üçün Respublika Vərəm Xəstəlikləri Sanatoriyasının həkim-ftiziatrı Aygün Rəhimova deyib.
Aygün Rəhimova ilə müsahibəni təqdim edirik:
- Aygün xanım, bilmək istərdik ki, vərəm xəstəliyi nədir və bu xəstəliyə necə yoluxmaq olur?
- Vərəm dünyada geniş yayılmış xroniki yoluxucu xəstəlikdir və hava-damcı yolu ilə insana keçir. Vərəm xəstəliyini orqanizmə daxil olan turşuya davamlı vərəm mikrobakteriyası yaradır. Öz bioloji patogenik xüsusiyyətlərinə görə vərəm mikobakteriyaları insan, mal-qara, quş və gəmiricilər qruplarına ayrılır. 92 faiz hallarda insanlarda xəstəliyi insan amili yaradır. Xəstəliyin yayılmasında yoluxmuş insanların rolu böyükdür. İnsan bədəninə daxil olan vərəm mikobakteriyası orqanizmin güclü immuniteti sayəsində xəstəlik törətmir.
- Vərəm xəstəliyi daha çox hansı orqanlarda meydana çıxır?
- İnsanın vərəm xəstəliyinə yoluxması 90-95 faiz hallarda tənəffüs yolları vasitəsilə (hava-damcı, hava-toz) olduğu üçün ağciyərlər ən çox zədələnən orqan olur. Lakin vərəm mikrobakteriyasının bütün orqan və toxumalarda xəstəlik yaratmaq ehtimalı var. Məsələn, sümük və oynaqlarda, beyin qişaları və mərkəzi sinir sistemində, sidik-tənasül orqanlarında, bağırsaq, dalaq, göz və s.
- Vərəm xəstəliyinə yoluxduqda hansı klinik əlamətlər müşahidə olunur?
- Vərəm xəstəliyi zamanı əsasən intoksikasiya əlamətləri, zəiflik, gecələr tərləmənin artması, bədən çəkisinin azalması, 37,2-37,6 ̊C hərarət, uzunmüddətli öskürək, tez yorulma, əsəbilik, iştahın pozulması müşahidə olunur.
- Vərəm xəstəliyi uşaq və yeniyetmələr arasında nə qədər yayılıb?
- Uşaqların həyatının ilk illərində və 13-16 yaşında xəstələnmə ehtimalı çoxdur. Uşaq və yeniyetmələr arasında vərəmin erkən və lokal formalarını aşkar etmək üçün tuberkulinodiaqnostikadan (bədənin vərəm mikrobakteriyasına qarşı xüsusi həssaslığını təyin etmək üçün diaqnostik test) istifadə olunur. Tuberkulinodiaqnostika 12 aylıqdan başlayaraq ildə bir dəfə qoyulur.
- Vərəmli xəstələrinin günlük rejimi və qidalanması necə olmalıdır?
- Vərəmin klinik formasından, yayılma dərəcəsindən və ağırlığından asılı olaraq, xəstələrin müxtəlif müalicə rejimlərinə ehtiyacı var. Xəstəliyin kəskin dövründə xəstə yataq rejiminə əməl etməlidir. Kəskin əlamətlər keçəndən sonra gün ərzində 15-30 dəqiqə arası gəzintiyə çıxa bilər. Əgər xəstə təyin edilmiş rejimə düzgün əməl edərsə, onun vəziyyəti əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşar.
Qida rejimində vərəmli xəstələr üçün zülallar xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Ən keyfiyyətli zülallar mal, qoyun, toyuq ətində, qaraciyərdə, balıqlarda, süd, kəsmik, yumurta, noxud, lobya və qarabaşaqda olur. Tərəvəzlər karbohidratlara tələbatı ödəməyə kömək edir.
Zülal, karbohidrat və yağlardan başqa, orqanizmə vitaminlər də lazımdır. Vitaminlər çoxsaylı ərzaq məhsullarında olur. Məsələn, yumurta sarısı, yerkökü, ərik, pomidor, ispanaq, noxud, limon, naringi, qoz vasitəsilə vitamin balansını tənzimləmək olar.
- Vərəmdən tam sağalmaq mümkündürmü?
- Vərəmin müalicəsi kompleks şəkildə aparılır. Hər bir xəstəyə fərdi müalicə planı tərtib olunur. Müalicə və qida rejiminə riayət edən xəstələr bu xəstəlikdən sağalır.
- Vərəmdən qorunmaq üçün nəyə diqqət edilməlidir?
- Orqanizmi zəiflədən faktorlara qrip, qızılca, pnevmoniya, şəkərli diabet, mədə və onikibarmaq bağırsağın xorası, zərərli vərdişlər (tütünçəkmə, narkomaniya) aiddir. Sağlam həyat tərzi, zərərli vərdişlərdən uzaq qalmaq və ilkin simptomlarda həkimə müraciət xəstəlikdən qoruya bilər.]]>[/allow-turbo] [allow-dzen] Orqanizmin müdafiə qabiliyyəti zəif olduqda vərəm xəstəliyi yarana bilər.
Bu barədə Səhiyyə Nazirliyi prof. Gindes adına Uşaq və Yeniyetmələr üçün Respublika Vərəm Xəstəlikləri Sanatoriyasının həkim-ftiziatrı Aygün Rəhimova deyib.
Aygün Rəhimova ilə müsahibəni təqdim edirik:
- Aygün xanım, bilmək istərdik ki, vərəm xəstəliyi nədir və bu xəstəliyə necə yoluxmaq olur?
- Vərəm dünyada geniş yayılmış xroniki yoluxucu xəstəlikdir və hava-damcı yolu ilə insana keçir. Vərəm xəstəliyini orqanizmə daxil olan turşuya davamlı vərəm mikrobakteriyası yaradır. Öz bioloji patogenik xüsusiyyətlərinə görə vərəm mikobakteriyaları insan, mal-qara, quş və gəmiricilər qruplarına ayrılır. 92 faiz hallarda insanlarda xəstəliyi insan amili yaradır. Xəstəliyin yayılmasında yoluxmuş insanların rolu böyükdür. İnsan bədəninə daxil olan vərəm mikobakteriyası orqanizmin güclü immuniteti sayəsində xəstəlik törətmir.
- Vərəm xəstəliyi daha çox hansı orqanlarda meydana çıxır?
- İnsanın vərəm xəstəliyinə yoluxması 90-95 faiz hallarda tənəffüs yolları vasitəsilə (hava-damcı, hava-toz) olduğu üçün ağciyərlər ən çox zədələnən orqan olur. Lakin vərəm mikrobakteriyasının bütün orqan və toxumalarda xəstəlik yaratmaq ehtimalı var. Məsələn, sümük və oynaqlarda, beyin qişaları və mərkəzi sinir sistemində, sidik-tənasül orqanlarında, bağırsaq, dalaq, göz və s.
- Vərəm xəstəliyinə yoluxduqda hansı klinik əlamətlər müşahidə olunur?
- Vərəm xəstəliyi zamanı əsasən intoksikasiya əlamətləri, zəiflik, gecələr tərləmənin artması, bədən çəkisinin azalması, 37,2-37,6 ̊C hərarət, uzunmüddətli öskürək, tez yorulma, əsəbilik, iştahın pozulması müşahidə olunur.
- Vərəm xəstəliyi uşaq və yeniyetmələr arasında nə qədər yayılıb?
- Uşaqların həyatının ilk illərində və 13-16 yaşında xəstələnmə ehtimalı çoxdur. Uşaq və yeniyetmələr arasında vərəmin erkən və lokal formalarını aşkar etmək üçün tuberkulinodiaqnostikadan (bədənin vərəm mikrobakteriyasına qarşı xüsusi həssaslığını təyin etmək üçün diaqnostik test) istifadə olunur. Tuberkulinodiaqnostika 12 aylıqdan başlayaraq ildə bir dəfə qoyulur.
- Vərəmli xəstələrinin günlük rejimi və qidalanması necə olmalıdır?
- Vərəmin klinik formasından, yayılma dərəcəsindən və ağırlığından asılı olaraq, xəstələrin müxtəlif müalicə rejimlərinə ehtiyacı var. Xəstəliyin kəskin dövründə xəstə yataq rejiminə əməl etməlidir. Kəskin əlamətlər keçəndən sonra gün ərzində 15-30 dəqiqə arası gəzintiyə çıxa bilər. Əgər xəstə təyin edilmiş rejimə düzgün əməl edərsə, onun vəziyyəti əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşar.
Qida rejimində vərəmli xəstələr üçün zülallar xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Ən keyfiyyətli zülallar mal, qoyun, toyuq ətində, qaraciyərdə, balıqlarda, süd, kəsmik, yumurta, noxud, lobya və qarabaşaqda olur. Tərəvəzlər karbohidratlara tələbatı ödəməyə kömək edir.
Zülal, karbohidrat və yağlardan başqa, orqanizmə vitaminlər də lazımdır. Vitaminlər çoxsaylı ərzaq məhsullarında olur. Məsələn, yumurta sarısı, yerkökü, ərik, pomidor, ispanaq, noxud, limon, naringi, qoz vasitəsilə vitamin balansını tənzimləmək olar.
- Vərəmdən tam sağalmaq mümkündürmü?
- Vərəmin müalicəsi kompleks şəkildə aparılır. Hər bir xəstəyə fərdi müalicə planı tərtib olunur. Müalicə və qida rejiminə riayət edən xəstələr bu xəstəlikdən sağalır.
- Vərəmdən qorunmaq üçün nəyə diqqət edilməlidir?
- Orqanizmi zəiflədən faktorlara qrip, qızılca, pnevmoniya, şəkərli diabet, mədə və onikibarmaq bağırsağın xorası, zərərli vərdişlər (tütünçəkmə, narkomaniya) aiddir. Sağlam həyat tərzi, zərərli vərdişlərdən uzaq qalmaq və ilkin simptomlarda həkimə müraciət xəstəlikdən qoruya bilər.]]>[/allow-dzen] [/yandexrss][shortrss] https://heqiqet.az/iqtisadiyyat/25972-kristalina-georgiyeva-qafqazda-v-mrkzi-asiyada-struktur-islahatlarn-davam-iqtisadi-artmn-surtlnmsin-sbb-olacaq.html https://heqiqet.az/iqtisadiyyat/25972-kristalina-georgiyeva-qafqazda-v-mrkzi-asiyada-struktur-islahatlarn-davam-iqtisadi-artmn-surtlnmsin-sbb-olacaq.html [allow-turbo] Beynəlxalq Valyuta Fondu (BVF) Qafqaz və Mərkəzi Asiya regionu ölkələrini dövlətin rolunu azaldan və özəl sektorun imkanlarını genişləndirən yeni artım modelini qəbul etməyə çağırır.

Bu barədə Trend-ə müsahibəsində BVF-nin icraçı direktoru Kristalina Georgiyeva deyib.

Kristalina Georgiyeva Qazaxıstana səfəri çərçivəsində 8-9 iyun tarixlərində keçirilən Astana Beynəlxalq Forumunda iştirak edib.

Qazaxıstan səfərindən gözləntilər və yekunlar

"BVF-in icraçı direktoru qismində Qazaxıstana ilk səfərimi həyata keçirməkdən məmnunam. Bu BVF-nin Qazaxıstanla, həmçinin aha geniş Qdafqaz və Mərkəzi Asiya regionu ilə tərəfdaşlığını möhkəmlətmək şansıdır. Qazaxıstan 90-cı illərin əvvəllərində müstəqil dövlət olduqdan sonra mütərəqqi cəmiyyətin qurulmasında böyük tərəqqiyə nal olub. Doğma ölkəm Bolqarıstanda keçid dövrünün necə mürəkkəb olduğunu xatırlayıram, bu səbəbdən siyasətçilərin cəsarətini və regionun dayanıqlılığını təqdir edirəm", - o deyib.

Georgiyeva Qazaxıstan Prezidenti ilə, həmçinin digər siyasətçilər, qadın liderlər və tələbələrlə görüşü səbirsizliklə gözlədiyini qeyd edib.

"BVF-nin fikrini bölüşmək istəyirəm, lakin buraya ilk növbədə dinləmək üçün gəlmişəm", - o deyib.

Onun sözlərinə görə, gündəlikdə bir sıra mühüm məsələlər dayanır: Qazaxıstanın artım strategiyası nədən ibarətdir? Region neft-qaz sahəsi xaricində iqtisadiyyatını necə diversifikasiyalaşdıra və inklüziv artıma şərait yarada bilər? Qazaxıstan həmçinin əhəmiyyətli dərəcədə geosiyasi fraqmentasiya xərclərinə və iqlim dəyişikliklərinə məruz qalıb. Ölkə bu problemlərin öhdəsindən necə gələ bilər?

"Qafqaz və Mərkəzi Asiya ölkələri müstəqillik əldə etdikdən sonra islahatların keçirilməsində möhtəşəm uğurlar əldə ediblər. Lakin bazar islahatlarının sürəti ləngidikcə iqtisadi artım da ləngiyib. Sonra isə region pandemiyadan və Ukraynadakı müharibənin yan təsirlərindən əziyyət çəkdi. Biz region ölkələrini dövlətin rolunu azaldan və özəl sektorun imkanlarını genişləndirən yeni artım modelini qəbul etməyə çağırırıq. Məqsəd daha çox iş yerlərinin yaradılmasından və bütün cəmiyyətdə həyat səviyyəsini qaldırmaqdan ibarətdir. Bu, Qafqaz və Mərkəzi Asiya ölkələrinin şoklara məruz qalan dünyada özlərini qorumalarının ən yaxşı metodudur", - o deyib.

BVF-nin icraçı direktorununun səfəri zamanı əsas hadisə Almatıda Qafqaz, Mərkəzi Asiya və Monqolustan üzrə Potensialın İnkişafı Regional Mərkəzinin rəsmi açılışı oldu. Georgiyevanın sözlərinə görə, bu artıq regionda potensialın inkişafı və təlim mərkəzidir. İcraçı direktor həmçinin qeyd edib ki, qarşılıqlı fəaliyyət və BVF-nin regiona sadiqliyinin təsdiqlənməsi üçün əsas vasitə olan Astana Beynəlxalq Forumunda iştirakı səbirsizliklə gözləyir.

Dünya iqtisadiyyatının perspektivləri

BVF-nin hazırda dünya iqtisadiyyatının perspektivlərini qiymətləndirməsinə və dövlət xadimləri və mərkəz bankların artımı təmin etmək üçün fokuslanmalı olduqlarıa problemlərə gəlincə, o bildirib ki, Fond 2023-cü ildə qlobal ÜDM-in 2,8 faiz, 2024-cü ildə isə 3 faiz artacağını proqnozlaşdırır. İnflyasiya dayanıqlı olmadı, maliyyə sektoruna təzyiq isə dünya iqtisadiyyatında qeyri-müəyyənliyi gücləndirib. Borcların yüksək səviyyəsi, geoiqtisadi fraqmentasiya və iqlim dəyişikliyi ciddi problemlər yaradır. Onun fikrincə, bu hamının, xüsusən də daha həssas olanların perspektivlərinə kölgə salır.

Proqnozlara görə qlobal inflyasiya 2023-cü ildə yalnız 7 faiz təşkil edəcək, lakin baza inflyasiya 2025-ci ilədək mərkəzi bankların hədəf göstəricilərinədək düşməyəcək.

"Bunu nəzərə alaraq, mərkəzi bankları sərt pul-kredit siyasətini qoruyub saxlamağa çağırırıq. Bir çox ölkədə inflyasiya təzyiqini zəiflətmək, məqbul borc səviyyəsini və büdcə ehtiyatlarını bərpa etmək üçün vergi-büdcə siyasətinin sərtləşdirilməsinə ehtiyac var. İstənilən əlavə maliyyə dəstəyi əhalinin daha həssas təbəqələrinə yardım edilməsinə yönəldilməlidir", - o deyib.

O daha sonra əlavə edib ki, Qafqaz və Mərkəzi Asiya regionunun iqtisadiyyatı 2022-ci ildə nisbətən yüksək nəticələr göstərib, lakin Ukraynadakı müharibə və artmaqda olan fraqmentasiya riskləri səbəbindən perspektivlər olduqca qeyri-müəyyən olaraq qalır. Fond Qazaxıstan üçün artım sürətinin 2023-cü ildəki 4,3 faizdən 2024-cü ildə 4,9 faizə çatacağını proqnozlaşdırır. Bu yetərincə aktiv fəaliyyət ümid vericidir, çünki əsasən iqtisadiyyatın qeyri-neft sektorlarından qaynaqlanır.
"Son illərdəki yüksək iqtisadi nəticələrə baxmayaraq, region ölkələri üçün bazar islahatlarını sürətləndirmək vacib olacaq. Biz BVF-də belə qənaətə gəldik ki, struktur islahatları Qafqaz və Mərkəzi Asiya ölkələrində istehsalatın həcmini ortamüddətli perspektivdə 5-7 faiz artıra bilər. Səfərim müddətində BVF-nin bu yekun nəticələri əks etdirən sənədini dərc etməyi planlaşdırırıq. Məsələn, dövlətin rolunu azaltmağa yönəlmiş islahatlar ortamüddətli artımı əhəmiyyətli dərəcədə sürətləndirməklə iqtisadiyyatı gələcək sarsıntılardan qorumağa kömək edəcək", - Kristalina Georgiyeva deyib.
BVF-nin iqtisadi stabilik və artıma dəstək üzrə əsas hədəf və prioritetləri
"Digər tərəfdən böyük iqtisadiyyatların əksəriyyəti yüksək inflyasiya səviyyəsinə və faiz dərəcələrinin artmasına baxmayaraq resessiyaya sürüklənmənin qarşısını ala biliblər. Lakin əldə olunanla dayana bilmərik. Qlobal iqtisadi artım istər yaxın, istərsə də ortamüddətli perspektivdə tarixi ölçülərə görə zəif olaraq qalır. İqtisadi artımın perspektivlərini yaxşılaşdırmaq üçün inflyasiya ilə mübarizə aparmalı və maliyyə stabilliyini qorumalıyıq, eyni zamanda insan kapitalına və “yaşıl” iqtisadiyyata keçidə investisiya qoyaraq beynəlxalq əməkdaşlığı və ticarəti təşviq etməli və həssas ölkələri dəstəkləməliyik", - o deyib.
Onun fikrincə, Qazaxıstanın son zamanlardakı güclü iqtisadi artımı ölkəyə həyat səviyyəsini yüksəltməyə və yoxsulluğu azaltmağa kömək edib. Lakin qeyri-müəyyən qlobal konyunktura yaxşı əlaqələndirilmiş makroiqtisadi siyasət tələb edir. Pul-kredit siyasəti inflyasiyanın davamlı azalmasını və inflyasiya gözləntilərinin möhkəmlənməsini tələb edir. Vergi-büdcə siyasəti ehtiyatların qorunub saxlanması və dezinflyasiyaya dəstək üçün tədrici konsolidasiyaya yönəlməlidir.
"Bank nəzarəti sistemlərinin möhkəmləndirilməsi üzrə səylərə və mübahisələrin tənzimlənməsinə maliyyə sektorunun qiymətləndirilməsi Proqramımızın – maliyyə sektorunda hazırda aparılan hərtərəfli diaqnostikanın tövsiyələri kömək edəcək", - deyə o əlavə edib.
Nəhayət, iqtisadi artımın möhkəmliyi və dayanıqlılığı neft sektorundan asılılığı azaltmaqla iqtisadiyyatın diversifikasiyasını tələb edir. Bu məqsədə nail olmaq üçün sektor mərkəzi rol oynayacaq ki, bu da dövlət sektorunun transformasiyasını və iqtisadiyiyatda iştirakının azalmasını tələb edir.
"BVF eynən bizim müstəqillik əldə etdikdən sonrakı ilk illər ərzində, daha sonra qlobal maliyyə böhranı və pandemiya dövründə etdiyimiz kimi, regiona kömək etmək üçün əlimizdə olan hər şeyi edir. COVID-19 şokuna reaksiyamız sürətli və radikal oldu. Bütünlükdə aşağı gəlir səviyyəsinə malik ölkələrin təcili maliyyələşdirilməsi üçün 800 milyon dollar ayırdıq. Əmin, dayanıqlı və inklüziv artıma nail olma yolunuzu davam etdirməkdə sizə kömək etməyə hazırıq", - o deyib.
BVF-nin Qazaxıstana dayanıqlılığın artırılmasında və makroiqtisadi zəifliyin dayanıqlılığının idarə olunmasında yardımı
"Son illərdə Qazaxıstanla tərəfdaşlığımızı möhkəmləndirərək hakimiyyətin çoxsaylı sarsıntıların nəticələrini aradan qaldırmasına və iqtisadiyyatın dayanıqlılığını artırmasına kömək etmişik. Mütəmadi dialoqumuz IV maddə üzrə konsultasiya missiyası və əməkdaşların Qazaxıstana səfəri ətrafında aparılır. Siyasət məsələləri üzrə tövsiyələrimiz iqtisadi stabilliyin qorunub saxlanılmasına və Qazaxıstan iqtisadiyyatının dayanıqlılığının artırılması üçün lazımi islahatların ayırd edilməsinə, həmçinin dayanıqlı və inklüziv artıma yardım etməyə yönəlib", - o deyib.
Bundan başqa, o əlavə edib ki, 2021-ci ildə BVF xüsusi mənimsəmə hüquqlarını ayırmaq yolu ilə Qazaxıstana 1,6 milyard dollar dəyərində yardım edib. Bi vəsaitdən ehtiyatların artırılması və Qazaxıstanın onsuz da böyük olan xarici ehtiyatlarını dəstəkləmək üçün istifadə olunub. Potensialın inkişafı və peşəkar hazırlıq BVF-in son zamanlarda həmçinin Qafqaz, Mərkəzi Asiya və Monqolustanın Almatıdakı inkişaf mərkəzi sayəsində güclənən Qazaxıstana yardımının daha bir tərkib hissəsidir.
"Biz institutların modernizasiyası və pul-kredit siyasətinin möhkəmlənməsi, maliyyə nəzarəti, dövlətin maliyyə vəsaitinin və statistika bazasının idarə olunması üzrə səyləri dəstəkləmişik. Məsələn, ötən il 2023-cü il büdcəsi ilə birgə dərc olunan maliyyə riskləri barədə ilk bəyanata mühüm töhfə vermişik, həmçinin yeni yaradılmış Maliyyə Bazarının Tənzimlənməsi və İnkişafı Agentliyinin möhkəmləndirilməsinə dair tövsiyələr vermişik", - Kristalina Georgiyeva deyib.
Qazaxıstanın karbon neytrallığına nail olmaq üzrə hədəflərinin əldə edilməsində BVF-in rolu
"İqlim dəyişikliyi makroiqtisadi və maliyyə stabilliyi üçün ciddi təhdiddir. Qazıntı yanacağından bu qədər güclü asılı olan ölkə üçün, fikrimizcə, Qazaxıstanın iqlimlə əlaqədar öhdəlikləri təqdirəlayiqdir. Digər bir çox ölkədə olduğu kimi, Qazaxıstan da son iqlim dəyişikliklərinə adaptasiya olmaq, qlobal dekarbonzasiyanı nəzərə almaqla karbon qazı tullantılarını azaltmaq və qazıntı yanacağından asılılıqdan iqtisadi keçidə hazırlaşmaq üçün kompleks islahatlar keçirməli olacaq. Daha ekoloji və diversifikasiyalaşdırılmış iqtisadiyyat yönündə bu dəyişikliklər qazıntı yanacağlna daha yüksək qiymətlərlə birgə dövlət və özəl investisiyalarının artırılmasını tələb edir", - o deyib.
BVF Qazaxıstanın bu sahədə səylərini bir neçə istiqamətdə dəstəkləyə bilər.
"Fiskal sahəyə gəlincə, analitik vasitələrimiz siyasətin müxtəlif variantlarının hərtərəfli qiymətləndirilməsini təmin edirlər, həmçinin ekspertlərimiz dövlət investisiyalarının keyfiyyətinin artırılması ü, o cümlədən aşağı karbonlu və iqlim dəyişikliyinə qarşı daha davamlı infrastrukturun inşası üzrə tövsiyələr verirlər. BVF-in texniki yardımı Qazaxıstanın sosial müdafiə sistemini möhkəmləndirməyə və əhalinin daha həssas təbəqləri üçün keçid dövrünün nəticələrini yüngülləşdirməyə kömək edə bilər. Nəhayət, maliyyə sektoruna gəlincə, hazırki maliyyə sektorunun qiymətləndirilməsi proqramında olduğu kimi, Qazaxıstanın iqlim risklərini qiymətləndirmə sistemini hazırlamasına köməklik göstərə bilərik. Hökumətlə bütün bu məsələlər üzrə birgə işləməkdən olduqca məmnunuq",- deyə o sonda deyib.]]>[/allow-turbo] iqtisadiyyat / musahibe heqiqet Mon, 12 Jun 2023 12:59:14 +0400 [/shortrss] [fullrss] https://heqiqet.az/iqtisadiyyat/25972-kristalina-georgiyeva-qafqazda-v-mrkzi-asiyada-struktur-islahatlarn-davam-iqtisadi-artmn-surtlnmsin-sbb-olacaq.html https://heqiqet.az/iqtisadiyyat/25972-kristalina-georgiyeva-qafqazda-v-mrkzi-asiyada-struktur-islahatlarn-davam-iqtisadi-artmn-surtlnmsin-sbb-olacaq.html heqiqet Mon, 12 Jun 2023 12:59:14 +0400 ]]> [allow-turbo] Beynəlxalq Valyuta Fondu (BVF) Qafqaz və Mərkəzi Asiya regionu ölkələrini dövlətin rolunu azaldan və özəl sektorun imkanlarını genişləndirən yeni artım modelini qəbul etməyə çağırır.

Bu barədə Trend-ə müsahibəsində BVF-nin icraçı direktoru Kristalina Georgiyeva deyib.

Kristalina Georgiyeva Qazaxıstana səfəri çərçivəsində 8-9 iyun tarixlərində keçirilən Astana Beynəlxalq Forumunda iştirak edib.

Qazaxıstan səfərindən gözləntilər və yekunlar

"BVF-in icraçı direktoru qismində Qazaxıstana ilk səfərimi həyata keçirməkdən məmnunam. Bu BVF-nin Qazaxıstanla, həmçinin aha geniş Qdafqaz və Mərkəzi Asiya regionu ilə tərəfdaşlığını möhkəmlətmək şansıdır. Qazaxıstan 90-cı illərin əvvəllərində müstəqil dövlət olduqdan sonra mütərəqqi cəmiyyətin qurulmasında böyük tərəqqiyə nal olub. Doğma ölkəm Bolqarıstanda keçid dövrünün necə mürəkkəb olduğunu xatırlayıram, bu səbəbdən siyasətçilərin cəsarətini və regionun dayanıqlılığını təqdir edirəm", - o deyib.

Georgiyeva Qazaxıstan Prezidenti ilə, həmçinin digər siyasətçilər, qadın liderlər və tələbələrlə görüşü səbirsizliklə gözlədiyini qeyd edib.

"BVF-nin fikrini bölüşmək istəyirəm, lakin buraya ilk növbədə dinləmək üçün gəlmişəm", - o deyib.

Onun sözlərinə görə, gündəlikdə bir sıra mühüm məsələlər dayanır: Qazaxıstanın artım strategiyası nədən ibarətdir? Region neft-qaz sahəsi xaricində iqtisadiyyatını necə diversifikasiyalaşdıra və inklüziv artıma şərait yarada bilər? Qazaxıstan həmçinin əhəmiyyətli dərəcədə geosiyasi fraqmentasiya xərclərinə və iqlim dəyişikliklərinə məruz qalıb. Ölkə bu problemlərin öhdəsindən necə gələ bilər?

"Qafqaz və Mərkəzi Asiya ölkələri müstəqillik əldə etdikdən sonra islahatların keçirilməsində möhtəşəm uğurlar əldə ediblər. Lakin bazar islahatlarının sürəti ləngidikcə iqtisadi artım da ləngiyib. Sonra isə region pandemiyadan və Ukraynadakı müharibənin yan təsirlərindən əziyyət çəkdi. Biz region ölkələrini dövlətin rolunu azaldan və özəl sektorun imkanlarını genişləndirən yeni artım modelini qəbul etməyə çağırırıq. Məqsəd daha çox iş yerlərinin yaradılmasından və bütün cəmiyyətdə həyat səviyyəsini qaldırmaqdan ibarətdir. Bu, Qafqaz və Mərkəzi Asiya ölkələrinin şoklara məruz qalan dünyada özlərini qorumalarının ən yaxşı metodudur", - o deyib.

BVF-nin icraçı direktorununun səfəri zamanı əsas hadisə Almatıda Qafqaz, Mərkəzi Asiya və Monqolustan üzrə Potensialın İnkişafı Regional Mərkəzinin rəsmi açılışı oldu. Georgiyevanın sözlərinə görə, bu artıq regionda potensialın inkişafı və təlim mərkəzidir. İcraçı direktor həmçinin qeyd edib ki, qarşılıqlı fəaliyyət və BVF-nin regiona sadiqliyinin təsdiqlənməsi üçün əsas vasitə olan Astana Beynəlxalq Forumunda iştirakı səbirsizliklə gözləyir.

Dünya iqtisadiyyatının perspektivləri

BVF-nin hazırda dünya iqtisadiyyatının perspektivlərini qiymətləndirməsinə və dövlət xadimləri və mərkəz bankların artımı təmin etmək üçün fokuslanmalı olduqlarıa problemlərə gəlincə, o bildirib ki, Fond 2023-cü ildə qlobal ÜDM-in 2,8 faiz, 2024-cü ildə isə 3 faiz artacağını proqnozlaşdırır. İnflyasiya dayanıqlı olmadı, maliyyə sektoruna təzyiq isə dünya iqtisadiyyatında qeyri-müəyyənliyi gücləndirib. Borcların yüksək səviyyəsi, geoiqtisadi fraqmentasiya və iqlim dəyişikliyi ciddi problemlər yaradır. Onun fikrincə, bu hamının, xüsusən də daha həssas olanların perspektivlərinə kölgə salır.

Proqnozlara görə qlobal inflyasiya 2023-cü ildə yalnız 7 faiz təşkil edəcək, lakin baza inflyasiya 2025-ci ilədək mərkəzi bankların hədəf göstəricilərinədək düşməyəcək.

"Bunu nəzərə alaraq, mərkəzi bankları sərt pul-kredit siyasətini qoruyub saxlamağa çağırırıq. Bir çox ölkədə inflyasiya təzyiqini zəiflətmək, məqbul borc səviyyəsini və büdcə ehtiyatlarını bərpa etmək üçün vergi-büdcə siyasətinin sərtləşdirilməsinə ehtiyac var. İstənilən əlavə maliyyə dəstəyi əhalinin daha həssas təbəqələrinə yardım edilməsinə yönəldilməlidir", - o deyib.

O daha sonra əlavə edib ki, Qafqaz və Mərkəzi Asiya regionunun iqtisadiyyatı 2022-ci ildə nisbətən yüksək nəticələr göstərib, lakin Ukraynadakı müharibə və artmaqda olan fraqmentasiya riskləri səbəbindən perspektivlər olduqca qeyri-müəyyən olaraq qalır. Fond Qazaxıstan üçün artım sürətinin 2023-cü ildəki 4,3 faizdən 2024-cü ildə 4,9 faizə çatacağını proqnozlaşdırır. Bu yetərincə aktiv fəaliyyət ümid vericidir, çünki əsasən iqtisadiyyatın qeyri-neft sektorlarından qaynaqlanır.
"Son illərdəki yüksək iqtisadi nəticələrə baxmayaraq, region ölkələri üçün bazar islahatlarını sürətləndirmək vacib olacaq. Biz BVF-də belə qənaətə gəldik ki, struktur islahatları Qafqaz və Mərkəzi Asiya ölkələrində istehsalatın həcmini ortamüddətli perspektivdə 5-7 faiz artıra bilər. Səfərim müddətində BVF-nin bu yekun nəticələri əks etdirən sənədini dərc etməyi planlaşdırırıq. Məsələn, dövlətin rolunu azaltmağa yönəlmiş islahatlar ortamüddətli artımı əhəmiyyətli dərəcədə sürətləndirməklə iqtisadiyyatı gələcək sarsıntılardan qorumağa kömək edəcək", - Kristalina Georgiyeva deyib.
BVF-nin iqtisadi stabilik və artıma dəstək üzrə əsas hədəf və prioritetləri
"Digər tərəfdən böyük iqtisadiyyatların əksəriyyəti yüksək inflyasiya səviyyəsinə və faiz dərəcələrinin artmasına baxmayaraq resessiyaya sürüklənmənin qarşısını ala biliblər. Lakin əldə olunanla dayana bilmərik. Qlobal iqtisadi artım istər yaxın, istərsə də ortamüddətli perspektivdə tarixi ölçülərə görə zəif olaraq qalır. İqtisadi artımın perspektivlərini yaxşılaşdırmaq üçün inflyasiya ilə mübarizə aparmalı və maliyyə stabilliyini qorumalıyıq, eyni zamanda insan kapitalına və “yaşıl” iqtisadiyyata keçidə investisiya qoyaraq beynəlxalq əməkdaşlığı və ticarəti təşviq etməli və həssas ölkələri dəstəkləməliyik", - o deyib.
Onun fikrincə, Qazaxıstanın son zamanlardakı güclü iqtisadi artımı ölkəyə həyat səviyyəsini yüksəltməyə və yoxsulluğu azaltmağa kömək edib. Lakin qeyri-müəyyən qlobal konyunktura yaxşı əlaqələndirilmiş makroiqtisadi siyasət tələb edir. Pul-kredit siyasəti inflyasiyanın davamlı azalmasını və inflyasiya gözləntilərinin möhkəmlənməsini tələb edir. Vergi-büdcə siyasəti ehtiyatların qorunub saxlanması və dezinflyasiyaya dəstək üçün tədrici konsolidasiyaya yönəlməlidir.
"Bank nəzarəti sistemlərinin möhkəmləndirilməsi üzrə səylərə və mübahisələrin tənzimlənməsinə maliyyə sektorunun qiymətləndirilməsi Proqramımızın – maliyyə sektorunda hazırda aparılan hərtərəfli diaqnostikanın tövsiyələri kömək edəcək", - deyə o əlavə edib.
Nəhayət, iqtisadi artımın möhkəmliyi və dayanıqlılığı neft sektorundan asılılığı azaltmaqla iqtisadiyyatın diversifikasiyasını tələb edir. Bu məqsədə nail olmaq üçün sektor mərkəzi rol oynayacaq ki, bu da dövlət sektorunun transformasiyasını və iqtisadiyiyatda iştirakının azalmasını tələb edir.
"BVF eynən bizim müstəqillik əldə etdikdən sonrakı ilk illər ərzində, daha sonra qlobal maliyyə böhranı və pandemiya dövründə etdiyimiz kimi, regiona kömək etmək üçün əlimizdə olan hər şeyi edir. COVID-19 şokuna reaksiyamız sürətli və radikal oldu. Bütünlükdə aşağı gəlir səviyyəsinə malik ölkələrin təcili maliyyələşdirilməsi üçün 800 milyon dollar ayırdıq. Əmin, dayanıqlı və inklüziv artıma nail olma yolunuzu davam etdirməkdə sizə kömək etməyə hazırıq", - o deyib.
BVF-nin Qazaxıstana dayanıqlılığın artırılmasında və makroiqtisadi zəifliyin dayanıqlılığının idarə olunmasında yardımı
"Son illərdə Qazaxıstanla tərəfdaşlığımızı möhkəmləndirərək hakimiyyətin çoxsaylı sarsıntıların nəticələrini aradan qaldırmasına və iqtisadiyyatın dayanıqlılığını artırmasına kömək etmişik. Mütəmadi dialoqumuz IV maddə üzrə konsultasiya missiyası və əməkdaşların Qazaxıstana səfəri ətrafında aparılır. Siyasət məsələləri üzrə tövsiyələrimiz iqtisadi stabilliyin qorunub saxlanılmasına və Qazaxıstan iqtisadiyyatının dayanıqlılığının artırılması üçün lazımi islahatların ayırd edilməsinə, həmçinin dayanıqlı və inklüziv artıma yardım etməyə yönəlib", - o deyib.
Bundan başqa, o əlavə edib ki, 2021-ci ildə BVF xüsusi mənimsəmə hüquqlarını ayırmaq yolu ilə Qazaxıstana 1,6 milyard dollar dəyərində yardım edib. Bi vəsaitdən ehtiyatların artırılması və Qazaxıstanın onsuz da böyük olan xarici ehtiyatlarını dəstəkləmək üçün istifadə olunub. Potensialın inkişafı və peşəkar hazırlıq BVF-in son zamanlarda həmçinin Qafqaz, Mərkəzi Asiya və Monqolustanın Almatıdakı inkişaf mərkəzi sayəsində güclənən Qazaxıstana yardımının daha bir tərkib hissəsidir.
"Biz institutların modernizasiyası və pul-kredit siyasətinin möhkəmlənməsi, maliyyə nəzarəti, dövlətin maliyyə vəsaitinin və statistika bazasının idarə olunması üzrə səyləri dəstəkləmişik. Məsələn, ötən il 2023-cü il büdcəsi ilə birgə dərc olunan maliyyə riskləri barədə ilk bəyanata mühüm töhfə vermişik, həmçinin yeni yaradılmış Maliyyə Bazarının Tənzimlənməsi və İnkişafı Agentliyinin möhkəmləndirilməsinə dair tövsiyələr vermişik", - Kristalina Georgiyeva deyib.
Qazaxıstanın karbon neytrallığına nail olmaq üzrə hədəflərinin əldə edilməsində BVF-in rolu
"İqlim dəyişikliyi makroiqtisadi və maliyyə stabilliyi üçün ciddi təhdiddir. Qazıntı yanacağından bu qədər güclü asılı olan ölkə üçün, fikrimizcə, Qazaxıstanın iqlimlə əlaqədar öhdəlikləri təqdirəlayiqdir. Digər bir çox ölkədə olduğu kimi, Qazaxıstan da son iqlim dəyişikliklərinə adaptasiya olmaq, qlobal dekarbonzasiyanı nəzərə almaqla karbon qazı tullantılarını azaltmaq və qazıntı yanacağından asılılıqdan iqtisadi keçidə hazırlaşmaq üçün kompleks islahatlar keçirməli olacaq. Daha ekoloji və diversifikasiyalaşdırılmış iqtisadiyyat yönündə bu dəyişikliklər qazıntı yanacağlna daha yüksək qiymətlərlə birgə dövlət və özəl investisiyalarının artırılmasını tələb edir", - o deyib.
BVF Qazaxıstanın bu sahədə səylərini bir neçə istiqamətdə dəstəkləyə bilər.
"Fiskal sahəyə gəlincə, analitik vasitələrimiz siyasətin müxtəlif variantlarının hərtərəfli qiymətləndirilməsini təmin edirlər, həmçinin ekspertlərimiz dövlət investisiyalarının keyfiyyətinin artırılması ü, o cümlədən aşağı karbonlu və iqlim dəyişikliyinə qarşı daha davamlı infrastrukturun inşası üzrə tövsiyələr verirlər. BVF-in texniki yardımı Qazaxıstanın sosial müdafiə sistemini möhkəmləndirməyə və əhalinin daha həssas təbəqləri üçün keçid dövrünün nəticələrini yüngülləşdirməyə kömək edə bilər. Nəhayət, maliyyə sektoruna gəlincə, hazırki maliyyə sektorunun qiymətləndirilməsi proqramında olduğu kimi, Qazaxıstanın iqlim risklərini qiymətləndirmə sistemini hazırlamasına köməklik göstərə bilərik. Hökumətlə bütün bu məsələlər üzrə birgə işləməkdən olduqca məmnunuq",- deyə o sonda deyib.]]>[/allow-turbo] [allow-dzen] Beynəlxalq Valyuta Fondu (BVF) Qafqaz və Mərkəzi Asiya regionu ölkələrini dövlətin rolunu azaldan və özəl sektorun imkanlarını genişləndirən yeni artım modelini qəbul etməyə çağırır.

Bu barədə Trend-ə müsahibəsində BVF-nin icraçı direktoru Kristalina Georgiyeva deyib.

Kristalina Georgiyeva Qazaxıstana səfəri çərçivəsində 8-9 iyun tarixlərində keçirilən Astana Beynəlxalq Forumunda iştirak edib.

Qazaxıstan səfərindən gözləntilər və yekunlar

"BVF-in icraçı direktoru qismində Qazaxıstana ilk səfərimi həyata keçirməkdən məmnunam. Bu BVF-nin Qazaxıstanla, həmçinin aha geniş Qdafqaz və Mərkəzi Asiya regionu ilə tərəfdaşlığını möhkəmlətmək şansıdır. Qazaxıstan 90-cı illərin əvvəllərində müstəqil dövlət olduqdan sonra mütərəqqi cəmiyyətin qurulmasında böyük tərəqqiyə nal olub. Doğma ölkəm Bolqarıstanda keçid dövrünün necə mürəkkəb olduğunu xatırlayıram, bu səbəbdən siyasətçilərin cəsarətini və regionun dayanıqlılığını təqdir edirəm", - o deyib.

Georgiyeva Qazaxıstan Prezidenti ilə, həmçinin digər siyasətçilər, qadın liderlər və tələbələrlə görüşü səbirsizliklə gözlədiyini qeyd edib.

"BVF-nin fikrini bölüşmək istəyirəm, lakin buraya ilk növbədə dinləmək üçün gəlmişəm", - o deyib.

Onun sözlərinə görə, gündəlikdə bir sıra mühüm məsələlər dayanır: Qazaxıstanın artım strategiyası nədən ibarətdir? Region neft-qaz sahəsi xaricində iqtisadiyyatını necə diversifikasiyalaşdıra və inklüziv artıma şərait yarada bilər? Qazaxıstan həmçinin əhəmiyyətli dərəcədə geosiyasi fraqmentasiya xərclərinə və iqlim dəyişikliklərinə məruz qalıb. Ölkə bu problemlərin öhdəsindən necə gələ bilər?

"Qafqaz və Mərkəzi Asiya ölkələri müstəqillik əldə etdikdən sonra islahatların keçirilməsində möhtəşəm uğurlar əldə ediblər. Lakin bazar islahatlarının sürəti ləngidikcə iqtisadi artım da ləngiyib. Sonra isə region pandemiyadan və Ukraynadakı müharibənin yan təsirlərindən əziyyət çəkdi. Biz region ölkələrini dövlətin rolunu azaldan və özəl sektorun imkanlarını genişləndirən yeni artım modelini qəbul etməyə çağırırıq. Məqsəd daha çox iş yerlərinin yaradılmasından və bütün cəmiyyətdə həyat səviyyəsini qaldırmaqdan ibarətdir. Bu, Qafqaz və Mərkəzi Asiya ölkələrinin şoklara məruz qalan dünyada özlərini qorumalarının ən yaxşı metodudur", - o deyib.

BVF-nin icraçı direktorununun səfəri zamanı əsas hadisə Almatıda Qafqaz, Mərkəzi Asiya və Monqolustan üzrə Potensialın İnkişafı Regional Mərkəzinin rəsmi açılışı oldu. Georgiyevanın sözlərinə görə, bu artıq regionda potensialın inkişafı və təlim mərkəzidir. İcraçı direktor həmçinin qeyd edib ki, qarşılıqlı fəaliyyət və BVF-nin regiona sadiqliyinin təsdiqlənməsi üçün əsas vasitə olan Astana Beynəlxalq Forumunda iştirakı səbirsizliklə gözləyir.

Dünya iqtisadiyyatının perspektivləri

BVF-nin hazırda dünya iqtisadiyyatının perspektivlərini qiymətləndirməsinə və dövlət xadimləri və mərkəz bankların artımı təmin etmək üçün fokuslanmalı olduqlarıa problemlərə gəlincə, o bildirib ki, Fond 2023-cü ildə qlobal ÜDM-in 2,8 faiz, 2024-cü ildə isə 3 faiz artacağını proqnozlaşdırır. İnflyasiya dayanıqlı olmadı, maliyyə sektoruna təzyiq isə dünya iqtisadiyyatında qeyri-müəyyənliyi gücləndirib. Borcların yüksək səviyyəsi, geoiqtisadi fraqmentasiya və iqlim dəyişikliyi ciddi problemlər yaradır. Onun fikrincə, bu hamının, xüsusən də daha həssas olanların perspektivlərinə kölgə salır.

Proqnozlara görə qlobal inflyasiya 2023-cü ildə yalnız 7 faiz təşkil edəcək, lakin baza inflyasiya 2025-ci ilədək mərkəzi bankların hədəf göstəricilərinədək düşməyəcək.

"Bunu nəzərə alaraq, mərkəzi bankları sərt pul-kredit siyasətini qoruyub saxlamağa çağırırıq. Bir çox ölkədə inflyasiya təzyiqini zəiflətmək, məqbul borc səviyyəsini və büdcə ehtiyatlarını bərpa etmək üçün vergi-büdcə siyasətinin sərtləşdirilməsinə ehtiyac var. İstənilən əlavə maliyyə dəstəyi əhalinin daha həssas təbəqələrinə yardım edilməsinə yönəldilməlidir", - o deyib.

O daha sonra əlavə edib ki, Qafqaz və Mərkəzi Asiya regionunun iqtisadiyyatı 2022-ci ildə nisbətən yüksək nəticələr göstərib, lakin Ukraynadakı müharibə və artmaqda olan fraqmentasiya riskləri səbəbindən perspektivlər olduqca qeyri-müəyyən olaraq qalır. Fond Qazaxıstan üçün artım sürətinin 2023-cü ildəki 4,3 faizdən 2024-cü ildə 4,9 faizə çatacağını proqnozlaşdırır. Bu yetərincə aktiv fəaliyyət ümid vericidir, çünki əsasən iqtisadiyyatın qeyri-neft sektorlarından qaynaqlanır.
"Son illərdəki yüksək iqtisadi nəticələrə baxmayaraq, region ölkələri üçün bazar islahatlarını sürətləndirmək vacib olacaq. Biz BVF-də belə qənaətə gəldik ki, struktur islahatları Qafqaz və Mərkəzi Asiya ölkələrində istehsalatın həcmini ortamüddətli perspektivdə 5-7 faiz artıra bilər. Səfərim müddətində BVF-nin bu yekun nəticələri əks etdirən sənədini dərc etməyi planlaşdırırıq. Məsələn, dövlətin rolunu azaltmağa yönəlmiş islahatlar ortamüddətli artımı əhəmiyyətli dərəcədə sürətləndirməklə iqtisadiyyatı gələcək sarsıntılardan qorumağa kömək edəcək", - Kristalina Georgiyeva deyib.
BVF-nin iqtisadi stabilik və artıma dəstək üzrə əsas hədəf və prioritetləri
"Digər tərəfdən böyük iqtisadiyyatların əksəriyyəti yüksək inflyasiya səviyyəsinə və faiz dərəcələrinin artmasına baxmayaraq resessiyaya sürüklənmənin qarşısını ala biliblər. Lakin əldə olunanla dayana bilmərik. Qlobal iqtisadi artım istər yaxın, istərsə də ortamüddətli perspektivdə tarixi ölçülərə görə zəif olaraq qalır. İqtisadi artımın perspektivlərini yaxşılaşdırmaq üçün inflyasiya ilə mübarizə aparmalı və maliyyə stabilliyini qorumalıyıq, eyni zamanda insan kapitalına və “yaşıl” iqtisadiyyata keçidə investisiya qoyaraq beynəlxalq əməkdaşlığı və ticarəti təşviq etməli və həssas ölkələri dəstəkləməliyik", - o deyib.
Onun fikrincə, Qazaxıstanın son zamanlardakı güclü iqtisadi artımı ölkəyə həyat səviyyəsini yüksəltməyə və yoxsulluğu azaltmağa kömək edib. Lakin qeyri-müəyyən qlobal konyunktura yaxşı əlaqələndirilmiş makroiqtisadi siyasət tələb edir. Pul-kredit siyasəti inflyasiyanın davamlı azalmasını və inflyasiya gözləntilərinin möhkəmlənməsini tələb edir. Vergi-büdcə siyasəti ehtiyatların qorunub saxlanması və dezinflyasiyaya dəstək üçün tədrici konsolidasiyaya yönəlməlidir.
"Bank nəzarəti sistemlərinin möhkəmləndirilməsi üzrə səylərə və mübahisələrin tənzimlənməsinə maliyyə sektorunun qiymətləndirilməsi Proqramımızın – maliyyə sektorunda hazırda aparılan hərtərəfli diaqnostikanın tövsiyələri kömək edəcək", - deyə o əlavə edib.
Nəhayət, iqtisadi artımın möhkəmliyi və dayanıqlılığı neft sektorundan asılılığı azaltmaqla iqtisadiyyatın diversifikasiyasını tələb edir. Bu məqsədə nail olmaq üçün sektor mərkəzi rol oynayacaq ki, bu da dövlət sektorunun transformasiyasını və iqtisadiyiyatda iştirakının azalmasını tələb edir.
"BVF eynən bizim müstəqillik əldə etdikdən sonrakı ilk illər ərzində, daha sonra qlobal maliyyə böhranı və pandemiya dövründə etdiyimiz kimi, regiona kömək etmək üçün əlimizdə olan hər şeyi edir. COVID-19 şokuna reaksiyamız sürətli və radikal oldu. Bütünlükdə aşağı gəlir səviyyəsinə malik ölkələrin təcili maliyyələşdirilməsi üçün 800 milyon dollar ayırdıq. Əmin, dayanıqlı və inklüziv artıma nail olma yolunuzu davam etdirməkdə sizə kömək etməyə hazırıq", - o deyib.
BVF-nin Qazaxıstana dayanıqlılığın artırılmasında və makroiqtisadi zəifliyin dayanıqlılığının idarə olunmasında yardımı
"Son illərdə Qazaxıstanla tərəfdaşlığımızı möhkəmləndirərək hakimiyyətin çoxsaylı sarsıntıların nəticələrini aradan qaldırmasına və iqtisadiyyatın dayanıqlılığını artırmasına kömək etmişik. Mütəmadi dialoqumuz IV maddə üzrə konsultasiya missiyası və əməkdaşların Qazaxıstana səfəri ətrafında aparılır. Siyasət məsələləri üzrə tövsiyələrimiz iqtisadi stabilliyin qorunub saxlanılmasına və Qazaxıstan iqtisadiyyatının dayanıqlılığının artırılması üçün lazımi islahatların ayırd edilməsinə, həmçinin dayanıqlı və inklüziv artıma yardım etməyə yönəlib", - o deyib.
Bundan başqa, o əlavə edib ki, 2021-ci ildə BVF xüsusi mənimsəmə hüquqlarını ayırmaq yolu ilə Qazaxıstana 1,6 milyard dollar dəyərində yardım edib. Bi vəsaitdən ehtiyatların artırılması və Qazaxıstanın onsuz da böyük olan xarici ehtiyatlarını dəstəkləmək üçün istifadə olunub. Potensialın inkişafı və peşəkar hazırlıq BVF-in son zamanlarda həmçinin Qafqaz, Mərkəzi Asiya və Monqolustanın Almatıdakı inkişaf mərkəzi sayəsində güclənən Qazaxıstana yardımının daha bir tərkib hissəsidir.
"Biz institutların modernizasiyası və pul-kredit siyasətinin möhkəmlənməsi, maliyyə nəzarəti, dövlətin maliyyə vəsaitinin və statistika bazasının idarə olunması üzrə səyləri dəstəkləmişik. Məsələn, ötən il 2023-cü il büdcəsi ilə birgə dərc olunan maliyyə riskləri barədə ilk bəyanata mühüm töhfə vermişik, həmçinin yeni yaradılmış Maliyyə Bazarının Tənzimlənməsi və İnkişafı Agentliyinin möhkəmləndirilməsinə dair tövsiyələr vermişik", - Kristalina Georgiyeva deyib.
Qazaxıstanın karbon neytrallığına nail olmaq üzrə hədəflərinin əldə edilməsində BVF-in rolu
"İqlim dəyişikliyi makroiqtisadi və maliyyə stabilliyi üçün ciddi təhdiddir. Qazıntı yanacağından bu qədər güclü asılı olan ölkə üçün, fikrimizcə, Qazaxıstanın iqlimlə əlaqədar öhdəlikləri təqdirəlayiqdir. Digər bir çox ölkədə olduğu kimi, Qazaxıstan da son iqlim dəyişikliklərinə adaptasiya olmaq, qlobal dekarbonzasiyanı nəzərə almaqla karbon qazı tullantılarını azaltmaq və qazıntı yanacağından asılılıqdan iqtisadi keçidə hazırlaşmaq üçün kompleks islahatlar keçirməli olacaq. Daha ekoloji və diversifikasiyalaşdırılmış iqtisadiyyat yönündə bu dəyişikliklər qazıntı yanacağlna daha yüksək qiymətlərlə birgə dövlət və özəl investisiyalarının artırılmasını tələb edir", - o deyib.
BVF Qazaxıstanın bu sahədə səylərini bir neçə istiqamətdə dəstəkləyə bilər.
"Fiskal sahəyə gəlincə, analitik vasitələrimiz siyasətin müxtəlif variantlarının hərtərəfli qiymətləndirilməsini təmin edirlər, həmçinin ekspertlərimiz dövlət investisiyalarının keyfiyyətinin artırılması ü, o cümlədən aşağı karbonlu və iqlim dəyişikliyinə qarşı daha davamlı infrastrukturun inşası üzrə tövsiyələr verirlər. BVF-in texniki yardımı Qazaxıstanın sosial müdafiə sistemini möhkəmləndirməyə və əhalinin daha həssas təbəqləri üçün keçid dövrünün nəticələrini yüngülləşdirməyə kömək edə bilər. Nəhayət, maliyyə sektoruna gəlincə, hazırki maliyyə sektorunun qiymətləndirilməsi proqramında olduğu kimi, Qazaxıstanın iqlim risklərini qiymətləndirmə sistemini hazırlamasına köməklik göstərə bilərik. Hökumətlə bütün bu məsələlər üzrə birgə işləməkdən olduqca məmnunuq",- deyə o sonda deyib.]]>[/allow-dzen] [/fullrss] [yandexrss] https://heqiqet.az/iqtisadiyyat/25972-kristalina-georgiyeva-qafqazda-v-mrkzi-asiyada-struktur-islahatlarn-davam-iqtisadi-artmn-surtlnmsin-sbb-olacaq.html iqtisadiyyat / musahibe Mon, 12 Jun 2023 12:59:14 +0400 Beynəlxalq Valyuta Fondu (BVF) Qafqaz və Mərkəzi Asiya regionu ölkələrini dövlətin rolunu azaldan və özəl sektorun imkanlarını genişləndirən yeni artım modelini qəbul etməyə çağırır.

Bu barədə Trend-ə müsahibəsində BVF-nin icraçı direktoru Kristalina Georgiyeva deyib.

Kristalina Georgiyeva Qazaxıstana səfəri çərçivəsində 8-9 iyun tarixlərində keçirilən Astana Beynəlxalq Forumunda iştirak edib.

Qazaxıstan səfərindən gözləntilər və yekunlar

"BVF-in icraçı direktoru qismində Qazaxıstana ilk səfərimi həyata keçirməkdən məmnunam. Bu BVF-nin Qazaxıstanla, həmçinin aha geniş Qdafqaz və Mərkəzi Asiya regionu ilə tərəfdaşlığını möhkəmlətmək şansıdır. Qazaxıstan 90-cı illərin əvvəllərində müstəqil dövlət olduqdan sonra mütərəqqi cəmiyyətin qurulmasında böyük tərəqqiyə nal olub. Doğma ölkəm Bolqarıstanda keçid dövrünün necə mürəkkəb olduğunu xatırlayıram, bu səbəbdən siyasətçilərin cəsarətini və regionun dayanıqlılığını təqdir edirəm", - o deyib.

Georgiyeva Qazaxıstan Prezidenti ilə, həmçinin digər siyasətçilər, qadın liderlər və tələbələrlə görüşü səbirsizliklə gözlədiyini qeyd edib.

"BVF-nin fikrini bölüşmək istəyirəm, lakin buraya ilk növbədə dinləmək üçün gəlmişəm", - o deyib.

Onun sözlərinə görə, gündəlikdə bir sıra mühüm məsələlər dayanır: Qazaxıstanın artım strategiyası nədən ibarətdir? Region neft-qaz sahəsi xaricində iqtisadiyyatını necə diversifikasiyalaşdıra və inklüziv artıma şərait yarada bilər? Qazaxıstan həmçinin əhəmiyyətli dərəcədə geosiyasi fraqmentasiya xərclərinə və iqlim dəyişikliklərinə məruz qalıb. Ölkə bu problemlərin öhdəsindən necə gələ bilər?

"Qafqaz və Mərkəzi Asiya ölkələri müstəqillik əldə etdikdən sonra islahatların keçirilməsində möhtəşəm uğurlar əldə ediblər. Lakin bazar islahatlarının sürəti ləngidikcə iqtisadi artım da ləngiyib. Sonra isə region pandemiyadan və Ukraynadakı müharibənin yan təsirlərindən əziyyət çəkdi. Biz region ölkələrini dövlətin rolunu azaldan və özəl sektorun imkanlarını genişləndirən yeni artım modelini qəbul etməyə çağırırıq. Məqsəd daha çox iş yerlərinin yaradılmasından və bütün cəmiyyətdə həyat səviyyəsini qaldırmaqdan ibarətdir. Bu, Qafqaz və Mərkəzi Asiya ölkələrinin şoklara məruz qalan dünyada özlərini qorumalarının ən yaxşı metodudur", - o deyib.

BVF-nin icraçı direktorununun səfəri zamanı əsas hadisə Almatıda Qafqaz, Mərkəzi Asiya və Monqolustan üzrə Potensialın İnkişafı Regional Mərkəzinin rəsmi açılışı oldu. Georgiyevanın sözlərinə görə, bu artıq regionda potensialın inkişafı və təlim mərkəzidir. İcraçı direktor həmçinin qeyd edib ki, qarşılıqlı fəaliyyət və BVF-nin regiona sadiqliyinin təsdiqlənməsi üçün əsas vasitə olan Astana Beynəlxalq Forumunda iştirakı səbirsizliklə gözləyir.

Dünya iqtisadiyyatının perspektivləri

BVF-nin hazırda dünya iqtisadiyyatının perspektivlərini qiymətləndirməsinə və dövlət xadimləri və mərkəz bankların artımı təmin etmək üçün fokuslanmalı olduqlarıa problemlərə gəlincə, o bildirib ki, Fond 2023-cü ildə qlobal ÜDM-in 2,8 faiz, 2024-cü ildə isə 3 faiz artacağını proqnozlaşdırır. İnflyasiya dayanıqlı olmadı, maliyyə sektoruna təzyiq isə dünya iqtisadiyyatında qeyri-müəyyənliyi gücləndirib. Borcların yüksək səviyyəsi, geoiqtisadi fraqmentasiya və iqlim dəyişikliyi ciddi problemlər yaradır. Onun fikrincə, bu hamının, xüsusən də daha həssas olanların perspektivlərinə kölgə salır.

Proqnozlara görə qlobal inflyasiya 2023-cü ildə yalnız 7 faiz təşkil edəcək, lakin baza inflyasiya 2025-ci ilədək mərkəzi bankların hədəf göstəricilərinədək düşməyəcək.

"Bunu nəzərə alaraq, mərkəzi bankları sərt pul-kredit siyasətini qoruyub saxlamağa çağırırıq. Bir çox ölkədə inflyasiya təzyiqini zəiflətmək, məqbul borc səviyyəsini və büdcə ehtiyatlarını bərpa etmək üçün vergi-büdcə siyasətinin sərtləşdirilməsinə ehtiyac var. İstənilən əlavə maliyyə dəstəyi əhalinin daha həssas təbəqələrinə yardım edilməsinə yönəldilməlidir", - o deyib.

O daha sonra əlavə edib ki, Qafqaz və Mərkəzi Asiya regionunun iqtisadiyyatı 2022-ci ildə nisbətən yüksək nəticələr göstərib, lakin Ukraynadakı müharibə və artmaqda olan fraqmentasiya riskləri səbəbindən perspektivlər olduqca qeyri-müəyyən olaraq qalır. Fond Qazaxıstan üçün artım sürətinin 2023-cü ildəki 4,3 faizdən 2024-cü ildə 4,9 faizə çatacağını proqnozlaşdırır. Bu yetərincə aktiv fəaliyyət ümid vericidir, çünki əsasən iqtisadiyyatın qeyri-neft sektorlarından qaynaqlanır.
"Son illərdəki yüksək iqtisadi nəticələrə baxmayaraq, region ölkələri üçün bazar islahatlarını sürətləndirmək vacib olacaq. Biz BVF-də belə qənaətə gəldik ki, struktur islahatları Qafqaz və Mərkəzi Asiya ölkələrində istehsalatın həcmini ortamüddətli perspektivdə 5-7 faiz artıra bilər. Səfərim müddətində BVF-nin bu yekun nəticələri əks etdirən sənədini dərc etməyi planlaşdırırıq. Məsələn, dövlətin rolunu azaltmağa yönəlmiş islahatlar ortamüddətli artımı əhəmiyyətli dərəcədə sürətləndirməklə iqtisadiyyatı gələcək sarsıntılardan qorumağa kömək edəcək", - Kristalina Georgiyeva deyib.
BVF-nin iqtisadi stabilik və artıma dəstək üzrə əsas hədəf və prioritetləri
"Digər tərəfdən böyük iqtisadiyyatların əksəriyyəti yüksək inflyasiya səviyyəsinə və faiz dərəcələrinin artmasına baxmayaraq resessiyaya sürüklənmənin qarşısını ala biliblər. Lakin əldə olunanla dayana bilmərik. Qlobal iqtisadi artım istər yaxın, istərsə də ortamüddətli perspektivdə tarixi ölçülərə görə zəif olaraq qalır. İqtisadi artımın perspektivlərini yaxşılaşdırmaq üçün inflyasiya ilə mübarizə aparmalı və maliyyə stabilliyini qorumalıyıq, eyni zamanda insan kapitalına və “yaşıl” iqtisadiyyata keçidə investisiya qoyaraq beynəlxalq əməkdaşlığı və ticarəti təşviq etməli və həssas ölkələri dəstəkləməliyik", - o deyib.
Onun fikrincə, Qazaxıstanın son zamanlardakı güclü iqtisadi artımı ölkəyə həyat səviyyəsini yüksəltməyə və yoxsulluğu azaltmağa kömək edib. Lakin qeyri-müəyyən qlobal konyunktura yaxşı əlaqələndirilmiş makroiqtisadi siyasət tələb edir. Pul-kredit siyasəti inflyasiyanın davamlı azalmasını və inflyasiya gözləntilərinin möhkəmlənməsini tələb edir. Vergi-büdcə siyasəti ehtiyatların qorunub saxlanması və dezinflyasiyaya dəstək üçün tədrici konsolidasiyaya yönəlməlidir.
"Bank nəzarəti sistemlərinin möhkəmləndirilməsi üzrə səylərə və mübahisələrin tənzimlənməsinə maliyyə sektorunun qiymətləndirilməsi Proqramımızın – maliyyə sektorunda hazırda aparılan hərtərəfli diaqnostikanın tövsiyələri kömək edəcək", - deyə o əlavə edib.
Nəhayət, iqtisadi artımın möhkəmliyi və dayanıqlılığı neft sektorundan asılılığı azaltmaqla iqtisadiyyatın diversifikasiyasını tələb edir. Bu məqsədə nail olmaq üçün sektor mərkəzi rol oynayacaq ki, bu da dövlət sektorunun transformasiyasını və iqtisadiyiyatda iştirakının azalmasını tələb edir.
"BVF eynən bizim müstəqillik əldə etdikdən sonrakı ilk illər ərzində, daha sonra qlobal maliyyə böhranı və pandemiya dövründə etdiyimiz kimi, regiona kömək etmək üçün əlimizdə olan hər şeyi edir. COVID-19 şokuna reaksiyamız sürətli və radikal oldu. Bütünlükdə aşağı gəlir səviyyəsinə malik ölkələrin təcili maliyyələşdirilməsi üçün 800 milyon dollar ayırdıq. Əmin, dayanıqlı və inklüziv artıma nail olma yolunuzu davam etdirməkdə sizə kömək etməyə hazırıq", - o deyib.
BVF-nin Qazaxıstana dayanıqlılığın artırılmasında və makroiqtisadi zəifliyin dayanıqlılığının idarə olunmasında yardımı
"Son illərdə Qazaxıstanla tərəfdaşlığımızı möhkəmləndirərək hakimiyyətin çoxsaylı sarsıntıların nəticələrini aradan qaldırmasına və iqtisadiyyatın dayanıqlılığını artırmasına kömək etmişik. Mütəmadi dialoqumuz IV maddə üzrə konsultasiya missiyası və əməkdaşların Qazaxıstana səfəri ətrafında aparılır. Siyasət məsələləri üzrə tövsiyələrimiz iqtisadi stabilliyin qorunub saxlanılmasına və Qazaxıstan iqtisadiyyatının dayanıqlılığının artırılması üçün lazımi islahatların ayırd edilməsinə, həmçinin dayanıqlı və inklüziv artıma yardım etməyə yönəlib", - o deyib.
Bundan başqa, o əlavə edib ki, 2021-ci ildə BVF xüsusi mənimsəmə hüquqlarını ayırmaq yolu ilə Qazaxıstana 1,6 milyard dollar dəyərində yardım edib. Bi vəsaitdən ehtiyatların artırılması və Qazaxıstanın onsuz da böyük olan xarici ehtiyatlarını dəstəkləmək üçün istifadə olunub. Potensialın inkişafı və peşəkar hazırlıq BVF-in son zamanlarda həmçinin Qafqaz, Mərkəzi Asiya və Monqolustanın Almatıdakı inkişaf mərkəzi sayəsində güclənən Qazaxıstana yardımının daha bir tərkib hissəsidir.
"Biz institutların modernizasiyası və pul-kredit siyasətinin möhkəmlənməsi, maliyyə nəzarəti, dövlətin maliyyə vəsaitinin və statistika bazasının idarə olunması üzrə səyləri dəstəkləmişik. Məsələn, ötən il 2023-cü il büdcəsi ilə birgə dərc olunan maliyyə riskləri barədə ilk bəyanata mühüm töhfə vermişik, həmçinin yeni yaradılmış Maliyyə Bazarının Tənzimlənməsi və İnkişafı Agentliyinin möhkəmləndirilməsinə dair tövsiyələr vermişik", - Kristalina Georgiyeva deyib.
Qazaxıstanın karbon neytrallığına nail olmaq üzrə hədəflərinin əldə edilməsində BVF-in rolu
"İqlim dəyişikliyi makroiqtisadi və maliyyə stabilliyi üçün ciddi təhdiddir. Qazıntı yanacağından bu qədər güclü asılı olan ölkə üçün, fikrimizcə, Qazaxıstanın iqlimlə əlaqədar öhdəlikləri təqdirəlayiqdir. Digər bir çox ölkədə olduğu kimi, Qazaxıstan da son iqlim dəyişikliklərinə adaptasiya olmaq, qlobal dekarbonzasiyanı nəzərə almaqla karbon qazı tullantılarını azaltmaq və qazıntı yanacağından asılılıqdan iqtisadi keçidə hazırlaşmaq üçün kompleks islahatlar keçirməli olacaq. Daha ekoloji və diversifikasiyalaşdırılmış iqtisadiyyat yönündə bu dəyişikliklər qazıntı yanacağlna daha yüksək qiymətlərlə birgə dövlət və özəl investisiyalarının artırılmasını tələb edir", - o deyib.
BVF Qazaxıstanın bu sahədə səylərini bir neçə istiqamətdə dəstəkləyə bilər.
"Fiskal sahəyə gəlincə, analitik vasitələrimiz siyasətin müxtəlif variantlarının hərtərəfli qiymətləndirilməsini təmin edirlər, həmçinin ekspertlərimiz dövlət investisiyalarının keyfiyyətinin artırılması ü, o cümlədən aşağı karbonlu və iqlim dəyişikliyinə qarşı daha davamlı infrastrukturun inşası üzrə tövsiyələr verirlər. BVF-in texniki yardımı Qazaxıstanın sosial müdafiə sistemini möhkəmləndirməyə və əhalinin daha həssas təbəqləri üçün keçid dövrünün nəticələrini yüngülləşdirməyə kömək edə bilər. Nəhayət, maliyyə sektoruna gəlincə, hazırki maliyyə sektorunun qiymətləndirilməsi proqramında olduğu kimi, Qazaxıstanın iqlim risklərini qiymətləndirmə sistemini hazırlamasına köməklik göstərə bilərik. Hökumətlə bütün bu məsələlər üzrə birgə işləməkdən olduqca məmnunuq",- deyə o sonda deyib. [allow-turbo] Beynəlxalq Valyuta Fondu (BVF) Qafqaz və Mərkəzi Asiya regionu ölkələrini dövlətin rolunu azaldan və özəl sektorun imkanlarını genişləndirən yeni artım modelini qəbul etməyə çağırır.

Bu barədə Trend-ə müsahibəsində BVF-nin icraçı direktoru Kristalina Georgiyeva deyib.

Kristalina Georgiyeva Qazaxıstana səfəri çərçivəsində 8-9 iyun tarixlərində keçirilən Astana Beynəlxalq Forumunda iştirak edib.

Qazaxıstan səfərindən gözləntilər və yekunlar

"BVF-in icraçı direktoru qismində Qazaxıstana ilk səfərimi həyata keçirməkdən məmnunam. Bu BVF-nin Qazaxıstanla, həmçinin aha geniş Qdafqaz və Mərkəzi Asiya regionu ilə tərəfdaşlığını möhkəmlətmək şansıdır. Qazaxıstan 90-cı illərin əvvəllərində müstəqil dövlət olduqdan sonra mütərəqqi cəmiyyətin qurulmasında böyük tərəqqiyə nal olub. Doğma ölkəm Bolqarıstanda keçid dövrünün necə mürəkkəb olduğunu xatırlayıram, bu səbəbdən siyasətçilərin cəsarətini və regionun dayanıqlılığını təqdir edirəm", - o deyib.

Georgiyeva Qazaxıstan Prezidenti ilə, həmçinin digər siyasətçilər, qadın liderlər və tələbələrlə görüşü səbirsizliklə gözlədiyini qeyd edib.

"BVF-nin fikrini bölüşmək istəyirəm, lakin buraya ilk növbədə dinləmək üçün gəlmişəm", - o deyib.

Onun sözlərinə görə, gündəlikdə bir sıra mühüm məsələlər dayanır: Qazaxıstanın artım strategiyası nədən ibarətdir? Region neft-qaz sahəsi xaricində iqtisadiyyatını necə diversifikasiyalaşdıra və inklüziv artıma şərait yarada bilər? Qazaxıstan həmçinin əhəmiyyətli dərəcədə geosiyasi fraqmentasiya xərclərinə və iqlim dəyişikliklərinə məruz qalıb. Ölkə bu problemlərin öhdəsindən necə gələ bilər?

"Qafqaz və Mərkəzi Asiya ölkələri müstəqillik əldə etdikdən sonra islahatların keçirilməsində möhtəşəm uğurlar əldə ediblər. Lakin bazar islahatlarının sürəti ləngidikcə iqtisadi artım da ləngiyib. Sonra isə region pandemiyadan və Ukraynadakı müharibənin yan təsirlərindən əziyyət çəkdi. Biz region ölkələrini dövlətin rolunu azaldan və özəl sektorun imkanlarını genişləndirən yeni artım modelini qəbul etməyə çağırırıq. Məqsəd daha çox iş yerlərinin yaradılmasından və bütün cəmiyyətdə həyat səviyyəsini qaldırmaqdan ibarətdir. Bu, Qafqaz və Mərkəzi Asiya ölkələrinin şoklara məruz qalan dünyada özlərini qorumalarının ən yaxşı metodudur", - o deyib.

BVF-nin icraçı direktorununun səfəri zamanı əsas hadisə Almatıda Qafqaz, Mərkəzi Asiya və Monqolustan üzrə Potensialın İnkişafı Regional Mərkəzinin rəsmi açılışı oldu. Georgiyevanın sözlərinə görə, bu artıq regionda potensialın inkişafı və təlim mərkəzidir. İcraçı direktor həmçinin qeyd edib ki, qarşılıqlı fəaliyyət və BVF-nin regiona sadiqliyinin təsdiqlənməsi üçün əsas vasitə olan Astana Beynəlxalq Forumunda iştirakı səbirsizliklə gözləyir.

Dünya iqtisadiyyatının perspektivləri

BVF-nin hazırda dünya iqtisadiyyatının perspektivlərini qiymətləndirməsinə və dövlət xadimləri və mərkəz bankların artımı təmin etmək üçün fokuslanmalı olduqlarıa problemlərə gəlincə, o bildirib ki, Fond 2023-cü ildə qlobal ÜDM-in 2,8 faiz, 2024-cü ildə isə 3 faiz artacağını proqnozlaşdırır. İnflyasiya dayanıqlı olmadı, maliyyə sektoruna təzyiq isə dünya iqtisadiyyatında qeyri-müəyyənliyi gücləndirib. Borcların yüksək səviyyəsi, geoiqtisadi fraqmentasiya və iqlim dəyişikliyi ciddi problemlər yaradır. Onun fikrincə, bu hamının, xüsusən də daha həssas olanların perspektivlərinə kölgə salır.

Proqnozlara görə qlobal inflyasiya 2023-cü ildə yalnız 7 faiz təşkil edəcək, lakin baza inflyasiya 2025-ci ilədək mərkəzi bankların hədəf göstəricilərinədək düşməyəcək.

"Bunu nəzərə alaraq, mərkəzi bankları sərt pul-kredit siyasətini qoruyub saxlamağa çağırırıq. Bir çox ölkədə inflyasiya təzyiqini zəiflətmək, məqbul borc səviyyəsini və büdcə ehtiyatlarını bərpa etmək üçün vergi-büdcə siyasətinin sərtləşdirilməsinə ehtiyac var. İstənilən əlavə maliyyə dəstəyi əhalinin daha həssas təbəqələrinə yardım edilməsinə yönəldilməlidir", - o deyib.

O daha sonra əlavə edib ki, Qafqaz və Mərkəzi Asiya regionunun iqtisadiyyatı 2022-ci ildə nisbətən yüksək nəticələr göstərib, lakin Ukraynadakı müharibə və artmaqda olan fraqmentasiya riskləri səbəbindən perspektivlər olduqca qeyri-müəyyən olaraq qalır. Fond Qazaxıstan üçün artım sürətinin 2023-cü ildəki 4,3 faizdən 2024-cü ildə 4,9 faizə çatacağını proqnozlaşdırır. Bu yetərincə aktiv fəaliyyət ümid vericidir, çünki əsasən iqtisadiyyatın qeyri-neft sektorlarından qaynaqlanır.
"Son illərdəki yüksək iqtisadi nəticələrə baxmayaraq, region ölkələri üçün bazar islahatlarını sürətləndirmək vacib olacaq. Biz BVF-də belə qənaətə gəldik ki, struktur islahatları Qafqaz və Mərkəzi Asiya ölkələrində istehsalatın həcmini ortamüddətli perspektivdə 5-7 faiz artıra bilər. Səfərim müddətində BVF-nin bu yekun nəticələri əks etdirən sənədini dərc etməyi planlaşdırırıq. Məsələn, dövlətin rolunu azaltmağa yönəlmiş islahatlar ortamüddətli artımı əhəmiyyətli dərəcədə sürətləndirməklə iqtisadiyyatı gələcək sarsıntılardan qorumağa kömək edəcək", - Kristalina Georgiyeva deyib.
BVF-nin iqtisadi stabilik və artıma dəstək üzrə əsas hədəf və prioritetləri
"Digər tərəfdən böyük iqtisadiyyatların əksəriyyəti yüksək inflyasiya səviyyəsinə və faiz dərəcələrinin artmasına baxmayaraq resessiyaya sürüklənmənin qarşısını ala biliblər. Lakin əldə olunanla dayana bilmərik. Qlobal iqtisadi artım istər yaxın, istərsə də ortamüddətli perspektivdə tarixi ölçülərə görə zəif olaraq qalır. İqtisadi artımın perspektivlərini yaxşılaşdırmaq üçün inflyasiya ilə mübarizə aparmalı və maliyyə stabilliyini qorumalıyıq, eyni zamanda insan kapitalına və “yaşıl” iqtisadiyyata keçidə investisiya qoyaraq beynəlxalq əməkdaşlığı və ticarəti təşviq etməli və həssas ölkələri dəstəkləməliyik", - o deyib.
Onun fikrincə, Qazaxıstanın son zamanlardakı güclü iqtisadi artımı ölkəyə həyat səviyyəsini yüksəltməyə və yoxsulluğu azaltmağa kömək edib. Lakin qeyri-müəyyən qlobal konyunktura yaxşı əlaqələndirilmiş makroiqtisadi siyasət tələb edir. Pul-kredit siyasəti inflyasiyanın davamlı azalmasını və inflyasiya gözləntilərinin möhkəmlənməsini tələb edir. Vergi-büdcə siyasəti ehtiyatların qorunub saxlanması və dezinflyasiyaya dəstək üçün tədrici konsolidasiyaya yönəlməlidir.
"Bank nəzarəti sistemlərinin möhkəmləndirilməsi üzrə səylərə və mübahisələrin tənzimlənməsinə maliyyə sektorunun qiymətləndirilməsi Proqramımızın – maliyyə sektorunda hazırda aparılan hərtərəfli diaqnostikanın tövsiyələri kömək edəcək", - deyə o əlavə edib.
Nəhayət, iqtisadi artımın möhkəmliyi və dayanıqlılığı neft sektorundan asılılığı azaltmaqla iqtisadiyyatın diversifikasiyasını tələb edir. Bu məqsədə nail olmaq üçün sektor mərkəzi rol oynayacaq ki, bu da dövlət sektorunun transformasiyasını və iqtisadiyiyatda iştirakının azalmasını tələb edir.
"BVF eynən bizim müstəqillik əldə etdikdən sonrakı ilk illər ərzində, daha sonra qlobal maliyyə böhranı və pandemiya dövründə etdiyimiz kimi, regiona kömək etmək üçün əlimizdə olan hər şeyi edir. COVID-19 şokuna reaksiyamız sürətli və radikal oldu. Bütünlükdə aşağı gəlir səviyyəsinə malik ölkələrin təcili maliyyələşdirilməsi üçün 800 milyon dollar ayırdıq. Əmin, dayanıqlı və inklüziv artıma nail olma yolunuzu davam etdirməkdə sizə kömək etməyə hazırıq", - o deyib.
BVF-nin Qazaxıstana dayanıqlılığın artırılmasında və makroiqtisadi zəifliyin dayanıqlılığının idarə olunmasında yardımı
"Son illərdə Qazaxıstanla tərəfdaşlığımızı möhkəmləndirərək hakimiyyətin çoxsaylı sarsıntıların nəticələrini aradan qaldırmasına və iqtisadiyyatın dayanıqlılığını artırmasına kömək etmişik. Mütəmadi dialoqumuz IV maddə üzrə konsultasiya missiyası və əməkdaşların Qazaxıstana səfəri ətrafında aparılır. Siyasət məsələləri üzrə tövsiyələrimiz iqtisadi stabilliyin qorunub saxlanılmasına və Qazaxıstan iqtisadiyyatının dayanıqlılığının artırılması üçün lazımi islahatların ayırd edilməsinə, həmçinin dayanıqlı və inklüziv artıma yardım etməyə yönəlib", - o deyib.
Bundan başqa, o əlavə edib ki, 2021-ci ildə BVF xüsusi mənimsəmə hüquqlarını ayırmaq yolu ilə Qazaxıstana 1,6 milyard dollar dəyərində yardım edib. Bi vəsaitdən ehtiyatların artırılması və Qazaxıstanın onsuz da böyük olan xarici ehtiyatlarını dəstəkləmək üçün istifadə olunub. Potensialın inkişafı və peşəkar hazırlıq BVF-in son zamanlarda həmçinin Qafqaz, Mərkəzi Asiya və Monqolustanın Almatıdakı inkişaf mərkəzi sayəsində güclənən Qazaxıstana yardımının daha bir tərkib hissəsidir.
"Biz institutların modernizasiyası və pul-kredit siyasətinin möhkəmlənməsi, maliyyə nəzarəti, dövlətin maliyyə vəsaitinin və statistika bazasının idarə olunması üzrə səyləri dəstəkləmişik. Məsələn, ötən il 2023-cü il büdcəsi ilə birgə dərc olunan maliyyə riskləri barədə ilk bəyanata mühüm töhfə vermişik, həmçinin yeni yaradılmış Maliyyə Bazarının Tənzimlənməsi və İnkişafı Agentliyinin möhkəmləndirilməsinə dair tövsiyələr vermişik", - Kristalina Georgiyeva deyib.
Qazaxıstanın karbon neytrallığına nail olmaq üzrə hədəflərinin əldə edilməsində BVF-in rolu
"İqlim dəyişikliyi makroiqtisadi və maliyyə stabilliyi üçün ciddi təhdiddir. Qazıntı yanacağından bu qədər güclü asılı olan ölkə üçün, fikrimizcə, Qazaxıstanın iqlimlə əlaqədar öhdəlikləri təqdirəlayiqdir. Digər bir çox ölkədə olduğu kimi, Qazaxıstan da son iqlim dəyişikliklərinə adaptasiya olmaq, qlobal dekarbonzasiyanı nəzərə almaqla karbon qazı tullantılarını azaltmaq və qazıntı yanacağından asılılıqdan iqtisadi keçidə hazırlaşmaq üçün kompleks islahatlar keçirməli olacaq. Daha ekoloji və diversifikasiyalaşdırılmış iqtisadiyyat yönündə bu dəyişikliklər qazıntı yanacağlna daha yüksək qiymətlərlə birgə dövlət və özəl investisiyalarının artırılmasını tələb edir", - o deyib.
BVF Qazaxıstanın bu sahədə səylərini bir neçə istiqamətdə dəstəkləyə bilər.
"Fiskal sahəyə gəlincə, analitik vasitələrimiz siyasətin müxtəlif variantlarının hərtərəfli qiymətləndirilməsini təmin edirlər, həmçinin ekspertlərimiz dövlət investisiyalarının keyfiyyətinin artırılması ü, o cümlədən aşağı karbonlu və iqlim dəyişikliyinə qarşı daha davamlı infrastrukturun inşası üzrə tövsiyələr verirlər. BVF-in texniki yardımı Qazaxıstanın sosial müdafiə sistemini möhkəmləndirməyə və əhalinin daha həssas təbəqləri üçün keçid dövrünün nəticələrini yüngülləşdirməyə kömək edə bilər. Nəhayət, maliyyə sektoruna gəlincə, hazırki maliyyə sektorunun qiymətləndirilməsi proqramında olduğu kimi, Qazaxıstanın iqlim risklərini qiymətləndirmə sistemini hazırlamasına köməklik göstərə bilərik. Hökumətlə bütün bu məsələlər üzrə birgə işləməkdən olduqca məmnunuq",- deyə o sonda deyib.]]>[/allow-turbo] [allow-dzen] Beynəlxalq Valyuta Fondu (BVF) Qafqaz və Mərkəzi Asiya regionu ölkələrini dövlətin rolunu azaldan və özəl sektorun imkanlarını genişləndirən yeni artım modelini qəbul etməyə çağırır.

Bu barədə Trend-ə müsahibəsində BVF-nin icraçı direktoru Kristalina Georgiyeva deyib.

Kristalina Georgiyeva Qazaxıstana səfəri çərçivəsində 8-9 iyun tarixlərində keçirilən Astana Beynəlxalq Forumunda iştirak edib.

Qazaxıstan səfərindən gözləntilər və yekunlar

"BVF-in icraçı direktoru qismində Qazaxıstana ilk səfərimi həyata keçirməkdən məmnunam. Bu BVF-nin Qazaxıstanla, həmçinin aha geniş Qdafqaz və Mərkəzi Asiya regionu ilə tərəfdaşlığını möhkəmlətmək şansıdır. Qazaxıstan 90-cı illərin əvvəllərində müstəqil dövlət olduqdan sonra mütərəqqi cəmiyyətin qurulmasında böyük tərəqqiyə nal olub. Doğma ölkəm Bolqarıstanda keçid dövrünün necə mürəkkəb olduğunu xatırlayıram, bu səbəbdən siyasətçilərin cəsarətini və regionun dayanıqlılığını təqdir edirəm", - o deyib.

Georgiyeva Qazaxıstan Prezidenti ilə, həmçinin digər siyasətçilər, qadın liderlər və tələbələrlə görüşü səbirsizliklə gözlədiyini qeyd edib.

"BVF-nin fikrini bölüşmək istəyirəm, lakin buraya ilk növbədə dinləmək üçün gəlmişəm", - o deyib.

Onun sözlərinə görə, gündəlikdə bir sıra mühüm məsələlər dayanır: Qazaxıstanın artım strategiyası nədən ibarətdir? Region neft-qaz sahəsi xaricində iqtisadiyyatını necə diversifikasiyalaşdıra və inklüziv artıma şərait yarada bilər? Qazaxıstan həmçinin əhəmiyyətli dərəcədə geosiyasi fraqmentasiya xərclərinə və iqlim dəyişikliklərinə məruz qalıb. Ölkə bu problemlərin öhdəsindən necə gələ bilər?

"Qafqaz və Mərkəzi Asiya ölkələri müstəqillik əldə etdikdən sonra islahatların keçirilməsində möhtəşəm uğurlar əldə ediblər. Lakin bazar islahatlarının sürəti ləngidikcə iqtisadi artım da ləngiyib. Sonra isə region pandemiyadan və Ukraynadakı müharibənin yan təsirlərindən əziyyət çəkdi. Biz region ölkələrini dövlətin rolunu azaldan və özəl sektorun imkanlarını genişləndirən yeni artım modelini qəbul etməyə çağırırıq. Məqsəd daha çox iş yerlərinin yaradılmasından və bütün cəmiyyətdə həyat səviyyəsini qaldırmaqdan ibarətdir. Bu, Qafqaz və Mərkəzi Asiya ölkələrinin şoklara məruz qalan dünyada özlərini qorumalarının ən yaxşı metodudur", - o deyib.

BVF-nin icraçı direktorununun səfəri zamanı əsas hadisə Almatıda Qafqaz, Mərkəzi Asiya və Monqolustan üzrə Potensialın İnkişafı Regional Mərkəzinin rəsmi açılışı oldu. Georgiyevanın sözlərinə görə, bu artıq regionda potensialın inkişafı və təlim mərkəzidir. İcraçı direktor həmçinin qeyd edib ki, qarşılıqlı fəaliyyət və BVF-nin regiona sadiqliyinin təsdiqlənməsi üçün əsas vasitə olan Astana Beynəlxalq Forumunda iştirakı səbirsizliklə gözləyir.

Dünya iqtisadiyyatının perspektivləri

BVF-nin hazırda dünya iqtisadiyyatının perspektivlərini qiymətləndirməsinə və dövlət xadimləri və mərkəz bankların artımı təmin etmək üçün fokuslanmalı olduqlarıa problemlərə gəlincə, o bildirib ki, Fond 2023-cü ildə qlobal ÜDM-in 2,8 faiz, 2024-cü ildə isə 3 faiz artacağını proqnozlaşdırır. İnflyasiya dayanıqlı olmadı, maliyyə sektoruna təzyiq isə dünya iqtisadiyyatında qeyri-müəyyənliyi gücləndirib. Borcların yüksək səviyyəsi, geoiqtisadi fraqmentasiya və iqlim dəyişikliyi ciddi problemlər yaradır. Onun fikrincə, bu hamının, xüsusən də daha həssas olanların perspektivlərinə kölgə salır.

Proqnozlara görə qlobal inflyasiya 2023-cü ildə yalnız 7 faiz təşkil edəcək, lakin baza inflyasiya 2025-ci ilədək mərkəzi bankların hədəf göstəricilərinədək düşməyəcək.

"Bunu nəzərə alaraq, mərkəzi bankları sərt pul-kredit siyasətini qoruyub saxlamağa çağırırıq. Bir çox ölkədə inflyasiya təzyiqini zəiflətmək, məqbul borc səviyyəsini və büdcə ehtiyatlarını bərpa etmək üçün vergi-büdcə siyasətinin sərtləşdirilməsinə ehtiyac var. İstənilən əlavə maliyyə dəstəyi əhalinin daha həssas təbəqələrinə yardım edilməsinə yönəldilməlidir", - o deyib.

O daha sonra əlavə edib ki, Qafqaz və Mərkəzi Asiya regionunun iqtisadiyyatı 2022-ci ildə nisbətən yüksək nəticələr göstərib, lakin Ukraynadakı müharibə və artmaqda olan fraqmentasiya riskləri səbəbindən perspektivlər olduqca qeyri-müəyyən olaraq qalır. Fond Qazaxıstan üçün artım sürətinin 2023-cü ildəki 4,3 faizdən 2024-cü ildə 4,9 faizə çatacağını proqnozlaşdırır. Bu yetərincə aktiv fəaliyyət ümid vericidir, çünki əsasən iqtisadiyyatın qeyri-neft sektorlarından qaynaqlanır.
"Son illərdəki yüksək iqtisadi nəticələrə baxmayaraq, region ölkələri üçün bazar islahatlarını sürətləndirmək vacib olacaq. Biz BVF-də belə qənaətə gəldik ki, struktur islahatları Qafqaz və Mərkəzi Asiya ölkələrində istehsalatın həcmini ortamüddətli perspektivdə 5-7 faiz artıra bilər. Səfərim müddətində BVF-nin bu yekun nəticələri əks etdirən sənədini dərc etməyi planlaşdırırıq. Məsələn, dövlətin rolunu azaltmağa yönəlmiş islahatlar ortamüddətli artımı əhəmiyyətli dərəcədə sürətləndirməklə iqtisadiyyatı gələcək sarsıntılardan qorumağa kömək edəcək", - Kristalina Georgiyeva deyib.
BVF-nin iqtisadi stabilik və artıma dəstək üzrə əsas hədəf və prioritetləri
"Digər tərəfdən böyük iqtisadiyyatların əksəriyyəti yüksək inflyasiya səviyyəsinə və faiz dərəcələrinin artmasına baxmayaraq resessiyaya sürüklənmənin qarşısını ala biliblər. Lakin əldə olunanla dayana bilmərik. Qlobal iqtisadi artım istər yaxın, istərsə də ortamüddətli perspektivdə tarixi ölçülərə görə zəif olaraq qalır. İqtisadi artımın perspektivlərini yaxşılaşdırmaq üçün inflyasiya ilə mübarizə aparmalı və maliyyə stabilliyini qorumalıyıq, eyni zamanda insan kapitalına və “yaşıl” iqtisadiyyata keçidə investisiya qoyaraq beynəlxalq əməkdaşlığı və ticarəti təşviq etməli və həssas ölkələri dəstəkləməliyik", - o deyib.
Onun fikrincə, Qazaxıstanın son zamanlardakı güclü iqtisadi artımı ölkəyə həyat səviyyəsini yüksəltməyə və yoxsulluğu azaltmağa kömək edib. Lakin qeyri-müəyyən qlobal konyunktura yaxşı əlaqələndirilmiş makroiqtisadi siyasət tələb edir. Pul-kredit siyasəti inflyasiyanın davamlı azalmasını və inflyasiya gözləntilərinin möhkəmlənməsini tələb edir. Vergi-büdcə siyasəti ehtiyatların qorunub saxlanması və dezinflyasiyaya dəstək üçün tədrici konsolidasiyaya yönəlməlidir.
"Bank nəzarəti sistemlərinin möhkəmləndirilməsi üzrə səylərə və mübahisələrin tənzimlənməsinə maliyyə sektorunun qiymətləndirilməsi Proqramımızın – maliyyə sektorunda hazırda aparılan hərtərəfli diaqnostikanın tövsiyələri kömək edəcək", - deyə o əlavə edib.
Nəhayət, iqtisadi artımın möhkəmliyi və dayanıqlılığı neft sektorundan asılılığı azaltmaqla iqtisadiyyatın diversifikasiyasını tələb edir. Bu məqsədə nail olmaq üçün sektor mərkəzi rol oynayacaq ki, bu da dövlət sektorunun transformasiyasını və iqtisadiyiyatda iştirakının azalmasını tələb edir.
"BVF eynən bizim müstəqillik əldə etdikdən sonrakı ilk illər ərzində, daha sonra qlobal maliyyə böhranı və pandemiya dövründə etdiyimiz kimi, regiona kömək etmək üçün əlimizdə olan hər şeyi edir. COVID-19 şokuna reaksiyamız sürətli və radikal oldu. Bütünlükdə aşağı gəlir səviyyəsinə malik ölkələrin təcili maliyyələşdirilməsi üçün 800 milyon dollar ayırdıq. Əmin, dayanıqlı və inklüziv artıma nail olma yolunuzu davam etdirməkdə sizə kömək etməyə hazırıq", - o deyib.
BVF-nin Qazaxıstana dayanıqlılığın artırılmasında və makroiqtisadi zəifliyin dayanıqlılığının idarə olunmasında yardımı
"Son illərdə Qazaxıstanla tərəfdaşlığımızı möhkəmləndirərək hakimiyyətin çoxsaylı sarsıntıların nəticələrini aradan qaldırmasına və iqtisadiyyatın dayanıqlılığını artırmasına kömək etmişik. Mütəmadi dialoqumuz IV maddə üzrə konsultasiya missiyası və əməkdaşların Qazaxıstana səfəri ətrafında aparılır. Siyasət məsələləri üzrə tövsiyələrimiz iqtisadi stabilliyin qorunub saxlanılmasına və Qazaxıstan iqtisadiyyatının dayanıqlılığının artırılması üçün lazımi islahatların ayırd edilməsinə, həmçinin dayanıqlı və inklüziv artıma yardım etməyə yönəlib", - o deyib.
Bundan başqa, o əlavə edib ki, 2021-ci ildə BVF xüsusi mənimsəmə hüquqlarını ayırmaq yolu ilə Qazaxıstana 1,6 milyard dollar dəyərində yardım edib. Bi vəsaitdən ehtiyatların artırılması və Qazaxıstanın onsuz da böyük olan xarici ehtiyatlarını dəstəkləmək üçün istifadə olunub. Potensialın inkişafı və peşəkar hazırlıq BVF-in son zamanlarda həmçinin Qafqaz, Mərkəzi Asiya və Monqolustanın Almatıdakı inkişaf mərkəzi sayəsində güclənən Qazaxıstana yardımının daha bir tərkib hissəsidir.
"Biz institutların modernizasiyası və pul-kredit siyasətinin möhkəmlənməsi, maliyyə nəzarəti, dövlətin maliyyə vəsaitinin və statistika bazasının idarə olunması üzrə səyləri dəstəkləmişik. Məsələn, ötən il 2023-cü il büdcəsi ilə birgə dərc olunan maliyyə riskləri barədə ilk bəyanata mühüm töhfə vermişik, həmçinin yeni yaradılmış Maliyyə Bazarının Tənzimlənməsi və İnkişafı Agentliyinin möhkəmləndirilməsinə dair tövsiyələr vermişik", - Kristalina Georgiyeva deyib.
Qazaxıstanın karbon neytrallığına nail olmaq üzrə hədəflərinin əldə edilməsində BVF-in rolu
"İqlim dəyişikliyi makroiqtisadi və maliyyə stabilliyi üçün ciddi təhdiddir. Qazıntı yanacağından bu qədər güclü asılı olan ölkə üçün, fikrimizcə, Qazaxıstanın iqlimlə əlaqədar öhdəlikləri təqdirəlayiqdir. Digər bir çox ölkədə olduğu kimi, Qazaxıstan da son iqlim dəyişikliklərinə adaptasiya olmaq, qlobal dekarbonzasiyanı nəzərə almaqla karbon qazı tullantılarını azaltmaq və qazıntı yanacağından asılılıqdan iqtisadi keçidə hazırlaşmaq üçün kompleks islahatlar keçirməli olacaq. Daha ekoloji və diversifikasiyalaşdırılmış iqtisadiyyat yönündə bu dəyişikliklər qazıntı yanacağlna daha yüksək qiymətlərlə birgə dövlət və özəl investisiyalarının artırılmasını tələb edir", - o deyib.
BVF Qazaxıstanın bu sahədə səylərini bir neçə istiqamətdə dəstəkləyə bilər.
"Fiskal sahəyə gəlincə, analitik vasitələrimiz siyasətin müxtəlif variantlarının hərtərəfli qiymətləndirilməsini təmin edirlər, həmçinin ekspertlərimiz dövlət investisiyalarının keyfiyyətinin artırılması ü, o cümlədən aşağı karbonlu və iqlim dəyişikliyinə qarşı daha davamlı infrastrukturun inşası üzrə tövsiyələr verirlər. BVF-in texniki yardımı Qazaxıstanın sosial müdafiə sistemini möhkəmləndirməyə və əhalinin daha həssas təbəqləri üçün keçid dövrünün nəticələrini yüngülləşdirməyə kömək edə bilər. Nəhayət, maliyyə sektoruna gəlincə, hazırki maliyyə sektorunun qiymətləndirilməsi proqramında olduğu kimi, Qazaxıstanın iqlim risklərini qiymətləndirmə sistemini hazırlamasına köməklik göstərə bilərik. Hökumətlə bütün bu məsələlər üzrə birgə işləməkdən olduqca məmnunuq",- deyə o sonda deyib.]]>[/allow-dzen] [/yandexrss][shortrss] https://heqiqet.az/musahibe/25510-azrbaycan-daha-tmiz-enerjinin-istehsalna-calr-nazir-muavini-musahib.html https://heqiqet.az/musahibe/25510-azrbaycan-daha-tmiz-enerjinin-istehsalna-calr-nazir-muavini-musahib.html [allow-turbo] Azərbaycan öz tərəfdaşları üçün enerji tədarükünü artırmaqla həm onların enerji təhlükəsizliyini təmin etmək, həm də öz iqtisadiyyatını gücləndirmək üçün müxtəlif istiqamətlərdə aktiv şəkildə çalışır.
Bu barədə Trend-ə özəl müsahibəsində Azərbaycan Respublikası energetika nazirinin müavini Elnur Soltanov deyib.

Cənub Qaz Dəhlizinin analoqu olaraq yaşıl enerji “dəhlizi”

Nazir müavininin sözlərinə görə, Azərbaycan neft baxımından etibarlı tərəfdaşdır, son vaxtlar isə qaz tədarükü ilə bağlı etibarlılığı daha da güclənib.
“Azərbaycanın ixrac etdiyi neftin böyük hissəsi Avropa istiqamətinə nəql olunur. Təbii qazla bağlı vəziyyət də eynidir.. Biz 2027-ci ilədək Avropa bazarına qaz nəqlini praktiki olaraq iki qat artırmağı planlaşdırırıq. Azərbaycan artıq Avropaya 10 milyard kubmetrdən çox ixrac edir - 2022-ci ildə bu göstərici 11,4 milyard kubmetr təşkil edib. Bu il də Avropa ölkələrinə analoji həcmdə qaz nəql etməyi planlaşdırırıq. Yenə də bu, Gürcüstana (2022-ci ildə 2,8 milyard kubmetr) və Türkiyəyə (2022-ci ildə 8,4 milyard kubmetr) ixrac etdiyimizdən əlavədir. Beləliklə, ümumilikdə, artıq 22,6 milyard kubmetr ixrac etmişik. 2023-cü ildə ümumi ixracın 24 milyard kubmetri keçəcəyi gözlənilir”, - Soltanov deyib.
O, Azərbaycanın artıq bir neçə ildir ki, fevral ayında Cənub Qaz Dəhlizinin (CQD) Məşvərət Şurasının iclaslarını keçirdiyini qeyd edib. Bununla belə, bu il Bakıda eyni vaxtda Cənub Qaz Dəhlizi Məşvərət Şurası çərçivəsində nazirlərin 9-cu iclası və Yaşıl Enerji Məşvərət Şurası çərçivəsində nazirlərin 1-ci iclası keçirildi.
“Azərbaycan, Gürcüstan, Macarıstan və Rumıniya arasında Qara dənizin dibi ilə kabel çəkilişi ilə bağlı bu yaxınlarda imzalanmış sazişə gəlincə, bu, artıq bu sənədi imzalamış ölkələr çərçivəsindən kənara çıxa bilər, belə ki, bütün Avropada elektrik şəbəkəsinə qoşulma yetərincə inkişaf edib. Kimsə Avropanın enerji sisteminə daxil olarsa, Azərbaycanda istehsal olunan elektrik enerjisi Avropanın istənilən nöqtəsinə düşə bilər və mənbə Azərbaycanın bərpa olunan enerjisi olacaqdır. Lakin bu, əsaslı təhlil tələb edir. Bizim Gürcüstanla Rumıniyanı birləşdirmək fikrimiz var idi və biz bu layihəyə lap əvvəldən maraq göstərmişik. Lakin sonra öz resurslarımız olan dəniz və küləyin potensialını öyrənəndə anladıq ki, ilkin planlaşdırılan qoşulma kifayət etməyə bilər. Xəzəri Avropa ölkələri ilə birləşdirmək üçün daha böyük ötürücülük qabiliyyəti formalaşdırmaq lazım idi. Yenə də Rumıniyanın seçimi səmərəli tərəfdaşlığımızla bağlıdır, həmçinin müəyyən dərəcədə coğrafiya da bu seçimə təsir edir, belə ki, Rumıniya Qara dənizə yaxınlığını nəzərə alsaq, ən yaxşı namizədlərdən biridir və Macarıstan isə mahiyyətcə bütün Avropaya giriş qapısıdır. Təkrar edirəm, bu sənədi imzaladığımız üçün bütün Avropa ölkələri bizim potensial tərəfdaşlarımızdır – bu, strateji perspektivimizin əsasını

Azərbaycan “yaşıl” enerji ilə Avropa bazarına çıxır

"Azərbaycan artıq Avropa ölkələrinə elektrik enerjisi ixrac edir, bizim əsas tərəfdaşlarımız Gürcüstan və Türkiyə idi və bu istiqamətdə malik olduğumuz əsas birləşmə Gürcüstana, oradan isə Türkiyəyə gedən xətlərdir", - nazir müavini deyib.
Onun sözlərinə görə, Gürcüstan və Azərbaycan sinxronizə olunduğu üçün çoxlu texniki problemlər də mövcuddur, bu isə o deməkdir ki, bu iki ölkə arasında elektrik enerjisinin nəqli və ya elektrik enerjisi ticarəti texniki cəhətdən daha asan və ucuzdur. Lakin Türkiyə fərqli zonadadır ki, bu da daha bahalı infrastruktur tələb edir və istehsalçı xərclərini artırır. Lakin belə bir qoşulma artıq mövcuddur və bu gün biz artıq Türkiyəyə təqribən 300-400 MVt elektrik enerjisi ixrac edirik.
"Halbuki Avropa Komissiyası ilə iyul ayında imzaladığımız sənəddə iki enerji dəhlizindən bəhs olunur: bunlardan biri Qara dənizdən keçir ki, bud a onu Xəzər dənizi ilə Avropa ölkələri arasında təbii dəhlizə çevirir, digəri isə Naxçıvan vasitəsilə Türkiyəyə və Avropanın digər hissələrinə yönəlir ki, bu da əslində Zəngəzur dəhlizinin tərkib hissəsidir. Biz bu istiqamətdə artıq Cəbrayıl rayonunda 330 kVt gücə malik yarımstansiya inşa etməkdəyik Bu nə üçün vacibdir? Çünki Azərbaycanın elektrik şəbəkəsi də eyni növ yarımstansiyalara əsaslanıb. Cəbrayılda da bu növ stansiyanın inşası Naxçıvanda daha bir stansiya inşa edəcəyimizdən xəbər verir. Bu filial eksklavı Azərbaycanın əsas hissəsi ilə, daha sonra isə Türkiyə ilə və nəhayət, Avropa ölkələri ilə birləşdirəcək. Bu, bizə təxminən 1000 MVt elektrik enerjisi nəql etmək imkanı verəcək ki, bu da kifayət qədər böyük rəqəmdir. Bu, hazırda ixrac etdiyimizdən qat-qat yüksək göstəricidir. Bu eyni zamanda, işğaldan azad edilmiş ərazilərin enerji təchizat sisteminin etibarlılığını artırır, bu səbəbdən biz bir layihə çərçivəsində iki işi yerinə yetiririk. Bundan başqa, bu yarımstansiya həmçinin Cəbrayıl rayonunda bp ilə birlikdə üzərində çalışdığımız günəş elektrik stansiyasının tikintisi baxımından vacibdir. Beləliklə bəlkə də üç əsas problem bir layihə ilə həll olunur. Qeyd etmək istərdim ki, biz təkcə hər hansı elektrik enerjisini ixrac etməyi planlaşdırmırıq – bu xətlərlə nəqlini planlaşdırdığımız elektrik enerjisinin əsas mənbəyi “yaşıl” elektrik enerjisi olacaqdır. Avropaya lazım olan, dünyaya lazım olan və müəyyən səbəblərdən Azərbaycana lazım olan budur. Bu səbəblərdən biri də odur ki, Azərbaycanda bir çox başqa ölkələrdən, o cümlədən Avropa ölkələrindən fərqli olaraq elektrik enerjisinin böyük hissəsi – 95 faizi - təbii qazın yandırılması hesabına istehsal olunur. Avropanın bir çox ölkəsində qaz baha olduğundan qat-qat ucuz, lakin çirkli olan kömürdən istifadə olunur. Beləliklə, təbii qazdan istifadə ətraf mühit üçün o qədər də zərərli deyil və bu bizim dünyada iqlim dəyişikliyinin nəticələrinin yüngülləşdirilməsinə töhfəmizdir. Əlbəttə ki, bu, Azərbaycana çox baha başa gəlir, biz qaz sərf edirik, halbuki onu ixrac etməklə çoxlu sayda xarici valyuta əldə etmək olar. Beləliklə, yaşıl enerjiyə keçidlə təbii qaza qənaət edəcəyik ki, bu da ölkəyə əlavə gəlir gətirəcək", - o açıqlayıb.

Azərbaycan bərpa olunan enerji mənbələri sahəsində layihələr üzrə ilk hərracını keçirməyə hazırlaşır

Nazir müavininin sözlərinə görə, bu proses tezliklə tamamlanacaq və ilk hərracın artıq 2023-cü ilin birinci yarısında keçirilməsi planlaşdırılır.
"Biz artıq bunun hansı sahə üzrə realalşdırılacağını müəyyən etmişik; ehtimalla bu əvvəlcə günəş enerjisi ilə əlaqəli layihə olacaq, lakin zamanla külək elektrik stansiyaları da nəzərdən keçiriləcək. Problem ondadır ki, Azərbaycanda enerji daşıyıcılarının qiyməti nisbətən aşağıdır və müvafiq olaraq obyektlər kiçik olanda investorlar miqyasın təsiri ilə qazanc əldə edə bilmirlər və ölkəmizdə tarif qiymətlərinin müqayisəsi onlar üçün problem təşkil edir. İndiyədək Masdar və ACWA Power şirkətləri ilə razılaşmalarımızda ölkədə mövcud olan tariflər çərçivəsində (təqribən 3 sent) qalmağa nail olmuşuq. Və bu, həqiqətən də yaxşı qiymətdir, lakin layihə kiçik olarsa, qiymətlər qalxır. Ona görə də burada düzgün tarazlığı tapmalıyıq", - deyə E.Soltanov bildirib.
O qeyd edib ki, indiyədək Azərbaycan bir qədər fərqli yol ilə gedib. Çox hərtərəfli və şəffaf seçim prosesi aparıldı və nəticədə Masdar ilə 230 MVt günəş enerjisi layihəsi və ACWA Power ilə 240 MVt külək stansiya layihəsinin həyata keçirilməsinə başlanılıb:
"Biz bütün rəqabət aparan enerji korporasiyalarına başa salmışıq ki, əsas seçim meyarı onların təqdim etməli olduqları tarif təklifidir ki, onu digər bərabər şərətlər əsasında etməlidirlər. Məhz bu meyar əsasında biz son nəticədə Masdar, ACWA Power və bp-ni seçdik. Beləliklə, müxtəlif qanuni seçim prosesləri var. Hərraclar həmişə planın bir hissəsi olub və biz də bu imkanı həyata keçirməyə yaxınlaşdığımız üçün çox şadıq".

Azərbaycanda “yaşıl” hidrogenin istehsalının perspektivləri

"Azərbaycan üçün hidrogen hesabatı ilə bağlı Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankı (AYİB) ilə görüşlərdə şəxsən iştirak edirəm. Bu həm də ona görə vacibdir ki, bu, 2022-2026-cı illər üçün dövlət strategiyasının sosial-iqtisadi inkişafın milli prioritetlərindən irəli gələn nəticələrindən biridir. Hidrogen olduqca bahalıdır və "yaşıl" hidrogen ən bahalı növdür. AYİB daha çox diqqəti "mavi" hidrogenə yönəldir və bu, əsasən ən arzuolunmaz əlavə məhsul olan karbon dioksidi tutmaq üçün istifadə olunur. Bu, cəlbedici bir fikirdir, xüsusən ona görə ki, bizdə həm təbii qaz bolluğu, həm də karbonun tutula biləcəyi tükənmiş neft və qaz yataqları var. Bununla belə, biz “yaşıl” hidrogenin, atmosferə atılmadan sudan çıxarılan hidrogenin ən təmiz formasının istehsalına diqqət yetirmək istəyirik. Bu, ən bahalı yoldur, lakin bu gələcəkdir və biz ona doğru getmək istəyirik. Hazırda biz texniki-iqtisadi əsaslandırmanın çox mühüm mərhələsindəyik", - deyə o bildirib.
Onun sözlərinə görə, "Masdar" və "Fortescue Industries" şirkətləri ilə sazişlər Xəzər dənizində dəniz küləyi də daxil olmaqla, geniş bərpa olunan enerji mənbələrinin işlənməsini nəzərdə tutur:
"Hesab edirik ki, bu miqyaslı layihələrdə hidrogen istehsalı, o cümlədən balanslaşdırma məsələləri baxımından iqtisadi məna kəsb edə bilər. Bəzi layihələrin xüsusiyyətlərini nəzərə alaraq, hidrogenin istifadəsi onların ümumi dəyərini həqiqətən azalda bilər. Aİ əsasən “yaşıl” hidrogenlə maraqlanır. Azərbaycanda bəzi potensial investorlar artıq bu sahəni öz prioritetlərindən biri kimi müəyyən ediblər".

Xəzərdə böyük dəniz külək potensialının üzə çıxarılması

Onun sözlərinə görə, ilkin tədqiqatlar dənizdə külək enerjisi istehsalının texniki potensialının 157 QVt təşkil etdiyini göstərir:
"Layihələr inkişaf etdikcə bizdə daha konkret rəqəmlər olacaq. Hər halda, biz inanırıq və ilkin araşdırmalar da bunu göstərir ki, bizdə heç vaxt daxili istifadə edə biləcəyimizdən daha çox dəniz küləyi mövcuddur. Biz artıq "Masdar" və "Fortescue Industries" ilə ümumi quraşdırılmış gücü 22 QVt olan müvafiq müqavilələr imzalamışıq. Müqayisə üçün qeyd edək ki, Azərbaycanda bütün bərpa olunan və bərpa olunmayan mənbələr də daxil olmaqla ümumi quraşdırılmış elektrik enerjisi istehsalı gücü 8 QVt təşkil edir. Bu 22 QVt-dan təxminən 16 QVt-ı dənizdə külək enerjisi istehsalının payına düşür. Biz, həmçinin "ACWA Power" şirkəti ilə dənizdə külək stansiyalarının tikintisinə dair müqavilə imzaladıq".
Nazir müavini vurğulayıb ki, nəzərə alınmalı olan bir çox amillər var. Dəniz külək enerjisi ilə bağlı ən mühüm problem onun qurudakı külək və ya günəş enerjisindən daha bahalı olmasıdır:
"Eyni zamanda, Azərbaycan okeanlara çıxışı olmayan ölkədir. Eyni zamanda, bir külək turbininin tək qanadının ölçüsü 100 metrə çatır. Əgər onları ölkə daxilində istehsal etməsəniz, onların çatdırılması üçün əsasən Volqa-Don kanalına etibar etməli olacağıq və bölgədəki döyüşləri nəzərə alsaq, bu variantın öz mənfi tərəfləri var. Külək turbinlərinin quruda daşınması mümkündür, lakin texniki cəhətdən çətindir. Beləliklə, biz həqiqətən yerli istehsalı maksimuma çatdırmaq barədə düşünürük ki, bu da dənizə çıxışı olmayanın təsirlərini azaltmağa kömək edəcək".

Cəbrayıldakı 240 MVt gücündə "Şəfəq" günəş elektrik stansiyası "bp" ilə səmərəli əməkdaşlığın nəticəsidir

"Cəbrayıl rayonunda 900 hektara yaxın ərazi minalardan təmizlənib. Bəzi yerlərdə 4 metrə qədər dərinlikdə minatəmizləmə işləri aparmaq lazım gəlirdi ki, bu da kifayət qədər çətindir - Azərbaycanda bu məqsədlər üçün istifadə oluna bilən qurğular çox azdır. Bu istiqamətdə Azərbaycan Ərazilərinin Minalardan Təmizlənməsi Milli Agentliyi (ANAMA) böyük işlər görüb. Eyni zamanda, biz əmin olmalıyıq ki, bu torpaq kənd təsərrüfatı istehsalı üçün yararlı deyil, çünki başqa layihələr də var ki, onlarla təşəbbüslərimizi əlaqələndirməliyik. İstənilən halda, bp-nin texniki işçilərinin fevral ayında əraziyə gəlməsi bizi sevindirir. Təxminən 2 ildən sonra bu obyektdə bərpa olunan enerjinin istehsal olunacağını gözləyirik”, - deyə E.Soltanov bildirib.
Nazir müavininin vurğulayıb ki, bp layihəsinin ən maraqlı tərəfi onun bir növ “virtual” elektrik stansiyası olmasıdır. Qarabağda hasil edilən “yaşıl” enerjinin Abşerona, neft və qaz emalı terminalına çatdırılması və prosesin karbonsizləşdirilməsi nəzərdə tutulur:
"Neft və qaz emalı çox enerji tələb edən bir prosesdir və adətən tələb olunan elektrik enerjisi qalıq yanacaqların kifayət qədər səmərəsiz yanmasından əldə edilir. Bu prosesi karbonsuzlaşdırmaqla bp və onun tərəfdaşları, o cümlədən ARDNŞ və bütövlükdə Azərbaycan hökuməti potensial olaraq Avropada tətbiq olunacaq müəyyən ixrac vergilərindən yayına bilər. Söz yox ki, bu, ətraf mühit üçün əladır və qənaət edilən qaz səhmdarlara qaytarılır ki, bu da əlavə gəlir mənbəyi ola bilər. Bunda həm də böyük simvolizm var, çünki bp böyüklüyündə korporasiya Qarabağa sərmayə qoyarsa, bu o deməkdir ki, regionda əldə olunan sülh qorunacaq. Bu həm də qlobal korporasiyalara Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərinə sərmayə qoymağın təhlükəsiz olduğuna dair bir siqnaldır. 1990-cı illərdə bp-nin Azərbaycanda olması suverenliyimizin möhkəmlənməsi baxımından rol oynayıb və hazırda işğaldan azad edilmiş ərazilərin dirçəldilməsi baxımından da oxşar proses gedir".
E.Soltanov qeyd edib ki, Azərbaycan Azərbaycanın yaşıl enerji sektoruna sərmayə qoymaq istəyən istənilən tərəfdaşla əməkdaşlığa açıqdır:
"İştirak etmək istəyən şirkətlərin ilkin siyahısı daha böyük idi və biz onların bir çoxu ilə bu günə qədər dialoqumuzu davam etdiririk. Hərrac prosesi bu baxımdan real marağın müəyyənləşdirilməsi baxımından da kömək edəcək. Zamanla yeni layihələr haqqında eşidəcəksiniz. Məsələn, bir Avropa korporasiyası da bp-nin Cəbrayılda gördüyü layihəyə oxşar layihənin həyata keçirilməsində maraqlıdır".

Dənizdə günəş enerjisi istehsalının genişləndirilməsi

"Asiya İnkişaf Bankının (AİB) dəstəklədiyi “Üzən Günəş Panellərinin İnkişafı üçün Bilik Paylaşımı və Texniki Dəstək” pilot layihəsi çərçivəsində 100 kVt-luq üzən günəş elektrik stansiyası layihəsi artıq işlənmə mərhələsindədir. Bu, AİB-in texniki dəstəyinin bir hissəsidir, ona görə də biz heç bir investisiya qoymuruq. Bu pilot layihənin məqsədi müsbət və mənfi cəhətləri anlamaq və bu təşəbbüsün 50 MVt gücündə elektrik stansiyasına qədər genişləndirilməsi üçün zəmin yaratmaqdır”, - nazir müavini bildirib.

Ərəb tərəfdaşları ilə əməkdaşlıq haqqında daha ətraflı

Nazir müavininin sözlərinə görə, “Masdar” şirkəti ilə birgə gücü 230 MVt olan Qaradağ Günəş Elektrik Stansiyası layihəsi, eləcə də “ACWA Power” şirkəti tərəfindən hazırlanmış 240 MVt gücündə Xızı-Abşeron külək stansiyası yaxın zamanlarda elektrik enerjisi istehsal edəcək. Qaradağ elektrik stansiyasından elektrik enerjisi yaxın aylarda istehsal olunacaq. Dəniz külək enerjisinin inkişafı bir az daha uzun sürəcək. Bu iki layihə Azərbaycan və BƏƏ və Səudiyyə Ərəbistanı rəhbərliyi arasında etimadı əks etdirir.
“Biz çox şadıq ki, SOCAR 21-ci əsrin enerji şirkəti olmaq üçün öz təşəbbüsü ilə sövdələşmənin bir hissəsinə çevrilərək, iqtisadi tərəfdaş kimi Masdar ilə bu müqaviləyə girir”, - o deyib.

Yeni başlanğıcları kəşf etməkdə əcdadların yolu İlə

“Biz Azərbaycanın neft yolunu təxminən 170 il əvvəl başlayan, Bakını ağırlıq mərkəzinə çevirən və ölkəmizə onilliklər boyu davam edən və neft hasilatından qat-qat artıq proqressiv təkan verən əcdadlarımızın yolu ilə gedirik. 1990-cı illərin əvvəllərində prezident Heydər Əliyev ağlasığmaz şeyi reallaşdıraraq ağlasığmaz işlər gördü. Nəticədə Azəri-Çıraq-Günəşli (AÇG), eləcə də Bakı-Tbilisi-Ceyhan (BTC) neftdən qat-qat artıq olan bir reallığa çevrildi. ; xarici mütərəqqi dünyaya açılan pəncərə, suverenliyimizin lövbəridir. Geriyə nəzər saldıqda baş verənlər qaçılmaz görünə bilər, lakin hər bir aspekt yuxusuz gecələrin, sonsuz saatlıq gərgin işin və Azərbaycan rəhbərliyinin fenomenal iradəsinin və bacarığının nəticəsi idi. Azərbaycan.Sonra 2000-ci illərdə neft dastanımızın uğurunun təbii qazımız üçün necə təkrarlandığının şahidi olduq. Qətiyyətli və düzgün hesablanmış siyasət yeritmişdir və zaman sübut edir ki, bu, Azərbaycanı Avropanın enerji təhlükəsizliyi arxitekturası ilə bağlı müzakirələrin mərkəzinə qoymuş uzaqgörən yol olmuşdur. Hazırda görülən işlər bu enerji səyahətində növbəti addımdır. 21-ci əsr yaşıl transformasiya dövrüdür və biz uğur hekayəsini yeni əsrdə davam etdirməliyik. Tarix çox kömək edir. Əsasən, uzun müddət əvvəl yaradılmış və ən azı bir dəfə daha sınaqdan keçirilmiş bir model cari günə tətbiq olunur. Biz uğur qazandıqda, bu, əsasən, Azərbaycan rəhbərliyinin artıq müəyyən edilmiş yolu və daim mütərəqqi baxışı sayəsində olacaq”, - deyə Soltanov sonda bildirib.

]]>[/allow-turbo] musahibe heqiqet Thu, 09 Feb 2023 20:07:33 +0400 [/shortrss] [fullrss] https://heqiqet.az/musahibe/25510-azrbaycan-daha-tmiz-enerjinin-istehsalna-calr-nazir-muavini-musahib.html https://heqiqet.az/musahibe/25510-azrbaycan-daha-tmiz-enerjinin-istehsalna-calr-nazir-muavini-musahib.html heqiqet Thu, 09 Feb 2023 20:07:33 +0400 ]]> [allow-turbo] Azərbaycan öz tərəfdaşları üçün enerji tədarükünü artırmaqla həm onların enerji təhlükəsizliyini təmin etmək, həm də öz iqtisadiyyatını gücləndirmək üçün müxtəlif istiqamətlərdə aktiv şəkildə çalışır.
Bu barədə Trend-ə özəl müsahibəsində Azərbaycan Respublikası energetika nazirinin müavini Elnur Soltanov deyib.

Cənub Qaz Dəhlizinin analoqu olaraq yaşıl enerji “dəhlizi”

Nazir müavininin sözlərinə görə, Azərbaycan neft baxımından etibarlı tərəfdaşdır, son vaxtlar isə qaz tədarükü ilə bağlı etibarlılığı daha da güclənib.
“Azərbaycanın ixrac etdiyi neftin böyük hissəsi Avropa istiqamətinə nəql olunur. Təbii qazla bağlı vəziyyət də eynidir.. Biz 2027-ci ilədək Avropa bazarına qaz nəqlini praktiki olaraq iki qat artırmağı planlaşdırırıq. Azərbaycan artıq Avropaya 10 milyard kubmetrdən çox ixrac edir - 2022-ci ildə bu göstərici 11,4 milyard kubmetr təşkil edib. Bu il də Avropa ölkələrinə analoji həcmdə qaz nəql etməyi planlaşdırırıq. Yenə də bu, Gürcüstana (2022-ci ildə 2,8 milyard kubmetr) və Türkiyəyə (2022-ci ildə 8,4 milyard kubmetr) ixrac etdiyimizdən əlavədir. Beləliklə, ümumilikdə, artıq 22,6 milyard kubmetr ixrac etmişik. 2023-cü ildə ümumi ixracın 24 milyard kubmetri keçəcəyi gözlənilir”, - Soltanov deyib.
O, Azərbaycanın artıq bir neçə ildir ki, fevral ayında Cənub Qaz Dəhlizinin (CQD) Məşvərət Şurasının iclaslarını keçirdiyini qeyd edib. Bununla belə, bu il Bakıda eyni vaxtda Cənub Qaz Dəhlizi Məşvərət Şurası çərçivəsində nazirlərin 9-cu iclası və Yaşıl Enerji Məşvərət Şurası çərçivəsində nazirlərin 1-ci iclası keçirildi.
“Azərbaycan, Gürcüstan, Macarıstan və Rumıniya arasında Qara dənizin dibi ilə kabel çəkilişi ilə bağlı bu yaxınlarda imzalanmış sazişə gəlincə, bu, artıq bu sənədi imzalamış ölkələr çərçivəsindən kənara çıxa bilər, belə ki, bütün Avropada elektrik şəbəkəsinə qoşulma yetərincə inkişaf edib. Kimsə Avropanın enerji sisteminə daxil olarsa, Azərbaycanda istehsal olunan elektrik enerjisi Avropanın istənilən nöqtəsinə düşə bilər və mənbə Azərbaycanın bərpa olunan enerjisi olacaqdır. Lakin bu, əsaslı təhlil tələb edir. Bizim Gürcüstanla Rumıniyanı birləşdirmək fikrimiz var idi və biz bu layihəyə lap əvvəldən maraq göstərmişik. Lakin sonra öz resurslarımız olan dəniz və küləyin potensialını öyrənəndə anladıq ki, ilkin planlaşdırılan qoşulma kifayət etməyə bilər. Xəzəri Avropa ölkələri ilə birləşdirmək üçün daha böyük ötürücülük qabiliyyəti formalaşdırmaq lazım idi. Yenə də Rumıniyanın seçimi səmərəli tərəfdaşlığımızla bağlıdır, həmçinin müəyyən dərəcədə coğrafiya da bu seçimə təsir edir, belə ki, Rumıniya Qara dənizə yaxınlığını nəzərə alsaq, ən yaxşı namizədlərdən biridir və Macarıstan isə mahiyyətcə bütün Avropaya giriş qapısıdır. Təkrar edirəm, bu sənədi imzaladığımız üçün bütün Avropa ölkələri bizim potensial tərəfdaşlarımızdır – bu, strateji perspektivimizin əsasını

Azərbaycan “yaşıl” enerji ilə Avropa bazarına çıxır

"Azərbaycan artıq Avropa ölkələrinə elektrik enerjisi ixrac edir, bizim əsas tərəfdaşlarımız Gürcüstan və Türkiyə idi və bu istiqamətdə malik olduğumuz əsas birləşmə Gürcüstana, oradan isə Türkiyəyə gedən xətlərdir", - nazir müavini deyib.
Onun sözlərinə görə, Gürcüstan və Azərbaycan sinxronizə olunduğu üçün çoxlu texniki problemlər də mövcuddur, bu isə o deməkdir ki, bu iki ölkə arasında elektrik enerjisinin nəqli və ya elektrik enerjisi ticarəti texniki cəhətdən daha asan və ucuzdur. Lakin Türkiyə fərqli zonadadır ki, bu da daha bahalı infrastruktur tələb edir və istehsalçı xərclərini artırır. Lakin belə bir qoşulma artıq mövcuddur və bu gün biz artıq Türkiyəyə təqribən 300-400 MVt elektrik enerjisi ixrac edirik.
"Halbuki Avropa Komissiyası ilə iyul ayında imzaladığımız sənəddə iki enerji dəhlizindən bəhs olunur: bunlardan biri Qara dənizdən keçir ki, bud a onu Xəzər dənizi ilə Avropa ölkələri arasında təbii dəhlizə çevirir, digəri isə Naxçıvan vasitəsilə Türkiyəyə və Avropanın digər hissələrinə yönəlir ki, bu da əslində Zəngəzur dəhlizinin tərkib hissəsidir. Biz bu istiqamətdə artıq Cəbrayıl rayonunda 330 kVt gücə malik yarımstansiya inşa etməkdəyik Bu nə üçün vacibdir? Çünki Azərbaycanın elektrik şəbəkəsi də eyni növ yarımstansiyalara əsaslanıb. Cəbrayılda da bu növ stansiyanın inşası Naxçıvanda daha bir stansiya inşa edəcəyimizdən xəbər verir. Bu filial eksklavı Azərbaycanın əsas hissəsi ilə, daha sonra isə Türkiyə ilə və nəhayət, Avropa ölkələri ilə birləşdirəcək. Bu, bizə təxminən 1000 MVt elektrik enerjisi nəql etmək imkanı verəcək ki, bu da kifayət qədər böyük rəqəmdir. Bu, hazırda ixrac etdiyimizdən qat-qat yüksək göstəricidir. Bu eyni zamanda, işğaldan azad edilmiş ərazilərin enerji təchizat sisteminin etibarlılığını artırır, bu səbəbdən biz bir layihə çərçivəsində iki işi yerinə yetiririk. Bundan başqa, bu yarımstansiya həmçinin Cəbrayıl rayonunda bp ilə birlikdə üzərində çalışdığımız günəş elektrik stansiyasının tikintisi baxımından vacibdir. Beləliklə bəlkə də üç əsas problem bir layihə ilə həll olunur. Qeyd etmək istərdim ki, biz təkcə hər hansı elektrik enerjisini ixrac etməyi planlaşdırmırıq – bu xətlərlə nəqlini planlaşdırdığımız elektrik enerjisinin əsas mənbəyi “yaşıl” elektrik enerjisi olacaqdır. Avropaya lazım olan, dünyaya lazım olan və müəyyən səbəblərdən Azərbaycana lazım olan budur. Bu səbəblərdən biri də odur ki, Azərbaycanda bir çox başqa ölkələrdən, o cümlədən Avropa ölkələrindən fərqli olaraq elektrik enerjisinin böyük hissəsi – 95 faizi - təbii qazın yandırılması hesabına istehsal olunur. Avropanın bir çox ölkəsində qaz baha olduğundan qat-qat ucuz, lakin çirkli olan kömürdən istifadə olunur. Beləliklə, təbii qazdan istifadə ətraf mühit üçün o qədər də zərərli deyil və bu bizim dünyada iqlim dəyişikliyinin nəticələrinin yüngülləşdirilməsinə töhfəmizdir. Əlbəttə ki, bu, Azərbaycana çox baha başa gəlir, biz qaz sərf edirik, halbuki onu ixrac etməklə çoxlu sayda xarici valyuta əldə etmək olar. Beləliklə, yaşıl enerjiyə keçidlə təbii qaza qənaət edəcəyik ki, bu da ölkəyə əlavə gəlir gətirəcək", - o açıqlayıb.

Azərbaycan bərpa olunan enerji mənbələri sahəsində layihələr üzrə ilk hərracını keçirməyə hazırlaşır

Nazir müavininin sözlərinə görə, bu proses tezliklə tamamlanacaq və ilk hərracın artıq 2023-cü ilin birinci yarısında keçirilməsi planlaşdırılır.
"Biz artıq bunun hansı sahə üzrə realalşdırılacağını müəyyən etmişik; ehtimalla bu əvvəlcə günəş enerjisi ilə əlaqəli layihə olacaq, lakin zamanla külək elektrik stansiyaları da nəzərdən keçiriləcək. Problem ondadır ki, Azərbaycanda enerji daşıyıcılarının qiyməti nisbətən aşağıdır və müvafiq olaraq obyektlər kiçik olanda investorlar miqyasın təsiri ilə qazanc əldə edə bilmirlər və ölkəmizdə tarif qiymətlərinin müqayisəsi onlar üçün problem təşkil edir. İndiyədək Masdar və ACWA Power şirkətləri ilə razılaşmalarımızda ölkədə mövcud olan tariflər çərçivəsində (təqribən 3 sent) qalmağa nail olmuşuq. Və bu, həqiqətən də yaxşı qiymətdir, lakin layihə kiçik olarsa, qiymətlər qalxır. Ona görə də burada düzgün tarazlığı tapmalıyıq", - deyə E.Soltanov bildirib.
O qeyd edib ki, indiyədək Azərbaycan bir qədər fərqli yol ilə gedib. Çox hərtərəfli və şəffaf seçim prosesi aparıldı və nəticədə Masdar ilə 230 MVt günəş enerjisi layihəsi və ACWA Power ilə 240 MVt külək stansiya layihəsinin həyata keçirilməsinə başlanılıb:
"Biz bütün rəqabət aparan enerji korporasiyalarına başa salmışıq ki, əsas seçim meyarı onların təqdim etməli olduqları tarif təklifidir ki, onu digər bərabər şərətlər əsasında etməlidirlər. Məhz bu meyar əsasında biz son nəticədə Masdar, ACWA Power və bp-ni seçdik. Beləliklə, müxtəlif qanuni seçim prosesləri var. Hərraclar həmişə planın bir hissəsi olub və biz də bu imkanı həyata keçirməyə yaxınlaşdığımız üçün çox şadıq".

Azərbaycanda “yaşıl” hidrogenin istehsalının perspektivləri

"Azərbaycan üçün hidrogen hesabatı ilə bağlı Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankı (AYİB) ilə görüşlərdə şəxsən iştirak edirəm. Bu həm də ona görə vacibdir ki, bu, 2022-2026-cı illər üçün dövlət strategiyasının sosial-iqtisadi inkişafın milli prioritetlərindən irəli gələn nəticələrindən biridir. Hidrogen olduqca bahalıdır və "yaşıl" hidrogen ən bahalı növdür. AYİB daha çox diqqəti "mavi" hidrogenə yönəldir və bu, əsasən ən arzuolunmaz əlavə məhsul olan karbon dioksidi tutmaq üçün istifadə olunur. Bu, cəlbedici bir fikirdir, xüsusən ona görə ki, bizdə həm təbii qaz bolluğu, həm də karbonun tutula biləcəyi tükənmiş neft və qaz yataqları var. Bununla belə, biz “yaşıl” hidrogenin, atmosferə atılmadan sudan çıxarılan hidrogenin ən təmiz formasının istehsalına diqqət yetirmək istəyirik. Bu, ən bahalı yoldur, lakin bu gələcəkdir və biz ona doğru getmək istəyirik. Hazırda biz texniki-iqtisadi əsaslandırmanın çox mühüm mərhələsindəyik", - deyə o bildirib.
Onun sözlərinə görə, "Masdar" və "Fortescue Industries" şirkətləri ilə sazişlər Xəzər dənizində dəniz küləyi də daxil olmaqla, geniş bərpa olunan enerji mənbələrinin işlənməsini nəzərdə tutur:
"Hesab edirik ki, bu miqyaslı layihələrdə hidrogen istehsalı, o cümlədən balanslaşdırma məsələləri baxımından iqtisadi məna kəsb edə bilər. Bəzi layihələrin xüsusiyyətlərini nəzərə alaraq, hidrogenin istifadəsi onların ümumi dəyərini həqiqətən azalda bilər. Aİ əsasən “yaşıl” hidrogenlə maraqlanır. Azərbaycanda bəzi potensial investorlar artıq bu sahəni öz prioritetlərindən biri kimi müəyyən ediblər".

Xəzərdə böyük dəniz külək potensialının üzə çıxarılması

Onun sözlərinə görə, ilkin tədqiqatlar dənizdə külək enerjisi istehsalının texniki potensialının 157 QVt təşkil etdiyini göstərir:
"Layihələr inkişaf etdikcə bizdə daha konkret rəqəmlər olacaq. Hər halda, biz inanırıq və ilkin araşdırmalar da bunu göstərir ki, bizdə heç vaxt daxili istifadə edə biləcəyimizdən daha çox dəniz küləyi mövcuddur. Biz artıq "Masdar" və "Fortescue Industries" ilə ümumi quraşdırılmış gücü 22 QVt olan müvafiq müqavilələr imzalamışıq. Müqayisə üçün qeyd edək ki, Azərbaycanda bütün bərpa olunan və bərpa olunmayan mənbələr də daxil olmaqla ümumi quraşdırılmış elektrik enerjisi istehsalı gücü 8 QVt təşkil edir. Bu 22 QVt-dan təxminən 16 QVt-ı dənizdə külək enerjisi istehsalının payına düşür. Biz, həmçinin "ACWA Power" şirkəti ilə dənizdə külək stansiyalarının tikintisinə dair müqavilə imzaladıq".
Nazir müavini vurğulayıb ki, nəzərə alınmalı olan bir çox amillər var. Dəniz külək enerjisi ilə bağlı ən mühüm problem onun qurudakı külək və ya günəş enerjisindən daha bahalı olmasıdır:
"Eyni zamanda, Azərbaycan okeanlara çıxışı olmayan ölkədir. Eyni zamanda, bir külək turbininin tək qanadının ölçüsü 100 metrə çatır. Əgər onları ölkə daxilində istehsal etməsəniz, onların çatdırılması üçün əsasən Volqa-Don kanalına etibar etməli olacağıq və bölgədəki döyüşləri nəzərə alsaq, bu variantın öz mənfi tərəfləri var. Külək turbinlərinin quruda daşınması mümkündür, lakin texniki cəhətdən çətindir. Beləliklə, biz həqiqətən yerli istehsalı maksimuma çatdırmaq barədə düşünürük ki, bu da dənizə çıxışı olmayanın təsirlərini azaltmağa kömək edəcək".

Cəbrayıldakı 240 MVt gücündə "Şəfəq" günəş elektrik stansiyası "bp" ilə səmərəli əməkdaşlığın nəticəsidir

"Cəbrayıl rayonunda 900 hektara yaxın ərazi minalardan təmizlənib. Bəzi yerlərdə 4 metrə qədər dərinlikdə minatəmizləmə işləri aparmaq lazım gəlirdi ki, bu da kifayət qədər çətindir - Azərbaycanda bu məqsədlər üçün istifadə oluna bilən qurğular çox azdır. Bu istiqamətdə Azərbaycan Ərazilərinin Minalardan Təmizlənməsi Milli Agentliyi (ANAMA) böyük işlər görüb. Eyni zamanda, biz əmin olmalıyıq ki, bu torpaq kənd təsərrüfatı istehsalı üçün yararlı deyil, çünki başqa layihələr də var ki, onlarla təşəbbüslərimizi əlaqələndirməliyik. İstənilən halda, bp-nin texniki işçilərinin fevral ayında əraziyə gəlməsi bizi sevindirir. Təxminən 2 ildən sonra bu obyektdə bərpa olunan enerjinin istehsal olunacağını gözləyirik”, - deyə E.Soltanov bildirib.
Nazir müavininin vurğulayıb ki, bp layihəsinin ən maraqlı tərəfi onun bir növ “virtual” elektrik stansiyası olmasıdır. Qarabağda hasil edilən “yaşıl” enerjinin Abşerona, neft və qaz emalı terminalına çatdırılması və prosesin karbonsizləşdirilməsi nəzərdə tutulur:
"Neft və qaz emalı çox enerji tələb edən bir prosesdir və adətən tələb olunan elektrik enerjisi qalıq yanacaqların kifayət qədər səmərəsiz yanmasından əldə edilir. Bu prosesi karbonsuzlaşdırmaqla bp və onun tərəfdaşları, o cümlədən ARDNŞ və bütövlükdə Azərbaycan hökuməti potensial olaraq Avropada tətbiq olunacaq müəyyən ixrac vergilərindən yayına bilər. Söz yox ki, bu, ətraf mühit üçün əladır və qənaət edilən qaz səhmdarlara qaytarılır ki, bu da əlavə gəlir mənbəyi ola bilər. Bunda həm də böyük simvolizm var, çünki bp böyüklüyündə korporasiya Qarabağa sərmayə qoyarsa, bu o deməkdir ki, regionda əldə olunan sülh qorunacaq. Bu həm də qlobal korporasiyalara Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərinə sərmayə qoymağın təhlükəsiz olduğuna dair bir siqnaldır. 1990-cı illərdə bp-nin Azərbaycanda olması suverenliyimizin möhkəmlənməsi baxımından rol oynayıb və hazırda işğaldan azad edilmiş ərazilərin dirçəldilməsi baxımından da oxşar proses gedir".
E.Soltanov qeyd edib ki, Azərbaycan Azərbaycanın yaşıl enerji sektoruna sərmayə qoymaq istəyən istənilən tərəfdaşla əməkdaşlığa açıqdır:
"İştirak etmək istəyən şirkətlərin ilkin siyahısı daha böyük idi və biz onların bir çoxu ilə bu günə qədər dialoqumuzu davam etdiririk. Hərrac prosesi bu baxımdan real marağın müəyyənləşdirilməsi baxımından da kömək edəcək. Zamanla yeni layihələr haqqında eşidəcəksiniz. Məsələn, bir Avropa korporasiyası da bp-nin Cəbrayılda gördüyü layihəyə oxşar layihənin həyata keçirilməsində maraqlıdır".

Dənizdə günəş enerjisi istehsalının genişləndirilməsi

"Asiya İnkişaf Bankının (AİB) dəstəklədiyi “Üzən Günəş Panellərinin İnkişafı üçün Bilik Paylaşımı və Texniki Dəstək” pilot layihəsi çərçivəsində 100 kVt-luq üzən günəş elektrik stansiyası layihəsi artıq işlənmə mərhələsindədir. Bu, AİB-in texniki dəstəyinin bir hissəsidir, ona görə də biz heç bir investisiya qoymuruq. Bu pilot layihənin məqsədi müsbət və mənfi cəhətləri anlamaq və bu təşəbbüsün 50 MVt gücündə elektrik stansiyasına qədər genişləndirilməsi üçün zəmin yaratmaqdır”, - nazir müavini bildirib.

Ərəb tərəfdaşları ilə əməkdaşlıq haqqında daha ətraflı

Nazir müavininin sözlərinə görə, “Masdar” şirkəti ilə birgə gücü 230 MVt olan Qaradağ Günəş Elektrik Stansiyası layihəsi, eləcə də “ACWA Power” şirkəti tərəfindən hazırlanmış 240 MVt gücündə Xızı-Abşeron külək stansiyası yaxın zamanlarda elektrik enerjisi istehsal edəcək. Qaradağ elektrik stansiyasından elektrik enerjisi yaxın aylarda istehsal olunacaq. Dəniz külək enerjisinin inkişafı bir az daha uzun sürəcək. Bu iki layihə Azərbaycan və BƏƏ və Səudiyyə Ərəbistanı rəhbərliyi arasında etimadı əks etdirir.
“Biz çox şadıq ki, SOCAR 21-ci əsrin enerji şirkəti olmaq üçün öz təşəbbüsü ilə sövdələşmənin bir hissəsinə çevrilərək, iqtisadi tərəfdaş kimi Masdar ilə bu müqaviləyə girir”, - o deyib.

Yeni başlanğıcları kəşf etməkdə əcdadların yolu İlə

“Biz Azərbaycanın neft yolunu təxminən 170 il əvvəl başlayan, Bakını ağırlıq mərkəzinə çevirən və ölkəmizə onilliklər boyu davam edən və neft hasilatından qat-qat artıq proqressiv təkan verən əcdadlarımızın yolu ilə gedirik. 1990-cı illərin əvvəllərində prezident Heydər Əliyev ağlasığmaz şeyi reallaşdıraraq ağlasığmaz işlər gördü. Nəticədə Azəri-Çıraq-Günəşli (AÇG), eləcə də Bakı-Tbilisi-Ceyhan (BTC) neftdən qat-qat artıq olan bir reallığa çevrildi. ; xarici mütərəqqi dünyaya açılan pəncərə, suverenliyimizin lövbəridir. Geriyə nəzər saldıqda baş verənlər qaçılmaz görünə bilər, lakin hər bir aspekt yuxusuz gecələrin, sonsuz saatlıq gərgin işin və Azərbaycan rəhbərliyinin fenomenal iradəsinin və bacarığının nəticəsi idi. Azərbaycan.Sonra 2000-ci illərdə neft dastanımızın uğurunun təbii qazımız üçün necə təkrarlandığının şahidi olduq. Qətiyyətli və düzgün hesablanmış siyasət yeritmişdir və zaman sübut edir ki, bu, Azərbaycanı Avropanın enerji təhlükəsizliyi arxitekturası ilə bağlı müzakirələrin mərkəzinə qoymuş uzaqgörən yol olmuşdur. Hazırda görülən işlər bu enerji səyahətində növbəti addımdır. 21-ci əsr yaşıl transformasiya dövrüdür və biz uğur hekayəsini yeni əsrdə davam etdirməliyik. Tarix çox kömək edir. Əsasən, uzun müddət əvvəl yaradılmış və ən azı bir dəfə daha sınaqdan keçirilmiş bir model cari günə tətbiq olunur. Biz uğur qazandıqda, bu, əsasən, Azərbaycan rəhbərliyinin artıq müəyyən edilmiş yolu və daim mütərəqqi baxışı sayəsində olacaq”, - deyə Soltanov sonda bildirib.

]]>[/allow-turbo] [allow-dzen] Azərbaycan öz tərəfdaşları üçün enerji tədarükünü artırmaqla həm onların enerji təhlükəsizliyini təmin etmək, həm də öz iqtisadiyyatını gücləndirmək üçün müxtəlif istiqamətlərdə aktiv şəkildə çalışır.
Bu barədə Trend-ə özəl müsahibəsində Azərbaycan Respublikası energetika nazirinin müavini Elnur Soltanov deyib.

Cənub Qaz Dəhlizinin analoqu olaraq yaşıl enerji “dəhlizi”

Nazir müavininin sözlərinə görə, Azərbaycan neft baxımından etibarlı tərəfdaşdır, son vaxtlar isə qaz tədarükü ilə bağlı etibarlılığı daha da güclənib.
“Azərbaycanın ixrac etdiyi neftin böyük hissəsi Avropa istiqamətinə nəql olunur. Təbii qazla bağlı vəziyyət də eynidir.. Biz 2027-ci ilədək Avropa bazarına qaz nəqlini praktiki olaraq iki qat artırmağı planlaşdırırıq. Azərbaycan artıq Avropaya 10 milyard kubmetrdən çox ixrac edir - 2022-ci ildə bu göstərici 11,4 milyard kubmetr təşkil edib. Bu il də Avropa ölkələrinə analoji həcmdə qaz nəql etməyi planlaşdırırıq. Yenə də bu, Gürcüstana (2022-ci ildə 2,8 milyard kubmetr) və Türkiyəyə (2022-ci ildə 8,4 milyard kubmetr) ixrac etdiyimizdən əlavədir. Beləliklə, ümumilikdə, artıq 22,6 milyard kubmetr ixrac etmişik. 2023-cü ildə ümumi ixracın 24 milyard kubmetri keçəcəyi gözlənilir”, - Soltanov deyib.
O, Azərbaycanın artıq bir neçə ildir ki, fevral ayında Cənub Qaz Dəhlizinin (CQD) Məşvərət Şurasının iclaslarını keçirdiyini qeyd edib. Bununla belə, bu il Bakıda eyni vaxtda Cənub Qaz Dəhlizi Məşvərət Şurası çərçivəsində nazirlərin 9-cu iclası və Yaşıl Enerji Məşvərət Şurası çərçivəsində nazirlərin 1-ci iclası keçirildi.
“Azərbaycan, Gürcüstan, Macarıstan və Rumıniya arasında Qara dənizin dibi ilə kabel çəkilişi ilə bağlı bu yaxınlarda imzalanmış sazişə gəlincə, bu, artıq bu sənədi imzalamış ölkələr çərçivəsindən kənara çıxa bilər, belə ki, bütün Avropada elektrik şəbəkəsinə qoşulma yetərincə inkişaf edib. Kimsə Avropanın enerji sisteminə daxil olarsa, Azərbaycanda istehsal olunan elektrik enerjisi Avropanın istənilən nöqtəsinə düşə bilər və mənbə Azərbaycanın bərpa olunan enerjisi olacaqdır. Lakin bu, əsaslı təhlil tələb edir. Bizim Gürcüstanla Rumıniyanı birləşdirmək fikrimiz var idi və biz bu layihəyə lap əvvəldən maraq göstərmişik. Lakin sonra öz resurslarımız olan dəniz və küləyin potensialını öyrənəndə anladıq ki, ilkin planlaşdırılan qoşulma kifayət etməyə bilər. Xəzəri Avropa ölkələri ilə birləşdirmək üçün daha böyük ötürücülük qabiliyyəti formalaşdırmaq lazım idi. Yenə də Rumıniyanın seçimi səmərəli tərəfdaşlığımızla bağlıdır, həmçinin müəyyən dərəcədə coğrafiya da bu seçimə təsir edir, belə ki, Rumıniya Qara dənizə yaxınlığını nəzərə alsaq, ən yaxşı namizədlərdən biridir və Macarıstan isə mahiyyətcə bütün Avropaya giriş qapısıdır. Təkrar edirəm, bu sənədi imzaladığımız üçün bütün Avropa ölkələri bizim potensial tərəfdaşlarımızdır – bu, strateji perspektivimizin əsasını

Azərbaycan “yaşıl” enerji ilə Avropa bazarına çıxır

"Azərbaycan artıq Avropa ölkələrinə elektrik enerjisi ixrac edir, bizim əsas tərəfdaşlarımız Gürcüstan və Türkiyə idi və bu istiqamətdə malik olduğumuz əsas birləşmə Gürcüstana, oradan isə Türkiyəyə gedən xətlərdir", - nazir müavini deyib.
Onun sözlərinə görə, Gürcüstan və Azərbaycan sinxronizə olunduğu üçün çoxlu texniki problemlər də mövcuddur, bu isə o deməkdir ki, bu iki ölkə arasında elektrik enerjisinin nəqli və ya elektrik enerjisi ticarəti texniki cəhətdən daha asan və ucuzdur. Lakin Türkiyə fərqli zonadadır ki, bu da daha bahalı infrastruktur tələb edir və istehsalçı xərclərini artırır. Lakin belə bir qoşulma artıq mövcuddur və bu gün biz artıq Türkiyəyə təqribən 300-400 MVt elektrik enerjisi ixrac edirik.
"Halbuki Avropa Komissiyası ilə iyul ayında imzaladığımız sənəddə iki enerji dəhlizindən bəhs olunur: bunlardan biri Qara dənizdən keçir ki, bud a onu Xəzər dənizi ilə Avropa ölkələri arasında təbii dəhlizə çevirir, digəri isə Naxçıvan vasitəsilə Türkiyəyə və Avropanın digər hissələrinə yönəlir ki, bu da əslində Zəngəzur dəhlizinin tərkib hissəsidir. Biz bu istiqamətdə artıq Cəbrayıl rayonunda 330 kVt gücə malik yarımstansiya inşa etməkdəyik Bu nə üçün vacibdir? Çünki Azərbaycanın elektrik şəbəkəsi də eyni növ yarımstansiyalara əsaslanıb. Cəbrayılda da bu növ stansiyanın inşası Naxçıvanda daha bir stansiya inşa edəcəyimizdən xəbər verir. Bu filial eksklavı Azərbaycanın əsas hissəsi ilə, daha sonra isə Türkiyə ilə və nəhayət, Avropa ölkələri ilə birləşdirəcək. Bu, bizə təxminən 1000 MVt elektrik enerjisi nəql etmək imkanı verəcək ki, bu da kifayət qədər böyük rəqəmdir. Bu, hazırda ixrac etdiyimizdən qat-qat yüksək göstəricidir. Bu eyni zamanda, işğaldan azad edilmiş ərazilərin enerji təchizat sisteminin etibarlılığını artırır, bu səbəbdən biz bir layihə çərçivəsində iki işi yerinə yetiririk. Bundan başqa, bu yarımstansiya həmçinin Cəbrayıl rayonunda bp ilə birlikdə üzərində çalışdığımız günəş elektrik stansiyasının tikintisi baxımından vacibdir. Beləliklə bəlkə də üç əsas problem bir layihə ilə həll olunur. Qeyd etmək istərdim ki, biz təkcə hər hansı elektrik enerjisini ixrac etməyi planlaşdırmırıq – bu xətlərlə nəqlini planlaşdırdığımız elektrik enerjisinin əsas mənbəyi “yaşıl” elektrik enerjisi olacaqdır. Avropaya lazım olan, dünyaya lazım olan və müəyyən səbəblərdən Azərbaycana lazım olan budur. Bu səbəblərdən biri də odur ki, Azərbaycanda bir çox başqa ölkələrdən, o cümlədən Avropa ölkələrindən fərqli olaraq elektrik enerjisinin böyük hissəsi – 95 faizi - təbii qazın yandırılması hesabına istehsal olunur. Avropanın bir çox ölkəsində qaz baha olduğundan qat-qat ucuz, lakin çirkli olan kömürdən istifadə olunur. Beləliklə, təbii qazdan istifadə ətraf mühit üçün o qədər də zərərli deyil və bu bizim dünyada iqlim dəyişikliyinin nəticələrinin yüngülləşdirilməsinə töhfəmizdir. Əlbəttə ki, bu, Azərbaycana çox baha başa gəlir, biz qaz sərf edirik, halbuki onu ixrac etməklə çoxlu sayda xarici valyuta əldə etmək olar. Beləliklə, yaşıl enerjiyə keçidlə təbii qaza qənaət edəcəyik ki, bu da ölkəyə əlavə gəlir gətirəcək", - o açıqlayıb.

Azərbaycan bərpa olunan enerji mənbələri sahəsində layihələr üzrə ilk hərracını keçirməyə hazırlaşır

Nazir müavininin sözlərinə görə, bu proses tezliklə tamamlanacaq və ilk hərracın artıq 2023-cü ilin birinci yarısında keçirilməsi planlaşdırılır.
"Biz artıq bunun hansı sahə üzrə realalşdırılacağını müəyyən etmişik; ehtimalla bu əvvəlcə günəş enerjisi ilə əlaqəli layihə olacaq, lakin zamanla külək elektrik stansiyaları da nəzərdən keçiriləcək. Problem ondadır ki, Azərbaycanda enerji daşıyıcılarının qiyməti nisbətən aşağıdır və müvafiq olaraq obyektlər kiçik olanda investorlar miqyasın təsiri ilə qazanc əldə edə bilmirlər və ölkəmizdə tarif qiymətlərinin müqayisəsi onlar üçün problem təşkil edir. İndiyədək Masdar və ACWA Power şirkətləri ilə razılaşmalarımızda ölkədə mövcud olan tariflər çərçivəsində (təqribən 3 sent) qalmağa nail olmuşuq. Və bu, həqiqətən də yaxşı qiymətdir, lakin layihə kiçik olarsa, qiymətlər qalxır. Ona görə də burada düzgün tarazlığı tapmalıyıq", - deyə E.Soltanov bildirib.
O qeyd edib ki, indiyədək Azərbaycan bir qədər fərqli yol ilə gedib. Çox hərtərəfli və şəffaf seçim prosesi aparıldı və nəticədə Masdar ilə 230 MVt günəş enerjisi layihəsi və ACWA Power ilə 240 MVt külək stansiya layihəsinin həyata keçirilməsinə başlanılıb:
"Biz bütün rəqabət aparan enerji korporasiyalarına başa salmışıq ki, əsas seçim meyarı onların təqdim etməli olduqları tarif təklifidir ki, onu digər bərabər şərətlər əsasında etməlidirlər. Məhz bu meyar əsasında biz son nəticədə Masdar, ACWA Power və bp-ni seçdik. Beləliklə, müxtəlif qanuni seçim prosesləri var. Hərraclar həmişə planın bir hissəsi olub və biz də bu imkanı həyata keçirməyə yaxınlaşdığımız üçün çox şadıq".

Azərbaycanda “yaşıl” hidrogenin istehsalının perspektivləri

"Azərbaycan üçün hidrogen hesabatı ilə bağlı Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankı (AYİB) ilə görüşlərdə şəxsən iştirak edirəm. Bu həm də ona görə vacibdir ki, bu, 2022-2026-cı illər üçün dövlət strategiyasının sosial-iqtisadi inkişafın milli prioritetlərindən irəli gələn nəticələrindən biridir. Hidrogen olduqca bahalıdır və "yaşıl" hidrogen ən bahalı növdür. AYİB daha çox diqqəti "mavi" hidrogenə yönəldir və bu, əsasən ən arzuolunmaz əlavə məhsul olan karbon dioksidi tutmaq üçün istifadə olunur. Bu, cəlbedici bir fikirdir, xüsusən ona görə ki, bizdə həm təbii qaz bolluğu, həm də karbonun tutula biləcəyi tükənmiş neft və qaz yataqları var. Bununla belə, biz “yaşıl” hidrogenin, atmosferə atılmadan sudan çıxarılan hidrogenin ən təmiz formasının istehsalına diqqət yetirmək istəyirik. Bu, ən bahalı yoldur, lakin bu gələcəkdir və biz ona doğru getmək istəyirik. Hazırda biz texniki-iqtisadi əsaslandırmanın çox mühüm mərhələsindəyik", - deyə o bildirib.
Onun sözlərinə görə, "Masdar" və "Fortescue Industries" şirkətləri ilə sazişlər Xəzər dənizində dəniz küləyi də daxil olmaqla, geniş bərpa olunan enerji mənbələrinin işlənməsini nəzərdə tutur:
"Hesab edirik ki, bu miqyaslı layihələrdə hidrogen istehsalı, o cümlədən balanslaşdırma məsələləri baxımından iqtisadi məna kəsb edə bilər. Bəzi layihələrin xüsusiyyətlərini nəzərə alaraq, hidrogenin istifadəsi onların ümumi dəyərini həqiqətən azalda bilər. Aİ əsasən “yaşıl” hidrogenlə maraqlanır. Azərbaycanda bəzi potensial investorlar artıq bu sahəni öz prioritetlərindən biri kimi müəyyən ediblər".

Xəzərdə böyük dəniz külək potensialının üzə çıxarılması

Onun sözlərinə görə, ilkin tədqiqatlar dənizdə külək enerjisi istehsalının texniki potensialının 157 QVt təşkil etdiyini göstərir:
"Layihələr inkişaf etdikcə bizdə daha konkret rəqəmlər olacaq. Hər halda, biz inanırıq və ilkin araşdırmalar da bunu göstərir ki, bizdə heç vaxt daxili istifadə edə biləcəyimizdən daha çox dəniz küləyi mövcuddur. Biz artıq "Masdar" və "Fortescue Industries" ilə ümumi quraşdırılmış gücü 22 QVt olan müvafiq müqavilələr imzalamışıq. Müqayisə üçün qeyd edək ki, Azərbaycanda bütün bərpa olunan və bərpa olunmayan mənbələr də daxil olmaqla ümumi quraşdırılmış elektrik enerjisi istehsalı gücü 8 QVt təşkil edir. Bu 22 QVt-dan təxminən 16 QVt-ı dənizdə külək enerjisi istehsalının payına düşür. Biz, həmçinin "ACWA Power" şirkəti ilə dənizdə külək stansiyalarının tikintisinə dair müqavilə imzaladıq".
Nazir müavini vurğulayıb ki, nəzərə alınmalı olan bir çox amillər var. Dəniz külək enerjisi ilə bağlı ən mühüm problem onun qurudakı külək və ya günəş enerjisindən daha bahalı olmasıdır:
"Eyni zamanda, Azərbaycan okeanlara çıxışı olmayan ölkədir. Eyni zamanda, bir külək turbininin tək qanadının ölçüsü 100 metrə çatır. Əgər onları ölkə daxilində istehsal etməsəniz, onların çatdırılması üçün əsasən Volqa-Don kanalına etibar etməli olacağıq və bölgədəki döyüşləri nəzərə alsaq, bu variantın öz mənfi tərəfləri var. Külək turbinlərinin quruda daşınması mümkündür, lakin texniki cəhətdən çətindir. Beləliklə, biz həqiqətən yerli istehsalı maksimuma çatdırmaq barədə düşünürük ki, bu da dənizə çıxışı olmayanın təsirlərini azaltmağa kömək edəcək".

Cəbrayıldakı 240 MVt gücündə "Şəfəq" günəş elektrik stansiyası "bp" ilə səmərəli əməkdaşlığın nəticəsidir

"Cəbrayıl rayonunda 900 hektara yaxın ərazi minalardan təmizlənib. Bəzi yerlərdə 4 metrə qədər dərinlikdə minatəmizləmə işləri aparmaq lazım gəlirdi ki, bu da kifayət qədər çətindir - Azərbaycanda bu məqsədlər üçün istifadə oluna bilən qurğular çox azdır. Bu istiqamətdə Azərbaycan Ərazilərinin Minalardan Təmizlənməsi Milli Agentliyi (ANAMA) böyük işlər görüb. Eyni zamanda, biz əmin olmalıyıq ki, bu torpaq kənd təsərrüfatı istehsalı üçün yararlı deyil, çünki başqa layihələr də var ki, onlarla təşəbbüslərimizi əlaqələndirməliyik. İstənilən halda, bp-nin texniki işçilərinin fevral ayında əraziyə gəlməsi bizi sevindirir. Təxminən 2 ildən sonra bu obyektdə bərpa olunan enerjinin istehsal olunacağını gözləyirik”, - deyə E.Soltanov bildirib.
Nazir müavininin vurğulayıb ki, bp layihəsinin ən maraqlı tərəfi onun bir növ “virtual” elektrik stansiyası olmasıdır. Qarabağda hasil edilən “yaşıl” enerjinin Abşerona, neft və qaz emalı terminalına çatdırılması və prosesin karbonsizləşdirilməsi nəzərdə tutulur:
"Neft və qaz emalı çox enerji tələb edən bir prosesdir və adətən tələb olunan elektrik enerjisi qalıq yanacaqların kifayət qədər səmərəsiz yanmasından əldə edilir. Bu prosesi karbonsuzlaşdırmaqla bp və onun tərəfdaşları, o cümlədən ARDNŞ və bütövlükdə Azərbaycan hökuməti potensial olaraq Avropada tətbiq olunacaq müəyyən ixrac vergilərindən yayına bilər. Söz yox ki, bu, ətraf mühit üçün əladır və qənaət edilən qaz səhmdarlara qaytarılır ki, bu da əlavə gəlir mənbəyi ola bilər. Bunda həm də böyük simvolizm var, çünki bp böyüklüyündə korporasiya Qarabağa sərmayə qoyarsa, bu o deməkdir ki, regionda əldə olunan sülh qorunacaq. Bu həm də qlobal korporasiyalara Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərinə sərmayə qoymağın təhlükəsiz olduğuna dair bir siqnaldır. 1990-cı illərdə bp-nin Azərbaycanda olması suverenliyimizin möhkəmlənməsi baxımından rol oynayıb və hazırda işğaldan azad edilmiş ərazilərin dirçəldilməsi baxımından da oxşar proses gedir".
E.Soltanov qeyd edib ki, Azərbaycan Azərbaycanın yaşıl enerji sektoruna sərmayə qoymaq istəyən istənilən tərəfdaşla əməkdaşlığa açıqdır:
"İştirak etmək istəyən şirkətlərin ilkin siyahısı daha böyük idi və biz onların bir çoxu ilə bu günə qədər dialoqumuzu davam etdiririk. Hərrac prosesi bu baxımdan real marağın müəyyənləşdirilməsi baxımından da kömək edəcək. Zamanla yeni layihələr haqqında eşidəcəksiniz. Məsələn, bir Avropa korporasiyası da bp-nin Cəbrayılda gördüyü layihəyə oxşar layihənin həyata keçirilməsində maraqlıdır".

Dənizdə günəş enerjisi istehsalının genişləndirilməsi

"Asiya İnkişaf Bankının (AİB) dəstəklədiyi “Üzən Günəş Panellərinin İnkişafı üçün Bilik Paylaşımı və Texniki Dəstək” pilot layihəsi çərçivəsində 100 kVt-luq üzən günəş elektrik stansiyası layihəsi artıq işlənmə mərhələsindədir. Bu, AİB-in texniki dəstəyinin bir hissəsidir, ona görə də biz heç bir investisiya qoymuruq. Bu pilot layihənin məqsədi müsbət və mənfi cəhətləri anlamaq və bu təşəbbüsün 50 MVt gücündə elektrik stansiyasına qədər genişləndirilməsi üçün zəmin yaratmaqdır”, - nazir müavini bildirib.

Ərəb tərəfdaşları ilə əməkdaşlıq haqqında daha ətraflı

Nazir müavininin sözlərinə görə, “Masdar” şirkəti ilə birgə gücü 230 MVt olan Qaradağ Günəş Elektrik Stansiyası layihəsi, eləcə də “ACWA Power” şirkəti tərəfindən hazırlanmış 240 MVt gücündə Xızı-Abşeron külək stansiyası yaxın zamanlarda elektrik enerjisi istehsal edəcək. Qaradağ elektrik stansiyasından elektrik enerjisi yaxın aylarda istehsal olunacaq. Dəniz külək enerjisinin inkişafı bir az daha uzun sürəcək. Bu iki layihə Azərbaycan və BƏƏ və Səudiyyə Ərəbistanı rəhbərliyi arasında etimadı əks etdirir.
“Biz çox şadıq ki, SOCAR 21-ci əsrin enerji şirkəti olmaq üçün öz təşəbbüsü ilə sövdələşmənin bir hissəsinə çevrilərək, iqtisadi tərəfdaş kimi Masdar ilə bu müqaviləyə girir”, - o deyib.

Yeni başlanğıcları kəşf etməkdə əcdadların yolu İlə

“Biz Azərbaycanın neft yolunu təxminən 170 il əvvəl başlayan, Bakını ağırlıq mərkəzinə çevirən və ölkəmizə onilliklər boyu davam edən və neft hasilatından qat-qat artıq proqressiv təkan verən əcdadlarımızın yolu ilə gedirik. 1990-cı illərin əvvəllərində prezident Heydər Əliyev ağlasığmaz şeyi reallaşdıraraq ağlasığmaz işlər gördü. Nəticədə Azəri-Çıraq-Günəşli (AÇG), eləcə də Bakı-Tbilisi-Ceyhan (BTC) neftdən qat-qat artıq olan bir reallığa çevrildi. ; xarici mütərəqqi dünyaya açılan pəncərə, suverenliyimizin lövbəridir. Geriyə nəzər saldıqda baş verənlər qaçılmaz görünə bilər, lakin hər bir aspekt yuxusuz gecələrin, sonsuz saatlıq gərgin işin və Azərbaycan rəhbərliyinin fenomenal iradəsinin və bacarığının nəticəsi idi. Azərbaycan.Sonra 2000-ci illərdə neft dastanımızın uğurunun təbii qazımız üçün necə təkrarlandığının şahidi olduq. Qətiyyətli və düzgün hesablanmış siyasət yeritmişdir və zaman sübut edir ki, bu, Azərbaycanı Avropanın enerji təhlükəsizliyi arxitekturası ilə bağlı müzakirələrin mərkəzinə qoymuş uzaqgörən yol olmuşdur. Hazırda görülən işlər bu enerji səyahətində növbəti addımdır. 21-ci əsr yaşıl transformasiya dövrüdür və biz uğur hekayəsini yeni əsrdə davam etdirməliyik. Tarix çox kömək edir. Əsasən, uzun müddət əvvəl yaradılmış və ən azı bir dəfə daha sınaqdan keçirilmiş bir model cari günə tətbiq olunur. Biz uğur qazandıqda, bu, əsasən, Azərbaycan rəhbərliyinin artıq müəyyən edilmiş yolu və daim mütərəqqi baxışı sayəsində olacaq”, - deyə Soltanov sonda bildirib.

]]>[/allow-dzen] [/fullrss] [yandexrss] https://heqiqet.az/musahibe/25510-azrbaycan-daha-tmiz-enerjinin-istehsalna-calr-nazir-muavini-musahib.html musahibe Thu, 09 Feb 2023 20:07:33 +0400 Azərbaycan öz tərəfdaşları üçün enerji tədarükünü artırmaqla həm onların enerji təhlükəsizliyini təmin etmək, həm də öz iqtisadiyyatını gücləndirmək üçün müxtəlif istiqamətlərdə aktiv şəkildə çalışır.
Bu barədə Trend-ə özəl müsahibəsində Azərbaycan Respublikası energetika nazirinin müavini Elnur Soltanov deyib.

Cənub Qaz Dəhlizinin analoqu olaraq yaşıl enerji “dəhlizi”

Nazir müavininin sözlərinə görə, Azərbaycan neft baxımından etibarlı tərəfdaşdır, son vaxtlar isə qaz tədarükü ilə bağlı etibarlılığı daha da güclənib.
“Azərbaycanın ixrac etdiyi neftin böyük hissəsi Avropa istiqamətinə nəql olunur. Təbii qazla bağlı vəziyyət də eynidir.. Biz 2027-ci ilədək Avropa bazarına qaz nəqlini praktiki olaraq iki qat artırmağı planlaşdırırıq. Azərbaycan artıq Avropaya 10 milyard kubmetrdən çox ixrac edir - 2022-ci ildə bu göstərici 11,4 milyard kubmetr təşkil edib. Bu il də Avropa ölkələrinə analoji həcmdə qaz nəql etməyi planlaşdırırıq. Yenə də bu, Gürcüstana (2022-ci ildə 2,8 milyard kubmetr) və Türkiyəyə (2022-ci ildə 8,4 milyard kubmetr) ixrac etdiyimizdən əlavədir. Beləliklə, ümumilikdə, artıq 22,6 milyard kubmetr ixrac etmişik. 2023-cü ildə ümumi ixracın 24 milyard kubmetri keçəcəyi gözlənilir”, - Soltanov deyib.
O, Azərbaycanın artıq bir neçə ildir ki, fevral ayında Cənub Qaz Dəhlizinin (CQD) Məşvərət Şurasının iclaslarını keçirdiyini qeyd edib. Bununla belə, bu il Bakıda eyni vaxtda Cənub Qaz Dəhlizi Məşvərət Şurası çərçivəsində nazirlərin 9-cu iclası və Yaşıl Enerji Məşvərət Şurası çərçivəsində nazirlərin 1-ci iclası keçirildi.
“Azərbaycan, Gürcüstan, Macarıstan və Rumıniya arasında Qara dənizin dibi ilə kabel çəkilişi ilə bağlı bu yaxınlarda imzalanmış sazişə gəlincə, bu, artıq bu sənədi imzalamış ölkələr çərçivəsindən kənara çıxa bilər, belə ki, bütün Avropada elektrik şəbəkəsinə qoşulma yetərincə inkişaf edib. Kimsə Avropanın enerji sisteminə daxil olarsa, Azərbaycanda istehsal olunan elektrik enerjisi Avropanın istənilən nöqtəsinə düşə bilər və mənbə Azərbaycanın bərpa olunan enerjisi olacaqdır. Lakin bu, əsaslı təhlil tələb edir. Bizim Gürcüstanla Rumıniyanı birləşdirmək fikrimiz var idi və biz bu layihəyə lap əvvəldən maraq göstərmişik. Lakin sonra öz resurslarımız olan dəniz və küləyin potensialını öyrənəndə anladıq ki, ilkin planlaşdırılan qoşulma kifayət etməyə bilər. Xəzəri Avropa ölkələri ilə birləşdirmək üçün daha böyük ötürücülük qabiliyyəti formalaşdırmaq lazım idi. Yenə də Rumıniyanın seçimi səmərəli tərəfdaşlığımızla bağlıdır, həmçinin müəyyən dərəcədə coğrafiya da bu seçimə təsir edir, belə ki, Rumıniya Qara dənizə yaxınlığını nəzərə alsaq, ən yaxşı namizədlərdən biridir və Macarıstan isə mahiyyətcə bütün Avropaya giriş qapısıdır. Təkrar edirəm, bu sənədi imzaladığımız üçün bütün Avropa ölkələri bizim potensial tərəfdaşlarımızdır – bu, strateji perspektivimizin əsasını

Azərbaycan “yaşıl” enerji ilə Avropa bazarına çıxır

"Azərbaycan artıq Avropa ölkələrinə elektrik enerjisi ixrac edir, bizim əsas tərəfdaşlarımız Gürcüstan və Türkiyə idi və bu istiqamətdə malik olduğumuz əsas birləşmə Gürcüstana, oradan isə Türkiyəyə gedən xətlərdir", - nazir müavini deyib.
Onun sözlərinə görə, Gürcüstan və Azərbaycan sinxronizə olunduğu üçün çoxlu texniki problemlər də mövcuddur, bu isə o deməkdir ki, bu iki ölkə arasında elektrik enerjisinin nəqli və ya elektrik enerjisi ticarəti texniki cəhətdən daha asan və ucuzdur. Lakin Türkiyə fərqli zonadadır ki, bu da daha bahalı infrastruktur tələb edir və istehsalçı xərclərini artırır. Lakin belə bir qoşulma artıq mövcuddur və bu gün biz artıq Türkiyəyə təqribən 300-400 MVt elektrik enerjisi ixrac edirik.
"Halbuki Avropa Komissiyası ilə iyul ayında imzaladığımız sənəddə iki enerji dəhlizindən bəhs olunur: bunlardan biri Qara dənizdən keçir ki, bud a onu Xəzər dənizi ilə Avropa ölkələri arasında təbii dəhlizə çevirir, digəri isə Naxçıvan vasitəsilə Türkiyəyə və Avropanın digər hissələrinə yönəlir ki, bu da əslində Zəngəzur dəhlizinin tərkib hissəsidir. Biz bu istiqamətdə artıq Cəbrayıl rayonunda 330 kVt gücə malik yarımstansiya inşa etməkdəyik Bu nə üçün vacibdir? Çünki Azərbaycanın elektrik şəbəkəsi də eyni növ yarımstansiyalara əsaslanıb. Cəbrayılda da bu növ stansiyanın inşası Naxçıvanda daha bir stansiya inşa edəcəyimizdən xəbər verir. Bu filial eksklavı Azərbaycanın əsas hissəsi ilə, daha sonra isə Türkiyə ilə və nəhayət, Avropa ölkələri ilə birləşdirəcək. Bu, bizə təxminən 1000 MVt elektrik enerjisi nəql etmək imkanı verəcək ki, bu da kifayət qədər böyük rəqəmdir. Bu, hazırda ixrac etdiyimizdən qat-qat yüksək göstəricidir. Bu eyni zamanda, işğaldan azad edilmiş ərazilərin enerji təchizat sisteminin etibarlılığını artırır, bu səbəbdən biz bir layihə çərçivəsində iki işi yerinə yetiririk. Bundan başqa, bu yarımstansiya həmçinin Cəbrayıl rayonunda bp ilə birlikdə üzərində çalışdığımız günəş elektrik stansiyasının tikintisi baxımından vacibdir. Beləliklə bəlkə də üç əsas problem bir layihə ilə həll olunur. Qeyd etmək istərdim ki, biz təkcə hər hansı elektrik enerjisini ixrac etməyi planlaşdırmırıq – bu xətlərlə nəqlini planlaşdırdığımız elektrik enerjisinin əsas mənbəyi “yaşıl” elektrik enerjisi olacaqdır. Avropaya lazım olan, dünyaya lazım olan və müəyyən səbəblərdən Azərbaycana lazım olan budur. Bu səbəblərdən biri də odur ki, Azərbaycanda bir çox başqa ölkələrdən, o cümlədən Avropa ölkələrindən fərqli olaraq elektrik enerjisinin böyük hissəsi – 95 faizi - təbii qazın yandırılması hesabına istehsal olunur. Avropanın bir çox ölkəsində qaz baha olduğundan qat-qat ucuz, lakin çirkli olan kömürdən istifadə olunur. Beləliklə, təbii qazdan istifadə ətraf mühit üçün o qədər də zərərli deyil və bu bizim dünyada iqlim dəyişikliyinin nəticələrinin yüngülləşdirilməsinə töhfəmizdir. Əlbəttə ki, bu, Azərbaycana çox baha başa gəlir, biz qaz sərf edirik, halbuki onu ixrac etməklə çoxlu sayda xarici valyuta əldə etmək olar. Beləliklə, yaşıl enerjiyə keçidlə təbii qaza qənaət edəcəyik ki, bu da ölkəyə əlavə gəlir gətirəcək", - o açıqlayıb.

Azərbaycan bərpa olunan enerji mənbələri sahəsində layihələr üzrə ilk hərracını keçirməyə hazırlaşır

Nazir müavininin sözlərinə görə, bu proses tezliklə tamamlanacaq və ilk hərracın artıq 2023-cü ilin birinci yarısında keçirilməsi planlaşdırılır.
"Biz artıq bunun hansı sahə üzrə realalşdırılacağını müəyyən etmişik; ehtimalla bu əvvəlcə günəş enerjisi ilə əlaqəli layihə olacaq, lakin zamanla külək elektrik stansiyaları da nəzərdən keçiriləcək. Problem ondadır ki, Azərbaycanda enerji daşıyıcılarının qiyməti nisbətən aşağıdır və müvafiq olaraq obyektlər kiçik olanda investorlar miqyasın təsiri ilə qazanc əldə edə bilmirlər və ölkəmizdə tarif qiymətlərinin müqayisəsi onlar üçün problem təşkil edir. İndiyədək Masdar və ACWA Power şirkətləri ilə razılaşmalarımızda ölkədə mövcud olan tariflər çərçivəsində (təqribən 3 sent) qalmağa nail olmuşuq. Və bu, həqiqətən də yaxşı qiymətdir, lakin layihə kiçik olarsa, qiymətlər qalxır. Ona görə də burada düzgün tarazlığı tapmalıyıq", - deyə E.Soltanov bildirib.
O qeyd edib ki, indiyədək Azərbaycan bir qədər fərqli yol ilə gedib. Çox hərtərəfli və şəffaf seçim prosesi aparıldı və nəticədə Masdar ilə 230 MVt günəş enerjisi layihəsi və ACWA Power ilə 240 MVt külək stansiya layihəsinin həyata keçirilməsinə başlanılıb:
"Biz bütün rəqabət aparan enerji korporasiyalarına başa salmışıq ki, əsas seçim meyarı onların təqdim etməli olduqları tarif təklifidir ki, onu digər bərabər şərətlər əsasında etməlidirlər. Məhz bu meyar əsasında biz son nəticədə Masdar, ACWA Power və bp-ni seçdik. Beləliklə, müxtəlif qanuni seçim prosesləri var. Hərraclar həmişə planın bir hissəsi olub və biz də bu imkanı həyata keçirməyə yaxınlaşdığımız üçün çox şadıq".

Azərbaycanda “yaşıl” hidrogenin istehsalının perspektivləri

"Azərbaycan üçün hidrogen hesabatı ilə bağlı Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankı (AYİB) ilə görüşlərdə şəxsən iştirak edirəm. Bu həm də ona görə vacibdir ki, bu, 2022-2026-cı illər üçün dövlət strategiyasının sosial-iqtisadi inkişafın milli prioritetlərindən irəli gələn nəticələrindən biridir. Hidrogen olduqca bahalıdır və "yaşıl" hidrogen ən bahalı növdür. AYİB daha çox diqqəti "mavi" hidrogenə yönəldir və bu, əsasən ən arzuolunmaz əlavə məhsul olan karbon dioksidi tutmaq üçün istifadə olunur. Bu, cəlbedici bir fikirdir, xüsusən ona görə ki, bizdə həm təbii qaz bolluğu, həm də karbonun tutula biləcəyi tükənmiş neft və qaz yataqları var. Bununla belə, biz “yaşıl” hidrogenin, atmosferə atılmadan sudan çıxarılan hidrogenin ən təmiz formasının istehsalına diqqət yetirmək istəyirik. Bu, ən bahalı yoldur, lakin bu gələcəkdir və biz ona doğru getmək istəyirik. Hazırda biz texniki-iqtisadi əsaslandırmanın çox mühüm mərhələsindəyik", - deyə o bildirib.
Onun sözlərinə görə, "Masdar" və "Fortescue Industries" şirkətləri ilə sazişlər Xəzər dənizində dəniz küləyi də daxil olmaqla, geniş bərpa olunan enerji mənbələrinin işlənməsini nəzərdə tutur:
"Hesab edirik ki, bu miqyaslı layihələrdə hidrogen istehsalı, o cümlədən balanslaşdırma məsələləri baxımından iqtisadi məna kəsb edə bilər. Bəzi layihələrin xüsusiyyətlərini nəzərə alaraq, hidrogenin istifadəsi onların ümumi dəyərini həqiqətən azalda bilər. Aİ əsasən “yaşıl” hidrogenlə maraqlanır. Azərbaycanda bəzi potensial investorlar artıq bu sahəni öz prioritetlərindən biri kimi müəyyən ediblər".

Xəzərdə böyük dəniz külək potensialının üzə çıxarılması

Onun sözlərinə görə, ilkin tədqiqatlar dənizdə külək enerjisi istehsalının texniki potensialının 157 QVt təşkil etdiyini göstərir:
"Layihələr inkişaf etdikcə bizdə daha konkret rəqəmlər olacaq. Hər halda, biz inanırıq və ilkin araşdırmalar da bunu göstərir ki, bizdə heç vaxt daxili istifadə edə biləcəyimizdən daha çox dəniz küləyi mövcuddur. Biz artıq "Masdar" və "Fortescue Industries" ilə ümumi quraşdırılmış gücü 22 QVt olan müvafiq müqavilələr imzalamışıq. Müqayisə üçün qeyd edək ki, Azərbaycanda bütün bərpa olunan və bərpa olunmayan mənbələr də daxil olmaqla ümumi quraşdırılmış elektrik enerjisi istehsalı gücü 8 QVt təşkil edir. Bu 22 QVt-dan təxminən 16 QVt-ı dənizdə külək enerjisi istehsalının payına düşür. Biz, həmçinin "ACWA Power" şirkəti ilə dənizdə külək stansiyalarının tikintisinə dair müqavilə imzaladıq".
Nazir müavini vurğulayıb ki, nəzərə alınmalı olan bir çox amillər var. Dəniz külək enerjisi ilə bağlı ən mühüm problem onun qurudakı külək və ya günəş enerjisindən daha bahalı olmasıdır:
"Eyni zamanda, Azərbaycan okeanlara çıxışı olmayan ölkədir. Eyni zamanda, bir külək turbininin tək qanadının ölçüsü 100 metrə çatır. Əgər onları ölkə daxilində istehsal etməsəniz, onların çatdırılması üçün əsasən Volqa-Don kanalına etibar etməli olacağıq və bölgədəki döyüşləri nəzərə alsaq, bu variantın öz mənfi tərəfləri var. Külək turbinlərinin quruda daşınması mümkündür, lakin texniki cəhətdən çətindir. Beləliklə, biz həqiqətən yerli istehsalı maksimuma çatdırmaq barədə düşünürük ki, bu da dənizə çıxışı olmayanın təsirlərini azaltmağa kömək edəcək".

Cəbrayıldakı 240 MVt gücündə "Şəfəq" günəş elektrik stansiyası "bp" ilə səmərəli əməkdaşlığın nəticəsidir

"Cəbrayıl rayonunda 900 hektara yaxın ərazi minalardan təmizlənib. Bəzi yerlərdə 4 metrə qədər dərinlikdə minatəmizləmə işləri aparmaq lazım gəlirdi ki, bu da kifayət qədər çətindir - Azərbaycanda bu məqsədlər üçün istifadə oluna bilən qurğular çox azdır. Bu istiqamətdə Azərbaycan Ərazilərinin Minalardan Təmizlənməsi Milli Agentliyi (ANAMA) böyük işlər görüb. Eyni zamanda, biz əmin olmalıyıq ki, bu torpaq kənd təsərrüfatı istehsalı üçün yararlı deyil, çünki başqa layihələr də var ki, onlarla təşəbbüslərimizi əlaqələndirməliyik. İstənilən halda, bp-nin texniki işçilərinin fevral ayında əraziyə gəlməsi bizi sevindirir. Təxminən 2 ildən sonra bu obyektdə bərpa olunan enerjinin istehsal olunacağını gözləyirik”, - deyə E.Soltanov bildirib.
Nazir müavininin vurğulayıb ki, bp layihəsinin ən maraqlı tərəfi onun bir növ “virtual” elektrik stansiyası olmasıdır. Qarabağda hasil edilən “yaşıl” enerjinin Abşerona, neft və qaz emalı terminalına çatdırılması və prosesin karbonsizləşdirilməsi nəzərdə tutulur:
"Neft və qaz emalı çox enerji tələb edən bir prosesdir və adətən tələb olunan elektrik enerjisi qalıq yanacaqların kifayət qədər səmərəsiz yanmasından əldə edilir. Bu prosesi karbonsuzlaşdırmaqla bp və onun tərəfdaşları, o cümlədən ARDNŞ və bütövlükdə Azərbaycan hökuməti potensial olaraq Avropada tətbiq olunacaq müəyyən ixrac vergilərindən yayına bilər. Söz yox ki, bu, ətraf mühit üçün əladır və qənaət edilən qaz səhmdarlara qaytarılır ki, bu da əlavə gəlir mənbəyi ola bilər. Bunda həm də böyük simvolizm var, çünki bp böyüklüyündə korporasiya Qarabağa sərmayə qoyarsa, bu o deməkdir ki, regionda əldə olunan sülh qorunacaq. Bu həm də qlobal korporasiyalara Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərinə sərmayə qoymağın təhlükəsiz olduğuna dair bir siqnaldır. 1990-cı illərdə bp-nin Azərbaycanda olması suverenliyimizin möhkəmlənməsi baxımından rol oynayıb və hazırda işğaldan azad edilmiş ərazilərin dirçəldilməsi baxımından da oxşar proses gedir".
E.Soltanov qeyd edib ki, Azərbaycan Azərbaycanın yaşıl enerji sektoruna sərmayə qoymaq istəyən istənilən tərəfdaşla əməkdaşlığa açıqdır:
"İştirak etmək istəyən şirkətlərin ilkin siyahısı daha böyük idi və biz onların bir çoxu ilə bu günə qədər dialoqumuzu davam etdiririk. Hərrac prosesi bu baxımdan real marağın müəyyənləşdirilməsi baxımından da kömək edəcək. Zamanla yeni layihələr haqqında eşidəcəksiniz. Məsələn, bir Avropa korporasiyası da bp-nin Cəbrayılda gördüyü layihəyə oxşar layihənin həyata keçirilməsində maraqlıdır".

Dənizdə günəş enerjisi istehsalının genişləndirilməsi

"Asiya İnkişaf Bankının (AİB) dəstəklədiyi “Üzən Günəş Panellərinin İnkişafı üçün Bilik Paylaşımı və Texniki Dəstək” pilot layihəsi çərçivəsində 100 kVt-luq üzən günəş elektrik stansiyası layihəsi artıq işlənmə mərhələsindədir. Bu, AİB-in texniki dəstəyinin bir hissəsidir, ona görə də biz heç bir investisiya qoymuruq. Bu pilot layihənin məqsədi müsbət və mənfi cəhətləri anlamaq və bu təşəbbüsün 50 MVt gücündə elektrik stansiyasına qədər genişləndirilməsi üçün zəmin yaratmaqdır”, - nazir müavini bildirib.

Ərəb tərəfdaşları ilə əməkdaşlıq haqqında daha ətraflı

Nazir müavininin sözlərinə görə, “Masdar” şirkəti ilə birgə gücü 230 MVt olan Qaradağ Günəş Elektrik Stansiyası layihəsi, eləcə də “ACWA Power” şirkəti tərəfindən hazırlanmış 240 MVt gücündə Xızı-Abşeron külək stansiyası yaxın zamanlarda elektrik enerjisi istehsal edəcək. Qaradağ elektrik stansiyasından elektrik enerjisi yaxın aylarda istehsal olunacaq. Dəniz külək enerjisinin inkişafı bir az daha uzun sürəcək. Bu iki layihə Azərbaycan və BƏƏ və Səudiyyə Ərəbistanı rəhbərliyi arasında etimadı əks etdirir.
“Biz çox şadıq ki, SOCAR 21-ci əsrin enerji şirkəti olmaq üçün öz təşəbbüsü ilə sövdələşmənin bir hissəsinə çevrilərək, iqtisadi tərəfdaş kimi Masdar ilə bu müqaviləyə girir”, - o deyib.

Yeni başlanğıcları kəşf etməkdə əcdadların yolu İlə

“Biz Azərbaycanın neft yolunu təxminən 170 il əvvəl başlayan, Bakını ağırlıq mərkəzinə çevirən və ölkəmizə onilliklər boyu davam edən və neft hasilatından qat-qat artıq proqressiv təkan verən əcdadlarımızın yolu ilə gedirik. 1990-cı illərin əvvəllərində prezident Heydər Əliyev ağlasığmaz şeyi reallaşdıraraq ağlasığmaz işlər gördü. Nəticədə Azəri-Çıraq-Günəşli (AÇG), eləcə də Bakı-Tbilisi-Ceyhan (BTC) neftdən qat-qat artıq olan bir reallığa çevrildi. ; xarici mütərəqqi dünyaya açılan pəncərə, suverenliyimizin lövbəridir. Geriyə nəzər saldıqda baş verənlər qaçılmaz görünə bilər, lakin hər bir aspekt yuxusuz gecələrin, sonsuz saatlıq gərgin işin və Azərbaycan rəhbərliyinin fenomenal iradəsinin və bacarığının nəticəsi idi. Azərbaycan.Sonra 2000-ci illərdə neft dastanımızın uğurunun təbii qazımız üçün necə təkrarlandığının şahidi olduq. Qətiyyətli və düzgün hesablanmış siyasət yeritmişdir və zaman sübut edir ki, bu, Azərbaycanı Avropanın enerji təhlükəsizliyi arxitekturası ilə bağlı müzakirələrin mərkəzinə qoymuş uzaqgörən yol olmuşdur. Hazırda görülən işlər bu enerji səyahətində növbəti addımdır. 21-ci əsr yaşıl transformasiya dövrüdür və biz uğur hekayəsini yeni əsrdə davam etdirməliyik. Tarix çox kömək edir. Əsasən, uzun müddət əvvəl yaradılmış və ən azı bir dəfə daha sınaqdan keçirilmiş bir model cari günə tətbiq olunur. Biz uğur qazandıqda, bu, əsasən, Azərbaycan rəhbərliyinin artıq müəyyən edilmiş yolu və daim mütərəqqi baxışı sayəsində olacaq”, - deyə Soltanov sonda bildirib.

[allow-turbo] Azərbaycan öz tərəfdaşları üçün enerji tədarükünü artırmaqla həm onların enerji təhlükəsizliyini təmin etmək, həm də öz iqtisadiyyatını gücləndirmək üçün müxtəlif istiqamətlərdə aktiv şəkildə çalışır.
Bu barədə Trend-ə özəl müsahibəsində Azərbaycan Respublikası energetika nazirinin müavini Elnur Soltanov deyib.

Cənub Qaz Dəhlizinin analoqu olaraq yaşıl enerji “dəhlizi”

Nazir müavininin sözlərinə görə, Azərbaycan neft baxımından etibarlı tərəfdaşdır, son vaxtlar isə qaz tədarükü ilə bağlı etibarlılığı daha da güclənib.
“Azərbaycanın ixrac etdiyi neftin böyük hissəsi Avropa istiqamətinə nəql olunur. Təbii qazla bağlı vəziyyət də eynidir.. Biz 2027-ci ilədək Avropa bazarına qaz nəqlini praktiki olaraq iki qat artırmağı planlaşdırırıq. Azərbaycan artıq Avropaya 10 milyard kubmetrdən çox ixrac edir - 2022-ci ildə bu göstərici 11,4 milyard kubmetr təşkil edib. Bu il də Avropa ölkələrinə analoji həcmdə qaz nəql etməyi planlaşdırırıq. Yenə də bu, Gürcüstana (2022-ci ildə 2,8 milyard kubmetr) və Türkiyəyə (2022-ci ildə 8,4 milyard kubmetr) ixrac etdiyimizdən əlavədir. Beləliklə, ümumilikdə, artıq 22,6 milyard kubmetr ixrac etmişik. 2023-cü ildə ümumi ixracın 24 milyard kubmetri keçəcəyi gözlənilir”, - Soltanov deyib.
O, Azərbaycanın artıq bir neçə ildir ki, fevral ayında Cənub Qaz Dəhlizinin (CQD) Məşvərət Şurasının iclaslarını keçirdiyini qeyd edib. Bununla belə, bu il Bakıda eyni vaxtda Cənub Qaz Dəhlizi Məşvərət Şurası çərçivəsində nazirlərin 9-cu iclası və Yaşıl Enerji Məşvərət Şurası çərçivəsində nazirlərin 1-ci iclası keçirildi.
“Azərbaycan, Gürcüstan, Macarıstan və Rumıniya arasında Qara dənizin dibi ilə kabel çəkilişi ilə bağlı bu yaxınlarda imzalanmış sazişə gəlincə, bu, artıq bu sənədi imzalamış ölkələr çərçivəsindən kənara çıxa bilər, belə ki, bütün Avropada elektrik şəbəkəsinə qoşulma yetərincə inkişaf edib. Kimsə Avropanın enerji sisteminə daxil olarsa, Azərbaycanda istehsal olunan elektrik enerjisi Avropanın istənilən nöqtəsinə düşə bilər və mənbə Azərbaycanın bərpa olunan enerjisi olacaqdır. Lakin bu, əsaslı təhlil tələb edir. Bizim Gürcüstanla Rumıniyanı birləşdirmək fikrimiz var idi və biz bu layihəyə lap əvvəldən maraq göstərmişik. Lakin sonra öz resurslarımız olan dəniz və küləyin potensialını öyrənəndə anladıq ki, ilkin planlaşdırılan qoşulma kifayət etməyə bilər. Xəzəri Avropa ölkələri ilə birləşdirmək üçün daha böyük ötürücülük qabiliyyəti formalaşdırmaq lazım idi. Yenə də Rumıniyanın seçimi səmərəli tərəfdaşlığımızla bağlıdır, həmçinin müəyyən dərəcədə coğrafiya da bu seçimə təsir edir, belə ki, Rumıniya Qara dənizə yaxınlığını nəzərə alsaq, ən yaxşı namizədlərdən biridir və Macarıstan isə mahiyyətcə bütün Avropaya giriş qapısıdır. Təkrar edirəm, bu sənədi imzaladığımız üçün bütün Avropa ölkələri bizim potensial tərəfdaşlarımızdır – bu, strateji perspektivimizin əsasını

Azərbaycan “yaşıl” enerji ilə Avropa bazarına çıxır

"Azərbaycan artıq Avropa ölkələrinə elektrik enerjisi ixrac edir, bizim əsas tərəfdaşlarımız Gürcüstan və Türkiyə idi və bu istiqamətdə malik olduğumuz əsas birləşmə Gürcüstana, oradan isə Türkiyəyə gedən xətlərdir", - nazir müavini deyib.
Onun sözlərinə görə, Gürcüstan və Azərbaycan sinxronizə olunduğu üçün çoxlu texniki problemlər də mövcuddur, bu isə o deməkdir ki, bu iki ölkə arasında elektrik enerjisinin nəqli və ya elektrik enerjisi ticarəti texniki cəhətdən daha asan və ucuzdur. Lakin Türkiyə fərqli zonadadır ki, bu da daha bahalı infrastruktur tələb edir və istehsalçı xərclərini artırır. Lakin belə bir qoşulma artıq mövcuddur və bu gün biz artıq Türkiyəyə təqribən 300-400 MVt elektrik enerjisi ixrac edirik.
"Halbuki Avropa Komissiyası ilə iyul ayında imzaladığımız sənəddə iki enerji dəhlizindən bəhs olunur: bunlardan biri Qara dənizdən keçir ki, bud a onu Xəzər dənizi ilə Avropa ölkələri arasında təbii dəhlizə çevirir, digəri isə Naxçıvan vasitəsilə Türkiyəyə və Avropanın digər hissələrinə yönəlir ki, bu da əslində Zəngəzur dəhlizinin tərkib hissəsidir. Biz bu istiqamətdə artıq Cəbrayıl rayonunda 330 kVt gücə malik yarımstansiya inşa etməkdəyik Bu nə üçün vacibdir? Çünki Azərbaycanın elektrik şəbəkəsi də eyni növ yarımstansiyalara əsaslanıb. Cəbrayılda da bu növ stansiyanın inşası Naxçıvanda daha bir stansiya inşa edəcəyimizdən xəbər verir. Bu filial eksklavı Azərbaycanın əsas hissəsi ilə, daha sonra isə Türkiyə ilə və nəhayət, Avropa ölkələri ilə birləşdirəcək. Bu, bizə təxminən 1000 MVt elektrik enerjisi nəql etmək imkanı verəcək ki, bu da kifayət qədər böyük rəqəmdir. Bu, hazırda ixrac etdiyimizdən qat-qat yüksək göstəricidir. Bu eyni zamanda, işğaldan azad edilmiş ərazilərin enerji təchizat sisteminin etibarlılığını artırır, bu səbəbdən biz bir layihə çərçivəsində iki işi yerinə yetiririk. Bundan başqa, bu yarımstansiya həmçinin Cəbrayıl rayonunda bp ilə birlikdə üzərində çalışdığımız günəş elektrik stansiyasının tikintisi baxımından vacibdir. Beləliklə bəlkə də üç əsas problem bir layihə ilə həll olunur. Qeyd etmək istərdim ki, biz təkcə hər hansı elektrik enerjisini ixrac etməyi planlaşdırmırıq – bu xətlərlə nəqlini planlaşdırdığımız elektrik enerjisinin əsas mənbəyi “yaşıl” elektrik enerjisi olacaqdır. Avropaya lazım olan, dünyaya lazım olan və müəyyən səbəblərdən Azərbaycana lazım olan budur. Bu səbəblərdən biri də odur ki, Azərbaycanda bir çox başqa ölkələrdən, o cümlədən Avropa ölkələrindən fərqli olaraq elektrik enerjisinin böyük hissəsi – 95 faizi - təbii qazın yandırılması hesabına istehsal olunur. Avropanın bir çox ölkəsində qaz baha olduğundan qat-qat ucuz, lakin çirkli olan kömürdən istifadə olunur. Beləliklə, təbii qazdan istifadə ətraf mühit üçün o qədər də zərərli deyil və bu bizim dünyada iqlim dəyişikliyinin nəticələrinin yüngülləşdirilməsinə töhfəmizdir. Əlbəttə ki, bu, Azərbaycana çox baha başa gəlir, biz qaz sərf edirik, halbuki onu ixrac etməklə çoxlu sayda xarici valyuta əldə etmək olar. Beləliklə, yaşıl enerjiyə keçidlə təbii qaza qənaət edəcəyik ki, bu da ölkəyə əlavə gəlir gətirəcək", - o açıqlayıb.

Azərbaycan bərpa olunan enerji mənbələri sahəsində layihələr üzrə ilk hərracını keçirməyə hazırlaşır

Nazir müavininin sözlərinə görə, bu proses tezliklə tamamlanacaq və ilk hərracın artıq 2023-cü ilin birinci yarısında keçirilməsi planlaşdırılır.
"Biz artıq bunun hansı sahə üzrə realalşdırılacağını müəyyən etmişik; ehtimalla bu əvvəlcə günəş enerjisi ilə əlaqəli layihə olacaq, lakin zamanla külək elektrik stansiyaları da nəzərdən keçiriləcək. Problem ondadır ki, Azərbaycanda enerji daşıyıcılarının qiyməti nisbətən aşağıdır və müvafiq olaraq obyektlər kiçik olanda investorlar miqyasın təsiri ilə qazanc əldə edə bilmirlər və ölkəmizdə tarif qiymətlərinin müqayisəsi onlar üçün problem təşkil edir. İndiyədək Masdar və ACWA Power şirkətləri ilə razılaşmalarımızda ölkədə mövcud olan tariflər çərçivəsində (təqribən 3 sent) qalmağa nail olmuşuq. Və bu, həqiqətən də yaxşı qiymətdir, lakin layihə kiçik olarsa, qiymətlər qalxır. Ona görə də burada düzgün tarazlığı tapmalıyıq", - deyə E.Soltanov bildirib.
O qeyd edib ki, indiyədək Azərbaycan bir qədər fərqli yol ilə gedib. Çox hərtərəfli və şəffaf seçim prosesi aparıldı və nəticədə Masdar ilə 230 MVt günəş enerjisi layihəsi və ACWA Power ilə 240 MVt külək stansiya layihəsinin həyata keçirilməsinə başlanılıb:
"Biz bütün rəqabət aparan enerji korporasiyalarına başa salmışıq ki, əsas seçim meyarı onların təqdim etməli olduqları tarif təklifidir ki, onu digər bərabər şərətlər əsasında etməlidirlər. Məhz bu meyar əsasında biz son nəticədə Masdar, ACWA Power və bp-ni seçdik. Beləliklə, müxtəlif qanuni seçim prosesləri var. Hərraclar həmişə planın bir hissəsi olub və biz də bu imkanı həyata keçirməyə yaxınlaşdığımız üçün çox şadıq".

Azərbaycanda “yaşıl” hidrogenin istehsalının perspektivləri

"Azərbaycan üçün hidrogen hesabatı ilə bağlı Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankı (AYİB) ilə görüşlərdə şəxsən iştirak edirəm. Bu həm də ona görə vacibdir ki, bu, 2022-2026-cı illər üçün dövlət strategiyasının sosial-iqtisadi inkişafın milli prioritetlərindən irəli gələn nəticələrindən biridir. Hidrogen olduqca bahalıdır və "yaşıl" hidrogen ən bahalı növdür. AYİB daha çox diqqəti "mavi" hidrogenə yönəldir və bu, əsasən ən arzuolunmaz əlavə məhsul olan karbon dioksidi tutmaq üçün istifadə olunur. Bu, cəlbedici bir fikirdir, xüsusən ona görə ki, bizdə həm təbii qaz bolluğu, həm də karbonun tutula biləcəyi tükənmiş neft və qaz yataqları var. Bununla belə, biz “yaşıl” hidrogenin, atmosferə atılmadan sudan çıxarılan hidrogenin ən təmiz formasının istehsalına diqqət yetirmək istəyirik. Bu, ən bahalı yoldur, lakin bu gələcəkdir və biz ona doğru getmək istəyirik. Hazırda biz texniki-iqtisadi əsaslandırmanın çox mühüm mərhələsindəyik", - deyə o bildirib.
Onun sözlərinə görə, "Masdar" və "Fortescue Industries" şirkətləri ilə sazişlər Xəzər dənizində dəniz küləyi də daxil olmaqla, geniş bərpa olunan enerji mənbələrinin işlənməsini nəzərdə tutur:
"Hesab edirik ki, bu miqyaslı layihələrdə hidrogen istehsalı, o cümlədən balanslaşdırma məsələləri baxımından iqtisadi məna kəsb edə bilər. Bəzi layihələrin xüsusiyyətlərini nəzərə alaraq, hidrogenin istifadəsi onların ümumi dəyərini həqiqətən azalda bilər. Aİ əsasən “yaşıl” hidrogenlə maraqlanır. Azərbaycanda bəzi potensial investorlar artıq bu sahəni öz prioritetlərindən biri kimi müəyyən ediblər".

Xəzərdə böyük dəniz külək potensialının üzə çıxarılması

Onun sözlərinə görə, ilkin tədqiqatlar dənizdə külək enerjisi istehsalının texniki potensialının 157 QVt təşkil etdiyini göstərir:
"Layihələr inkişaf etdikcə bizdə daha konkret rəqəmlər olacaq. Hər halda, biz inanırıq və ilkin araşdırmalar da bunu göstərir ki, bizdə heç vaxt daxili istifadə edə biləcəyimizdən daha çox dəniz küləyi mövcuddur. Biz artıq "Masdar" və "Fortescue Industries" ilə ümumi quraşdırılmış gücü 22 QVt olan müvafiq müqavilələr imzalamışıq. Müqayisə üçün qeyd edək ki, Azərbaycanda bütün bərpa olunan və bərpa olunmayan mənbələr də daxil olmaqla ümumi quraşdırılmış elektrik enerjisi istehsalı gücü 8 QVt təşkil edir. Bu 22 QVt-dan təxminən 16 QVt-ı dənizdə külək enerjisi istehsalının payına düşür. Biz, həmçinin "ACWA Power" şirkəti ilə dənizdə külək stansiyalarının tikintisinə dair müqavilə imzaladıq".
Nazir müavini vurğulayıb ki, nəzərə alınmalı olan bir çox amillər var. Dəniz külək enerjisi ilə bağlı ən mühüm problem onun qurudakı külək və ya günəş enerjisindən daha bahalı olmasıdır:
"Eyni zamanda, Azərbaycan okeanlara çıxışı olmayan ölkədir. Eyni zamanda, bir külək turbininin tək qanadının ölçüsü 100 metrə çatır. Əgər onları ölkə daxilində istehsal etməsəniz, onların çatdırılması üçün əsasən Volqa-Don kanalına etibar etməli olacağıq və bölgədəki döyüşləri nəzərə alsaq, bu variantın öz mənfi tərəfləri var. Külək turbinlərinin quruda daşınması mümkündür, lakin texniki cəhətdən çətindir. Beləliklə, biz həqiqətən yerli istehsalı maksimuma çatdırmaq barədə düşünürük ki, bu da dənizə çıxışı olmayanın təsirlərini azaltmağa kömək edəcək".

Cəbrayıldakı 240 MVt gücündə "Şəfəq" günəş elektrik stansiyası "bp" ilə səmərəli əməkdaşlığın nəticəsidir

"Cəbrayıl rayonunda 900 hektara yaxın ərazi minalardan təmizlənib. Bəzi yerlərdə 4 metrə qədər dərinlikdə minatəmizləmə işləri aparmaq lazım gəlirdi ki, bu da kifayət qədər çətindir - Azərbaycanda bu məqsədlər üçün istifadə oluna bilən qurğular çox azdır. Bu istiqamətdə Azərbaycan Ərazilərinin Minalardan Təmizlənməsi Milli Agentliyi (ANAMA) böyük işlər görüb. Eyni zamanda, biz əmin olmalıyıq ki, bu torpaq kənd təsərrüfatı istehsalı üçün yararlı deyil, çünki başqa layihələr də var ki, onlarla təşəbbüslərimizi əlaqələndirməliyik. İstənilən halda, bp-nin texniki işçilərinin fevral ayında əraziyə gəlməsi bizi sevindirir. Təxminən 2 ildən sonra bu obyektdə bərpa olunan enerjinin istehsal olunacağını gözləyirik”, - deyə E.Soltanov bildirib.
Nazir müavininin vurğulayıb ki, bp layihəsinin ən maraqlı tərəfi onun bir növ “virtual” elektrik stansiyası olmasıdır. Qarabağda hasil edilən “yaşıl” enerjinin Abşerona, neft və qaz emalı terminalına çatdırılması və prosesin karbonsizləşdirilməsi nəzərdə tutulur:
"Neft və qaz emalı çox enerji tələb edən bir prosesdir və adətən tələb olunan elektrik enerjisi qalıq yanacaqların kifayət qədər səmərəsiz yanmasından əldə edilir. Bu prosesi karbonsuzlaşdırmaqla bp və onun tərəfdaşları, o cümlədən ARDNŞ və bütövlükdə Azərbaycan hökuməti potensial olaraq Avropada tətbiq olunacaq müəyyən ixrac vergilərindən yayına bilər. Söz yox ki, bu, ətraf mühit üçün əladır və qənaət edilən qaz səhmdarlara qaytarılır ki, bu da əlavə gəlir mənbəyi ola bilər. Bunda həm də böyük simvolizm var, çünki bp böyüklüyündə korporasiya Qarabağa sərmayə qoyarsa, bu o deməkdir ki, regionda əldə olunan sülh qorunacaq. Bu həm də qlobal korporasiyalara Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərinə sərmayə qoymağın təhlükəsiz olduğuna dair bir siqnaldır. 1990-cı illərdə bp-nin Azərbaycanda olması suverenliyimizin möhkəmlənməsi baxımından rol oynayıb və hazırda işğaldan azad edilmiş ərazilərin dirçəldilməsi baxımından da oxşar proses gedir".
E.Soltanov qeyd edib ki, Azərbaycan Azərbaycanın yaşıl enerji sektoruna sərmayə qoymaq istəyən istənilən tərəfdaşla əməkdaşlığa açıqdır:
"İştirak etmək istəyən şirkətlərin ilkin siyahısı daha böyük idi və biz onların bir çoxu ilə bu günə qədər dialoqumuzu davam etdiririk. Hərrac prosesi bu baxımdan real marağın müəyyənləşdirilməsi baxımından da kömək edəcək. Zamanla yeni layihələr haqqında eşidəcəksiniz. Məsələn, bir Avropa korporasiyası da bp-nin Cəbrayılda gördüyü layihəyə oxşar layihənin həyata keçirilməsində maraqlıdır".

Dənizdə günəş enerjisi istehsalının genişləndirilməsi

"Asiya İnkişaf Bankının (AİB) dəstəklədiyi “Üzən Günəş Panellərinin İnkişafı üçün Bilik Paylaşımı və Texniki Dəstək” pilot layihəsi çərçivəsində 100 kVt-luq üzən günəş elektrik stansiyası layihəsi artıq işlənmə mərhələsindədir. Bu, AİB-in texniki dəstəyinin bir hissəsidir, ona görə də biz heç bir investisiya qoymuruq. Bu pilot layihənin məqsədi müsbət və mənfi cəhətləri anlamaq və bu təşəbbüsün 50 MVt gücündə elektrik stansiyasına qədər genişləndirilməsi üçün zəmin yaratmaqdır”, - nazir müavini bildirib.

Ərəb tərəfdaşları ilə əməkdaşlıq haqqında daha ətraflı

Nazir müavininin sözlərinə görə, “Masdar” şirkəti ilə birgə gücü 230 MVt olan Qaradağ Günəş Elektrik Stansiyası layihəsi, eləcə də “ACWA Power” şirkəti tərəfindən hazırlanmış 240 MVt gücündə Xızı-Abşeron külək stansiyası yaxın zamanlarda elektrik enerjisi istehsal edəcək. Qaradağ elektrik stansiyasından elektrik enerjisi yaxın aylarda istehsal olunacaq. Dəniz külək enerjisinin inkişafı bir az daha uzun sürəcək. Bu iki layihə Azərbaycan və BƏƏ və Səudiyyə Ərəbistanı rəhbərliyi arasında etimadı əks etdirir.
“Biz çox şadıq ki, SOCAR 21-ci əsrin enerji şirkəti olmaq üçün öz təşəbbüsü ilə sövdələşmənin bir hissəsinə çevrilərək, iqtisadi tərəfdaş kimi Masdar ilə bu müqaviləyə girir”, - o deyib.

Yeni başlanğıcları kəşf etməkdə əcdadların yolu İlə

“Biz Azərbaycanın neft yolunu təxminən 170 il əvvəl başlayan, Bakını ağırlıq mərkəzinə çevirən və ölkəmizə onilliklər boyu davam edən və neft hasilatından qat-qat artıq proqressiv təkan verən əcdadlarımızın yolu ilə gedirik. 1990-cı illərin əvvəllərində prezident Heydər Əliyev ağlasığmaz şeyi reallaşdıraraq ağlasığmaz işlər gördü. Nəticədə Azəri-Çıraq-Günəşli (AÇG), eləcə də Bakı-Tbilisi-Ceyhan (BTC) neftdən qat-qat artıq olan bir reallığa çevrildi. ; xarici mütərəqqi dünyaya açılan pəncərə, suverenliyimizin lövbəridir. Geriyə nəzər saldıqda baş verənlər qaçılmaz görünə bilər, lakin hər bir aspekt yuxusuz gecələrin, sonsuz saatlıq gərgin işin və Azərbaycan rəhbərliyinin fenomenal iradəsinin və bacarığının nəticəsi idi. Azərbaycan.Sonra 2000-ci illərdə neft dastanımızın uğurunun təbii qazımız üçün necə təkrarlandığının şahidi olduq. Qətiyyətli və düzgün hesablanmış siyasət yeritmişdir və zaman sübut edir ki, bu, Azərbaycanı Avropanın enerji təhlükəsizliyi arxitekturası ilə bağlı müzakirələrin mərkəzinə qoymuş uzaqgörən yol olmuşdur. Hazırda görülən işlər bu enerji səyahətində növbəti addımdır. 21-ci əsr yaşıl transformasiya dövrüdür və biz uğur hekayəsini yeni əsrdə davam etdirməliyik. Tarix çox kömək edir. Əsasən, uzun müddət əvvəl yaradılmış və ən azı bir dəfə daha sınaqdan keçirilmiş bir model cari günə tətbiq olunur. Biz uğur qazandıqda, bu, əsasən, Azərbaycan rəhbərliyinin artıq müəyyən edilmiş yolu və daim mütərəqqi baxışı sayəsində olacaq”, - deyə Soltanov sonda bildirib.

]]>[/allow-turbo] [allow-dzen] Azərbaycan öz tərəfdaşları üçün enerji tədarükünü artırmaqla həm onların enerji təhlükəsizliyini təmin etmək, həm də öz iqtisadiyyatını gücləndirmək üçün müxtəlif istiqamətlərdə aktiv şəkildə çalışır.
Bu barədə Trend-ə özəl müsahibəsində Azərbaycan Respublikası energetika nazirinin müavini Elnur Soltanov deyib.

Cənub Qaz Dəhlizinin analoqu olaraq yaşıl enerji “dəhlizi”

Nazir müavininin sözlərinə görə, Azərbaycan neft baxımından etibarlı tərəfdaşdır, son vaxtlar isə qaz tədarükü ilə bağlı etibarlılığı daha da güclənib.
“Azərbaycanın ixrac etdiyi neftin böyük hissəsi Avropa istiqamətinə nəql olunur. Təbii qazla bağlı vəziyyət də eynidir.. Biz 2027-ci ilədək Avropa bazarına qaz nəqlini praktiki olaraq iki qat artırmağı planlaşdırırıq. Azərbaycan artıq Avropaya 10 milyard kubmetrdən çox ixrac edir - 2022-ci ildə bu göstərici 11,4 milyard kubmetr təşkil edib. Bu il də Avropa ölkələrinə analoji həcmdə qaz nəql etməyi planlaşdırırıq. Yenə də bu, Gürcüstana (2022-ci ildə 2,8 milyard kubmetr) və Türkiyəyə (2022-ci ildə 8,4 milyard kubmetr) ixrac etdiyimizdən əlavədir. Beləliklə, ümumilikdə, artıq 22,6 milyard kubmetr ixrac etmişik. 2023-cü ildə ümumi ixracın 24 milyard kubmetri keçəcəyi gözlənilir”, - Soltanov deyib.
O, Azərbaycanın artıq bir neçə ildir ki, fevral ayında Cənub Qaz Dəhlizinin (CQD) Məşvərət Şurasının iclaslarını keçirdiyini qeyd edib. Bununla belə, bu il Bakıda eyni vaxtda Cənub Qaz Dəhlizi Məşvərət Şurası çərçivəsində nazirlərin 9-cu iclası və Yaşıl Enerji Məşvərət Şurası çərçivəsində nazirlərin 1-ci iclası keçirildi.
“Azərbaycan, Gürcüstan, Macarıstan və Rumıniya arasında Qara dənizin dibi ilə kabel çəkilişi ilə bağlı bu yaxınlarda imzalanmış sazişə gəlincə, bu, artıq bu sənədi imzalamış ölkələr çərçivəsindən kənara çıxa bilər, belə ki, bütün Avropada elektrik şəbəkəsinə qoşulma yetərincə inkişaf edib. Kimsə Avropanın enerji sisteminə daxil olarsa, Azərbaycanda istehsal olunan elektrik enerjisi Avropanın istənilən nöqtəsinə düşə bilər və mənbə Azərbaycanın bərpa olunan enerjisi olacaqdır. Lakin bu, əsaslı təhlil tələb edir. Bizim Gürcüstanla Rumıniyanı birləşdirmək fikrimiz var idi və biz bu layihəyə lap əvvəldən maraq göstərmişik. Lakin sonra öz resurslarımız olan dəniz və küləyin potensialını öyrənəndə anladıq ki, ilkin planlaşdırılan qoşulma kifayət etməyə bilər. Xəzəri Avropa ölkələri ilə birləşdirmək üçün daha böyük ötürücülük qabiliyyəti formalaşdırmaq lazım idi. Yenə də Rumıniyanın seçimi səmərəli tərəfdaşlığımızla bağlıdır, həmçinin müəyyən dərəcədə coğrafiya da bu seçimə təsir edir, belə ki, Rumıniya Qara dənizə yaxınlığını nəzərə alsaq, ən yaxşı namizədlərdən biridir və Macarıstan isə mahiyyətcə bütün Avropaya giriş qapısıdır. Təkrar edirəm, bu sənədi imzaladığımız üçün bütün Avropa ölkələri bizim potensial tərəfdaşlarımızdır – bu, strateji perspektivimizin əsasını

Azərbaycan “yaşıl” enerji ilə Avropa bazarına çıxır

"Azərbaycan artıq Avropa ölkələrinə elektrik enerjisi ixrac edir, bizim əsas tərəfdaşlarımız Gürcüstan və Türkiyə idi və bu istiqamətdə malik olduğumuz əsas birləşmə Gürcüstana, oradan isə Türkiyəyə gedən xətlərdir", - nazir müavini deyib.
Onun sözlərinə görə, Gürcüstan və Azərbaycan sinxronizə olunduğu üçün çoxlu texniki problemlər də mövcuddur, bu isə o deməkdir ki, bu iki ölkə arasında elektrik enerjisinin nəqli və ya elektrik enerjisi ticarəti texniki cəhətdən daha asan və ucuzdur. Lakin Türkiyə fərqli zonadadır ki, bu da daha bahalı infrastruktur tələb edir və istehsalçı xərclərini artırır. Lakin belə bir qoşulma artıq mövcuddur və bu gün biz artıq Türkiyəyə təqribən 300-400 MVt elektrik enerjisi ixrac edirik.
"Halbuki Avropa Komissiyası ilə iyul ayında imzaladığımız sənəddə iki enerji dəhlizindən bəhs olunur: bunlardan biri Qara dənizdən keçir ki, bud a onu Xəzər dənizi ilə Avropa ölkələri arasında təbii dəhlizə çevirir, digəri isə Naxçıvan vasitəsilə Türkiyəyə və Avropanın digər hissələrinə yönəlir ki, bu da əslində Zəngəzur dəhlizinin tərkib hissəsidir. Biz bu istiqamətdə artıq Cəbrayıl rayonunda 330 kVt gücə malik yarımstansiya inşa etməkdəyik Bu nə üçün vacibdir? Çünki Azərbaycanın elektrik şəbəkəsi də eyni növ yarımstansiyalara əsaslanıb. Cəbrayılda da bu növ stansiyanın inşası Naxçıvanda daha bir stansiya inşa edəcəyimizdən xəbər verir. Bu filial eksklavı Azərbaycanın əsas hissəsi ilə, daha sonra isə Türkiyə ilə və nəhayət, Avropa ölkələri ilə birləşdirəcək. Bu, bizə təxminən 1000 MVt elektrik enerjisi nəql etmək imkanı verəcək ki, bu da kifayət qədər böyük rəqəmdir. Bu, hazırda ixrac etdiyimizdən qat-qat yüksək göstəricidir. Bu eyni zamanda, işğaldan azad edilmiş ərazilərin enerji təchizat sisteminin etibarlılığını artırır, bu səbəbdən biz bir layihə çərçivəsində iki işi yerinə yetiririk. Bundan başqa, bu yarımstansiya həmçinin Cəbrayıl rayonunda bp ilə birlikdə üzərində çalışdığımız günəş elektrik stansiyasının tikintisi baxımından vacibdir. Beləliklə bəlkə də üç əsas problem bir layihə ilə həll olunur. Qeyd etmək istərdim ki, biz təkcə hər hansı elektrik enerjisini ixrac etməyi planlaşdırmırıq – bu xətlərlə nəqlini planlaşdırdığımız elektrik enerjisinin əsas mənbəyi “yaşıl” elektrik enerjisi olacaqdır. Avropaya lazım olan, dünyaya lazım olan və müəyyən səbəblərdən Azərbaycana lazım olan budur. Bu səbəblərdən biri də odur ki, Azərbaycanda bir çox başqa ölkələrdən, o cümlədən Avropa ölkələrindən fərqli olaraq elektrik enerjisinin böyük hissəsi – 95 faizi - təbii qazın yandırılması hesabına istehsal olunur. Avropanın bir çox ölkəsində qaz baha olduğundan qat-qat ucuz, lakin çirkli olan kömürdən istifadə olunur. Beləliklə, təbii qazdan istifadə ətraf mühit üçün o qədər də zərərli deyil və bu bizim dünyada iqlim dəyişikliyinin nəticələrinin yüngülləşdirilməsinə töhfəmizdir. Əlbəttə ki, bu, Azərbaycana çox baha başa gəlir, biz qaz sərf edirik, halbuki onu ixrac etməklə çoxlu sayda xarici valyuta əldə etmək olar. Beləliklə, yaşıl enerjiyə keçidlə təbii qaza qənaət edəcəyik ki, bu da ölkəyə əlavə gəlir gətirəcək", - o açıqlayıb.

Azərbaycan bərpa olunan enerji mənbələri sahəsində layihələr üzrə ilk hərracını keçirməyə hazırlaşır

Nazir müavininin sözlərinə görə, bu proses tezliklə tamamlanacaq və ilk hərracın artıq 2023-cü ilin birinci yarısında keçirilməsi planlaşdırılır.
"Biz artıq bunun hansı sahə üzrə realalşdırılacağını müəyyən etmişik; ehtimalla bu əvvəlcə günəş enerjisi ilə əlaqəli layihə olacaq, lakin zamanla külək elektrik stansiyaları da nəzərdən keçiriləcək. Problem ondadır ki, Azərbaycanda enerji daşıyıcılarının qiyməti nisbətən aşağıdır və müvafiq olaraq obyektlər kiçik olanda investorlar miqyasın təsiri ilə qazanc əldə edə bilmirlər və ölkəmizdə tarif qiymətlərinin müqayisəsi onlar üçün problem təşkil edir. İndiyədək Masdar və ACWA Power şirkətləri ilə razılaşmalarımızda ölkədə mövcud olan tariflər çərçivəsində (təqribən 3 sent) qalmağa nail olmuşuq. Və bu, həqiqətən də yaxşı qiymətdir, lakin layihə kiçik olarsa, qiymətlər qalxır. Ona görə də burada düzgün tarazlığı tapmalıyıq", - deyə E.Soltanov bildirib.
O qeyd edib ki, indiyədək Azərbaycan bir qədər fərqli yol ilə gedib. Çox hərtərəfli və şəffaf seçim prosesi aparıldı və nəticədə Masdar ilə 230 MVt günəş enerjisi layihəsi və ACWA Power ilə 240 MVt külək stansiya layihəsinin həyata keçirilməsinə başlanılıb:
"Biz bütün rəqabət aparan enerji korporasiyalarına başa salmışıq ki, əsas seçim meyarı onların təqdim etməli olduqları tarif təklifidir ki, onu digər bərabər şərətlər əsasında etməlidirlər. Məhz bu meyar əsasında biz son nəticədə Masdar, ACWA Power və bp-ni seçdik. Beləliklə, müxtəlif qanuni seçim prosesləri var. Hərraclar həmişə planın bir hissəsi olub və biz də bu imkanı həyata keçirməyə yaxınlaşdığımız üçün çox şadıq".

Azərbaycanda “yaşıl” hidrogenin istehsalının perspektivləri

"Azərbaycan üçün hidrogen hesabatı ilə bağlı Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankı (AYİB) ilə görüşlərdə şəxsən iştirak edirəm. Bu həm də ona görə vacibdir ki, bu, 2022-2026-cı illər üçün dövlət strategiyasının sosial-iqtisadi inkişafın milli prioritetlərindən irəli gələn nəticələrindən biridir. Hidrogen olduqca bahalıdır və "yaşıl" hidrogen ən bahalı növdür. AYİB daha çox diqqəti "mavi" hidrogenə yönəldir və bu, əsasən ən arzuolunmaz əlavə məhsul olan karbon dioksidi tutmaq üçün istifadə olunur. Bu, cəlbedici bir fikirdir, xüsusən ona görə ki, bizdə həm təbii qaz bolluğu, həm də karbonun tutula biləcəyi tükənmiş neft və qaz yataqları var. Bununla belə, biz “yaşıl” hidrogenin, atmosferə atılmadan sudan çıxarılan hidrogenin ən təmiz formasının istehsalına diqqət yetirmək istəyirik. Bu, ən bahalı yoldur, lakin bu gələcəkdir və biz ona doğru getmək istəyirik. Hazırda biz texniki-iqtisadi əsaslandırmanın çox mühüm mərhələsindəyik", - deyə o bildirib.
Onun sözlərinə görə, "Masdar" və "Fortescue Industries" şirkətləri ilə sazişlər Xəzər dənizində dəniz küləyi də daxil olmaqla, geniş bərpa olunan enerji mənbələrinin işlənməsini nəzərdə tutur:
"Hesab edirik ki, bu miqyaslı layihələrdə hidrogen istehsalı, o cümlədən balanslaşdırma məsələləri baxımından iqtisadi məna kəsb edə bilər. Bəzi layihələrin xüsusiyyətlərini nəzərə alaraq, hidrogenin istifadəsi onların ümumi dəyərini həqiqətən azalda bilər. Aİ əsasən “yaşıl” hidrogenlə maraqlanır. Azərbaycanda bəzi potensial investorlar artıq bu sahəni öz prioritetlərindən biri kimi müəyyən ediblər".

Xəzərdə böyük dəniz külək potensialının üzə çıxarılması

Onun sözlərinə görə, ilkin tədqiqatlar dənizdə külək enerjisi istehsalının texniki potensialının 157 QVt təşkil etdiyini göstərir:
"Layihələr inkişaf etdikcə bizdə daha konkret rəqəmlər olacaq. Hər halda, biz inanırıq və ilkin araşdırmalar da bunu göstərir ki, bizdə heç vaxt daxili istifadə edə biləcəyimizdən daha çox dəniz küləyi mövcuddur. Biz artıq "Masdar" və "Fortescue Industries" ilə ümumi quraşdırılmış gücü 22 QVt olan müvafiq müqavilələr imzalamışıq. Müqayisə üçün qeyd edək ki, Azərbaycanda bütün bərpa olunan və bərpa olunmayan mənbələr də daxil olmaqla ümumi quraşdırılmış elektrik enerjisi istehsalı gücü 8 QVt təşkil edir. Bu 22 QVt-dan təxminən 16 QVt-ı dənizdə külək enerjisi istehsalının payına düşür. Biz, həmçinin "ACWA Power" şirkəti ilə dənizdə külək stansiyalarının tikintisinə dair müqavilə imzaladıq".
Nazir müavini vurğulayıb ki, nəzərə alınmalı olan bir çox amillər var. Dəniz külək enerjisi ilə bağlı ən mühüm problem onun qurudakı külək və ya günəş enerjisindən daha bahalı olmasıdır:
"Eyni zamanda, Azərbaycan okeanlara çıxışı olmayan ölkədir. Eyni zamanda, bir külək turbininin tək qanadının ölçüsü 100 metrə çatır. Əgər onları ölkə daxilində istehsal etməsəniz, onların çatdırılması üçün əsasən Volqa-Don kanalına etibar etməli olacağıq və bölgədəki döyüşləri nəzərə alsaq, bu variantın öz mənfi tərəfləri var. Külək turbinlərinin quruda daşınması mümkündür, lakin texniki cəhətdən çətindir. Beləliklə, biz həqiqətən yerli istehsalı maksimuma çatdırmaq barədə düşünürük ki, bu da dənizə çıxışı olmayanın təsirlərini azaltmağa kömək edəcək".

Cəbrayıldakı 240 MVt gücündə "Şəfəq" günəş elektrik stansiyası "bp" ilə səmərəli əməkdaşlığın nəticəsidir

"Cəbrayıl rayonunda 900 hektara yaxın ərazi minalardan təmizlənib. Bəzi yerlərdə 4 metrə qədər dərinlikdə minatəmizləmə işləri aparmaq lazım gəlirdi ki, bu da kifayət qədər çətindir - Azərbaycanda bu məqsədlər üçün istifadə oluna bilən qurğular çox azdır. Bu istiqamətdə Azərbaycan Ərazilərinin Minalardan Təmizlənməsi Milli Agentliyi (ANAMA) böyük işlər görüb. Eyni zamanda, biz əmin olmalıyıq ki, bu torpaq kənd təsərrüfatı istehsalı üçün yararlı deyil, çünki başqa layihələr də var ki, onlarla təşəbbüslərimizi əlaqələndirməliyik. İstənilən halda, bp-nin texniki işçilərinin fevral ayında əraziyə gəlməsi bizi sevindirir. Təxminən 2 ildən sonra bu obyektdə bərpa olunan enerjinin istehsal olunacağını gözləyirik”, - deyə E.Soltanov bildirib.
Nazir müavininin vurğulayıb ki, bp layihəsinin ən maraqlı tərəfi onun bir növ “virtual” elektrik stansiyası olmasıdır. Qarabağda hasil edilən “yaşıl” enerjinin Abşerona, neft və qaz emalı terminalına çatdırılması və prosesin karbonsizləşdirilməsi nəzərdə tutulur:
"Neft və qaz emalı çox enerji tələb edən bir prosesdir və adətən tələb olunan elektrik enerjisi qalıq yanacaqların kifayət qədər səmərəsiz yanmasından əldə edilir. Bu prosesi karbonsuzlaşdırmaqla bp və onun tərəfdaşları, o cümlədən ARDNŞ və bütövlükdə Azərbaycan hökuməti potensial olaraq Avropada tətbiq olunacaq müəyyən ixrac vergilərindən yayına bilər. Söz yox ki, bu, ətraf mühit üçün əladır və qənaət edilən qaz səhmdarlara qaytarılır ki, bu da əlavə gəlir mənbəyi ola bilər. Bunda həm də böyük simvolizm var, çünki bp böyüklüyündə korporasiya Qarabağa sərmayə qoyarsa, bu o deməkdir ki, regionda əldə olunan sülh qorunacaq. Bu həm də qlobal korporasiyalara Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərinə sərmayə qoymağın təhlükəsiz olduğuna dair bir siqnaldır. 1990-cı illərdə bp-nin Azərbaycanda olması suverenliyimizin möhkəmlənməsi baxımından rol oynayıb və hazırda işğaldan azad edilmiş ərazilərin dirçəldilməsi baxımından da oxşar proses gedir".
E.Soltanov qeyd edib ki, Azərbaycan Azərbaycanın yaşıl enerji sektoruna sərmayə qoymaq istəyən istənilən tərəfdaşla əməkdaşlığa açıqdır:
"İştirak etmək istəyən şirkətlərin ilkin siyahısı daha böyük idi və biz onların bir çoxu ilə bu günə qədər dialoqumuzu davam etdiririk. Hərrac prosesi bu baxımdan real marağın müəyyənləşdirilməsi baxımından da kömək edəcək. Zamanla yeni layihələr haqqında eşidəcəksiniz. Məsələn, bir Avropa korporasiyası da bp-nin Cəbrayılda gördüyü layihəyə oxşar layihənin həyata keçirilməsində maraqlıdır".

Dənizdə günəş enerjisi istehsalının genişləndirilməsi

"Asiya İnkişaf Bankının (AİB) dəstəklədiyi “Üzən Günəş Panellərinin İnkişafı üçün Bilik Paylaşımı və Texniki Dəstək” pilot layihəsi çərçivəsində 100 kVt-luq üzən günəş elektrik stansiyası layihəsi artıq işlənmə mərhələsindədir. Bu, AİB-in texniki dəstəyinin bir hissəsidir, ona görə də biz heç bir investisiya qoymuruq. Bu pilot layihənin məqsədi müsbət və mənfi cəhətləri anlamaq və bu təşəbbüsün 50 MVt gücündə elektrik stansiyasına qədər genişləndirilməsi üçün zəmin yaratmaqdır”, - nazir müavini bildirib.

Ərəb tərəfdaşları ilə əməkdaşlıq haqqında daha ətraflı

Nazir müavininin sözlərinə görə, “Masdar” şirkəti ilə birgə gücü 230 MVt olan Qaradağ Günəş Elektrik Stansiyası layihəsi, eləcə də “ACWA Power” şirkəti tərəfindən hazırlanmış 240 MVt gücündə Xızı-Abşeron külək stansiyası yaxın zamanlarda elektrik enerjisi istehsal edəcək. Qaradağ elektrik stansiyasından elektrik enerjisi yaxın aylarda istehsal olunacaq. Dəniz külək enerjisinin inkişafı bir az daha uzun sürəcək. Bu iki layihə Azərbaycan və BƏƏ və Səudiyyə Ərəbistanı rəhbərliyi arasında etimadı əks etdirir.
“Biz çox şadıq ki, SOCAR 21-ci əsrin enerji şirkəti olmaq üçün öz təşəbbüsü ilə sövdələşmənin bir hissəsinə çevrilərək, iqtisadi tərəfdaş kimi Masdar ilə bu müqaviləyə girir”, - o deyib.

Yeni başlanğıcları kəşf etməkdə əcdadların yolu İlə

“Biz Azərbaycanın neft yolunu təxminən 170 il əvvəl başlayan, Bakını ağırlıq mərkəzinə çevirən və ölkəmizə onilliklər boyu davam edən və neft hasilatından qat-qat artıq proqressiv təkan verən əcdadlarımızın yolu ilə gedirik. 1990-cı illərin əvvəllərində prezident Heydər Əliyev ağlasığmaz şeyi reallaşdıraraq ağlasığmaz işlər gördü. Nəticədə Azəri-Çıraq-Günəşli (AÇG), eləcə də Bakı-Tbilisi-Ceyhan (BTC) neftdən qat-qat artıq olan bir reallığa çevrildi. ; xarici mütərəqqi dünyaya açılan pəncərə, suverenliyimizin lövbəridir. Geriyə nəzər saldıqda baş verənlər qaçılmaz görünə bilər, lakin hər bir aspekt yuxusuz gecələrin, sonsuz saatlıq gərgin işin və Azərbaycan rəhbərliyinin fenomenal iradəsinin və bacarığının nəticəsi idi. Azərbaycan.Sonra 2000-ci illərdə neft dastanımızın uğurunun təbii qazımız üçün necə təkrarlandığının şahidi olduq. Qətiyyətli və düzgün hesablanmış siyasət yeritmişdir və zaman sübut edir ki, bu, Azərbaycanı Avropanın enerji təhlükəsizliyi arxitekturası ilə bağlı müzakirələrin mərkəzinə qoymuş uzaqgörən yol olmuşdur. Hazırda görülən işlər bu enerji səyahətində növbəti addımdır. 21-ci əsr yaşıl transformasiya dövrüdür və biz uğur hekayəsini yeni əsrdə davam etdirməliyik. Tarix çox kömək edir. Əsasən, uzun müddət əvvəl yaradılmış və ən azı bir dəfə daha sınaqdan keçirilmiş bir model cari günə tətbiq olunur. Biz uğur qazandıqda, bu, əsasən, Azərbaycan rəhbərliyinin artıq müəyyən edilmiş yolu və daim mütərəqqi baxışı sayəsində olacaq”, - deyə Soltanov sonda bildirib.

]]>[/allow-dzen] [/yandexrss][shortrss] https://heqiqet.az/siyaset/25327-bu-gun-artq-azrbaycann-tk-bolgd-deyil-dunyada-nufuzu-artr.html https://heqiqet.az/siyaset/25327-bu-gun-artq-azrbaycann-tk-bolgd-deyil-dunyada-nufuzu-artr.html [allow-turbo] Milli Məclisin Ailə, qadın və uşaq məsələləri komitəsinin sədri, professor Hicran Hüseynova

- Hicran xanım, məlum olduğu kimi, Prezident İlham Əliyevin imzaladığı Sərəncama əsasən 2023-cü il “Heydər Əliyev” ili elan edilib. Ulu Öndər Heydər Əliyevin Azərbaycanın dövlətçilik tarixində müstəsna yeri və rolu barədə nə deyə bilərsiniz?
- İlk növbədə qeyd etmək lazımdır ki, Ümummilli Lider Heydər Əliyev tarixi şəxsiyyətdir. Bilirsiniz, bir ictimai-siyasi xadim haqqında danışanda onun şəxsi keyfiyyətləri, əqidəsi, həyata baxışı da nəzərdən keçirilməlidir. Əgər biz bu kontekstdən yanaşsaq, deyə bilərik ki, Heydər Əliyev fenomenal insan idi. O, müxtəlif dövlət orqanlarında çalışanda da, sovet dövründə Azərbaycana rəhbərlik edəndə də yeni ənənələrin əsasını qoyurdu. Özü və ailəsi nümunə idi. Biz hər zaman deyirik ki, ailə cəmiyyətin nüvəsidir. Ulu Öndər öz şəxsi nümunəsi və ailə üzvlərinə olan münasibəti ilə yeni normaları, qaydaları, daha doğrusu, ziyalılıq, alicənablıq, qarşılıqlı anlaşma, hörmət, yüksək insani-əxlaqi keyfiyyətləri yenidən aktuallaşdırdı. Milli kimliyimizin, milli mədəniyyətimizin inkişafı üçün çox mühüm işlər gördü. O dövrdə müstəqil olaraq milli mədəniyyət günləri, ədəbi-bədii yaradıcılıq gecələri, poeziya günləri, festivallar, beynəlxalq tədbirlər keçirmək elə də asan məsələ deyildi. Lakin Heydər Əliyev bütün çətinliklərə baxmayaraq, böyük iradə göstərirdi və bu tədbirlərin keçirilməsinə nail olurdu. O zaman Xan qızı Nətavanın ev muzeyini açmaq, Vaqifin məqbərəsini ucaltmaqla yanaşı, İranda, xüsusilə də Təbriz və azərbaycanlıların yaşadığı şəhərlərdə sənaye sərgiləri keçirmək, onların məhsullarını Bakıda tanıtmaq, əməkdaşlıq qurmaq, Zəngəzur cəmiyyətini yaratmaq – bütün bunlar bir inqilab idi, bir yenilik idi. Heydər Əliyevin şəxsi nüfuzu, ona olan hörmətin nəticəsi idi ki, Azərbaycanda belə mühüm və strateji layihələr həyata keçirilirdi.
Onun ailəyə, qadına, uşağa, yaşlı insana olan münasibəti, insana qayğısı, müxtəlif tədbirlərdə söylədiyi fikirlər, çıxışlar yalnız dərin bir dünyagörüşündən, çoxillik həyati təcrübədən xəbər vermir, eyni zamanda, Azərbaycan gerçəkliyini, xalqımızın mənəvi, mədəni tarixi və intellektual həyatını əks etdirir, müasir Azərbaycan ictimai fikir tarixində xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Çünki bu fikirlər bir çağırışdır, nəsihətdir, tövsiyədir, dövlətimizin, xalqımızın, vətəndaşımızın gələcək inkişafına, atacağı addımlara işıq salan mayakdır.
- Ulu öndər Heydər Əliyev, eyni zamanda, azərbaycanlı milli kimliyinin qorunmasına xüsusi önəm vermiş, azərbaycançılıq ideologiyası əsasında milli şüurun təşəkkülü və dövlətçiliyin möhkəmləndirilməsi istiqamətində tarixi işlərə imza atmışdır...
- Qeyd etdiyim kimi, bu dahi insanın bir amalı var idi, Azərbaycanı tam, xoşbəxt, güclü görmək. Bunun üçün də çalışırdı, mübarizə aparırdı. O öz çıxışlarında deyirdi: “Əgər hər hansı ölkənin xalqları öz hüquqlarını anlayır və onları qoruya bilirsə, o zaman ən kiçik dövlət belə ən böyük məmləkət qədər güclü olar”. Öz hüquq və azadlıqlarını bilərək cəmiyyətin formalaşmasında aktiv fəaliyyət göstərmək hər bir vətəndaşın vəzifəsidir. Bütün fəaliyyətinin əsasında bir amal dayanırdı: Azərbaycan vətəndaşı özünü dərk edə bilsin, tarixini, mədəniyyətini öyrənsin. “Xalq gərək daim öz kökünü xatırlasın, tarixini öyrənsin, milli mədəniyyətindən, elmindən heç vaxt ayrılmasın”. Bəli, bu həm öhdəlik, həm də bir nəsihət idi. Tarixin ayrı-ayrı dövrlərində bizi milli tariximizdən, mədəniyyətimizdən ayırmaq, sahib olduğumuz milli-mədəni-dini sərvətimizi saxtalaşdırmaq istəyiblər. Lakin xalq o zaman böyüklüyünü dərk edir ki, öz kökündən ayrı düşmür. Ulu Öndər bu məsələyə çox həssaslıqla yanaşırdı, keçmişindən ayrı düşən xalq, millət gələcəyini qura bilməz. Ona görə də bu böyük şəxsiyyət, həm də azərbaycanlıları təəssübkeş olmağa dəvət edirdi: “İndi şükürlər olsun ki, Azərbaycan müstəqil bir dövlətdir. Dünyanın hansı ölkəsində, hansı yerində yaşamasından asılı olmayaraq hər bir azərbaycanlı hiss etməlidir ki, onun Azərbaycan kimi vətəni vardır ... hər bir azərbaycanlı da buraya ata ocağı kimi baxmalıdır”. Bu amalla dünya azərbaycanlılarını birləşməyə, onları yaşadığı ölkələrdə belə Vətən üçün mübarizə aparmağa səsləyirdi: “Bizim hamımızın bir vətəni var - bu Azərbaycan dövlətidir. Azərbaycanlı hər yerdə yaşaya bilər, ancaq azərbaycanlılığını, öz dilini, dinini, milli ənənələrini unutmamalıdır. Onun qəlbi daim doğma Azərbaycanla bir vurmalıdır”.
- Ümummilli Liderin xalqımız qarşısında ən böyük xidmətlərindən biri, heç şübhəsiz, xilaskarlıq missiyasıdır...
- Bilirsiniz ki, ötən əsrin 80-ci illərində keçmiş SSRİ-nin rəhbərliyi məkrli planları gerçəkləşdirmək üçün çox çalışırdı ki, müdrik dövlət xadimi Heydər Əliyevi Bakıdan, Azərbaycandan uzaqlaşdırsın. Əlbəttə ki, bunu daha çox ermənilər və onları havadarları istəyirdi. Elə ölkəmizin başına gələn bütün bəlalar bundan başladı. 1990-cı ildə 20 yanvar hadisələri baş verəndə bütün təhlükələrə baxmayaraq, Ulu Öndər o zaman Moskvada Azərbaycan Resbublikasının Daimi Nümayəndəliyinə gəldi, xalqımıza başsağlığı verib mətbuat konfransı keçirdi. Bu, Azərbaycanda, onun paytaxtı Bakıda baş verən cinayətlərin və əsl həqiqətlərin bütün dünyaya yayılması sahəsində ən mühüm addım idi. Ulu Öndər yaxşı bilirdi ki, onun həyatına təhlükə var, hətta ailə üzvlərinin də həyatı təhlükədədir. Lakin Vətən sevgisi, xalqa olan böyük məhəbbət bütün təhlükələr və çətinlikləri arxada qoyurdu.
Dünya şöhrətli dövlət xadimi, dahi şəxsiyyət Heydər Əliyev bütün maneələri aşaraq Vətənə qayıtdı. 1993-cü ildə xalqın tələbi və təkidi ilə ölkəyə yenidən rəhbərlik edən Ümummilli Lider faktiki olaraq Azərbaycanın dünyanın siyasi xəritəsindən silinməsinin qarşısını aldı. Azərbaycanı növbəti fəlakətlərdən xilas etdi. Xilaskarlıq missiyasinı yerinə yetirən Ulu Öndər Heydər Əliyevin qayıdışı sayəsində Azərbaycan parçalanmaqdan, xaos və anarxiyadan, iqtisadi böhrandan və sair bəlalardan xilas oldu. Ölkədə sabitlik və əmin amanlıq təmin edildi, islahatlar həyata keçirildi.
Azərbaycanın iqtisadi çiçəklənməsinə və təhlükəsizliyinə təminat verən böyük neft sazişləri imzalandı, iqtisadi, sosial və siyasi islahatlar strategiyası hazırlanaraq ardıcıl surətdə həyata keçirilməyə başlandı. Yeni, müstəqil Azərbaycan dövləti quruldu, dövlətçiliyin ideologiyası və təməl prinsipləri yaradıldı.
- Bu gün Ümummilli Liderin ruhu şaddır, çünki Azərbaycan Onun görmək istədiyi kimi qüdrətlidir, Qarabağ və Şərqi Zəngəzur işğaldan azad olunub...
- Bilirsiniz, hər bir arzunun arxasında əməl, səbir, məharət, siyasi bacarıq dayanır. Ulu Öndər bizi bu Qələbəyə inandırırdı, çünki özü inanırdı. Onun çıxışları hər birimizdə inam yaradırdı. Dahi siyasətçi, qəti şəkildə bildirirdi ki, “Beynəlxalq təşkilatlar tərəfindən tanınmış sərhədlər çərçivəsində olan ərazimizi biz heç vaxt heç kəsə verməyəcəyik”. O, çox yaxşı bilirdi ki, Azərbaycanın müstəqilliyinə qarşı olan ölkələr, qüvvələr var və onlar işğalçını müdafiə edir. O deyirdi ki, “Dünya da görür ki, Ermənistan Azərbaycana təcavüz edir. Azərbaycana qarşı olan bu təcavüz ədalətsizlikdir. Bu, misli görünməmiş bir şeydir. Ancaq bunu dünyaya sübut etmək ki, Ermənistan Azərbaycana bu cür təcavüz edib və Ermənistan təcavüzkardır - bu asan məsələ deyildir. Çünki dünyada Ermənistanı dəstəkləyən, ona kömək edən, dayaq duran böyük ölkələr var”. Biz hər zaman bu iki standartlarla rastlaşırıq. Ancaq heç vaxt ruhdan düşmək və bir an belə mübarizədən geri çəkilmək olmaz. Ulu Öndər hər zaman bu düşüncədə olub, yorulmadan, usanmadan, hətta saatlarla, günlərlə erməni işğalından, xalqımıza qarşı törədilən soyqırımından, münaqişənin əsl səbəbi və mahiyyətindən danışıb, məruzələr edib, müzakirələr aparıb. O bütün varlığı ilə inanırdı və həmişə vurğulayırdı ki, “əgər torpaqlarımız sülh yolu ilə azad olunmasa, biz nəyin bahasına olursa-olsun torpaqlarımızı azad edəcəyik. Dünya bilməlidir, hamı bilməlidir və o cümlədən Ermənistan tərəfi də bilməlidir ki, biz heç vaxt torpaqlarımızın bir metrini də, bir qarışını da heç kəsə verməyəcəyik. Dünya belə qalmayacaq. Heç kəs güman etməsin ki, torpaqlarımızın bir hissəsi — Dağlıq Qarabağ, yaxud başqa bir hissəsi zorla əlimizdən alına bilər. Xeyr, biz bununla heç vaxt razı ola bilmərik və heç vaxt razı olmayacağıq. Bizim xalqımız heç vaxt bununla razı ola bilməz, Azərbaycan Prezidenti heç vaxt bununla razı ola bilməz!”.
Bəli, Azərbaycan bu illər ərzində Ulu Öndərin ideyaları əsasında və Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həm iqtisadi, həm siyasi, həm də hərbi cəhətdən gücləndi, regionun lider dövlətinə çevrildi, nəhəng nəqliyyat, kommunikasiya, neft, qaz, enerji layihələrinin təşəbbüskarı oldu, dünyaya sübut etdi ki, Cənubi Qafqazda ən güclü dövlətdir. Ulu Öndər hər zaman deyirdi ki “İqtisadiyyatı güclü olan dövlət hər şeyə qadirdir”. Güclü iqtisadi imkanlara malik olmaqla Azərbaycan dövləti heç kimdən asılı olmayan müstəqil bir dövlətə çevrildi.
Bu gün, həqiqətən də, Ulu Öndərin ruhu şaddır. Qarşıda böyük hədəflər dayanır. Azərbaycan Heydər Əliyev yolu ilə gedərək uğurlu və perspektivli ölkə adını qoruyacaq. Ulu öndər Heydər Əliyev deyirdi: “Azərbaycan dünyaya günəş kimi doğacaq”. Bu gün artıq Azərbaycanın tək bölgədə deyil, dünyada nüfuzu artır. Bizim hər birimiz fəxr edir və qürur hissi keçiririk ki, bu gün Onun yolunu və ideyalarını dünyanın nüfuzlu dövlət xadimi, Prezidentimiz İlham Əliyev və Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva uğurla davam etdirir.]]>[/allow-turbo] siyaset / musahibe heqiqet Fri, 13 Jan 2023 08:34:55 +0400 [/shortrss] [fullrss] https://heqiqet.az/siyaset/25327-bu-gun-artq-azrbaycann-tk-bolgd-deyil-dunyada-nufuzu-artr.html https://heqiqet.az/siyaset/25327-bu-gun-artq-azrbaycann-tk-bolgd-deyil-dunyada-nufuzu-artr.html heqiqet Fri, 13 Jan 2023 08:34:55 +0400 ]]> [allow-turbo] Milli Məclisin Ailə, qadın və uşaq məsələləri komitəsinin sədri, professor Hicran Hüseynova

- Hicran xanım, məlum olduğu kimi, Prezident İlham Əliyevin imzaladığı Sərəncama əsasən 2023-cü il “Heydər Əliyev” ili elan edilib. Ulu Öndər Heydər Əliyevin Azərbaycanın dövlətçilik tarixində müstəsna yeri və rolu barədə nə deyə bilərsiniz?
- İlk növbədə qeyd etmək lazımdır ki, Ümummilli Lider Heydər Əliyev tarixi şəxsiyyətdir. Bilirsiniz, bir ictimai-siyasi xadim haqqında danışanda onun şəxsi keyfiyyətləri, əqidəsi, həyata baxışı da nəzərdən keçirilməlidir. Əgər biz bu kontekstdən yanaşsaq, deyə bilərik ki, Heydər Əliyev fenomenal insan idi. O, müxtəlif dövlət orqanlarında çalışanda da, sovet dövründə Azərbaycana rəhbərlik edəndə də yeni ənənələrin əsasını qoyurdu. Özü və ailəsi nümunə idi. Biz hər zaman deyirik ki, ailə cəmiyyətin nüvəsidir. Ulu Öndər öz şəxsi nümunəsi və ailə üzvlərinə olan münasibəti ilə yeni normaları, qaydaları, daha doğrusu, ziyalılıq, alicənablıq, qarşılıqlı anlaşma, hörmət, yüksək insani-əxlaqi keyfiyyətləri yenidən aktuallaşdırdı. Milli kimliyimizin, milli mədəniyyətimizin inkişafı üçün çox mühüm işlər gördü. O dövrdə müstəqil olaraq milli mədəniyyət günləri, ədəbi-bədii yaradıcılıq gecələri, poeziya günləri, festivallar, beynəlxalq tədbirlər keçirmək elə də asan məsələ deyildi. Lakin Heydər Əliyev bütün çətinliklərə baxmayaraq, böyük iradə göstərirdi və bu tədbirlərin keçirilməsinə nail olurdu. O zaman Xan qızı Nətavanın ev muzeyini açmaq, Vaqifin məqbərəsini ucaltmaqla yanaşı, İranda, xüsusilə də Təbriz və azərbaycanlıların yaşadığı şəhərlərdə sənaye sərgiləri keçirmək, onların məhsullarını Bakıda tanıtmaq, əməkdaşlıq qurmaq, Zəngəzur cəmiyyətini yaratmaq – bütün bunlar bir inqilab idi, bir yenilik idi. Heydər Əliyevin şəxsi nüfuzu, ona olan hörmətin nəticəsi idi ki, Azərbaycanda belə mühüm və strateji layihələr həyata keçirilirdi.
Onun ailəyə, qadına, uşağa, yaşlı insana olan münasibəti, insana qayğısı, müxtəlif tədbirlərdə söylədiyi fikirlər, çıxışlar yalnız dərin bir dünyagörüşündən, çoxillik həyati təcrübədən xəbər vermir, eyni zamanda, Azərbaycan gerçəkliyini, xalqımızın mənəvi, mədəni tarixi və intellektual həyatını əks etdirir, müasir Azərbaycan ictimai fikir tarixində xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Çünki bu fikirlər bir çağırışdır, nəsihətdir, tövsiyədir, dövlətimizin, xalqımızın, vətəndaşımızın gələcək inkişafına, atacağı addımlara işıq salan mayakdır.
- Ulu öndər Heydər Əliyev, eyni zamanda, azərbaycanlı milli kimliyinin qorunmasına xüsusi önəm vermiş, azərbaycançılıq ideologiyası əsasında milli şüurun təşəkkülü və dövlətçiliyin möhkəmləndirilməsi istiqamətində tarixi işlərə imza atmışdır...
- Qeyd etdiyim kimi, bu dahi insanın bir amalı var idi, Azərbaycanı tam, xoşbəxt, güclü görmək. Bunun üçün də çalışırdı, mübarizə aparırdı. O öz çıxışlarında deyirdi: “Əgər hər hansı ölkənin xalqları öz hüquqlarını anlayır və onları qoruya bilirsə, o zaman ən kiçik dövlət belə ən böyük məmləkət qədər güclü olar”. Öz hüquq və azadlıqlarını bilərək cəmiyyətin formalaşmasında aktiv fəaliyyət göstərmək hər bir vətəndaşın vəzifəsidir. Bütün fəaliyyətinin əsasında bir amal dayanırdı: Azərbaycan vətəndaşı özünü dərk edə bilsin, tarixini, mədəniyyətini öyrənsin. “Xalq gərək daim öz kökünü xatırlasın, tarixini öyrənsin, milli mədəniyyətindən, elmindən heç vaxt ayrılmasın”. Bəli, bu həm öhdəlik, həm də bir nəsihət idi. Tarixin ayrı-ayrı dövrlərində bizi milli tariximizdən, mədəniyyətimizdən ayırmaq, sahib olduğumuz milli-mədəni-dini sərvətimizi saxtalaşdırmaq istəyiblər. Lakin xalq o zaman böyüklüyünü dərk edir ki, öz kökündən ayrı düşmür. Ulu Öndər bu məsələyə çox həssaslıqla yanaşırdı, keçmişindən ayrı düşən xalq, millət gələcəyini qura bilməz. Ona görə də bu böyük şəxsiyyət, həm də azərbaycanlıları təəssübkeş olmağa dəvət edirdi: “İndi şükürlər olsun ki, Azərbaycan müstəqil bir dövlətdir. Dünyanın hansı ölkəsində, hansı yerində yaşamasından asılı olmayaraq hər bir azərbaycanlı hiss etməlidir ki, onun Azərbaycan kimi vətəni vardır ... hər bir azərbaycanlı da buraya ata ocağı kimi baxmalıdır”. Bu amalla dünya azərbaycanlılarını birləşməyə, onları yaşadığı ölkələrdə belə Vətən üçün mübarizə aparmağa səsləyirdi: “Bizim hamımızın bir vətəni var - bu Azərbaycan dövlətidir. Azərbaycanlı hər yerdə yaşaya bilər, ancaq azərbaycanlılığını, öz dilini, dinini, milli ənənələrini unutmamalıdır. Onun qəlbi daim doğma Azərbaycanla bir vurmalıdır”.
- Ümummilli Liderin xalqımız qarşısında ən böyük xidmətlərindən biri, heç şübhəsiz, xilaskarlıq missiyasıdır...
- Bilirsiniz ki, ötən əsrin 80-ci illərində keçmiş SSRİ-nin rəhbərliyi məkrli planları gerçəkləşdirmək üçün çox çalışırdı ki, müdrik dövlət xadimi Heydər Əliyevi Bakıdan, Azərbaycandan uzaqlaşdırsın. Əlbəttə ki, bunu daha çox ermənilər və onları havadarları istəyirdi. Elə ölkəmizin başına gələn bütün bəlalar bundan başladı. 1990-cı ildə 20 yanvar hadisələri baş verəndə bütün təhlükələrə baxmayaraq, Ulu Öndər o zaman Moskvada Azərbaycan Resbublikasının Daimi Nümayəndəliyinə gəldi, xalqımıza başsağlığı verib mətbuat konfransı keçirdi. Bu, Azərbaycanda, onun paytaxtı Bakıda baş verən cinayətlərin və əsl həqiqətlərin bütün dünyaya yayılması sahəsində ən mühüm addım idi. Ulu Öndər yaxşı bilirdi ki, onun həyatına təhlükə var, hətta ailə üzvlərinin də həyatı təhlükədədir. Lakin Vətən sevgisi, xalqa olan böyük məhəbbət bütün təhlükələr və çətinlikləri arxada qoyurdu.
Dünya şöhrətli dövlət xadimi, dahi şəxsiyyət Heydər Əliyev bütün maneələri aşaraq Vətənə qayıtdı. 1993-cü ildə xalqın tələbi və təkidi ilə ölkəyə yenidən rəhbərlik edən Ümummilli Lider faktiki olaraq Azərbaycanın dünyanın siyasi xəritəsindən silinməsinin qarşısını aldı. Azərbaycanı növbəti fəlakətlərdən xilas etdi. Xilaskarlıq missiyasinı yerinə yetirən Ulu Öndər Heydər Əliyevin qayıdışı sayəsində Azərbaycan parçalanmaqdan, xaos və anarxiyadan, iqtisadi böhrandan və sair bəlalardan xilas oldu. Ölkədə sabitlik və əmin amanlıq təmin edildi, islahatlar həyata keçirildi.
Azərbaycanın iqtisadi çiçəklənməsinə və təhlükəsizliyinə təminat verən böyük neft sazişləri imzalandı, iqtisadi, sosial və siyasi islahatlar strategiyası hazırlanaraq ardıcıl surətdə həyata keçirilməyə başlandı. Yeni, müstəqil Azərbaycan dövləti quruldu, dövlətçiliyin ideologiyası və təməl prinsipləri yaradıldı.
- Bu gün Ümummilli Liderin ruhu şaddır, çünki Azərbaycan Onun görmək istədiyi kimi qüdrətlidir, Qarabağ və Şərqi Zəngəzur işğaldan azad olunub...
- Bilirsiniz, hər bir arzunun arxasında əməl, səbir, məharət, siyasi bacarıq dayanır. Ulu Öndər bizi bu Qələbəyə inandırırdı, çünki özü inanırdı. Onun çıxışları hər birimizdə inam yaradırdı. Dahi siyasətçi, qəti şəkildə bildirirdi ki, “Beynəlxalq təşkilatlar tərəfindən tanınmış sərhədlər çərçivəsində olan ərazimizi biz heç vaxt heç kəsə verməyəcəyik”. O, çox yaxşı bilirdi ki, Azərbaycanın müstəqilliyinə qarşı olan ölkələr, qüvvələr var və onlar işğalçını müdafiə edir. O deyirdi ki, “Dünya da görür ki, Ermənistan Azərbaycana təcavüz edir. Azərbaycana qarşı olan bu təcavüz ədalətsizlikdir. Bu, misli görünməmiş bir şeydir. Ancaq bunu dünyaya sübut etmək ki, Ermənistan Azərbaycana bu cür təcavüz edib və Ermənistan təcavüzkardır - bu asan məsələ deyildir. Çünki dünyada Ermənistanı dəstəkləyən, ona kömək edən, dayaq duran böyük ölkələr var”. Biz hər zaman bu iki standartlarla rastlaşırıq. Ancaq heç vaxt ruhdan düşmək və bir an belə mübarizədən geri çəkilmək olmaz. Ulu Öndər hər zaman bu düşüncədə olub, yorulmadan, usanmadan, hətta saatlarla, günlərlə erməni işğalından, xalqımıza qarşı törədilən soyqırımından, münaqişənin əsl səbəbi və mahiyyətindən danışıb, məruzələr edib, müzakirələr aparıb. O bütün varlığı ilə inanırdı və həmişə vurğulayırdı ki, “əgər torpaqlarımız sülh yolu ilə azad olunmasa, biz nəyin bahasına olursa-olsun torpaqlarımızı azad edəcəyik. Dünya bilməlidir, hamı bilməlidir və o cümlədən Ermənistan tərəfi də bilməlidir ki, biz heç vaxt torpaqlarımızın bir metrini də, bir qarışını da heç kəsə verməyəcəyik. Dünya belə qalmayacaq. Heç kəs güman etməsin ki, torpaqlarımızın bir hissəsi — Dağlıq Qarabağ, yaxud başqa bir hissəsi zorla əlimizdən alına bilər. Xeyr, biz bununla heç vaxt razı ola bilmərik və heç vaxt razı olmayacağıq. Bizim xalqımız heç vaxt bununla razı ola bilməz, Azərbaycan Prezidenti heç vaxt bununla razı ola bilməz!”.
Bəli, Azərbaycan bu illər ərzində Ulu Öndərin ideyaları əsasında və Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həm iqtisadi, həm siyasi, həm də hərbi cəhətdən gücləndi, regionun lider dövlətinə çevrildi, nəhəng nəqliyyat, kommunikasiya, neft, qaz, enerji layihələrinin təşəbbüskarı oldu, dünyaya sübut etdi ki, Cənubi Qafqazda ən güclü dövlətdir. Ulu Öndər hər zaman deyirdi ki “İqtisadiyyatı güclü olan dövlət hər şeyə qadirdir”. Güclü iqtisadi imkanlara malik olmaqla Azərbaycan dövləti heç kimdən asılı olmayan müstəqil bir dövlətə çevrildi.
Bu gün, həqiqətən də, Ulu Öndərin ruhu şaddır. Qarşıda böyük hədəflər dayanır. Azərbaycan Heydər Əliyev yolu ilə gedərək uğurlu və perspektivli ölkə adını qoruyacaq. Ulu öndər Heydər Əliyev deyirdi: “Azərbaycan dünyaya günəş kimi doğacaq”. Bu gün artıq Azərbaycanın tək bölgədə deyil, dünyada nüfuzu artır. Bizim hər birimiz fəxr edir və qürur hissi keçiririk ki, bu gün Onun yolunu və ideyalarını dünyanın nüfuzlu dövlət xadimi, Prezidentimiz İlham Əliyev və Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva uğurla davam etdirir.]]>[/allow-turbo] [allow-dzen] Milli Məclisin Ailə, qadın və uşaq məsələləri komitəsinin sədri, professor Hicran Hüseynova

- Hicran xanım, məlum olduğu kimi, Prezident İlham Əliyevin imzaladığı Sərəncama əsasən 2023-cü il “Heydər Əliyev” ili elan edilib. Ulu Öndər Heydər Əliyevin Azərbaycanın dövlətçilik tarixində müstəsna yeri və rolu barədə nə deyə bilərsiniz?
- İlk növbədə qeyd etmək lazımdır ki, Ümummilli Lider Heydər Əliyev tarixi şəxsiyyətdir. Bilirsiniz, bir ictimai-siyasi xadim haqqında danışanda onun şəxsi keyfiyyətləri, əqidəsi, həyata baxışı da nəzərdən keçirilməlidir. Əgər biz bu kontekstdən yanaşsaq, deyə bilərik ki, Heydər Əliyev fenomenal insan idi. O, müxtəlif dövlət orqanlarında çalışanda da, sovet dövründə Azərbaycana rəhbərlik edəndə də yeni ənənələrin əsasını qoyurdu. Özü və ailəsi nümunə idi. Biz hər zaman deyirik ki, ailə cəmiyyətin nüvəsidir. Ulu Öndər öz şəxsi nümunəsi və ailə üzvlərinə olan münasibəti ilə yeni normaları, qaydaları, daha doğrusu, ziyalılıq, alicənablıq, qarşılıqlı anlaşma, hörmət, yüksək insani-əxlaqi keyfiyyətləri yenidən aktuallaşdırdı. Milli kimliyimizin, milli mədəniyyətimizin inkişafı üçün çox mühüm işlər gördü. O dövrdə müstəqil olaraq milli mədəniyyət günləri, ədəbi-bədii yaradıcılıq gecələri, poeziya günləri, festivallar, beynəlxalq tədbirlər keçirmək elə də asan məsələ deyildi. Lakin Heydər Əliyev bütün çətinliklərə baxmayaraq, böyük iradə göstərirdi və bu tədbirlərin keçirilməsinə nail olurdu. O zaman Xan qızı Nətavanın ev muzeyini açmaq, Vaqifin məqbərəsini ucaltmaqla yanaşı, İranda, xüsusilə də Təbriz və azərbaycanlıların yaşadığı şəhərlərdə sənaye sərgiləri keçirmək, onların məhsullarını Bakıda tanıtmaq, əməkdaşlıq qurmaq, Zəngəzur cəmiyyətini yaratmaq – bütün bunlar bir inqilab idi, bir yenilik idi. Heydər Əliyevin şəxsi nüfuzu, ona olan hörmətin nəticəsi idi ki, Azərbaycanda belə mühüm və strateji layihələr həyata keçirilirdi.
Onun ailəyə, qadına, uşağa, yaşlı insana olan münasibəti, insana qayğısı, müxtəlif tədbirlərdə söylədiyi fikirlər, çıxışlar yalnız dərin bir dünyagörüşündən, çoxillik həyati təcrübədən xəbər vermir, eyni zamanda, Azərbaycan gerçəkliyini, xalqımızın mənəvi, mədəni tarixi və intellektual həyatını əks etdirir, müasir Azərbaycan ictimai fikir tarixində xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Çünki bu fikirlər bir çağırışdır, nəsihətdir, tövsiyədir, dövlətimizin, xalqımızın, vətəndaşımızın gələcək inkişafına, atacağı addımlara işıq salan mayakdır.
- Ulu öndər Heydər Əliyev, eyni zamanda, azərbaycanlı milli kimliyinin qorunmasına xüsusi önəm vermiş, azərbaycançılıq ideologiyası əsasında milli şüurun təşəkkülü və dövlətçiliyin möhkəmləndirilməsi istiqamətində tarixi işlərə imza atmışdır...
- Qeyd etdiyim kimi, bu dahi insanın bir amalı var idi, Azərbaycanı tam, xoşbəxt, güclü görmək. Bunun üçün də çalışırdı, mübarizə aparırdı. O öz çıxışlarında deyirdi: “Əgər hər hansı ölkənin xalqları öz hüquqlarını anlayır və onları qoruya bilirsə, o zaman ən kiçik dövlət belə ən böyük məmləkət qədər güclü olar”. Öz hüquq və azadlıqlarını bilərək cəmiyyətin formalaşmasında aktiv fəaliyyət göstərmək hər bir vətəndaşın vəzifəsidir. Bütün fəaliyyətinin əsasında bir amal dayanırdı: Azərbaycan vətəndaşı özünü dərk edə bilsin, tarixini, mədəniyyətini öyrənsin. “Xalq gərək daim öz kökünü xatırlasın, tarixini öyrənsin, milli mədəniyyətindən, elmindən heç vaxt ayrılmasın”. Bəli, bu həm öhdəlik, həm də bir nəsihət idi. Tarixin ayrı-ayrı dövrlərində bizi milli tariximizdən, mədəniyyətimizdən ayırmaq, sahib olduğumuz milli-mədəni-dini sərvətimizi saxtalaşdırmaq istəyiblər. Lakin xalq o zaman böyüklüyünü dərk edir ki, öz kökündən ayrı düşmür. Ulu Öndər bu məsələyə çox həssaslıqla yanaşırdı, keçmişindən ayrı düşən xalq, millət gələcəyini qura bilməz. Ona görə də bu böyük şəxsiyyət, həm də azərbaycanlıları təəssübkeş olmağa dəvət edirdi: “İndi şükürlər olsun ki, Azərbaycan müstəqil bir dövlətdir. Dünyanın hansı ölkəsində, hansı yerində yaşamasından asılı olmayaraq hər bir azərbaycanlı hiss etməlidir ki, onun Azərbaycan kimi vətəni vardır ... hər bir azərbaycanlı da buraya ata ocağı kimi baxmalıdır”. Bu amalla dünya azərbaycanlılarını birləşməyə, onları yaşadığı ölkələrdə belə Vətən üçün mübarizə aparmağa səsləyirdi: “Bizim hamımızın bir vətəni var - bu Azərbaycan dövlətidir. Azərbaycanlı hər yerdə yaşaya bilər, ancaq azərbaycanlılığını, öz dilini, dinini, milli ənənələrini unutmamalıdır. Onun qəlbi daim doğma Azərbaycanla bir vurmalıdır”.
- Ümummilli Liderin xalqımız qarşısında ən böyük xidmətlərindən biri, heç şübhəsiz, xilaskarlıq missiyasıdır...
- Bilirsiniz ki, ötən əsrin 80-ci illərində keçmiş SSRİ-nin rəhbərliyi məkrli planları gerçəkləşdirmək üçün çox çalışırdı ki, müdrik dövlət xadimi Heydər Əliyevi Bakıdan, Azərbaycandan uzaqlaşdırsın. Əlbəttə ki, bunu daha çox ermənilər və onları havadarları istəyirdi. Elə ölkəmizin başına gələn bütün bəlalar bundan başladı. 1990-cı ildə 20 yanvar hadisələri baş verəndə bütün təhlükələrə baxmayaraq, Ulu Öndər o zaman Moskvada Azərbaycan Resbublikasının Daimi Nümayəndəliyinə gəldi, xalqımıza başsağlığı verib mətbuat konfransı keçirdi. Bu, Azərbaycanda, onun paytaxtı Bakıda baş verən cinayətlərin və əsl həqiqətlərin bütün dünyaya yayılması sahəsində ən mühüm addım idi. Ulu Öndər yaxşı bilirdi ki, onun həyatına təhlükə var, hətta ailə üzvlərinin də həyatı təhlükədədir. Lakin Vətən sevgisi, xalqa olan böyük məhəbbət bütün təhlükələr və çətinlikləri arxada qoyurdu.
Dünya şöhrətli dövlət xadimi, dahi şəxsiyyət Heydər Əliyev bütün maneələri aşaraq Vətənə qayıtdı. 1993-cü ildə xalqın tələbi və təkidi ilə ölkəyə yenidən rəhbərlik edən Ümummilli Lider faktiki olaraq Azərbaycanın dünyanın siyasi xəritəsindən silinməsinin qarşısını aldı. Azərbaycanı növbəti fəlakətlərdən xilas etdi. Xilaskarlıq missiyasinı yerinə yetirən Ulu Öndər Heydər Əliyevin qayıdışı sayəsində Azərbaycan parçalanmaqdan, xaos və anarxiyadan, iqtisadi böhrandan və sair bəlalardan xilas oldu. Ölkədə sabitlik və əmin amanlıq təmin edildi, islahatlar həyata keçirildi.
Azərbaycanın iqtisadi çiçəklənməsinə və təhlükəsizliyinə təminat verən böyük neft sazişləri imzalandı, iqtisadi, sosial və siyasi islahatlar strategiyası hazırlanaraq ardıcıl surətdə həyata keçirilməyə başlandı. Yeni, müstəqil Azərbaycan dövləti quruldu, dövlətçiliyin ideologiyası və təməl prinsipləri yaradıldı.
- Bu gün Ümummilli Liderin ruhu şaddır, çünki Azərbaycan Onun görmək istədiyi kimi qüdrətlidir, Qarabağ və Şərqi Zəngəzur işğaldan azad olunub...
- Bilirsiniz, hər bir arzunun arxasında əməl, səbir, məharət, siyasi bacarıq dayanır. Ulu Öndər bizi bu Qələbəyə inandırırdı, çünki özü inanırdı. Onun çıxışları hər birimizdə inam yaradırdı. Dahi siyasətçi, qəti şəkildə bildirirdi ki, “Beynəlxalq təşkilatlar tərəfindən tanınmış sərhədlər çərçivəsində olan ərazimizi biz heç vaxt heç kəsə verməyəcəyik”. O, çox yaxşı bilirdi ki, Azərbaycanın müstəqilliyinə qarşı olan ölkələr, qüvvələr var və onlar işğalçını müdafiə edir. O deyirdi ki, “Dünya da görür ki, Ermənistan Azərbaycana təcavüz edir. Azərbaycana qarşı olan bu təcavüz ədalətsizlikdir. Bu, misli görünməmiş bir şeydir. Ancaq bunu dünyaya sübut etmək ki, Ermənistan Azərbaycana bu cür təcavüz edib və Ermənistan təcavüzkardır - bu asan məsələ deyildir. Çünki dünyada Ermənistanı dəstəkləyən, ona kömək edən, dayaq duran böyük ölkələr var”. Biz hər zaman bu iki standartlarla rastlaşırıq. Ancaq heç vaxt ruhdan düşmək və bir an belə mübarizədən geri çəkilmək olmaz. Ulu Öndər hər zaman bu düşüncədə olub, yorulmadan, usanmadan, hətta saatlarla, günlərlə erməni işğalından, xalqımıza qarşı törədilən soyqırımından, münaqişənin əsl səbəbi və mahiyyətindən danışıb, məruzələr edib, müzakirələr aparıb. O bütün varlığı ilə inanırdı və həmişə vurğulayırdı ki, “əgər torpaqlarımız sülh yolu ilə azad olunmasa, biz nəyin bahasına olursa-olsun torpaqlarımızı azad edəcəyik. Dünya bilməlidir, hamı bilməlidir və o cümlədən Ermənistan tərəfi də bilməlidir ki, biz heç vaxt torpaqlarımızın bir metrini də, bir qarışını da heç kəsə verməyəcəyik. Dünya belə qalmayacaq. Heç kəs güman etməsin ki, torpaqlarımızın bir hissəsi — Dağlıq Qarabağ, yaxud başqa bir hissəsi zorla əlimizdən alına bilər. Xeyr, biz bununla heç vaxt razı ola bilmərik və heç vaxt razı olmayacağıq. Bizim xalqımız heç vaxt bununla razı ola bilməz, Azərbaycan Prezidenti heç vaxt bununla razı ola bilməz!”.
Bəli, Azərbaycan bu illər ərzində Ulu Öndərin ideyaları əsasında və Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həm iqtisadi, həm siyasi, həm də hərbi cəhətdən gücləndi, regionun lider dövlətinə çevrildi, nəhəng nəqliyyat, kommunikasiya, neft, qaz, enerji layihələrinin təşəbbüskarı oldu, dünyaya sübut etdi ki, Cənubi Qafqazda ən güclü dövlətdir. Ulu Öndər hər zaman deyirdi ki “İqtisadiyyatı güclü olan dövlət hər şeyə qadirdir”. Güclü iqtisadi imkanlara malik olmaqla Azərbaycan dövləti heç kimdən asılı olmayan müstəqil bir dövlətə çevrildi.
Bu gün, həqiqətən də, Ulu Öndərin ruhu şaddır. Qarşıda böyük hədəflər dayanır. Azərbaycan Heydər Əliyev yolu ilə gedərək uğurlu və perspektivli ölkə adını qoruyacaq. Ulu öndər Heydər Əliyev deyirdi: “Azərbaycan dünyaya günəş kimi doğacaq”. Bu gün artıq Azərbaycanın tək bölgədə deyil, dünyada nüfuzu artır. Bizim hər birimiz fəxr edir və qürur hissi keçiririk ki, bu gün Onun yolunu və ideyalarını dünyanın nüfuzlu dövlət xadimi, Prezidentimiz İlham Əliyev və Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva uğurla davam etdirir.]]>[/allow-dzen] [/fullrss] [yandexrss] https://heqiqet.az/siyaset/25327-bu-gun-artq-azrbaycann-tk-bolgd-deyil-dunyada-nufuzu-artr.html siyaset / musahibe Fri, 13 Jan 2023 08:34:55 +0400 Milli Məclisin Ailə, qadın və uşaq məsələləri komitəsinin sədri, professor Hicran Hüseynova

- Hicran xanım, məlum olduğu kimi, Prezident İlham Əliyevin imzaladığı Sərəncama əsasən 2023-cü il “Heydər Əliyev” ili elan edilib. Ulu Öndər Heydər Əliyevin Azərbaycanın dövlətçilik tarixində müstəsna yeri və rolu barədə nə deyə bilərsiniz?
- İlk növbədə qeyd etmək lazımdır ki, Ümummilli Lider Heydər Əliyev tarixi şəxsiyyətdir. Bilirsiniz, bir ictimai-siyasi xadim haqqında danışanda onun şəxsi keyfiyyətləri, əqidəsi, həyata baxışı da nəzərdən keçirilməlidir. Əgər biz bu kontekstdən yanaşsaq, deyə bilərik ki, Heydər Əliyev fenomenal insan idi. O, müxtəlif dövlət orqanlarında çalışanda da, sovet dövründə Azərbaycana rəhbərlik edəndə də yeni ənənələrin əsasını qoyurdu. Özü və ailəsi nümunə idi. Biz hər zaman deyirik ki, ailə cəmiyyətin nüvəsidir. Ulu Öndər öz şəxsi nümunəsi və ailə üzvlərinə olan münasibəti ilə yeni normaları, qaydaları, daha doğrusu, ziyalılıq, alicənablıq, qarşılıqlı anlaşma, hörmət, yüksək insani-əxlaqi keyfiyyətləri yenidən aktuallaşdırdı. Milli kimliyimizin, milli mədəniyyətimizin inkişafı üçün çox mühüm işlər gördü. O dövrdə müstəqil olaraq milli mədəniyyət günləri, ədəbi-bədii yaradıcılıq gecələri, poeziya günləri, festivallar, beynəlxalq tədbirlər keçirmək elə də asan məsələ deyildi. Lakin Heydər Əliyev bütün çətinliklərə baxmayaraq, böyük iradə göstərirdi və bu tədbirlərin keçirilməsinə nail olurdu. O zaman Xan qızı Nətavanın ev muzeyini açmaq, Vaqifin məqbərəsini ucaltmaqla yanaşı, İranda, xüsusilə də Təbriz və azərbaycanlıların yaşadığı şəhərlərdə sənaye sərgiləri keçirmək, onların məhsullarını Bakıda tanıtmaq, əməkdaşlıq qurmaq, Zəngəzur cəmiyyətini yaratmaq – bütün bunlar bir inqilab idi, bir yenilik idi. Heydər Əliyevin şəxsi nüfuzu, ona olan hörmətin nəticəsi idi ki, Azərbaycanda belə mühüm və strateji layihələr həyata keçirilirdi.
Onun ailəyə, qadına, uşağa, yaşlı insana olan münasibəti, insana qayğısı, müxtəlif tədbirlərdə söylədiyi fikirlər, çıxışlar yalnız dərin bir dünyagörüşündən, çoxillik həyati təcrübədən xəbər vermir, eyni zamanda, Azərbaycan gerçəkliyini, xalqımızın mənəvi, mədəni tarixi və intellektual həyatını əks etdirir, müasir Azərbaycan ictimai fikir tarixində xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Çünki bu fikirlər bir çağırışdır, nəsihətdir, tövsiyədir, dövlətimizin, xalqımızın, vətəndaşımızın gələcək inkişafına, atacağı addımlara işıq salan mayakdır.
- Ulu öndər Heydər Əliyev, eyni zamanda, azərbaycanlı milli kimliyinin qorunmasına xüsusi önəm vermiş, azərbaycançılıq ideologiyası əsasında milli şüurun təşəkkülü və dövlətçiliyin möhkəmləndirilməsi istiqamətində tarixi işlərə imza atmışdır...
- Qeyd etdiyim kimi, bu dahi insanın bir amalı var idi, Azərbaycanı tam, xoşbəxt, güclü görmək. Bunun üçün də çalışırdı, mübarizə aparırdı. O öz çıxışlarında deyirdi: “Əgər hər hansı ölkənin xalqları öz hüquqlarını anlayır və onları qoruya bilirsə, o zaman ən kiçik dövlət belə ən böyük məmləkət qədər güclü olar”. Öz hüquq və azadlıqlarını bilərək cəmiyyətin formalaşmasında aktiv fəaliyyət göstərmək hər bir vətəndaşın vəzifəsidir. Bütün fəaliyyətinin əsasında bir amal dayanırdı: Azərbaycan vətəndaşı özünü dərk edə bilsin, tarixini, mədəniyyətini öyrənsin. “Xalq gərək daim öz kökünü xatırlasın, tarixini öyrənsin, milli mədəniyyətindən, elmindən heç vaxt ayrılmasın”. Bəli, bu həm öhdəlik, həm də bir nəsihət idi. Tarixin ayrı-ayrı dövrlərində bizi milli tariximizdən, mədəniyyətimizdən ayırmaq, sahib olduğumuz milli-mədəni-dini sərvətimizi saxtalaşdırmaq istəyiblər. Lakin xalq o zaman böyüklüyünü dərk edir ki, öz kökündən ayrı düşmür. Ulu Öndər bu məsələyə çox həssaslıqla yanaşırdı, keçmişindən ayrı düşən xalq, millət gələcəyini qura bilməz. Ona görə də bu böyük şəxsiyyət, həm də azərbaycanlıları təəssübkeş olmağa dəvət edirdi: “İndi şükürlər olsun ki, Azərbaycan müstəqil bir dövlətdir. Dünyanın hansı ölkəsində, hansı yerində yaşamasından asılı olmayaraq hər bir azərbaycanlı hiss etməlidir ki, onun Azərbaycan kimi vətəni vardır ... hər bir azərbaycanlı da buraya ata ocağı kimi baxmalıdır”. Bu amalla dünya azərbaycanlılarını birləşməyə, onları yaşadığı ölkələrdə belə Vətən üçün mübarizə aparmağa səsləyirdi: “Bizim hamımızın bir vətəni var - bu Azərbaycan dövlətidir. Azərbaycanlı hər yerdə yaşaya bilər, ancaq azərbaycanlılığını, öz dilini, dinini, milli ənənələrini unutmamalıdır. Onun qəlbi daim doğma Azərbaycanla bir vurmalıdır”.
- Ümummilli Liderin xalqımız qarşısında ən böyük xidmətlərindən biri, heç şübhəsiz, xilaskarlıq missiyasıdır...
- Bilirsiniz ki, ötən əsrin 80-ci illərində keçmiş SSRİ-nin rəhbərliyi məkrli planları gerçəkləşdirmək üçün çox çalışırdı ki, müdrik dövlət xadimi Heydər Əliyevi Bakıdan, Azərbaycandan uzaqlaşdırsın. Əlbəttə ki, bunu daha çox ermənilər və onları havadarları istəyirdi. Elə ölkəmizin başına gələn bütün bəlalar bundan başladı. 1990-cı ildə 20 yanvar hadisələri baş verəndə bütün təhlükələrə baxmayaraq, Ulu Öndər o zaman Moskvada Azərbaycan Resbublikasının Daimi Nümayəndəliyinə gəldi, xalqımıza başsağlığı verib mətbuat konfransı keçirdi. Bu, Azərbaycanda, onun paytaxtı Bakıda baş verən cinayətlərin və əsl həqiqətlərin bütün dünyaya yayılması sahəsində ən mühüm addım idi. Ulu Öndər yaxşı bilirdi ki, onun həyatına təhlükə var, hətta ailə üzvlərinin də həyatı təhlükədədir. Lakin Vətən sevgisi, xalqa olan böyük məhəbbət bütün təhlükələr və çətinlikləri arxada qoyurdu.
Dünya şöhrətli dövlət xadimi, dahi şəxsiyyət Heydər Əliyev bütün maneələri aşaraq Vətənə qayıtdı. 1993-cü ildə xalqın tələbi və təkidi ilə ölkəyə yenidən rəhbərlik edən Ümummilli Lider faktiki olaraq Azərbaycanın dünyanın siyasi xəritəsindən silinməsinin qarşısını aldı. Azərbaycanı növbəti fəlakətlərdən xilas etdi. Xilaskarlıq missiyasinı yerinə yetirən Ulu Öndər Heydər Əliyevin qayıdışı sayəsində Azərbaycan parçalanmaqdan, xaos və anarxiyadan, iqtisadi böhrandan və sair bəlalardan xilas oldu. Ölkədə sabitlik və əmin amanlıq təmin edildi, islahatlar həyata keçirildi.
Azərbaycanın iqtisadi çiçəklənməsinə və təhlükəsizliyinə təminat verən böyük neft sazişləri imzalandı, iqtisadi, sosial və siyasi islahatlar strategiyası hazırlanaraq ardıcıl surətdə həyata keçirilməyə başlandı. Yeni, müstəqil Azərbaycan dövləti quruldu, dövlətçiliyin ideologiyası və təməl prinsipləri yaradıldı.
- Bu gün Ümummilli Liderin ruhu şaddır, çünki Azərbaycan Onun görmək istədiyi kimi qüdrətlidir, Qarabağ və Şərqi Zəngəzur işğaldan azad olunub...
- Bilirsiniz, hər bir arzunun arxasında əməl, səbir, məharət, siyasi bacarıq dayanır. Ulu Öndər bizi bu Qələbəyə inandırırdı, çünki özü inanırdı. Onun çıxışları hər birimizdə inam yaradırdı. Dahi siyasətçi, qəti şəkildə bildirirdi ki, “Beynəlxalq təşkilatlar tərəfindən tanınmış sərhədlər çərçivəsində olan ərazimizi biz heç vaxt heç kəsə verməyəcəyik”. O, çox yaxşı bilirdi ki, Azərbaycanın müstəqilliyinə qarşı olan ölkələr, qüvvələr var və onlar işğalçını müdafiə edir. O deyirdi ki, “Dünya da görür ki, Ermənistan Azərbaycana təcavüz edir. Azərbaycana qarşı olan bu təcavüz ədalətsizlikdir. Bu, misli görünməmiş bir şeydir. Ancaq bunu dünyaya sübut etmək ki, Ermənistan Azərbaycana bu cür təcavüz edib və Ermənistan təcavüzkardır - bu asan məsələ deyildir. Çünki dünyada Ermənistanı dəstəkləyən, ona kömək edən, dayaq duran böyük ölkələr var”. Biz hər zaman bu iki standartlarla rastlaşırıq. Ancaq heç vaxt ruhdan düşmək və bir an belə mübarizədən geri çəkilmək olmaz. Ulu Öndər hər zaman bu düşüncədə olub, yorulmadan, usanmadan, hətta saatlarla, günlərlə erməni işğalından, xalqımıza qarşı törədilən soyqırımından, münaqişənin əsl səbəbi və mahiyyətindən danışıb, məruzələr edib, müzakirələr aparıb. O bütün varlığı ilə inanırdı və həmişə vurğulayırdı ki, “əgər torpaqlarımız sülh yolu ilə azad olunmasa, biz nəyin bahasına olursa-olsun torpaqlarımızı azad edəcəyik. Dünya bilməlidir, hamı bilməlidir və o cümlədən Ermənistan tərəfi də bilməlidir ki, biz heç vaxt torpaqlarımızın bir metrini də, bir qarışını da heç kəsə verməyəcəyik. Dünya belə qalmayacaq. Heç kəs güman etməsin ki, torpaqlarımızın bir hissəsi — Dağlıq Qarabağ, yaxud başqa bir hissəsi zorla əlimizdən alına bilər. Xeyr, biz bununla heç vaxt razı ola bilmərik və heç vaxt razı olmayacağıq. Bizim xalqımız heç vaxt bununla razı ola bilməz, Azərbaycan Prezidenti heç vaxt bununla razı ola bilməz!”.
Bəli, Azərbaycan bu illər ərzində Ulu Öndərin ideyaları əsasında və Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həm iqtisadi, həm siyasi, həm də hərbi cəhətdən gücləndi, regionun lider dövlətinə çevrildi, nəhəng nəqliyyat, kommunikasiya, neft, qaz, enerji layihələrinin təşəbbüskarı oldu, dünyaya sübut etdi ki, Cənubi Qafqazda ən güclü dövlətdir. Ulu Öndər hər zaman deyirdi ki “İqtisadiyyatı güclü olan dövlət hər şeyə qadirdir”. Güclü iqtisadi imkanlara malik olmaqla Azərbaycan dövləti heç kimdən asılı olmayan müstəqil bir dövlətə çevrildi.
Bu gün, həqiqətən də, Ulu Öndərin ruhu şaddır. Qarşıda böyük hədəflər dayanır. Azərbaycan Heydər Əliyev yolu ilə gedərək uğurlu və perspektivli ölkə adını qoruyacaq. Ulu öndər Heydər Əliyev deyirdi: “Azərbaycan dünyaya günəş kimi doğacaq”. Bu gün artıq Azərbaycanın tək bölgədə deyil, dünyada nüfuzu artır. Bizim hər birimiz fəxr edir və qürur hissi keçiririk ki, bu gün Onun yolunu və ideyalarını dünyanın nüfuzlu dövlət xadimi, Prezidentimiz İlham Əliyev və Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva uğurla davam etdirir. [allow-turbo] Milli Məclisin Ailə, qadın və uşaq məsələləri komitəsinin sədri, professor Hicran Hüseynova

- Hicran xanım, məlum olduğu kimi, Prezident İlham Əliyevin imzaladığı Sərəncama əsasən 2023-cü il “Heydər Əliyev” ili elan edilib. Ulu Öndər Heydər Əliyevin Azərbaycanın dövlətçilik tarixində müstəsna yeri və rolu barədə nə deyə bilərsiniz?
- İlk növbədə qeyd etmək lazımdır ki, Ümummilli Lider Heydər Əliyev tarixi şəxsiyyətdir. Bilirsiniz, bir ictimai-siyasi xadim haqqında danışanda onun şəxsi keyfiyyətləri, əqidəsi, həyata baxışı da nəzərdən keçirilməlidir. Əgər biz bu kontekstdən yanaşsaq, deyə bilərik ki, Heydər Əliyev fenomenal insan idi. O, müxtəlif dövlət orqanlarında çalışanda da, sovet dövründə Azərbaycana rəhbərlik edəndə də yeni ənənələrin əsasını qoyurdu. Özü və ailəsi nümunə idi. Biz hər zaman deyirik ki, ailə cəmiyyətin nüvəsidir. Ulu Öndər öz şəxsi nümunəsi və ailə üzvlərinə olan münasibəti ilə yeni normaları, qaydaları, daha doğrusu, ziyalılıq, alicənablıq, qarşılıqlı anlaşma, hörmət, yüksək insani-əxlaqi keyfiyyətləri yenidən aktuallaşdırdı. Milli kimliyimizin, milli mədəniyyətimizin inkişafı üçün çox mühüm işlər gördü. O dövrdə müstəqil olaraq milli mədəniyyət günləri, ədəbi-bədii yaradıcılıq gecələri, poeziya günləri, festivallar, beynəlxalq tədbirlər keçirmək elə də asan məsələ deyildi. Lakin Heydər Əliyev bütün çətinliklərə baxmayaraq, böyük iradə göstərirdi və bu tədbirlərin keçirilməsinə nail olurdu. O zaman Xan qızı Nətavanın ev muzeyini açmaq, Vaqifin məqbərəsini ucaltmaqla yanaşı, İranda, xüsusilə də Təbriz və azərbaycanlıların yaşadığı şəhərlərdə sənaye sərgiləri keçirmək, onların məhsullarını Bakıda tanıtmaq, əməkdaşlıq qurmaq, Zəngəzur cəmiyyətini yaratmaq – bütün bunlar bir inqilab idi, bir yenilik idi. Heydər Əliyevin şəxsi nüfuzu, ona olan hörmətin nəticəsi idi ki, Azərbaycanda belə mühüm və strateji layihələr həyata keçirilirdi.
Onun ailəyə, qadına, uşağa, yaşlı insana olan münasibəti, insana qayğısı, müxtəlif tədbirlərdə söylədiyi fikirlər, çıxışlar yalnız dərin bir dünyagörüşündən, çoxillik həyati təcrübədən xəbər vermir, eyni zamanda, Azərbaycan gerçəkliyini, xalqımızın mənəvi, mədəni tarixi və intellektual həyatını əks etdirir, müasir Azərbaycan ictimai fikir tarixində xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Çünki bu fikirlər bir çağırışdır, nəsihətdir, tövsiyədir, dövlətimizin, xalqımızın, vətəndaşımızın gələcək inkişafına, atacağı addımlara işıq salan mayakdır.
- Ulu öndər Heydər Əliyev, eyni zamanda, azərbaycanlı milli kimliyinin qorunmasına xüsusi önəm vermiş, azərbaycançılıq ideologiyası əsasında milli şüurun təşəkkülü və dövlətçiliyin möhkəmləndirilməsi istiqamətində tarixi işlərə imza atmışdır...
- Qeyd etdiyim kimi, bu dahi insanın bir amalı var idi, Azərbaycanı tam, xoşbəxt, güclü görmək. Bunun üçün də çalışırdı, mübarizə aparırdı. O öz çıxışlarında deyirdi: “Əgər hər hansı ölkənin xalqları öz hüquqlarını anlayır və onları qoruya bilirsə, o zaman ən kiçik dövlət belə ən böyük məmləkət qədər güclü olar”. Öz hüquq və azadlıqlarını bilərək cəmiyyətin formalaşmasında aktiv fəaliyyət göstərmək hər bir vətəndaşın vəzifəsidir. Bütün fəaliyyətinin əsasında bir amal dayanırdı: Azərbaycan vətəndaşı özünü dərk edə bilsin, tarixini, mədəniyyətini öyrənsin. “Xalq gərək daim öz kökünü xatırlasın, tarixini öyrənsin, milli mədəniyyətindən, elmindən heç vaxt ayrılmasın”. Bəli, bu həm öhdəlik, həm də bir nəsihət idi. Tarixin ayrı-ayrı dövrlərində bizi milli tariximizdən, mədəniyyətimizdən ayırmaq, sahib olduğumuz milli-mədəni-dini sərvətimizi saxtalaşdırmaq istəyiblər. Lakin xalq o zaman böyüklüyünü dərk edir ki, öz kökündən ayrı düşmür. Ulu Öndər bu məsələyə çox həssaslıqla yanaşırdı, keçmişindən ayrı düşən xalq, millət gələcəyini qura bilməz. Ona görə də bu böyük şəxsiyyət, həm də azərbaycanlıları təəssübkeş olmağa dəvət edirdi: “İndi şükürlər olsun ki, Azərbaycan müstəqil bir dövlətdir. Dünyanın hansı ölkəsində, hansı yerində yaşamasından asılı olmayaraq hər bir azərbaycanlı hiss etməlidir ki, onun Azərbaycan kimi vətəni vardır ... hər bir azərbaycanlı da buraya ata ocağı kimi baxmalıdır”. Bu amalla dünya azərbaycanlılarını birləşməyə, onları yaşadığı ölkələrdə belə Vətən üçün mübarizə aparmağa səsləyirdi: “Bizim hamımızın bir vətəni var - bu Azərbaycan dövlətidir. Azərbaycanlı hər yerdə yaşaya bilər, ancaq azərbaycanlılığını, öz dilini, dinini, milli ənənələrini unutmamalıdır. Onun qəlbi daim doğma Azərbaycanla bir vurmalıdır”.
- Ümummilli Liderin xalqımız qarşısında ən böyük xidmətlərindən biri, heç şübhəsiz, xilaskarlıq missiyasıdır...
- Bilirsiniz ki, ötən əsrin 80-ci illərində keçmiş SSRİ-nin rəhbərliyi məkrli planları gerçəkləşdirmək üçün çox çalışırdı ki, müdrik dövlət xadimi Heydər Əliyevi Bakıdan, Azərbaycandan uzaqlaşdırsın. Əlbəttə ki, bunu daha çox ermənilər və onları havadarları istəyirdi. Elə ölkəmizin başına gələn bütün bəlalar bundan başladı. 1990-cı ildə 20 yanvar hadisələri baş verəndə bütün təhlükələrə baxmayaraq, Ulu Öndər o zaman Moskvada Azərbaycan Resbublikasının Daimi Nümayəndəliyinə gəldi, xalqımıza başsağlığı verib mətbuat konfransı keçirdi. Bu, Azərbaycanda, onun paytaxtı Bakıda baş verən cinayətlərin və əsl həqiqətlərin bütün dünyaya yayılması sahəsində ən mühüm addım idi. Ulu Öndər yaxşı bilirdi ki, onun həyatına təhlükə var, hətta ailə üzvlərinin də həyatı təhlükədədir. Lakin Vətən sevgisi, xalqa olan böyük məhəbbət bütün təhlükələr və çətinlikləri arxada qoyurdu.
Dünya şöhrətli dövlət xadimi, dahi şəxsiyyət Heydər Əliyev bütün maneələri aşaraq Vətənə qayıtdı. 1993-cü ildə xalqın tələbi və təkidi ilə ölkəyə yenidən rəhbərlik edən Ümummilli Lider faktiki olaraq Azərbaycanın dünyanın siyasi xəritəsindən silinməsinin qarşısını aldı. Azərbaycanı növbəti fəlakətlərdən xilas etdi. Xilaskarlıq missiyasinı yerinə yetirən Ulu Öndər Heydər Əliyevin qayıdışı sayəsində Azərbaycan parçalanmaqdan, xaos və anarxiyadan, iqtisadi böhrandan və sair bəlalardan xilas oldu. Ölkədə sabitlik və əmin amanlıq təmin edildi, islahatlar həyata keçirildi.
Azərbaycanın iqtisadi çiçəklənməsinə və təhlükəsizliyinə təminat verən böyük neft sazişləri imzalandı, iqtisadi, sosial və siyasi islahatlar strategiyası hazırlanaraq ardıcıl surətdə həyata keçirilməyə başlandı. Yeni, müstəqil Azərbaycan dövləti quruldu, dövlətçiliyin ideologiyası və təməl prinsipləri yaradıldı.
- Bu gün Ümummilli Liderin ruhu şaddır, çünki Azərbaycan Onun görmək istədiyi kimi qüdrətlidir, Qarabağ və Şərqi Zəngəzur işğaldan azad olunub...
- Bilirsiniz, hər bir arzunun arxasında əməl, səbir, məharət, siyasi bacarıq dayanır. Ulu Öndər bizi bu Qələbəyə inandırırdı, çünki özü inanırdı. Onun çıxışları hər birimizdə inam yaradırdı. Dahi siyasətçi, qəti şəkildə bildirirdi ki, “Beynəlxalq təşkilatlar tərəfindən tanınmış sərhədlər çərçivəsində olan ərazimizi biz heç vaxt heç kəsə verməyəcəyik”. O, çox yaxşı bilirdi ki, Azərbaycanın müstəqilliyinə qarşı olan ölkələr, qüvvələr var və onlar işğalçını müdafiə edir. O deyirdi ki, “Dünya da görür ki, Ermənistan Azərbaycana təcavüz edir. Azərbaycana qarşı olan bu təcavüz ədalətsizlikdir. Bu, misli görünməmiş bir şeydir. Ancaq bunu dünyaya sübut etmək ki, Ermənistan Azərbaycana bu cür təcavüz edib və Ermənistan təcavüzkardır - bu asan məsələ deyildir. Çünki dünyada Ermənistanı dəstəkləyən, ona kömək edən, dayaq duran böyük ölkələr var”. Biz hər zaman bu iki standartlarla rastlaşırıq. Ancaq heç vaxt ruhdan düşmək və bir an belə mübarizədən geri çəkilmək olmaz. Ulu Öndər hər zaman bu düşüncədə olub, yorulmadan, usanmadan, hətta saatlarla, günlərlə erməni işğalından, xalqımıza qarşı törədilən soyqırımından, münaqişənin əsl səbəbi və mahiyyətindən danışıb, məruzələr edib, müzakirələr aparıb. O bütün varlığı ilə inanırdı və həmişə vurğulayırdı ki, “əgər torpaqlarımız sülh yolu ilə azad olunmasa, biz nəyin bahasına olursa-olsun torpaqlarımızı azad edəcəyik. Dünya bilməlidir, hamı bilməlidir və o cümlədən Ermənistan tərəfi də bilməlidir ki, biz heç vaxt torpaqlarımızın bir metrini də, bir qarışını da heç kəsə verməyəcəyik. Dünya belə qalmayacaq. Heç kəs güman etməsin ki, torpaqlarımızın bir hissəsi — Dağlıq Qarabağ, yaxud başqa bir hissəsi zorla əlimizdən alına bilər. Xeyr, biz bununla heç vaxt razı ola bilmərik və heç vaxt razı olmayacağıq. Bizim xalqımız heç vaxt bununla razı ola bilməz, Azərbaycan Prezidenti heç vaxt bununla razı ola bilməz!”.
Bəli, Azərbaycan bu illər ərzində Ulu Öndərin ideyaları əsasında və Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həm iqtisadi, həm siyasi, həm də hərbi cəhətdən gücləndi, regionun lider dövlətinə çevrildi, nəhəng nəqliyyat, kommunikasiya, neft, qaz, enerji layihələrinin təşəbbüskarı oldu, dünyaya sübut etdi ki, Cənubi Qafqazda ən güclü dövlətdir. Ulu Öndər hər zaman deyirdi ki “İqtisadiyyatı güclü olan dövlət hər şeyə qadirdir”. Güclü iqtisadi imkanlara malik olmaqla Azərbaycan dövləti heç kimdən asılı olmayan müstəqil bir dövlətə çevrildi.
Bu gün, həqiqətən də, Ulu Öndərin ruhu şaddır. Qarşıda böyük hədəflər dayanır. Azərbaycan Heydər Əliyev yolu ilə gedərək uğurlu və perspektivli ölkə adını qoruyacaq. Ulu öndər Heydər Əliyev deyirdi: “Azərbaycan dünyaya günəş kimi doğacaq”. Bu gün artıq Azərbaycanın tək bölgədə deyil, dünyada nüfuzu artır. Bizim hər birimiz fəxr edir və qürur hissi keçiririk ki, bu gün Onun yolunu və ideyalarını dünyanın nüfuzlu dövlət xadimi, Prezidentimiz İlham Əliyev və Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva uğurla davam etdirir.]]>[/allow-turbo] [allow-dzen] Milli Məclisin Ailə, qadın və uşaq məsələləri komitəsinin sədri, professor Hicran Hüseynova

- Hicran xanım, məlum olduğu kimi, Prezident İlham Əliyevin imzaladığı Sərəncama əsasən 2023-cü il “Heydər Əliyev” ili elan edilib. Ulu Öndər Heydər Əliyevin Azərbaycanın dövlətçilik tarixində müstəsna yeri və rolu barədə nə deyə bilərsiniz?
- İlk növbədə qeyd etmək lazımdır ki, Ümummilli Lider Heydər Əliyev tarixi şəxsiyyətdir. Bilirsiniz, bir ictimai-siyasi xadim haqqında danışanda onun şəxsi keyfiyyətləri, əqidəsi, həyata baxışı da nəzərdən keçirilməlidir. Əgər biz bu kontekstdən yanaşsaq, deyə bilərik ki, Heydər Əliyev fenomenal insan idi. O, müxtəlif dövlət orqanlarında çalışanda da, sovet dövründə Azərbaycana rəhbərlik edəndə də yeni ənənələrin əsasını qoyurdu. Özü və ailəsi nümunə idi. Biz hər zaman deyirik ki, ailə cəmiyyətin nüvəsidir. Ulu Öndər öz şəxsi nümunəsi və ailə üzvlərinə olan münasibəti ilə yeni normaları, qaydaları, daha doğrusu, ziyalılıq, alicənablıq, qarşılıqlı anlaşma, hörmət, yüksək insani-əxlaqi keyfiyyətləri yenidən aktuallaşdırdı. Milli kimliyimizin, milli mədəniyyətimizin inkişafı üçün çox mühüm işlər gördü. O dövrdə müstəqil olaraq milli mədəniyyət günləri, ədəbi-bədii yaradıcılıq gecələri, poeziya günləri, festivallar, beynəlxalq tədbirlər keçirmək elə də asan məsələ deyildi. Lakin Heydər Əliyev bütün çətinliklərə baxmayaraq, böyük iradə göstərirdi və bu tədbirlərin keçirilməsinə nail olurdu. O zaman Xan qızı Nətavanın ev muzeyini açmaq, Vaqifin məqbərəsini ucaltmaqla yanaşı, İranda, xüsusilə də Təbriz və azərbaycanlıların yaşadığı şəhərlərdə sənaye sərgiləri keçirmək, onların məhsullarını Bakıda tanıtmaq, əməkdaşlıq qurmaq, Zəngəzur cəmiyyətini yaratmaq – bütün bunlar bir inqilab idi, bir yenilik idi. Heydər Əliyevin şəxsi nüfuzu, ona olan hörmətin nəticəsi idi ki, Azərbaycanda belə mühüm və strateji layihələr həyata keçirilirdi.
Onun ailəyə, qadına, uşağa, yaşlı insana olan münasibəti, insana qayğısı, müxtəlif tədbirlərdə söylədiyi fikirlər, çıxışlar yalnız dərin bir dünyagörüşündən, çoxillik həyati təcrübədən xəbər vermir, eyni zamanda, Azərbaycan gerçəkliyini, xalqımızın mənəvi, mədəni tarixi və intellektual həyatını əks etdirir, müasir Azərbaycan ictimai fikir tarixində xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Çünki bu fikirlər bir çağırışdır, nəsihətdir, tövsiyədir, dövlətimizin, xalqımızın, vətəndaşımızın gələcək inkişafına, atacağı addımlara işıq salan mayakdır.
- Ulu öndər Heydər Əliyev, eyni zamanda, azərbaycanlı milli kimliyinin qorunmasına xüsusi önəm vermiş, azərbaycançılıq ideologiyası əsasında milli şüurun təşəkkülü və dövlətçiliyin möhkəmləndirilməsi istiqamətində tarixi işlərə imza atmışdır...
- Qeyd etdiyim kimi, bu dahi insanın bir amalı var idi, Azərbaycanı tam, xoşbəxt, güclü görmək. Bunun üçün də çalışırdı, mübarizə aparırdı. O öz çıxışlarında deyirdi: “Əgər hər hansı ölkənin xalqları öz hüquqlarını anlayır və onları qoruya bilirsə, o zaman ən kiçik dövlət belə ən böyük məmləkət qədər güclü olar”. Öz hüquq və azadlıqlarını bilərək cəmiyyətin formalaşmasında aktiv fəaliyyət göstərmək hər bir vətəndaşın vəzifəsidir. Bütün fəaliyyətinin əsasında bir amal dayanırdı: Azərbaycan vətəndaşı özünü dərk edə bilsin, tarixini, mədəniyyətini öyrənsin. “Xalq gərək daim öz kökünü xatırlasın, tarixini öyrənsin, milli mədəniyyətindən, elmindən heç vaxt ayrılmasın”. Bəli, bu həm öhdəlik, həm də bir nəsihət idi. Tarixin ayrı-ayrı dövrlərində bizi milli tariximizdən, mədəniyyətimizdən ayırmaq, sahib olduğumuz milli-mədəni-dini sərvətimizi saxtalaşdırmaq istəyiblər. Lakin xalq o zaman böyüklüyünü dərk edir ki, öz kökündən ayrı düşmür. Ulu Öndər bu məsələyə çox həssaslıqla yanaşırdı, keçmişindən ayrı düşən xalq, millət gələcəyini qura bilməz. Ona görə də bu böyük şəxsiyyət, həm də azərbaycanlıları təəssübkeş olmağa dəvət edirdi: “İndi şükürlər olsun ki, Azərbaycan müstəqil bir dövlətdir. Dünyanın hansı ölkəsində, hansı yerində yaşamasından asılı olmayaraq hər bir azərbaycanlı hiss etməlidir ki, onun Azərbaycan kimi vətəni vardır ... hər bir azərbaycanlı da buraya ata ocağı kimi baxmalıdır”. Bu amalla dünya azərbaycanlılarını birləşməyə, onları yaşadığı ölkələrdə belə Vətən üçün mübarizə aparmağa səsləyirdi: “Bizim hamımızın bir vətəni var - bu Azərbaycan dövlətidir. Azərbaycanlı hər yerdə yaşaya bilər, ancaq azərbaycanlılığını, öz dilini, dinini, milli ənənələrini unutmamalıdır. Onun qəlbi daim doğma Azərbaycanla bir vurmalıdır”.
- Ümummilli Liderin xalqımız qarşısında ən böyük xidmətlərindən biri, heç şübhəsiz, xilaskarlıq missiyasıdır...
- Bilirsiniz ki, ötən əsrin 80-ci illərində keçmiş SSRİ-nin rəhbərliyi məkrli planları gerçəkləşdirmək üçün çox çalışırdı ki, müdrik dövlət xadimi Heydər Əliyevi Bakıdan, Azərbaycandan uzaqlaşdırsın. Əlbəttə ki, bunu daha çox ermənilər və onları havadarları istəyirdi. Elə ölkəmizin başına gələn bütün bəlalar bundan başladı. 1990-cı ildə 20 yanvar hadisələri baş verəndə bütün təhlükələrə baxmayaraq, Ulu Öndər o zaman Moskvada Azərbaycan Resbublikasının Daimi Nümayəndəliyinə gəldi, xalqımıza başsağlığı verib mətbuat konfransı keçirdi. Bu, Azərbaycanda, onun paytaxtı Bakıda baş verən cinayətlərin və əsl həqiqətlərin bütün dünyaya yayılması sahəsində ən mühüm addım idi. Ulu Öndər yaxşı bilirdi ki, onun həyatına təhlükə var, hətta ailə üzvlərinin də həyatı təhlükədədir. Lakin Vətən sevgisi, xalqa olan böyük məhəbbət bütün təhlükələr və çətinlikləri arxada qoyurdu.
Dünya şöhrətli dövlət xadimi, dahi şəxsiyyət Heydər Əliyev bütün maneələri aşaraq Vətənə qayıtdı. 1993-cü ildə xalqın tələbi və təkidi ilə ölkəyə yenidən rəhbərlik edən Ümummilli Lider faktiki olaraq Azərbaycanın dünyanın siyasi xəritəsindən silinməsinin qarşısını aldı. Azərbaycanı növbəti fəlakətlərdən xilas etdi. Xilaskarlıq missiyasinı yerinə yetirən Ulu Öndər Heydər Əliyevin qayıdışı sayəsində Azərbaycan parçalanmaqdan, xaos və anarxiyadan, iqtisadi böhrandan və sair bəlalardan xilas oldu. Ölkədə sabitlik və əmin amanlıq təmin edildi, islahatlar həyata keçirildi.
Azərbaycanın iqtisadi çiçəklənməsinə və təhlükəsizliyinə təminat verən böyük neft sazişləri imzalandı, iqtisadi, sosial və siyasi islahatlar strategiyası hazırlanaraq ardıcıl surətdə həyata keçirilməyə başlandı. Yeni, müstəqil Azərbaycan dövləti quruldu, dövlətçiliyin ideologiyası və təməl prinsipləri yaradıldı.
- Bu gün Ümummilli Liderin ruhu şaddır, çünki Azərbaycan Onun görmək istədiyi kimi qüdrətlidir, Qarabağ və Şərqi Zəngəzur işğaldan azad olunub...
- Bilirsiniz, hər bir arzunun arxasında əməl, səbir, məharət, siyasi bacarıq dayanır. Ulu Öndər bizi bu Qələbəyə inandırırdı, çünki özü inanırdı. Onun çıxışları hər birimizdə inam yaradırdı. Dahi siyasətçi, qəti şəkildə bildirirdi ki, “Beynəlxalq təşkilatlar tərəfindən tanınmış sərhədlər çərçivəsində olan ərazimizi biz heç vaxt heç kəsə verməyəcəyik”. O, çox yaxşı bilirdi ki, Azərbaycanın müstəqilliyinə qarşı olan ölkələr, qüvvələr var və onlar işğalçını müdafiə edir. O deyirdi ki, “Dünya da görür ki, Ermənistan Azərbaycana təcavüz edir. Azərbaycana qarşı olan bu təcavüz ədalətsizlikdir. Bu, misli görünməmiş bir şeydir. Ancaq bunu dünyaya sübut etmək ki, Ermənistan Azərbaycana bu cür təcavüz edib və Ermənistan təcavüzkardır - bu asan məsələ deyildir. Çünki dünyada Ermənistanı dəstəkləyən, ona kömək edən, dayaq duran böyük ölkələr var”. Biz hər zaman bu iki standartlarla rastlaşırıq. Ancaq heç vaxt ruhdan düşmək və bir an belə mübarizədən geri çəkilmək olmaz. Ulu Öndər hər zaman bu düşüncədə olub, yorulmadan, usanmadan, hətta saatlarla, günlərlə erməni işğalından, xalqımıza qarşı törədilən soyqırımından, münaqişənin əsl səbəbi və mahiyyətindən danışıb, məruzələr edib, müzakirələr aparıb. O bütün varlığı ilə inanırdı və həmişə vurğulayırdı ki, “əgər torpaqlarımız sülh yolu ilə azad olunmasa, biz nəyin bahasına olursa-olsun torpaqlarımızı azad edəcəyik. Dünya bilməlidir, hamı bilməlidir və o cümlədən Ermənistan tərəfi də bilməlidir ki, biz heç vaxt torpaqlarımızın bir metrini də, bir qarışını da heç kəsə verməyəcəyik. Dünya belə qalmayacaq. Heç kəs güman etməsin ki, torpaqlarımızın bir hissəsi — Dağlıq Qarabağ, yaxud başqa bir hissəsi zorla əlimizdən alına bilər. Xeyr, biz bununla heç vaxt razı ola bilmərik və heç vaxt razı olmayacağıq. Bizim xalqımız heç vaxt bununla razı ola bilməz, Azərbaycan Prezidenti heç vaxt bununla razı ola bilməz!”.
Bəli, Azərbaycan bu illər ərzində Ulu Öndərin ideyaları əsasında və Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həm iqtisadi, həm siyasi, həm də hərbi cəhətdən gücləndi, regionun lider dövlətinə çevrildi, nəhəng nəqliyyat, kommunikasiya, neft, qaz, enerji layihələrinin təşəbbüskarı oldu, dünyaya sübut etdi ki, Cənubi Qafqazda ən güclü dövlətdir. Ulu Öndər hər zaman deyirdi ki “İqtisadiyyatı güclü olan dövlət hər şeyə qadirdir”. Güclü iqtisadi imkanlara malik olmaqla Azərbaycan dövləti heç kimdən asılı olmayan müstəqil bir dövlətə çevrildi.
Bu gün, həqiqətən də, Ulu Öndərin ruhu şaddır. Qarşıda böyük hədəflər dayanır. Azərbaycan Heydər Əliyev yolu ilə gedərək uğurlu və perspektivli ölkə adını qoruyacaq. Ulu öndər Heydər Əliyev deyirdi: “Azərbaycan dünyaya günəş kimi doğacaq”. Bu gün artıq Azərbaycanın tək bölgədə deyil, dünyada nüfuzu artır. Bizim hər birimiz fəxr edir və qürur hissi keçiririk ki, bu gün Onun yolunu və ideyalarını dünyanın nüfuzlu dövlət xadimi, Prezidentimiz İlham Əliyev və Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva uğurla davam etdirir.]]>[/allow-dzen] [/yandexrss][shortrss] https://heqiqet.az/siyaset/25316-prezident-lham-liyev-azrbaycan-o-olklrdndir-ki-oz-sozunu-acq-deyir-mustqil-siyast-aparr.html https://heqiqet.az/siyaset/25316-prezident-lham-liyev-azrbaycan-o-olklrdndir-ki-oz-sozunu-acq-deyir-mustqil-siyast-aparr.html [allow-turbo] Yanvarın 10-da Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev yerli televiziya kanallarına müsahibə verib.
Müsahibəni təqdim edirik.
Azərbaycan Televiziyasından Tofiq Abbasov: Hörmətli Prezident, ilk növbədə, istəyirəm həmkarlarımın, özümün adından Sizə dərin təşəkkürümüzü bildirək ki, bizim üçün bu gün vaxt ayırmısınız. Bizim üçün bu, çox önəmli görüşdür. Çünki adətən Siz bütün müsahibələrinizdə elə məqamları, elə motivləri səsləndirirsiniz ki, onlar həm ölkə daxilində gedən proseslərə aydınlıq gətirir, digər tərəfdən biz aldığımız o məlumatları ictimai qüvvələrlə bölüşürük. Dünyada gedən proseslərlə, müsbət və mənfi təsirlərlə bağlı bütün səbəbləri və onların ətrafında olan təsəvvürləri düzgün qəbul etmək imkanları yaradırsınız bizim üçün. Ona görə biz Sizə bir daha artıq dərəcədə minnətdarıq.
Cənab Prezident, təbii ki, bizi, ilk növbədə, Sizin təhlilinizdə 2022-ci ilin nəticələri maraqlandırır. Çünki il asan il deyildi, ilk növbədə, postmüharibə və postpandemiya vəziyyətləri gündəmdə idi. Digər tərəfdən, Sizin rəhbərliyinizlə gedən islahatlarla bağlı biz çox müsbət tendensiyaların şahidi oluruq. Çünki dünyada qlobal tənəzzül mövcuddur, ancaq buna baxmayaraq, Azərbaycan qabaqlayıcı tədbirlərlə bu təsirləri minimuma endirdi, bəzilərini, ümumiyyətlə, neytrallaşdırdı və həm də artım əldə etdi. Bunu təkcə biz demirik, Azərbaycan mənbələri demir, həm də xarici mənbələr təsdiqləyirlər. Ona görə də bu proseslərin əlbəttə ki, hamısının davamı gözlənilir. Yeni prioritetlər haqqında danışmağa böyük ehtiyac var. Çünki 2023-cü il də asan olmayacaq, biz bunu hiss edirik. İstərdik ki, bax, bu məsələyə Siz münasibət bildirəsiniz və iqtisadi artımla, yeni gözləntilərlə bağlı öz fikirlərinizi bizə söyləyəsiniz.
Prezident İlham Əliyev: Əlbəttə, 2023-cü ilin uğurlu olması üçün biz hamımız fəal çalışmalıyıq. Keçən ilin əvvəlində də mən Azərbaycan media nümayəndələri ilə görüş zamanı fikir bildirmişdim ki, ümid edirəm 2022-ci ildə qarşıda duran vəzifələr yerinə yetiriləcək və biz bütövlükdə buna nail olduq. Bu gün - 2023-cü ilin əvvəlində bu görüş zamanı da əlbəttə ki, bu məsələlər haqqında danışacağıq. Yenə də ümidliyəm və ümidimin səbəbləri var. Çünki Azərbaycanın postmüharibə dövründə göstərdiyi mövqe və beynəlxalq miqyasda əldə etdiyi uğurlar bunu deməyə əsas verir.
İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra bizim əsas vəzifəmiz şanlı hərbi Qələbəmizi siyasi müstəvidə də təsdiqləmək idi. Biz dərhal işə başladıq. Çünki yaxşı başa düşürdük ki, əgər biz siyasi sahədə bu Qələbəni təsdiqləməsək, bu Qələbəni dünya ictimaiyyətinə qəbul etdirməsək, müəyyən problemlərlə üzləşə bilərik. Dərhal fəal işə başladıq və hesab edirəm ki, bu gün - artıq müharibədən iki il keçəndən sonra tam əminliklə demək olar ki, müharibənin nəticələri dünya tərəfindən qəbul edilib. Azərbaycanın haqlı olması bir daha təsdiqlənib və müharibənin sonunda yaranmış vəziyyəti biz daha da möhkəmləndirməliyik, yəni, öz mövqelərimizi daha da gücləndirməliyik. Son iki il ərzində həm beynəlxalq əlaqələr müstəvisində, həm ölkə daxilində biz istədiyimizə nail ola bilmişik.
Bu gün sirr deyil ki, Azərbaycan dünyada çox etibarlı və ciddi tərəfdaş kimi tanınır. Azərbaycan o ölkələrdəndir ki, öz sözünü açıq deyir, müstəqil siyasət aparır. Əlbəttə ki, bunun təməlində həm hərbi gücümüz, həm də şanlı Qələbəmiz dayanır. Çünki mən bunun canlı şahidiyəm ki, müharibədən sonra onsuz da Azərbaycan siyasətinə olan müsbət münasibət daha da artdı, yəni, bizə olan rəğbət daha da artdı. Çünki dünyanın siyasi elitası yaxşı başa düşür ki, biz bu Qələbəni nəyin bahasına əldə etdik, hansı risklərə getdik, hansı qüvvələrlə mübarizə aparırdıq və bu gün də aparırıq. Yəni, müharibə bitsə də, mübarizə hələ davam edir və əminəm ki, biz qalib gələcəyik. Çünki biz haqq yolundayıq və bizim həm hərbi, həm siyasi gücümüz, o cümlədən iqtisadi müstəqilliyimiz gücümüzü əlbəttə ki, artırır.
Mən 2022-ci ilin yekunları ilə bağlı geniş danışsam, onda qalan suallara yer qalmayacaq. Hesab edirəm ki, ilk növbədə, bizim iqtisadi nailiyyətlərimiz haqqında demək lazımdır. Çünki bu, sıradan olan məsələ deyil. Dünya postpandemiya dövrünə hələ təzə-təzə uyğunlaşır. Bir çox ölkələrdə, o cümlədən Azərbaycanda kəskin qiymət artımı müşahidə olunur. Bizim də iqtisadiyyatımız dünya iqtisadiyyatının bir parçası olduğu üçün əfsuslar olsun ki, biz də bu mənfi təsirə məruz qalmışıq. Ancaq biz çalışırıq ki, dünya üçün bu böhranlı vəziyyəti xalqımız üçün sosial layihələrlə, sosial proqramlarla yüngülləşdirək. Bu yaxınlarda imzaladığım çox geniş sosial paket bir daha bunu göstərir. Yəni, müharibədən təzə çıxmış ölkə, özü də ərazisinin 20 faizi tamamilə dağılmış vəziyyətdə olan ölkə əgər sosial sahəyə bu qədər vəsait ayırırsa, deməli, bizim sosial siyasətimiz dəyişməz olaraq qalır və əlbəttə ki, bizim iqtisadi gücümüzü göstərir. Çünki biz bütün işləri öz hesabımıza edirik. Mən bunu artıq səsləndirmişəm. Biz müharibədən sonra heç kimdən yardım almamışıq. Sadəcə olaraq, iki ölkənin - Özbəkistanın və Qazaxıstanın prezidentləri Füzulidə iki məktəbin tikintisinə özləri təşəbbüs göstərmişlər. Bundan başqa biz heç bir yerdən bir manat yardım almamışıq. Ona görə iqtisadi müstəqillik mütləq güclənməlidir və keçən il bizim ümumi daxili məhsulumuz rekord həddə çatıb. Son dəqiqləşdirilmiş məlumata görə 134 milyard manata çatıb. Bu da təxminən 80 milyard dollara bərabər olan rəqəmdir. Əlbəttə ki, həm də xarici ticarət artıb, 50 milyard dolları ötüb. Xarici ticarətin müsbət saldosu 25 milyard dollar təşkil edir. Yəni, iqtisadiyyatla məşğul olanlar bilirlər ki, bu nə deməkdir və eyni zamanda, bizim xarici borcumuz azalıb. Həm mütləq rəqəmlərlə - 7 milyard dollardan aşağıdır, həm də ümumi daxili məhsula nisbətdə təbii ki, kəskin azalıb. Əgər keçən ilin əvvəlində xarici borcumuz ümumi daxili məhsulun 17 faizini təşkil edirdisə, keçən ilin yekunlarına görə bu, 9,5 faizə düşüb. Yəni, müqayisə üçün deyə bilərəm ki, bir çox inkişaf etmiş ölkələrdə bu, 100 faiz, hətta 130-150 faizdir. Bu nədir? Bu odur ki, biz iqtisadi cəhətdən müstəqilik, əgər biz indi istəsək, yenə də beynəlxalq maliyyə qurumları ilə kreditlərin cəlb edilməsi üzrə işlərə başlaya bilərik, əslində başlamışıq. Çünki həm Dünya Bankı ilə, həm Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankı ilə icraatda olan layihələr demək olar ki, başa çatır. Dünyanın hər iki aparıcı maliyyə qurumunun yüksəkvəzifəli nümayəndələri keçən il Bakıda olmuşlar və aparılan müzakirələr zamanı yeni istiqamətlər müəyyən edilib. Yəni, mən tam əminliklə deyə bilərəm ki, biz limitsiz xarici kreditlərin cəlb edilməsində heç bir problem görməyəcəyik. Amma hələ ki, buna böyük ehtiyac yoxdur. Ona görə iqtisadi və sosial sahə həmişə paralel getməlidir. O ölkələrdə ki, ancaq iqtisadi sahəyə diqqət verilir və sosial sahə kənarda qalır, orada insanlar iqtisadi islahatlardan çox böyük əziyyət çəkirlər. Bizim isə məqsədimiz ölkəni gücləndirmək və hər bir vətəndaşın həyatını daha da yaxşı etməkdir.
İctimai Televiziyadan Nərmin Salmanova: Cənab Prezident, 2022-ci il Azərbaycanda əhalinin maddi rifah halının gücləndirilməsi istiqamətində addımlarla, Sizin də qeyd etdiyiniz kimi, məhz irihəcmli sosial paketlərin tətbiq edilməsi ilə yadda qaldı. Bununla belə, dünyada yüksək qiymət artımı və inflyasiya müşahidə olunmaqdadır, təbii ki, bu da Azərbaycana təsirsiz ötüşmür. Bəs, bu təsirlərin azaldılması istiqamətində, xüsusilə də aztəminatlı əhalinin sosial rifah halının gücləndirilməsi, onlara dəstək verilməsi istiqamətində hansı addımlar atıla bilər?
Prezident İlham Əliyev: Bəli, mən qeyd etdiyim kimi, inflyasiya bu gün bütün dünyada ciddi bir problemə çevrilib. Hətta inkişaf etmiş Qərb ölkələrində ki, orada adətən inflyasiya bir faizdən, yəni, bir və maksimum 1,5 faizdən yüksək olmurdu, bu gün inflyasiya 10 faizi üstələyir. Azərbaycandakı inflyasiya idxal edilmiş inflyasiyadır. Çünki biz əlbəttə, dünya iqtisadiyyatının bir parçası olduğumuz üçün bir çox malları idxal edirik və bu istiqamətdə də çalışırıq ki, idxalı əvəzləyən yerli istehsal daha geniş vüsət alsın. Amma hələ təbii ki, idxaldan asılıyıq. Ona görə, əgər belə demək mümkündürsə, inflyasiya Azərbaycana idxal edilib. Keçən ilin nəticələrinə görə 13,9 faiz təşkil edib. Yəni, bu idxal edilmiş inflyasiya ilə bizim mübarizə imkanlarımız kifayət qədər məhduddur. Halbuki keçən il aparılan islahatlar nəticəsində, o cümlədən biznes mühitinin yaxşılaşdırılması, sağlam rəqabətin təşviqi, inhisarçılığa qarşı mübarizə, həmçinin gömrük sistemində olan pozuntuların aradan qaldırılması, kadr islahatları, əlbəttə ki, burada da müsbət rol oynayacaq. Ancaq bununla paralel olaraq, biz, ilk növbədə, qeyd etdiyiniz kimi, sosial rifah haqqında nəinki düşünməli idik, praktiki addımlar atmalı idik. Ona görə minimum əməkhaqqının 15 faiz artması əlbəttə ki, inflyasiyanın fəsadlarının yumşaldılmasına hesablanıbdır və minimum əməkhaqqı artıq 345 manata çatıbdır. Bu, bizi qane edir? Əlbəttə ki, yox. Amma biz imkan daxilində öz addımlarımızı atırıq. Çünki bir daha demək istəyirəm, bizim əsas xərclər istiqaməti Qarabağı və Şərqi Zəngəzuru bərpa etmək və ordu potensialımızı gücləndirməkdir. Bu iki əsas prioritet bizim üçün uzun illər prioritet kimi qalacaq.
Eyni zamanda, pensiyaçıların sosial təminatının yaxşılaşdırılması üçün minimum pensiya da 16,7 faiz artırıldı, 280 manata çatdı və bu proses davam etdiriləcək. Yəni, son illərin təcrübəsi onu göstərir ki, bu, bir dəfə atılan addım deyil, bu, müntəzəm olaraq atılan addımlardır və iqtisadi imkanlarımız artdıqca, əlbəttə ki, gələcəkdə də buna oxşar addımlar atılacaq.
Ünvanlı sosial yardımın verilməsi ilə bağlı çox böyük şəffaflaşdırma işi aparılmışdır. Əvvəlki dövrlərdə bu sahədə çox böyük pozuntulara yol verilmişdir. Ehtiyacı olmayan insanlara sosial yardım verilirdi və əlbəttə ki, bunun arxasında təmənna dayanırdı. Ehtiyacı olan insanların isə buna əli çatmırdı. Ona görə bu sahədə çox geniş təftiş işi aparılmışdır. Bu gün 60 minə yaxın ailə dövlətdən ünvanlı sosial yardım alır və ildən-ilə bu yardımın məbləği artır. Yəni, bu il bir ailəyə düşən müavinət təqribən 460 manat səviyyəsindədir və əlbəttə ki, il ərzində artacaq, o cümlədən orta aylıq əməkhaqqı da. Biz gözləyirik ki, bu il Azərbaycanda orta aylıq əməkhaqqı 900 manatdan çox olacaq. Beləliklə, sosial sahədə bu addımları ataraq həm ehtiyacı olan insanlara arxa-dayaq oluruq, eyni zamanda, biz öz siyasətimizə sadiqliyimizi göstəririk.
Bir istiqamət də şəhid ailələri və müharibə əlillərinə dəstəklə bağlıdır. Keçən il bu istiqamətdə də önəmli addımlar atılmışdır, bu kateqoriyadan olan 1500 ailəyə dövlət tərəfindən mənzillər verildi. 2021-ci ildə isə 3 min mənzil verildi. Bu il də ən azı 1500 mənzil veriləcək. Beləliklə, hələ növbədə duran bu kateqoriyadan olan insanların hamısına dövlət tərəfindən mənzillər veriləcək.
Məlumat üçün deyə bilərəm ki, bu günə qədər 13 min ailə bu imkanlardan faydalanıb. Bu da müharibə yaşamış ölkələr arasında, belə demək mümkündürsə, bir bizim yeniliyimizdir. Çünki bir çox ölkələrdə belə praktika yoxdur. Biz bunu nə üçün edirik? Çünki bu, o ailələr qarşısında bizim mənəvi borcumuzdur və bu borcu imkan daxilində yerinə yetirməyə çalışırıq.
İkinci Qarabağ müharibəsində əlil olmuş 379 hərbçi ən müasir protezlərlə təmin edilib. Cəmi iki il keçməsinə baxmayaraq, İkinci Qarabağ müharibəsinə aid olan bu proqram tam yerinə yetirilib. Bu proqramın icrası mətbuatda da işıqlandırılıb. Hər kəs görə bilir ki, bizim qazilərimiz hətta futbol oynaya bilirlər. Əl protezləri daha mürəkkəb texnologiyaya malikdir. Mənə verilən məlumata görə, ən müasir texnologiyadan olan əl protezlərinin əl tutma funksiyası təqribən 40-a çatır. Yəni, biz öz sağlamlığını itirmiş soydaşlarımıza maksimum dərəcədə kömək göstərməyə çalışırıq. Əlbəttə ki, bu, yüksək texnologiyalı protezlər olduğu üçün onlar vaxtaşırı dəyişdirilməlidir. Bütün bu proqramlar da gündəlikdədir.
Yəni, sosial sahə çoxşaxəli sahədir. Məsələn, biz buraya özünüməşğulluq proqramını da əlavə edə bilərik. Bu, həm sosial, həm iqtisadi sahədir. Çünki bu, kiçik biznesi təşviq edən sahədir. Ancaq mən buna daha çox sosial sahə kimi baxıram. Bir neçə il ərzində belə bir təşəbbüs irəli sürüldü. Çox böyük maraq doğurdu və bu gün 60 min ailə özünüməşğulluq proqramına cəlb edilib. Hətta biz beynəlxalq maliyyə institutlarını da bu proqrama cəlb etmişik. Bu, həm sosial, həm iqtisadi, həm iş yerlərini, yəni, bütün bu sahələri əhatə edən bir sahədir. Ona görə bu il də istisna olmayacaq. Çünki bir daha demək istəyirəm, Azərbaycan sosial dövlətdir və biz bunu sözlə yox, əməlimizlə təsdiqləyirik. İmkan daxilində bu il də bu proqramlar icra ediləcək.
Real Televiziyasından İlqar Mikayıloğlu: Cənab Prezident, 2022-ci il Azərbaycanın nəqliyyat, tranzit və logistika potensialını yüksəltdi. Rusiya-Ukrayna müharibəsini nəzərə alsaq, artıq yeni nəqliyyat istiqamətinə böyük ehtiyac var. Azərbaycandan keçən Orta Dəhliz və məhz Orta Dəhliz layihəsinin inkişafında çox vacib yeri olan Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı soruşmaq istərdim. Məhz bu məsələlərin reallaşma perspektivini və bu dəhlizin region üçün əhəmiyyətini necə qiymətləndirirsiniz?
Prezident İlham Əliyev: Biz nəqliyyat sahəsində layihələri uzun illərdir ki, icra edirik. Rusiya-Ukrayna müharibəsi bizim gördüyümüz işlərin əhəmiyyətini daha da artırmışdır. Ancaq bir daha demək istəyirəm, biz bu sahəyə uzun illərdir böyük vəsait qoyuruq, sərmayə qoyuruq. Beləliklə, Azərbaycan ərazisində həm Orta Dəhlizlə bağlı, həm Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizi ilə bağlı bütün əsas işlər yekunlaşıb. Sadəcə olaraq, biz indi dəmir yolunun bir hissəsini modernləşdiririk, xüsusilə Bakı-Yalama xəttini və ondan sonra Ələt-Astara xəttini də modernləşdirəcəyik. Çünki indiki vəziyyətdə dəmir yolunun imkanları gözlənilən yüklərin həcmi üçün məhduddur. Çünki biz hesab edirik ki, təkcə Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizi ilə Azərbaycan ərazisindən mərhələli qaydada 15 milyon tondan 30 milyon tona qədər yük daşına bilər. Yəni, bu, çox böyük rəqəmdir. Hazırda Azərbaycanın bütün tranzit imkanları bunun kiçik bir faizini təşkil edir. Ona görə Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizi Orta Dəhlizlə rəqabət apara biləcək layihədir. Nəzərə alsaq ki, Rusiya-Ukrayna müharibəsinin başlanmasından sonra siz də qeyd etdiyiniz kimi, bu, Rusiya üçün əsas prioritet məsələlərdən birinə çevrilib.
Orta Dəhlizə gəldikdə isə, bu istiqamətdə də biz ardıcıl siyasət aparırıq. Bildiyiniz kimi, beş il bundan əvvəl Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolunun açılışını etdik. Onu da bildirməliyəm ki, bu layihənin təşəbbüskarı da biz olmuşuq və bu layihənin icrası çox çəkdi. Çünki burada həm siyasi çətinliklər var idi, bəzi böyük Qərb ölkələri bu layihənin əleyhinə çıxış edirdilər və çox ciddi maneələr törədirdilər. Səbəbi də ondan ibarət idi ki, bu, Ermənistanı faktiki olaraq kənarda saxlayan bir layihədir. Yəni, ermənipərəstlik bu layihənin icrasında da özünü göstərdi. Yəni, biz bir neçə il itirdik. Digər problem maliyyə çatışmazlığı idi. Çünki bu layihəyə vəsait qoymaq istəyənlər yox idi. Beynəlxalq maliyyə qurumlarına etdiyimiz müraciətlər cavabsız qalmışdır. Sadəcə olaraq, biz neftdən ilkin gəlirləri əldə edəndən sonra artıq özümüz bu layihəyə böyük vəsait ayırdıq. Bildiyiniz kimi, Gürcüstana 775 milyon dollar kredit verilmişdir və bu layihə reallaşdı. Hazırda biz bu layihənin genişləndirilməsi ilə ciddi məşğuluq. Keçən il artıq göstəriş verilmişdir və büdcədən 100 milyon dollardan çox vəsait ayrılacaq, onun bir hissəsi artıq ayrılıb. Biz bu dəmir yolunun ötürmə qabiliyyətini indiki 1 milyon tondan 5 milyon tona qədər çatdıracağıq. Amma bu da kifayət etməyəcək. Düzdür, Qərb istiqamətində digər imkanlar da var, o cümlədən Gürcüstan limanları. Biz, əlbəttə ki, onlardan da istifadə edirik, o cümlədən limanların biri Azərbaycana məxsusdur. Amma yenə də gözlənilən yüklərin əgər həcminə nəzər salsaq, görərik ki, bu da çatmayacaq. Çünki keçən il mənim Orta Asiya ölkələrinin rəhbərləri ilə çoxsaylı görüşlərim olub və deyə bilərəm ki, hər bir görüşdə bu mövzu müzakirə edilirdi.
Orta Asiyadan gedən yüklər üçün də yeni yollar olmalıdır. Xəzər üzərindən keçən yol vaxt baxımından çox cəlbedicidir. Eyni zamanda, biz müştərək tarif siyasətini həyata keçirməklə bu yolu iqtisadi cəhətdən daha cəlbedici etməliyik. Hesab edirəm ki, burada da danışıqlar müsbət istiqamətdə gedir. Yəni, təkcə Orta Asiya ölkələrinin yükgöndərmə potensialını və oraya Avropa istiqamətindən gedən yükləri nəzərə alsaq görərik ki, hətta biz bütün bu layihələri icra etsək və genişləndirsək, yenə də çatmayacaq. Ona görə Zəngəzur dəhlizinin iqtisadi səmərəsi heç kimdə şübhə doğurmamalıdır. Əlbəttə, bizim üçün bu layihə təkcə iqtisadi və nəqliyyat layihəsi deyil, bu, bizim üçün strateji bir layihədir. Tam əminik ki, bu layihənin reallaşması bizim təbii hüququmuzdur. Ondan əlavə, bu layihənin reallaşması, eyni zamanda, 10 noyabr 2020-ci il üçtərəfli Bəyanatında da öz əksini tapıb. Düzdür, orada “Zəngəzur dəhlizi” sözü yoxdur. Çünki “Zəngəzur dəhlizi” terminini mən ondan sonra, necə deyərlər, geosiyasi leksikona daxil etdim. Ancaq orada açıq-aydın göstərilir ki, Azərbaycanın qərb rayonları ilə Naxçıvan Muxtar Respublikası arasında nəqliyyat bağlantısı olmalıdır və Ermənistan bunu təmin etməlidir. İndi Ermənistan bundan boyun qaçırmaq istəyir. Faktiki olaraq, üzərinə götürdüyü öhdəlikləri iki ildən çoxdur ki, yerinə yetirmir. Ancaq bu, bizi dayandırmayacaq. Yəni, bizim üçün bu, strateji layihədir və təkcə bizim üçün yox, bir neçə qonşu ölkə üçün və böyük coğrafiya üçün.
Ona görə nəqliyyat sahəsində bu günə qədər görülən işlər çox güclü zəmin yaradıbdır. Artıq görülən və bundan sonra görüləcək işlər, əlbəttə ki, bizim mövqeyimizi daha da gücləndirəcək. Çünki adətən açıq dənizə çıxışı olmayan ölkələr tranzit imkanlardan istifadə edə bilmirlər. Azərbaycan nadir ölkələrdəndir ki, açıq dənizə çıxışı yoxdur, ancaq artıq beynəlxalq logistika və nəqliyyat mərkəzinə çevrilib. Bizim infrastrukturumuz - dəmir yolları, hava limanları, Ələt Beynəlxalq Dəniz Limanı və digər nəqliyyat infrastrukturu, Xəzərdə ən böyük donanma və eyni zamanda, bizim donanmamız Qara dənizdə də işləyir. Mənim göstərişimlə bizim Qara dənizdəki donanmamızda gəmilərin sayı artırılacaq. Yəni, çox böyük nəqliyyat bazarında Azərbaycan ciddi aktora çevrilib. Əlbəttə ki, Zəngəzur dəhlizinin reallaşması tarixi zərurətdir. Ona görə mən dedim ki, Ermənistan istəsə də, istəməsə də bu, reallaşacaq. Yəni, bunu Ermənistanda yenə növbəti təhdid kimi qəbul edirlər, halbuki belə fikrim yox idi. Sadəcə olaraq, bu, qaçılmazdır. Bu, gec-tez olacaq. Əlbəttə, biz istəyirik ki, tez olsun və daha tez olsun.
İlqar Mikayıloğlu: Zəngəzurla bağlı bir məqama da toxunmaq istərdim. Ötən ilin əvvəlində bizə verdiyiniz müsahibədə Naxçıvanda əcdadlarınızın məzarlarını ziyarətlə bağlı suala cavab olaraq demişdiniz ki, bu faktı Şuşanın azad edilməsindən sonra Ulu Öndərin məzarının ziyarətinin davamı hesab etməkdə doğru düşünürük və sitat kimi həmin məqamı istərdim deyim. Siz demişdiniz ki, “Bəli belədir, mən təşəkkür edirəm ki, siz bunu belə qəbul etdiniz. Bəli, məhz bu idi mənim ürəyimdə olan fikirlərim və ürəyimdə olanları mən hələ ki, deməyəcəyəm”. İndi icazə verin soruşum, məhz Qərbi Azərbaycan İcması ilə bağlı görüşdə dedikləriniz məhz ürəyinizdə olan idi, yoxsa hələ də demədiyiniz nələrsə var?
Prezident İlham Əliyev: Yox, prinsipcə mən hesab edirəm ki, yavaş-yavaş bu mövzu ilə bağlı biz gərək öz fikirlərimizi bölüşək. Qərbi Azərbaycan İcması ilə görüş əsnasında hesab edirəm ki, ilin əvvəlində gətirdiyiniz o sözlərimin davamı olaraq bir qədər daha dərinə getdik. Bu gün sirr deyil ki, Qərbi Azərbaycan İcması uzun illər deportasiyaya məruz qalmış İcma kimi öz hüquqlarından məhrum idi. Əlbəttə ki, Qarabağ dərdi, problemi olan yerdə Qərbi azərbaycanlıların hüquqlarından danışmaq bəlkə də vaxtından əvvəl atılan bir atəşə bənzəyə bilərdi. Amma bu gün hesab edirəm ki, biz tam haqlı olaraq bu mövzunu artıq beynəlxalq arenaya çıxarmışıq. Mənim tövsiyələrim, yəni, dekabrın 24-də verdiyim tövsiyələr yerinə yetirilir. Xüsusi işçi qrupu yaradılıb, verdiyim bütün tapşırıqlar və eyni zamanda, yerlərdən gələn təkliflər əsasında biz vahid konsepsiya üzərində işə başlamışıq. Əlbəttə ki, Qərbi azərbaycanlılar öz dədə-baba torpaqlarına qayıtmalıdırlar, bu, onların hüququdur, bütün beynəlxalq konvensiyalar bu hüququ onlar üçün tanıyır. Biz də Azərbaycan dövləti olaraq əlimizdən gələni etməliyik ki, bu hüququ təmin edək. Yenə də mən orada da İcmanın nümayəndələri ilə görüş zamanı demişdim ki, biz bunu sülh yolu ilə etmək istəyirik və əminəm ki, buna nail olacağıq. Çünki bu gün bizim məkanda, ümumiyyətlə, Avrasiya məkanında monodövlətlər yoxdur və Ermənistan üçün də yaxşı olar ki, necə deyərlər, bu monodövlət damğasını öz üzərindən götürsün. Bunun ən yaxşı və ən ədalətli yolu Qərbi azərbaycanlıların öz doğma torpaqlarına qayıtmalarıdır.
Mən, eyni zamanda, İcmanın nümayəndələri ilə görüş zamanı demişdim ki, onların deportasiyadan sonra boşaltdıqları kəndlərdə demək olar həyat yoxdur. İndi videogörüntülər var, digər sənədlər var, o kəndlərə gedənlər var. Görürlər ki, orada hər şey dağıdılıb və həyat yoxdur. Ona görə onların oraya qayıtmaları onların evlərini zəbt etmiş, başqa yerlərdə - Qarabağdakı kimi zəbt etmiş ermənilərə də problem yaratmayacaq. Çünki onların oraya qayıtmaları orada yaşayan ermənilərin oradan çıxarılması demək deyil. Çünki o kəndlər boşdur və biz, əlbəttə ki, əlimizdə olan bütün imkanlardan istifadə edəcəyik. Necə ki, vaxtilə Qarabağ mövzusu bütün Azərbaycan xalqını birləşdirdi və biz istəyimizə nail olduq, eyni yanaşmanı burada da görməliyik. Əlbəttə, burada media nümayəndələrinin fəaliyyətinə böyük ehtiyac var - həm ölkə daxilində, həm xaricdə. Mən bu barədə də fikirlərimi bildirmişəm. Yəni, çox geniş proqram hazırlanır.
Bir şeyi də demək istəyirəm, bizim bütün proqramlarımız bütün sahələrdə bir qayda olaraq icra edilir. Biz heç vaxt reallaşması mümkün olmayan təşəbbüslərlə çıxış etmirik. Ona görə bu sahədə də artıq proqramın üzərində iş gedir. Əminəm ki, biz buna da nail olacağıq və tarixi ədaləti bərpa edəcəyik.
CBC Telekanalından Sənan Rzayev: Cənab Prezident, keçən il Azərbaycan tərəfindən Avropanın, Avropa İttifaqının enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsinə kömək göstərilməsi yolunda daha bir neçə addım atılıb. İyulun 18-də Avropa Komissiyasının Prezidenti Ursula Fon der Lyayen Bakıda oldu. Azərbaycan ilə Avropa İttifaqı arasında energetika sahəsində strateji tərəfdaşlıq haqqında Memorandum imzalandı. Cənab Prezident, bilmək istərdim, Siz həmin ideyanın reallaşdırılması sürətini bütövlükdə necə qiymətləndirirsiniz və bu Memorandum, bu əməkdaşlıq həm Azərbaycana, həm də Avropa İttifaqına istər cari ildə, istərsə də qarşıdakı ildə nələr vəd edir?
Prezident İlham Əliyev: Bu, Azərbaycanın neft-qaz sahəsinin inkişafında əlamətdar hadisədir. Əlbəttə, Avropa Komissiyasının Prezidentinin səfəri Avropa Komissiyasının və şəxsən xanım Ursula Fon der Lyayenin bu məsələyə ayırdığı diqqətə dəlalət edir. Son illərdə enerji təhlükəsizliyi məsələləri dünya gündəliyində əsas yerlərdən birini tutub. Bu o deməkdir ki, həmin məsələ daim beynəlxalq təşkilatların, ən nüfuzlu müxtəlif beynəlxalq forumların gündəliyində olub və Azərbaycanın neft-qaz sənayesi layihələrini necə reallaşdırması həmişə tərəfdaşlarımızın böyük hörmətini qazanıb. Lakin Rusiya-Ukrayna müharibəsi başlayandan sonra, əlbəttə, ola bilsin başqa məsələlər enerji təhlükəsizliyi məsələlərini geridə qoyub və Avropada gündəlikdə birinci yeri tutub. Bu, izah ediləbiləndir. Əlbəttə, Azərbaycanın enerji resurslarına maraq əhəmiyyətli dərəcədə artıb. Hərçənd bundan əvvəl də belə bir fikir bərqərar olmuşdu ki, Azərbaycan çox ölkələr, o cümlədən Avropa İttifaqının üzvü olan ölkələr üçün etibarlı tərəfdaşdır. Azərbaycanın imkanları artırdı və biz, necə deyərlər, evdə işlərimizi uğurla görür, daha sərfəli bazarlara istiqamətlənirdik. Təbii ki, Cənub Qaz Dəhlizi istifadəyə veriləndən sonra biz, o cümlədən Avropa İttifaqı ölkələrinə də qaz ixrac etməyə başladıq. Nəzərə alırdıq ki, biz həm “Şahdəniz” yatağından, həm də başqa yataqlardan əlavə hasilat gözləyirik. Məsələn, əgər bütün işlər plan üzrə getsə, bu il “Abşeron” yatağından, gələn il isə, əgər yenə, hər hansı fors-major maneələr olmasa, 2024-cü ildə biz “Azəri-Çıraq-Günəşli” yatağından belə adlandırılan “dərin qaz” (“deep gas”) hasilatına başlamağı planlaşdırırıq.
Yəni, potensial var, Azərbaycanın təsdiq edilmiş ehtiyatları məlumdur, mən onları dəfələrlə bildirmişəm – 2,6 trilyon kubmetr, lakin əminəm ki, bundan qat-qat çox olacaq. Çünki bizim neft yataqlarında fəaliyyət təcrübəmiz göstərir ki, qazma işləri davam etdikcə, ilkin qiymətləndirmələrlə müqayisədə ehtiyatların həcmi çoxdur, Azərbaycanın qaz sahəsi azı 100 il beynəlxalq bazarlara öz ehtiyatlarını tədarük edəcək, yəni, texnologiyalar inkişaf etdikcə, hasilat imkanları artacaq. Buna görə də 2,6 trilyon kubmetr bizim potensialımızın təsdiqlənmiş minimal həcmidir. Qaz kəmərlərinin hamısının inşa edilməsini nəzərə alsaq, təbii ki, Avropa İttifaqı ilə biz tədarükün artırılmasını hədəfləmişik. Lakin bundan ötrü, əlbəttə, hasilata investisiya qoyulması zəruridir və biz bunu edirik, bundan ötrü mövcud qaz kəmərlərinin genişləndirilməsi zəruridir. Ona görə ki, həm TANAP, həm də TAP kəmərləri bizim kontrakt bağladığımız həcmlər üçün nəzərdə tutulub. Biz belə qısa perspektivdə Avropaya tədarükün iki dəfə artırılmasına ehtiyac olacağını nəzərə almamışıq. Yəni, xanım Ursula Fon der Lyayen ilə imzalanmış sənəddə məhz bu məqam nəzərdə tutulur.
Əlbəttə, bu Memorandumun icrası kifayət qədər uğurla davam edir. Əgər biz 2021-ci ildə Avropaya 8 milyard kubmetrdən bir qədər çox qaz tədarük etmişdiksə, bu il 12 milyard kubmetrə yaxın olacaq. Bütövlükdə bu il 24 milyard kubmetrə yaxın ixrac gözlənilir. Buna görə də biz qaz bazarında, o cümlədən Avropa bazarında artıq ciddi aktora çevrilirik. Artıq indi TANAP-ın və TAP-ın buraxıcılıq qabiliyyətinin iki dəfə artırılması barədə düşünürük. Əlbəttə, bundan ötrü tərəfdaşlarımızla məsləhətləşmələr aparılır. TANAP layihəsinə gəldikdə, burada işlər asandır, çünki biz bu layihənin əsas iştirakçısı – şeyeholderiyik və əsas maliyyə yükü bizim üzərimizə düşəcək. TAP layihəsində bizim payımız 20 faizdir, buna görə orada, əlbəttə, konsensusa nail olmaq məsələləri üzərində daha çox işləməli olacağıq. Biz neft-qaz sahəsinə aid layihələrə həmişə strateji baxımdan yanaşmışıq, çünki başa düşürdük ki, qaz kəmərləri və neft kəmərləri reallaşdırılmasa, biz öz resurslarımızla sanki qapalı məkanda qalacağıq.
Beynəlxalq enerji şirkətləri, ilk növbədə, məsələnin iqtisadi tərəfinə – nə vaxt sərmayə qoymaq, nə vaxt genişlənmək lazım olmasına baxırlar. Yəni, beynəlxalq enerji şirkətlərindən onların beş il sonra lazım olacaq layihəyə milyardlarla sərmayə qoyacağını gözləmək düzgün deyil. Buna görə biz burada öz strateji təsəvvürlərimizi, - indiyə qədər bu məsələdə heç vaxt yanılmamışıq, - tərəfdaşlarımızın iqtisadi imkanları və iqtisadi siyasəti ilə uzlaşdırmağa çalışırıq və indi bu istiqamətdə işləyirik.
Yunanıstan-Bolqarıstan interkonnektorunun istifadəyə verilməsindən sonra yeni perspektiv istiqamətlər açılır, artıq açılıb. Azərbaycan qazı Bolqarıstan bazarına, bu ildən etibarən həm də Rumıniya bazarına daxil olur. Yəni, mahiyyət etibarilə biz Nabucco layihəsinin müəyyən versiyasına yaxınlaşırıq. Yadınızdadırsa, bu layihə barədə illər boyu çox fəal diskussiyalar gedirdi, lakin sonradan ona ehtiyac olmadı. Əslində, indi interkonnektorlar şəbəkəsinin, məsələn, Yunanıstan-Bolqarıstan interkonnektorunun yaradılması işləri çox fəal gedir. Mən onu da bilirəm ki, Serbiyanı ümumi sistemlə birləşdirəcək interkonnektor üzərində iş gedir və o cümlədən Serbiya ilə qaz tədarükünə dair danışıqlar aparılır, bu şəbəkənin yaradılması bizim qaz ehtiyatlarımızı həmin bazara yönəltməyimizə imkan verəcək. İonika-Adriatik dənizi layihəsi reallaşdırılsa, bu layihə hazırda Azərbaycan qazını almayan daha üç Balkan ölkəsini əhatə edəcək.
Biz Albaniyanın qazlaşdırılması barədə fəal danışıqlara başlamışıq. Bu halda Albaniya yalnız tranzit ölkədir, bu ölkədə qaz şəbəkəsi yoxdur və bu iş kifayət qədər xərc tələb edir. Bu halda biz yaxın dostlar və tərəfdaşlar kimi öz xidmətlərimizi təklif etmişik və hazırda qazlaşdırma yerlərinin seçilməsinin, ilk növbədə, hansı şəhərlərin qazlaşdırılmasının razılaşdırılması məsələsinə dair iş aparılır.
Beləliklə, Avropanın, Balkanların, Qərbi Avropanın energetika xəritəsinə geniş nəzər salsaq, bu xəritə birmənalı olaraq müxtəlif arteriyalarla birləşir və bu, həm bizə, həm də onlara uzunmüddətli strategiyanı planlaşdırmaq imkanı verir. Əlbəttə, Avropa ölkələrinin çoxunun belə adlandırılan “yaşıl keçid” proqramını da unutmaq olmaz. Bu halda müəyyən müddətdən sonra mədən yanacağından imtina edilməsi nəzərdə tutulur. Lakin mənim müşahidələrimə görə hazırda Avropa qaz bazarındakı meyillər, - əlbəttə, bu proqram qüvvədədir, - enerji təhlükəsizliyi ilə bağlı mövcud vəziyyət Avropa strukturlarını enerji təhlükəsizliyinə daha realist mövqedən yanaşmağa sövq edəcək. Buna görə də əminəm ki, uzunmüddətli perspektivdə qazdan və neftdən imtina edilməsi gözlənilmir.
Xəzər Televiziyasından Nigar Mahmudova: Mən də enerji mövzusunu davam etdirmək istəyirəm. Siz artıq Azərbaycanın enerji potensialına tələbatın artması və bütün bunların bizim üçün yeni imkanlar açmasını qeyd etdiniz. Hansı yeni imkanlar açılır? Yəqin ki, burada, sadəcə, iqtisadi deyil, həm də Azərbaycanın siyasi olaraq da gücləndirilməsindən söhbət gedir. İstərdim, bu barədə Sizin fikirlərinizi eşidək, cənab Prezident.
Prezident İlham Əliyev: Yeni imkanlara gəldikdə, prinsip etibarilə mən əvvəlki sualda bu barədə cavab verdim. Daha nə etmək olar? Əlbəttə ki, biz indi bir neçə ölkə ilə enerji sahəsində danışıqlara başlamışıq. O ölkələr ki, əvvəllər bizim tərəfdaşlarımız deyildi. Rusiya-Ukrayna müharibəsinə qədər nəzərdə tutulmuş bütün layihələr demək olar ki, plan üzrə gedirdi. Hər il Bakıda keçirilən “Cənub Qaz Dəhlizi”nin Məşvərət Şurasında artıq Cənub Qaz Dəhlizinin sonuncu seqmenti olan TAP layihəsinin də uğurla başa çatması ilə bağlı fikir mübadiləsi aparılırdı. Ancaq gələn ay keçiriləcək növbəti “Cənub Qaz Dəhlizi”nin Məşvərət Şurasında yeni mövzular müzakirə olunacaq və iştirak edən ölkələrin sayı da artacaq. Məsələn, biz hesab edirdik ki, TANAP layihəsinin başa çatması faktiki olaraq bu sahədə bizim əsas işlərimizin də başa çatması deməkdir. Ondan sonra, sadəcə olaraq, mövcud infrastrukturdan istifadə edərək öz qaz resurslarımızı ixrac etməliyik. Amma baxın görün, Rumıniya tərəfinin xahişi əsasında artıq yanvar ayından biz Rumıniyaya qaz ötürməyə başlamışıq. Çünki il ərzində Rumıniyanın energetika naziri iki dəfə Azərbaycana gəlmişdi və ilin sonunda mənim Rumıniyaya səfərim baş tutmuşdu. Bu arada bizim müvafiq qurumlarımız danışıqlar aparırdılar və interkonnektor artıq işə düşəndən sonra texniki imkan yaratdı. Əlbəttə ki, texniki imkan olmadan biz qaz ixracatımızın coğrafiyasını genişləndirə bilmərik və texniki imkanlar Avropa məkanında bizim səlahiyyətimizin çərçivəsində deyil. Yəni, Avropa ölkələri özləri bunu edirlər və nə qədər çox bağlantı olarsa, bizim o qədər də çox potensial müştərilərimiz olacaqdır.
Mən indi vaxtından əvvəl nəyisə elan etmək istəmirəm, ancaq Rusiya-Ukrayna müharibəsi başlayandan sonra bizə 10-dan çox ölkədən müraciətlər daxil olmuşdur. O ölkələrdən ki, indi bizim qazımızı alırlar və istəyirlər əlavə qaz təchizatı təmin edilsin və o ölkələrdən ki, heç vaxt bizdən qaz almırdılar, amma onlar da bu proqrama qoşulmaq istəyirlər. Təbii ki, burada Azərbaycanın rolu artır və biz də, əlbəttə, bundan istifadə etməliyik. Biz heç vaxt qaz və neft sahəsindəki siyasətimizi ümumi siyasi kontekstin əsas amilinə çevirməmişik. Çünki biz hesab edirik ki, siyasət ayrı, bu ayrı. Amma indi dünyada enerji siyasəti ümumi geosiyasi vəziyyətlə tamamilə vəhdət təşkil etdiyi üçün bu amili də inkar etmək olmaz. Əlbəttə, bizim həm iqtisadi, həm siyasi önəmimiz artır və əgər Avropanı qidalandıran qaz kəmərlərinə baxsaq görərik ki, onların sayı o qədər də çox deyil. Yəni, mövcud təchizatçılar, sadəcə olaraq, qaz hasilatını artırırlar, çünki Avropada böyük tələbat var. Yeni təchizatçılar arasında isə Azərbaycan təkdir. Nəzərə alsaq ki, bizim çox böyük resurs bazamız var, artıq infrastrukturumuz var və Avropa İttifaqı ilə təkcə energetika sahəsində yox, bütün sahələrdə çox fəal əməkdaşlığımız var, əlbəttə ki, diqqət Azərbaycan üzərinə yönəldilir. Əlbəttə, biz öz məsuliyyətimizi də dərk edirik və çalışırıq ki, yeni tərəfdaşlar üçün də etibarlı tərəfdaş olaq.
İlqar Mikayıloğlu: Cənab Prezident, 2022-ci ildə Transxəzər qaz kəməri ilə bağlı mütəmadi olaraq mülahizələr səslənirdi, fikirlər, bəyanatlar verilirdi. Amma reallıqda, əslinə qalsa, bu məlumatların əsasında nə durur və bizim mövqeyimiz bu istiqamətdə nədən ibarətdir?
Prezident İlham Əliyev: Transxəzərlə bağlı uzun illər müzakirələr gedir, amma hələ ki, heç bir nəticə yoxdur. Transxəzər kəmərinin ümumi ötürmə qabiliyyəti 30 milyard kubmetr qaza hesablanıb. Burada bu layihənin icrası üçün bir neçə əsas məsələ var, onlardan biri bu layihəni kimin maliyyələşdirəcəyidir. Çünki bizim layihələrə gəldikdə, istər Bakı-Tbilisi-Ceyhan olsun, istər Cənub Qaz Dəhlizi, burada hər şey aydın idi. Azərbaycan liderliyi öz üzərinə götürmüşdür, ölkələrdən və şirkətlərdən ibarət komanda şəklində bir qrup yaratmışdır, beynəlxalq maliyyə qurumlarını cəlb etmişdir. Cənub Qaz Dəhlizinin maliyyələşdirilməsində görün, hansı qurumlar iştirak edib - Dünya Bankı, Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankı, Asiya Bankı, Avropa İnvestisiya Bankı və Avropa İnfrastruktur və İnvestisiya Bankı - dünyanın ən aparıcı maliyyə qurumları. Bunlar, eyni zamanda, şirkətlər və Azərbaycan ölkə olaraq öz vəsaitini qoyub bu layihəni həyata keçirib. Transxəzər layihəsi ilə bağlı hələ ki, aydınlıq yoxdur. Yəni, kim bu layihəni irəliyə aparacaq, bunun maliyyə tutumu nədən ibarət olacaq. Bunu hesablamaq üçün texniki-iqtisadi əsaslandırma hazırlanmalıdır. Bunu hazırlamaq üçün gərək şirkətlər cəlb edilsin. Yəni, bu, bir gündə, bir il ərzində həll olunan məsələlər deyil. Əgər bu gün bu layihəyə start verilsə, bir neçə il ərzində, sadəcə olaraq, araşdırmalar aparılmalıdır - geoloji araşdırmalar, ekoloji araşdırmalar, texniki imkanlar, maliyyə tutumu - bütün bunlar açıq suallardır. Mən hesab edirəm ki, bu suallara cavab vermədən Transxəzər layihəsi haqqında danışmaq yersizdir. Biz ölkə olaraq həmişə bu layihəni dəstəkləmişik və mən bunu bir neçə dəfə açıq bəyan etmişəm ki, bəli, əgər bizə müraciət olarsa, biz öz imkanlarımızı təqdim etməyə, mövcud infrastrukturumuzu və digər lazımi məsələləri həll etməyə hazırıq. Amma biz bu layihənin təşəbbüskarı ola bilmərik, çünki bu, bizim qazımız deyil.
Bununla paralel olaraq, hətta bütün sadaladığım məsələlər öz həllini tapsa, ikinci mərhələdə digər məsələ ortalığa çıxacaq. Tutaq ki, Transxəzər qaz kəməri inşa edildi, Azərbaycan sahilinə qədər gətirildi, ondan sonra nə olacaq? Hansı yollarla Avropa istiqamətinə göndəriləcək? TANAP-la? Yəni, TANAP-ın bu gün cəmi 16 milyard kubmetr buraxılış imkanı var. Onun da demək olar ki, hamısını indi Azərbaycan qazı ilə biz təmin etmişik. TANAP-ın imkanlarının iki dəfəyədək genişləndirilməsi yenə də Azərbaycan qazına bağlıdır. Çünki biz növbəti 5-6 il ərzində, əgər hər şey plan üzrə gedərsə, minimum 10 milyard kubmetr əlavə qaz hasil edə bilərik. Əlbəttə ki, bunun yeganə yolu TANAP və ondan sonra dediyim kimi, interkonnektorlar vasitəsilə. Yəni, Azərbaycan ərazisindən sonra nə olacaq? Yəni, Azərbaycan ərazisində yeni kəmərmi tikiləcək? Ola bilər. Kim bunu tikəcək? Ona görə bunlar hamısı açıq suallardır. Transxəzər qaz kəməri mövzusu uzun illərdir ki, siyasiləşdirilir. Mən bunun əleyhinəyəm. Çünki mən həmişə real layihələr üzərində işin aparılmasının tərəfdarı olmuşam. Bütün bu suallara cavab veriləndən sonra əlbəttə ki, bu layihə həyata keçirilə bilər. Çünki prinsip etibarilə mən hesab edirəm ki, bu layihə iqtisadi cəhətdən səmərəli ola bilər, amma texniki-iqtisadi əsaslandırma gərəkdir, əlbəttə, bu təsdiqlənməlidir. Qazın sahibi istehlakçılarla kontraktlar imzalamalıdır, hansı qiymətə satılacaq. Çünki məsafə nə qədər uzun olsa, bir o qədər də xərclər artır. Amma yenə də biz həmişə bu layihəyə siyasi dəstək vermişik. Əgər bizə bu layihə ilə bağlı müraciət olunarsa, əlimizdən gələni edəcəyik ki, kömək göstərək.
Sənan Rzayev: Cənab Prezident, icazə versəniz mən qazın qiyməti və enerji sektoru barədə sualı bir qədər davam etdirmək istərdim. Siz əvvəlki suallara cavab verərkən bizim qaz ehtiyatlarının həcmi məsələsinə, xüsusi halda Balkanlarda və Avropada planlarımıza ətraflı toxundunuz. Bu, məsələnin bir tərəfidir. Digər tərəfdən, son vaxtlar xarici mətbuatda qəribə mülahizələr yayılır ki, guya Azərbaycan Rusiya qazını sonradan Avropaya, dünya bazarlarına ixrac etmək məqsədilə alır və sair. Bununla əlaqədar bilmək istərdim, əvvələn, bu informasiya barədə Siz nə fikirdəsiniz və Sizin fikrinizcə belə düşünənlər nəyi rəhbər tuturlar?
Prezident İlham Əliyev: Mənim fikrimcə, bu, informasiya manipulyasiyasıdır və belə düşünməyim üçün hər cür əsas var. Deməliyəm ki, ilk dəfə bunu Almaniyanın sabiq kansleri və Rusiya enerji şirkətlərindən birinin keçmiş rəhbərlərindən olan cənab Şröder bəyan etmişdi. Sonra bu versiya mətbuatda yayıldı və təbii ki, əleyhdarlarımız onu sevinclə qarşıladılar, bizi guya hansısa haqsız oyun aparmaqda ittiham etməyə çalışdılar. Bu, hər cür məntiqə tamamilə ziddir. Hətta elementar olaraq bizim ixracın həcminə nəzər salsaq, aydın görünür ki, bu barədə söhbət ola bilməz. Bəli, biz Rusiyadan qaz alırdıq, bu, çoxdan olub, o vaxt mən hələ sənaye şirkətində işləyirdim. Bu, sərfəli idi. O vaxt bizim öz qazımız kifayət etmirdi və biz elektrik enerjisi istehsalında mazutdan istifadə etməməkdən ötrü, yəni, daha çox fayda əldə etmək üçün qaz alırdıq. Əlbəttə, mazutla işləyən elektrik stansiyaları ətraf mühiti çirkləndirir. Bu gün bizim bütün elektrik stansiyaları ya qaz ilə, ya da su və qismən bərpaolunan başqa mənbələrlə işləyir. Bir də ki, səhv etmirəmsə, 2006-cı və ya 2007-ci ildə qiymətlərin kəskin şəkildə - praktiki olaraq iki dəfə artması səbəbindən Rusiyadan qaz alınması dayandırılıb. O vaxt bizə dedilər ki, qiymət iki dəfə yüksək olacaq. Özü də bu qiymət Qərbi Avropa ölkələrindəki qiymətlə müqayisədə yüksək idi və satış həcmi dörd dəfə azaldılacaq. Biz 4 milyard kubmetr qaz alırdıq, amma bizə “Qazprom”un adından bəyan etdilər ki, indi bizə yalnız 1 milyard kubmetr qaz tədarük edə bilərlər. Bu söhbət ilin sonunda, noyabr ayında, ölkənin enerji balansı artıq təsdiq ediləndən sonra olmuşdu. Yəni, bu vəziyyətdə qərar qəbul etmək üçün cəmi bir ay vaxtımız qalırdı. Gözlənilən 4 milyard kubmetr əvəzinə cəmi 1 milyard kubmetr ala bilərdik. Lakin biz vəziyyətdən çıxdıq. Özü də, necə deyərlər, hər zərərdə bir xeyir olur. Bu vəziyyət bizi öz ölkəmizdə hasilata diqqəti artırmağa məcbur etdi və biz Rusiyadan qaz almağa son qoyduq. O vaxtdan təqribən 15 il keçib.
İndi söhbət Rusiyadan 1 milyard kubmetr qaz almaq barədə gedir. Ötən ilin sonunda kontrakt bağlanıb və keçən müddətdə həmin həcmin heç yarısını da almamışıq. Biz bunu nə üçün edirik? Bəli, bizdə istehlak artır, əhali artır. Kifayət qədər ehtiyat olmayan vaxtlarda tam gücü ilə işləməyən müəssisələr – metanol zavodu, karbamid zavodu, neft-kimya müəssisələri indi tam gücü ilə işləyir. Təkcə keçən il Azərbaycanda istehsalın və ixracın həcminə nəzər salsaq görərik ki, biz 22 milyard kubmetr qaz ixrac etmişik və mənim fikrimcə, cəmi 200 və 300 milyon kubmetr, yəni bir faiz idxal etmişik. Bu il 24 milyard kubmetr qaz ixrac edəcəyik və həmin 1 milyarddan qalan hissəni idxal edəcəyik. Yəni, bizim guya Rusiyadan qaz alıb onu sonradan satacağımız barədə ya diletantlar, ya da provokatorlar danışa bilərlər. Ona görə də düşünürəm ki, bu halda biz belələrinin hər ikisi ilə üzləşirik. Bununla belə, Azərbaycana daim qara yaxmaq, bizim rolumuzu, əhəmiyyətimizi azaltmaq cəhdləri yeni məsələ deyil. Yadımdadır, bir vaxtlar deyirdilər ki, Azərbaycanın nefti yoxdur, Bakı-Tbilisi-Ceyhan kəməri çəkilməyəcək, sonra deyirdilər ki, Azərbaycanın qazı yoxdur, indi də deyirlər, qoy desinlər. Biz öz işimizi görmüşük və bu işi uğurla görürük.
Tofiq Abbasov: Cənab Prezident, ötən ilin strateji mahiyyətə malik hadisələrindən biri də o idi ki, dekabrın 17-də Sizin iştirakınızla Buxarestdə dördtərəfli Saziş imzalandı. Söhbət Strateji Tərəfdaşlıq Sazişindən gedir ki, orada Azərbaycan, Gürcüstan, Rumıniya və Macarıstan bizim ərazimizdə yaşıl enerjinin istehsalını, sonra artmasını və eləcə də ötürülməsini artıq nəzərdə tuturuq. Bu hadisənin arxasında mən deyərdim ki, böyük bir multiplikativ effekt özünü əks etdirir. İlk növbədə, biz öz enerji siyasətimizin şaxələndirilməsinin yeni indeksini demək olar ki, gündəmə gətirdik. Sonra yeni əməkdaşlıq formatını yaratdıq. Çünki məndə olan məlumata görə, o Saziş Bakıda da olub və bizim tərəfdaşlar, yəni, Gürcüstan da, Macarıstan da, Rumıniya da, onlar çox böyük razılıqla o sənədi qəbul etmişdilər. Mən istərdim ki, ilk növbədə, bu məsələnin icra perspektivinə Siz münasibət bildirəsiniz və digər tərəfdən də əgər hər şeyi biz öz adı ilə çağırmalı olsaq, bayaq Siz ermənipərəstlik amilinin siyasətdə yerindən danışdınız. Sirr deyil ki, Fransa çox cidd-cəhdlə çalışırdı Rumıniyanı da anti-Azərbaycan, belə deyək, cəbhəsinə cəlb etsin və hətta nəzərə almışdılar ki, guya Qərb mətbuatı bu haqda yazmışdı ki, Ermənistana Qara dəniz vasitəsilə və Rumıniyanın ərazisindən istifadə etmək şərti ilə silah-sursat göndərsinlər. Demək olarmı ki, ikinci məqamda bizim diplomatiyanın bu uğuru həmin o dağıdıcı planın qarşısını aldı və onu darmadağın etdi?
Prezident İlham Əliyev: Bu layihəyə gəldikdə, əlbəttə, bunun mahiyyəti hələ ki, tam geniş təhlil edilməyib. Çünki bu, bir yenilik oldu və bir çoxları üçün gözlənilməz oldu. Əlbəttə ki, biz bu layihə üzərində işləməyə başlayanda çox açıq-aydın görürdük ki, onun reallaşması üçün hansı addımlar atılmalıdır. Ona görə biz bu layihəyə qoşulandan sonra faktiki olaraq bu layihə gerçəkləşməyə başlamışdır. Çünki bir fikir, bir ümumi konsepsiya olaraq bu layihə artıq uzun illər idi ki, mövcud idi. Hətta texniki-iqtisadi əsaslandırma da aparılır və ilkin variantda o layihənin ötürmə qabiliyyəti bir min meqavat elektrik enerjisinə hesablanmışdır. Biz layihəyə qoşulandan və bütün təhlil işlərini aparandan sonra təklif etdik ki, bir halda biz buna qoşuluruq, bunu daha genişmiqyaslı şəkildə həyata keçirək. Təklif etdik ki, 1000 meqavat yox, 4 min meqavat səviyyəsində olsun. Çünki onsuz da xərclər böyük olacaq, onsuz da kabel çəkiləcək. Ona görə daha çox imkanı olan kabeli çəkməklə biz daha böyük nailiyyətlərə çata bilərik. Bu layihənin həyata keçirilməsi, eyni zamanda, Azərbaycana olan investisiya marağından doğur. Çünki bizim hazırda bu qədər elektrik enerjisini ixrac etmək imkanlarımız yoxdur. Biz ixrac edirik, bizim orta hesabla ixrac imkanlarımız təqribən 1000 meqavat ətrafındadır. Ancaq hazırda Azərbaycanda reallaşan investisiya layihələri, – iki layihə artıq reallaşır, biri günəş, biri külək elektrik stansiyası, üçüncü layihənin reallaşması yaxın aylarda nəzərdə tutulur, - bizə əlavə 700 meqavatdan çox təmiz yaşıl enerji verəcək.
Bununla paralel olaraq, dünyanın iki aparıcı şirkəti ilə imzalanmış niyyət protokolları əsasında Azərbaycanda 22 min meqavata qədər günəş və külək elektrik stansiyalarının tikintisi nəzərdə tutulur. İndi bu 22 min meqavat tam icra ediləcək, yaxud onun yarısı icra ediləcək, 30 faizi icra ediləcək, bu, sonranın məsələsidir. Ancaq, mən hesab edirəm ki, bunun minimum yarısı tamamilə reallaşa bilər, çox da reallaşa bilər. Əsas məsələ bunun bundan sonrakı taleyidir - necə ötürüləcək? Çünki biz mövcud elektrik ötürücü xətlərimizi genişləndirməliyik. Biz qayıdırıq yenə Zəngəzur dəhlizinə. Bizim fikrimizcə, o dəhlizdən, eyni zamanda, elektrik enerjisi ötürülməlidir. Məhz bu məqsədlə biz Cəbrayıl rayonunda böyük qəbuledici və çevirici stansiya tikirik. Əgər bu layihə reallaşarsa, onda Naxçıvanla Türkiyə arasındakı sərhəddə də bir stansiya tikilməlidir. Eyni zamanda, Türkiyə ərazisində ötürücülük imkanları genişləndirilməlidir. Çünki orada da bu qədər enerjini götürmək imkanı yoxdur. Yəni, bu, çox qlobal bir layihədir və bu, tam reallaşa bilər. Çünki Azərbaycana bu gün milyardlarla dollar investisiya qoyan şirkətlər, əlbəttə ki, hər şeyi ölçüb-biçiblər. Onlar tam əmindirlər ki, bu enerji həm Azərbaycanda istehlak olunacaq, - indi Azərbaycandakı iqtisadi vəziyyət belədir ki, bu, onları qane edir, - eyni zamanda, ixrac üçün imkanlar yaranacaq.
Digər məsələ, - bu da çox önəmlidir, bu, ümumi kontekstdən bir qədər kənarda qalıb, - ondan ibarətdir ki, əgər biz bu layihələri öz tərəfdaşlarımızla icra etsək, - mən deyə bilərəm ki, Azərbaycan 1 manat da sərmayə qoymur, hamısı xarici sərmayələrin əsasında reallaşan layihələrdir, - onda bu gün elektrik enerjisinin istehsalına sərf etdiyimiz təbii qaz da istifadə edilməyəcək və ixraca yönəldiləcək. Beləliklə, bizim təbii qaz ixracımız daha çox olacaq, çünki yeni yataqlardan - “Abşeron”dan, “Ümid-Babək”dən, ondan sonra AÇG-dən, “Şahdəniz”dən çıxan, eyni zamanda, qənaət edilən qazı da biz ixrac edəcəyik. Yəni, burada necə deyərlər, ikinci uduş imkanı yaranır - həm bizim üçün, həm Avropa üçün. Bu layihənin reallaşmasının əmsalı, əgər belə demək mümkündürsə, çox yüksəkdir. Nə üçün mən bunu deyirəm? Çünki ilk növbədə, bu sazişin imzalanmasında Avropa Komissiyasının Prezidenti xanım Ursula Fon der Lyayen iştirak edib. Onun iştirakı onu deməyə əsas verir ki, bu, Avropa üçün prioritet layihədir və bu layihənin həyata keçirilməsi ilə bağlı maliyyə sıxıntısı olmayacaq. Hələ ki, biz bu barədə, ümumiyyətlə, bir qərara gəlməmişik, hansı ölkələr hansı həcmdə, hansı investisiyalar qoyacaqlar və maliyyə qurumları tərəfindən ayrılan vəsait hansı ölkəyə veriləcək, yəni, borcu sonra kim qaytaracaq, bu barədə hələ ki, danışıqlar aparılmayıb. Ancaq hər şey texniki-iqtisadi əsaslandırmadan asılı olacaq. Beləliklə, Azərbaycan Avropa üçün daha da böyük önəm daşıyan ölkəyə çevriləcək.
Bir də onu deyə bilərəm ki, biz artıq Avropa İttifaqı ilə enerji dialoqunun başlanmasına start verdik. Bu enerji dialoqu çərçivəsində təkcə təbii qaz yox, eyni zamanda, yaşıl enerji və yaşıl hidrogen də nəzərdə tutulub. Ona görə bu, çox böyük perspektivi olan sahədir və Azərbaycan iqtisadiyyatına çox böyük fayda gətirə biləcək bir layihədir.
Tofiq Abbasov: Cənab Prezident, istərdim Siz bir məqama da münasibətinizi bildirəsiniz. Biz Qara dəniz vasitəsilə Qərbə doğru, necə deyərlər, istilik, işıq, nur ixrac edəcəyik. Ancaq bəzi qüvvələr isə bu tərəfə silah-sursat ötürmək istəyirlər, bizim bədnam qonşularımıza. Yəni biz avtomatik olaraq demək olar ki, o planın üstündən xətt çəkmiş olduq. Bu, elədirmi?
Prezident İlham Əliyev: Hər halda biz çalışacağıq, biz hər şey edirik. Onu da bildirməliyəm ki, Ermənistana istənilən silah verilərsə, onlara kömək etməyəcək və mən Ermənistan tərəfinə bir neçə dəfə bunu demişəm. Demişəm ki, buna əbəs yerə vəsait xərcləməyin. Çünki birincisi, bu sizə kömək etməyəcək, ikincisi ölkənizdə olan revanşist qüvvələrdə hansısa bir illüziya yarada bilər. İllüziya yarada bilər ki, siz revanş edə bilərsiniz. Edə bilməyəcəksiniz! Biz əgər görsək ki, bizim üçün hər hansı bir ciddi təhlükə varsa, bu təhlükəni dərhal dəf edəcəyik. Baxmayaraq ki, bu təhlükə harada yaranıb, bizim ərazimizdə, yaxud da ki, hüdudlarımızın kənarında. Bu, bizim legitim hüququmuzdur. Ona görə belə cəhdlər var və biz görürük, bilirik hansı ölkələr Ermənistana silah verməyə hazırlaşırlar. Əfsuslar olsun ki, onların arasında Hindistan da indi rol alıb. Biz bunu qeyri-dost addım kimi qiymətləndiririk. Çünki bu silahların, özü də hücum silahlarının bir hədəfi var, o da Azərbaycandır. Ona görə biz, əlbəttə ki, lazımi tədbirləri görürük və imkan verə bilmərik ki, Ermənistan bizim üçün təhlükə yaratsın, heç vaxt imkan verə bilmərik.
Nigar Salmanova: Cənab Prezident, 2022-ci il ərzində Azərbaycan-Ermənistan şərti sərhədində, eləcə də Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin müvəqqəti yerləşdirildiyi Azərbaycan ərazilərində silahlı insidentlərin şahidi olduq, Fərrux, “Qisas” əməliyyatlarını gördük, eləcə də sentyabrın ortalarında döyüşləri gördük. Ümumiyyətlə, bu insidentlərin səbəbi olan amillərin 2023-cü ildə aradan qaldırılmasını gözləyə bilərikmi? Sizin bu istiqamətdə proqnozlarınız nədən ibarətdir?
Prezident İlham Əliyev: Mən ümid edirəm ki, artıq Ermənistan açıq-aydın dərk edir ki, bu təxribatların heç bir nəticəsi olmayacaq. İkinci Qarabağ müharibəsi başa çatandan sonra bizim Ermənistan tərəfinə göndərdiyimiz siqnallar da ondan ibarət idi ki, siz bu vəziyyətlə barışmalısınız və kapitulyasiya aktına imza atmaqla faktiki olaraq bizim aramızdakı bu qarşıdurma başa çatmalıdır. Ancaq əfsuslar olsun ki, biz bunu görmədik, əksinə, Ermənistan həm Qarabağda, həm sərhəd istiqamətində öz planlarından əl çəkmədi və biz məcbur olub tədbirləri gördük, biz onlara xəbərdarlıq etmişdik. Eyni zamanda, avropalı tərəfdaşlarımıza da bildirmişdik ki, əgər biz təhlükə görsək, dərhal hərəkətə keçəcəyik. Hesab edirəm ki, o cümlədən ona görə də beynəlxalq aparıcı qüvvələrin reaksiyası bu hadisələrə adekvat olmuşdur. Yəni, bizi heç kim qınamamışdır, heç kim bizi günahlandırmamışdır. Çünki hər kəs görürdü ki, bu, toqquşmaların səbəbkarı biz deyilik.
Fərrux əməliyyatının əsas səbəbi təkcə o strateji yüksəklikləri nəzarətə götürmək deyildi, eyni zamanda, o yüksəkliklərdən bizim böyük ərazimiz atəş altında idi və orada bu gün də hələ mövcud olan qanunsuz erməni silahlı birləşmələri vaxtaşırı bizim tərəfə atəş açırdılar. Hətta Xaçınçay su anbarının təmiri də mümkünsüz idi. Yəni, ona görə Fərrux əməliyyatının keçirilməsi bu təhlükəni aradan götürdü və bu, bir çoxları üçün gözlənilməz olmuşdur, o cümlədən Ermənistan üçün və Qarabağda yuva salmış separatçılar üçün. Onlar hesab edirdilər ki, Azərbaycan Silahlı Qüvvələri heç vaxt o ərazilərdə hər hansı bir əməliyyat aparmayacaq. Biz bu mifologiyanı da darmadağın etdik. Bu, bizim ərazimizdir və orada ciddi əməliyyat aparmamağımızın səbəbi ondan ibarət deyil ki, kimdənsə qorxuruq, sadəcə olaraq, biz hesab edirik ki, indi istədiyimizə siyasi yollarla nail olmalıyıq. Əfsuslar olsun ki, o, dərs olmadı və Sarıbaba, Qırxqız və digər istiqamətlərdə çox genişmiqyaslı minalama prosesi gedirdi. O minaların hamısı aşkarlandı və 2021-ci ilin Ermənistan istehsalı olan minalar ora necə gəlib çıxdı? Bax, bu suala bu günə qədər Rusiya sülhməramlı qüvvələri cavab verə bilmirlər. Nə cavab verəcəklər? Biz hətta onları da oraya dəvət etdik. Türkiyə-Rusiya Monitorinq Mərkəzinin nümayəndələrini dəvət etdik və göstərdik ki, gəlin baxın, ərazimizə necə keçib, kim daşıyıb, kim buna cavabdehlik daşıyır? Sarıbaba, Buzlux, Qırxqız əməliyyatları, o cümlədən “Qisas” əməliyyatı ona görə idi ki, ermənilər bizim hərbçimizi qətlə yetirmişdilər, şəhidimiz olmuşdu və bir daha gücümüzü göstərməli olduq. Hesab edirdik ki, nəhayət bu, dərs olacaq, yenə də dərs olmadı və sentyabr toqquşmaları qaçılmaz olmuşdu.
Mən indi ümid edirəm ki, bundan sonra belə hallar olmayacaq. Çünki son bir il ərzində - mart ayından bəri biz 3 dəfə göstərdik ki, heç kim bizim qabağımızda dura bilməz və istədiyimizə nail oluruq və hər hansı bir erməni havadarı onların yardımına yetişə bilməz. Bu, birincisi. İkincisi, həm Azərbaycan-Ermənistan sərhədi istiqamətində, eyni zamanda, Qarabağ istiqamətində nəzarətdə olan yüksəkliklər bizə çox böyük strateji üstünlük təmin edir. Çünki mən bunu demişəm, artıq vizual müşahidə bizə imkan verir ki, istənilən təhlükəni bəri başdan görək və onun qarşısını alaq. Hesab edirəm ki, artıq 3 dəfə belə hərbi və siyasi uğursuzluğa düçar olmuş Ermənistan anlayacaq ki, sülh müqaviləsi qaçılmazdır. Onlar bunu nə qədər tez anlasalar və nə qədər tez özlərində güc tapıb, iradə tapıb buna razılıq versələr, o qədər də bölgə üçün yaxşı olacaq.
Yenə də demək istəyirəm, bizim üçüncü müharibəni başlamaq fikrimiz yoxdur. Bizi bu işdə günahlandıranlar, sadəcə olaraq, ya erməni təbliğatının qurbanları olublar, ya da ki, bizə qarşı yenə də uydurma və böhtan kampaniyası aparmaq istəyirlər. Onu da deməliyəm ki, indi bəzi Qərb mətbuatında bizə qarşı yeni dalğa, çirkin böhtan kampaniyası artıq geniş vüsət alır. Onun ilk təzahürlərini biz görürük, amma ehtimal edilir ki, növbəti çirkin addımlar da atılacaq. Amma bu, bizi dayandırmayacaq. Ona görə mən hesab edirəm və ümid etmək istəyirəm ki, 2023-cü il İkinci Qarabağ müharibəsinin real sonu olacaq və bu il belə hadisələr baş verməyəcək. Mən yenə də deyirəm, əgər görsək ki, bizə qarşı hər hansı bir təhlükə varsa və Ermənistan öz havadarları ilə bizə qarşı hansısa təxribat planlaşdırırsa, biz dərhal əlimizdə olan bütün imkanlarla bu təhlükəni aradan götürəcəyik və bəri başdan onları və onların arxasında dayananları da xəbərdar edirik.
İlqar Mikayıloğlu: Cənab Prezident, 2020-ci il Vətən müharibəsi və bu müharibə qalibiyyətlə başa çatandan sonra orduda, xüsusilə komandoları vurğulamaq şərtilə müxtəlif təyinatlı hərbi hissələrin yaradılması, sursat arsenalımızın qısa bir zamanda doldurulması istiqamətində, silah və texnika cəhətdən orduda müəyyən işlər görüldü. Üstəlik, texnologiyanın Silahlı Qüvvələrə sintezi artıq bizim ordunun gücünü tamamilə dəyişib. Düzdür, “Global Firepower” portalında biz 57-ci pillədəyik. Etiraf edim, mən bu rəqəmə bir az belə birtəhər baxıram.
Prezident İlham Əliyev: Mən də.
İlqar Mikayıloğlu: Çünki bizdən qabaqdakı ölkələrə baxanda 1960-cı illərin texnikası olan ölkələrdir. Onlar bizdən necə irəli keçib? Özü də təcrübələri yox. Lakin eybi yox, bu, onların rəqəmləridir. Amma məndə belə bir təəssürat yarandı ki, bu iki ildə biz döyüş təcrübəsini və texnologiyaları nəzərə almaqla deyəsən tamamilə yeni bir ordu düzəldirik.
Prezident İlham Əliyev: Bəli, tamamilə haqlısınız. Bizim Ordumuz müharibə zamanı öz gücünü göstərdi, iradəsini göstərdi, xalqımız bütövlükdə əyilməz ruhunu göstərdi. Hərbçilərimiz böyük fədakarlıq göstərmişlər, sözün əsl mənasında ölümə gedirdilər və 3 minə yaxın övladımız şəhid olmuşdur. Ordumuz kifayət qədər güclü idi. Ordumuzun gücləndirilməsi heç kimə sirr deyildi. Yadımdadır biz ordu xərclərinə böyük vəsaitin ayrılmasına başlayanda məni hətta beynəlxalq qurumlarda ittiham edirdilər ki, axı Azərbaycan bu məsələni sülh yolu ilə həll etməlidir, bu məsələnin hərbi həlli yoxdur. Nə üçün bu qədər vəsait ayrılır? Hətta ölkə daxilində bəziləri tənqidlə yanaşırdılar ki, nə üçün orduya bu qədər vəsait ayrılır. Bizim keçirdiyimiz paradlara pis gözlə baxanlar da olmuşdur. Biz, sadəcə olaraq, öz imkanlarımızı göstərirdik ki, bu işğalla barışmayacağıq. İstəyirdik ki, müharibəyə ehtiyac qalmasın. Mənim Prezident kimi bütün səylərimin bir istiqaməti oraya yönəlmişdi. Həm keçmiş Minsk qrupunun həmsədr ölkələrini, eyni zamanda, Avropadakı tərəfdaşlarımızı inandırmağa çalışırdım ki, biz bu vəziyyətlə barışmayacağıq. Ermənistanın əvvəlki və indiki rəhbərliyinə də demişdim, əgər hesab edirsiniz ki, belə davam edəcək, davam etməyəcək. Sadəcə olaraq, hesab edirdilər ki, bu, təbliğat naminə deyilən sözlərdir. Biz məcbur olub öz gücümüzü göstərdik və verdiyimiz siqnallar ünvana çatmamışdı. Hətta mən tələb edirdim ki, Ermənistana qarşı sanksiyalar tətbiq olunsun. Hesab edirdim ki, əgər sanksiyalar tətbiq edilərsə, o zaman məcbur olub öz xoşu ilə bizim torpağımızdan çıxacaqlar. Ancaq bu olmadı və biz müharibədə Ordumuzun gücünü göstərdik. Eyni zamanda, gördük ki, ordunun daha da inkişafına ehtiyac var. Halbuki, bunu indi hər kəs bilir. 44 gün ərzində bir gün də belə biz geri addım atmamışıq, bir nəfər də qaçan olmamışdı, bir nəfər də fərari olmamışdı. Bu, dünya hərb tarixində bəlkə də misilsiz bir göstəricidir. Ermənistan ordusundan on min nəfərin qaçmasını mən kənara qoyuram. Ümumiyyətlə, özü də hücuma keçən, aşağıdan yuxarıya qalxan, ölümə gedən, 6-7 müdafiə xətti olan bir əraziyə sinəsini qabağa verərək gedən əsgər-zabit əsl qəhrəmandır və bizim Ordumuzun gücü məhz bundadır.
Amma, eyni zamanda, biz müharibədən sonra dərhal, necə deyərlər, bir gün belə istirahət etmədən işə başladıq və müharibənin bütün mərhələlərini təhlil etməyə başladıq. Mən göstəriş verdim ki, bəli, bu, tarixi Qələbədir, artıq biz tarixi missiyamızı yerinə yetirmişik. İndi sevinmək əvəzinə, işləmək, nöqsanları aşkar etmək lazımdır. Əlbəttə ki, nöqsanlar da var idi və var. Onları aradan qaldırmaq və müharibə təcrübəmizi həyatda artıq yeni ordu konsepsiyası əsasında tətbiq etmək üçün fəal işləyirik. İki il ərzində bir çox işlər görülübdür. Ancaq hələ bütün işlər görülməyib. Bu haqda yəqin ki, necə deyərlər, tam aşkarlıqla danışmaq yersizdir. Amma deyə bilərəm ki, bizim həm komando qüvvələrimiz artıq tam formalaşıb, çox böyük qüvvəyə çevrilib və bu proses davam etdirilir. Yeni komando qüvvələri yaradılacaq. Onların sa]]>[/allow-turbo] siyaset / gundem / musahibe heqiqet Wed, 11 Jan 2023 06:29:11 +0400 [/shortrss] [fullrss] https://heqiqet.az/siyaset/25316-prezident-lham-liyev-azrbaycan-o-olklrdndir-ki-oz-sozunu-acq-deyir-mustqil-siyast-aparr.html https://heqiqet.az/siyaset/25316-prezident-lham-liyev-azrbaycan-o-olklrdndir-ki-oz-sozunu-acq-deyir-mustqil-siyast-aparr.html heqiqet Wed, 11 Jan 2023 06:29:11 +0400 ]]> [allow-turbo] Yanvarın 10-da Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev yerli televiziya kanallarına müsahibə verib.
Müsahibəni təqdim edirik.
Azərbaycan Televiziyasından Tofiq Abbasov: Hörmətli Prezident, ilk növbədə, istəyirəm həmkarlarımın, özümün adından Sizə dərin təşəkkürümüzü bildirək ki, bizim üçün bu gün vaxt ayırmısınız. Bizim üçün bu, çox önəmli görüşdür. Çünki adətən Siz bütün müsahibələrinizdə elə məqamları, elə motivləri səsləndirirsiniz ki, onlar həm ölkə daxilində gedən proseslərə aydınlıq gətirir, digər tərəfdən biz aldığımız o məlumatları ictimai qüvvələrlə bölüşürük. Dünyada gedən proseslərlə, müsbət və mənfi təsirlərlə bağlı bütün səbəbləri və onların ətrafında olan təsəvvürləri düzgün qəbul etmək imkanları yaradırsınız bizim üçün. Ona görə biz Sizə bir daha artıq dərəcədə minnətdarıq.
Cənab Prezident, təbii ki, bizi, ilk növbədə, Sizin təhlilinizdə 2022-ci ilin nəticələri maraqlandırır. Çünki il asan il deyildi, ilk növbədə, postmüharibə və postpandemiya vəziyyətləri gündəmdə idi. Digər tərəfdən, Sizin rəhbərliyinizlə gedən islahatlarla bağlı biz çox müsbət tendensiyaların şahidi oluruq. Çünki dünyada qlobal tənəzzül mövcuddur, ancaq buna baxmayaraq, Azərbaycan qabaqlayıcı tədbirlərlə bu təsirləri minimuma endirdi, bəzilərini, ümumiyyətlə, neytrallaşdırdı və həm də artım əldə etdi. Bunu təkcə biz demirik, Azərbaycan mənbələri demir, həm də xarici mənbələr təsdiqləyirlər. Ona görə də bu proseslərin əlbəttə ki, hamısının davamı gözlənilir. Yeni prioritetlər haqqında danışmağa böyük ehtiyac var. Çünki 2023-cü il də asan olmayacaq, biz bunu hiss edirik. İstərdik ki, bax, bu məsələyə Siz münasibət bildirəsiniz və iqtisadi artımla, yeni gözləntilərlə bağlı öz fikirlərinizi bizə söyləyəsiniz.
Prezident İlham Əliyev: Əlbəttə, 2023-cü ilin uğurlu olması üçün biz hamımız fəal çalışmalıyıq. Keçən ilin əvvəlində də mən Azərbaycan media nümayəndələri ilə görüş zamanı fikir bildirmişdim ki, ümid edirəm 2022-ci ildə qarşıda duran vəzifələr yerinə yetiriləcək və biz bütövlükdə buna nail olduq. Bu gün - 2023-cü ilin əvvəlində bu görüş zamanı da əlbəttə ki, bu məsələlər haqqında danışacağıq. Yenə də ümidliyəm və ümidimin səbəbləri var. Çünki Azərbaycanın postmüharibə dövründə göstərdiyi mövqe və beynəlxalq miqyasda əldə etdiyi uğurlar bunu deməyə əsas verir.
İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra bizim əsas vəzifəmiz şanlı hərbi Qələbəmizi siyasi müstəvidə də təsdiqləmək idi. Biz dərhal işə başladıq. Çünki yaxşı başa düşürdük ki, əgər biz siyasi sahədə bu Qələbəni təsdiqləməsək, bu Qələbəni dünya ictimaiyyətinə qəbul etdirməsək, müəyyən problemlərlə üzləşə bilərik. Dərhal fəal işə başladıq və hesab edirəm ki, bu gün - artıq müharibədən iki il keçəndən sonra tam əminliklə demək olar ki, müharibənin nəticələri dünya tərəfindən qəbul edilib. Azərbaycanın haqlı olması bir daha təsdiqlənib və müharibənin sonunda yaranmış vəziyyəti biz daha da möhkəmləndirməliyik, yəni, öz mövqelərimizi daha da gücləndirməliyik. Son iki il ərzində həm beynəlxalq əlaqələr müstəvisində, həm ölkə daxilində biz istədiyimizə nail ola bilmişik.
Bu gün sirr deyil ki, Azərbaycan dünyada çox etibarlı və ciddi tərəfdaş kimi tanınır. Azərbaycan o ölkələrdəndir ki, öz sözünü açıq deyir, müstəqil siyasət aparır. Əlbəttə ki, bunun təməlində həm hərbi gücümüz, həm də şanlı Qələbəmiz dayanır. Çünki mən bunun canlı şahidiyəm ki, müharibədən sonra onsuz da Azərbaycan siyasətinə olan müsbət münasibət daha da artdı, yəni, bizə olan rəğbət daha da artdı. Çünki dünyanın siyasi elitası yaxşı başa düşür ki, biz bu Qələbəni nəyin bahasına əldə etdik, hansı risklərə getdik, hansı qüvvələrlə mübarizə aparırdıq və bu gün də aparırıq. Yəni, müharibə bitsə də, mübarizə hələ davam edir və əminəm ki, biz qalib gələcəyik. Çünki biz haqq yolundayıq və bizim həm hərbi, həm siyasi gücümüz, o cümlədən iqtisadi müstəqilliyimiz gücümüzü əlbəttə ki, artırır.
Mən 2022-ci ilin yekunları ilə bağlı geniş danışsam, onda qalan suallara yer qalmayacaq. Hesab edirəm ki, ilk növbədə, bizim iqtisadi nailiyyətlərimiz haqqında demək lazımdır. Çünki bu, sıradan olan məsələ deyil. Dünya postpandemiya dövrünə hələ təzə-təzə uyğunlaşır. Bir çox ölkələrdə, o cümlədən Azərbaycanda kəskin qiymət artımı müşahidə olunur. Bizim də iqtisadiyyatımız dünya iqtisadiyyatının bir parçası olduğu üçün əfsuslar olsun ki, biz də bu mənfi təsirə məruz qalmışıq. Ancaq biz çalışırıq ki, dünya üçün bu böhranlı vəziyyəti xalqımız üçün sosial layihələrlə, sosial proqramlarla yüngülləşdirək. Bu yaxınlarda imzaladığım çox geniş sosial paket bir daha bunu göstərir. Yəni, müharibədən təzə çıxmış ölkə, özü də ərazisinin 20 faizi tamamilə dağılmış vəziyyətdə olan ölkə əgər sosial sahəyə bu qədər vəsait ayırırsa, deməli, bizim sosial siyasətimiz dəyişməz olaraq qalır və əlbəttə ki, bizim iqtisadi gücümüzü göstərir. Çünki biz bütün işləri öz hesabımıza edirik. Mən bunu artıq səsləndirmişəm. Biz müharibədən sonra heç kimdən yardım almamışıq. Sadəcə olaraq, iki ölkənin - Özbəkistanın və Qazaxıstanın prezidentləri Füzulidə iki məktəbin tikintisinə özləri təşəbbüs göstərmişlər. Bundan başqa biz heç bir yerdən bir manat yardım almamışıq. Ona görə iqtisadi müstəqillik mütləq güclənməlidir və keçən il bizim ümumi daxili məhsulumuz rekord həddə çatıb. Son dəqiqləşdirilmiş məlumata görə 134 milyard manata çatıb. Bu da təxminən 80 milyard dollara bərabər olan rəqəmdir. Əlbəttə ki, həm də xarici ticarət artıb, 50 milyard dolları ötüb. Xarici ticarətin müsbət saldosu 25 milyard dollar təşkil edir. Yəni, iqtisadiyyatla məşğul olanlar bilirlər ki, bu nə deməkdir və eyni zamanda, bizim xarici borcumuz azalıb. Həm mütləq rəqəmlərlə - 7 milyard dollardan aşağıdır, həm də ümumi daxili məhsula nisbətdə təbii ki, kəskin azalıb. Əgər keçən ilin əvvəlində xarici borcumuz ümumi daxili məhsulun 17 faizini təşkil edirdisə, keçən ilin yekunlarına görə bu, 9,5 faizə düşüb. Yəni, müqayisə üçün deyə bilərəm ki, bir çox inkişaf etmiş ölkələrdə bu, 100 faiz, hətta 130-150 faizdir. Bu nədir? Bu odur ki, biz iqtisadi cəhətdən müstəqilik, əgər biz indi istəsək, yenə də beynəlxalq maliyyə qurumları ilə kreditlərin cəlb edilməsi üzrə işlərə başlaya bilərik, əslində başlamışıq. Çünki həm Dünya Bankı ilə, həm Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankı ilə icraatda olan layihələr demək olar ki, başa çatır. Dünyanın hər iki aparıcı maliyyə qurumunun yüksəkvəzifəli nümayəndələri keçən il Bakıda olmuşlar və aparılan müzakirələr zamanı yeni istiqamətlər müəyyən edilib. Yəni, mən tam əminliklə deyə bilərəm ki, biz limitsiz xarici kreditlərin cəlb edilməsində heç bir problem görməyəcəyik. Amma hələ ki, buna böyük ehtiyac yoxdur. Ona görə iqtisadi və sosial sahə həmişə paralel getməlidir. O ölkələrdə ki, ancaq iqtisadi sahəyə diqqət verilir və sosial sahə kənarda qalır, orada insanlar iqtisadi islahatlardan çox böyük əziyyət çəkirlər. Bizim isə məqsədimiz ölkəni gücləndirmək və hər bir vətəndaşın həyatını daha da yaxşı etməkdir.
İctimai Televiziyadan Nərmin Salmanova: Cənab Prezident, 2022-ci il Azərbaycanda əhalinin maddi rifah halının gücləndirilməsi istiqamətində addımlarla, Sizin də qeyd etdiyiniz kimi, məhz irihəcmli sosial paketlərin tətbiq edilməsi ilə yadda qaldı. Bununla belə, dünyada yüksək qiymət artımı və inflyasiya müşahidə olunmaqdadır, təbii ki, bu da Azərbaycana təsirsiz ötüşmür. Bəs, bu təsirlərin azaldılması istiqamətində, xüsusilə də aztəminatlı əhalinin sosial rifah halının gücləndirilməsi, onlara dəstək verilməsi istiqamətində hansı addımlar atıla bilər?
Prezident İlham Əliyev: Bəli, mən qeyd etdiyim kimi, inflyasiya bu gün bütün dünyada ciddi bir problemə çevrilib. Hətta inkişaf etmiş Qərb ölkələrində ki, orada adətən inflyasiya bir faizdən, yəni, bir və maksimum 1,5 faizdən yüksək olmurdu, bu gün inflyasiya 10 faizi üstələyir. Azərbaycandakı inflyasiya idxal edilmiş inflyasiyadır. Çünki biz əlbəttə, dünya iqtisadiyyatının bir parçası olduğumuz üçün bir çox malları idxal edirik və bu istiqamətdə də çalışırıq ki, idxalı əvəzləyən yerli istehsal daha geniş vüsət alsın. Amma hələ təbii ki, idxaldan asılıyıq. Ona görə, əgər belə demək mümkündürsə, inflyasiya Azərbaycana idxal edilib. Keçən ilin nəticələrinə görə 13,9 faiz təşkil edib. Yəni, bu idxal edilmiş inflyasiya ilə bizim mübarizə imkanlarımız kifayət qədər məhduddur. Halbuki keçən il aparılan islahatlar nəticəsində, o cümlədən biznes mühitinin yaxşılaşdırılması, sağlam rəqabətin təşviqi, inhisarçılığa qarşı mübarizə, həmçinin gömrük sistemində olan pozuntuların aradan qaldırılması, kadr islahatları, əlbəttə ki, burada da müsbət rol oynayacaq. Ancaq bununla paralel olaraq, biz, ilk növbədə, qeyd etdiyiniz kimi, sosial rifah haqqında nəinki düşünməli idik, praktiki addımlar atmalı idik. Ona görə minimum əməkhaqqının 15 faiz artması əlbəttə ki, inflyasiyanın fəsadlarının yumşaldılmasına hesablanıbdır və minimum əməkhaqqı artıq 345 manata çatıbdır. Bu, bizi qane edir? Əlbəttə ki, yox. Amma biz imkan daxilində öz addımlarımızı atırıq. Çünki bir daha demək istəyirəm, bizim əsas xərclər istiqaməti Qarabağı və Şərqi Zəngəzuru bərpa etmək və ordu potensialımızı gücləndirməkdir. Bu iki əsas prioritet bizim üçün uzun illər prioritet kimi qalacaq.
Eyni zamanda, pensiyaçıların sosial təminatının yaxşılaşdırılması üçün minimum pensiya da 16,7 faiz artırıldı, 280 manata çatdı və bu proses davam etdiriləcək. Yəni, son illərin təcrübəsi onu göstərir ki, bu, bir dəfə atılan addım deyil, bu, müntəzəm olaraq atılan addımlardır və iqtisadi imkanlarımız artdıqca, əlbəttə ki, gələcəkdə də buna oxşar addımlar atılacaq.
Ünvanlı sosial yardımın verilməsi ilə bağlı çox böyük şəffaflaşdırma işi aparılmışdır. Əvvəlki dövrlərdə bu sahədə çox böyük pozuntulara yol verilmişdir. Ehtiyacı olmayan insanlara sosial yardım verilirdi və əlbəttə ki, bunun arxasında təmənna dayanırdı. Ehtiyacı olan insanların isə buna əli çatmırdı. Ona görə bu sahədə çox geniş təftiş işi aparılmışdır. Bu gün 60 minə yaxın ailə dövlətdən ünvanlı sosial yardım alır və ildən-ilə bu yardımın məbləği artır. Yəni, bu il bir ailəyə düşən müavinət təqribən 460 manat səviyyəsindədir və əlbəttə ki, il ərzində artacaq, o cümlədən orta aylıq əməkhaqqı da. Biz gözləyirik ki, bu il Azərbaycanda orta aylıq əməkhaqqı 900 manatdan çox olacaq. Beləliklə, sosial sahədə bu addımları ataraq həm ehtiyacı olan insanlara arxa-dayaq oluruq, eyni zamanda, biz öz siyasətimizə sadiqliyimizi göstəririk.
Bir istiqamət də şəhid ailələri və müharibə əlillərinə dəstəklə bağlıdır. Keçən il bu istiqamətdə də önəmli addımlar atılmışdır, bu kateqoriyadan olan 1500 ailəyə dövlət tərəfindən mənzillər verildi. 2021-ci ildə isə 3 min mənzil verildi. Bu il də ən azı 1500 mənzil veriləcək. Beləliklə, hələ növbədə duran bu kateqoriyadan olan insanların hamısına dövlət tərəfindən mənzillər veriləcək.
Məlumat üçün deyə bilərəm ki, bu günə qədər 13 min ailə bu imkanlardan faydalanıb. Bu da müharibə yaşamış ölkələr arasında, belə demək mümkündürsə, bir bizim yeniliyimizdir. Çünki bir çox ölkələrdə belə praktika yoxdur. Biz bunu nə üçün edirik? Çünki bu, o ailələr qarşısında bizim mənəvi borcumuzdur və bu borcu imkan daxilində yerinə yetirməyə çalışırıq.
İkinci Qarabağ müharibəsində əlil olmuş 379 hərbçi ən müasir protezlərlə təmin edilib. Cəmi iki il keçməsinə baxmayaraq, İkinci Qarabağ müharibəsinə aid olan bu proqram tam yerinə yetirilib. Bu proqramın icrası mətbuatda da işıqlandırılıb. Hər kəs görə bilir ki, bizim qazilərimiz hətta futbol oynaya bilirlər. Əl protezləri daha mürəkkəb texnologiyaya malikdir. Mənə verilən məlumata görə, ən müasir texnologiyadan olan əl protezlərinin əl tutma funksiyası təqribən 40-a çatır. Yəni, biz öz sağlamlığını itirmiş soydaşlarımıza maksimum dərəcədə kömək göstərməyə çalışırıq. Əlbəttə ki, bu, yüksək texnologiyalı protezlər olduğu üçün onlar vaxtaşırı dəyişdirilməlidir. Bütün bu proqramlar da gündəlikdədir.
Yəni, sosial sahə çoxşaxəli sahədir. Məsələn, biz buraya özünüməşğulluq proqramını da əlavə edə bilərik. Bu, həm sosial, həm iqtisadi sahədir. Çünki bu, kiçik biznesi təşviq edən sahədir. Ancaq mən buna daha çox sosial sahə kimi baxıram. Bir neçə il ərzində belə bir təşəbbüs irəli sürüldü. Çox böyük maraq doğurdu və bu gün 60 min ailə özünüməşğulluq proqramına cəlb edilib. Hətta biz beynəlxalq maliyyə institutlarını da bu proqrama cəlb etmişik. Bu, həm sosial, həm iqtisadi, həm iş yerlərini, yəni, bütün bu sahələri əhatə edən bir sahədir. Ona görə bu il də istisna olmayacaq. Çünki bir daha demək istəyirəm, Azərbaycan sosial dövlətdir və biz bunu sözlə yox, əməlimizlə təsdiqləyirik. İmkan daxilində bu il də bu proqramlar icra ediləcək.
Real Televiziyasından İlqar Mikayıloğlu: Cənab Prezident, 2022-ci il Azərbaycanın nəqliyyat, tranzit və logistika potensialını yüksəltdi. Rusiya-Ukrayna müharibəsini nəzərə alsaq, artıq yeni nəqliyyat istiqamətinə böyük ehtiyac var. Azərbaycandan keçən Orta Dəhliz və məhz Orta Dəhliz layihəsinin inkişafında çox vacib yeri olan Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı soruşmaq istərdim. Məhz bu məsələlərin reallaşma perspektivini və bu dəhlizin region üçün əhəmiyyətini necə qiymətləndirirsiniz?
Prezident İlham Əliyev: Biz nəqliyyat sahəsində layihələri uzun illərdir ki, icra edirik. Rusiya-Ukrayna müharibəsi bizim gördüyümüz işlərin əhəmiyyətini daha da artırmışdır. Ancaq bir daha demək istəyirəm, biz bu sahəyə uzun illərdir böyük vəsait qoyuruq, sərmayə qoyuruq. Beləliklə, Azərbaycan ərazisində həm Orta Dəhlizlə bağlı, həm Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizi ilə bağlı bütün əsas işlər yekunlaşıb. Sadəcə olaraq, biz indi dəmir yolunun bir hissəsini modernləşdiririk, xüsusilə Bakı-Yalama xəttini və ondan sonra Ələt-Astara xəttini də modernləşdirəcəyik. Çünki indiki vəziyyətdə dəmir yolunun imkanları gözlənilən yüklərin həcmi üçün məhduddur. Çünki biz hesab edirik ki, təkcə Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizi ilə Azərbaycan ərazisindən mərhələli qaydada 15 milyon tondan 30 milyon tona qədər yük daşına bilər. Yəni, bu, çox böyük rəqəmdir. Hazırda Azərbaycanın bütün tranzit imkanları bunun kiçik bir faizini təşkil edir. Ona görə Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizi Orta Dəhlizlə rəqabət apara biləcək layihədir. Nəzərə alsaq ki, Rusiya-Ukrayna müharibəsinin başlanmasından sonra siz də qeyd etdiyiniz kimi, bu, Rusiya üçün əsas prioritet məsələlərdən birinə çevrilib.
Orta Dəhlizə gəldikdə isə, bu istiqamətdə də biz ardıcıl siyasət aparırıq. Bildiyiniz kimi, beş il bundan əvvəl Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolunun açılışını etdik. Onu da bildirməliyəm ki, bu layihənin təşəbbüskarı da biz olmuşuq və bu layihənin icrası çox çəkdi. Çünki burada həm siyasi çətinliklər var idi, bəzi böyük Qərb ölkələri bu layihənin əleyhinə çıxış edirdilər və çox ciddi maneələr törədirdilər. Səbəbi də ondan ibarət idi ki, bu, Ermənistanı faktiki olaraq kənarda saxlayan bir layihədir. Yəni, ermənipərəstlik bu layihənin icrasında da özünü göstərdi. Yəni, biz bir neçə il itirdik. Digər problem maliyyə çatışmazlığı idi. Çünki bu layihəyə vəsait qoymaq istəyənlər yox idi. Beynəlxalq maliyyə qurumlarına etdiyimiz müraciətlər cavabsız qalmışdır. Sadəcə olaraq, biz neftdən ilkin gəlirləri əldə edəndən sonra artıq özümüz bu layihəyə böyük vəsait ayırdıq. Bildiyiniz kimi, Gürcüstana 775 milyon dollar kredit verilmişdir və bu layihə reallaşdı. Hazırda biz bu layihənin genişləndirilməsi ilə ciddi məşğuluq. Keçən il artıq göstəriş verilmişdir və büdcədən 100 milyon dollardan çox vəsait ayrılacaq, onun bir hissəsi artıq ayrılıb. Biz bu dəmir yolunun ötürmə qabiliyyətini indiki 1 milyon tondan 5 milyon tona qədər çatdıracağıq. Amma bu da kifayət etməyəcək. Düzdür, Qərb istiqamətində digər imkanlar da var, o cümlədən Gürcüstan limanları. Biz, əlbəttə ki, onlardan da istifadə edirik, o cümlədən limanların biri Azərbaycana məxsusdur. Amma yenə də gözlənilən yüklərin əgər həcminə nəzər salsaq, görərik ki, bu da çatmayacaq. Çünki keçən il mənim Orta Asiya ölkələrinin rəhbərləri ilə çoxsaylı görüşlərim olub və deyə bilərəm ki, hər bir görüşdə bu mövzu müzakirə edilirdi.
Orta Asiyadan gedən yüklər üçün də yeni yollar olmalıdır. Xəzər üzərindən keçən yol vaxt baxımından çox cəlbedicidir. Eyni zamanda, biz müştərək tarif siyasətini həyata keçirməklə bu yolu iqtisadi cəhətdən daha cəlbedici etməliyik. Hesab edirəm ki, burada da danışıqlar müsbət istiqamətdə gedir. Yəni, təkcə Orta Asiya ölkələrinin yükgöndərmə potensialını və oraya Avropa istiqamətindən gedən yükləri nəzərə alsaq görərik ki, hətta biz bütün bu layihələri icra etsək və genişləndirsək, yenə də çatmayacaq. Ona görə Zəngəzur dəhlizinin iqtisadi səmərəsi heç kimdə şübhə doğurmamalıdır. Əlbəttə, bizim üçün bu layihə təkcə iqtisadi və nəqliyyat layihəsi deyil, bu, bizim üçün strateji bir layihədir. Tam əminik ki, bu layihənin reallaşması bizim təbii hüququmuzdur. Ondan əlavə, bu layihənin reallaşması, eyni zamanda, 10 noyabr 2020-ci il üçtərəfli Bəyanatında da öz əksini tapıb. Düzdür, orada “Zəngəzur dəhlizi” sözü yoxdur. Çünki “Zəngəzur dəhlizi” terminini mən ondan sonra, necə deyərlər, geosiyasi leksikona daxil etdim. Ancaq orada açıq-aydın göstərilir ki, Azərbaycanın qərb rayonları ilə Naxçıvan Muxtar Respublikası arasında nəqliyyat bağlantısı olmalıdır və Ermənistan bunu təmin etməlidir. İndi Ermənistan bundan boyun qaçırmaq istəyir. Faktiki olaraq, üzərinə götürdüyü öhdəlikləri iki ildən çoxdur ki, yerinə yetirmir. Ancaq bu, bizi dayandırmayacaq. Yəni, bizim üçün bu, strateji layihədir və təkcə bizim üçün yox, bir neçə qonşu ölkə üçün və böyük coğrafiya üçün.
Ona görə nəqliyyat sahəsində bu günə qədər görülən işlər çox güclü zəmin yaradıbdır. Artıq görülən və bundan sonra görüləcək işlər, əlbəttə ki, bizim mövqeyimizi daha da gücləndirəcək. Çünki adətən açıq dənizə çıxışı olmayan ölkələr tranzit imkanlardan istifadə edə bilmirlər. Azərbaycan nadir ölkələrdəndir ki, açıq dənizə çıxışı yoxdur, ancaq artıq beynəlxalq logistika və nəqliyyat mərkəzinə çevrilib. Bizim infrastrukturumuz - dəmir yolları, hava limanları, Ələt Beynəlxalq Dəniz Limanı və digər nəqliyyat infrastrukturu, Xəzərdə ən böyük donanma və eyni zamanda, bizim donanmamız Qara dənizdə də işləyir. Mənim göstərişimlə bizim Qara dənizdəki donanmamızda gəmilərin sayı artırılacaq. Yəni, çox böyük nəqliyyat bazarında Azərbaycan ciddi aktora çevrilib. Əlbəttə ki, Zəngəzur dəhlizinin reallaşması tarixi zərurətdir. Ona görə mən dedim ki, Ermənistan istəsə də, istəməsə də bu, reallaşacaq. Yəni, bunu Ermənistanda yenə növbəti təhdid kimi qəbul edirlər, halbuki belə fikrim yox idi. Sadəcə olaraq, bu, qaçılmazdır. Bu, gec-tez olacaq. Əlbəttə, biz istəyirik ki, tez olsun və daha tez olsun.
İlqar Mikayıloğlu: Zəngəzurla bağlı bir məqama da toxunmaq istərdim. Ötən ilin əvvəlində bizə verdiyiniz müsahibədə Naxçıvanda əcdadlarınızın məzarlarını ziyarətlə bağlı suala cavab olaraq demişdiniz ki, bu faktı Şuşanın azad edilməsindən sonra Ulu Öndərin məzarının ziyarətinin davamı hesab etməkdə doğru düşünürük və sitat kimi həmin məqamı istərdim deyim. Siz demişdiniz ki, “Bəli belədir, mən təşəkkür edirəm ki, siz bunu belə qəbul etdiniz. Bəli, məhz bu idi mənim ürəyimdə olan fikirlərim və ürəyimdə olanları mən hələ ki, deməyəcəyəm”. İndi icazə verin soruşum, məhz Qərbi Azərbaycan İcması ilə bağlı görüşdə dedikləriniz məhz ürəyinizdə olan idi, yoxsa hələ də demədiyiniz nələrsə var?
Prezident İlham Əliyev: Yox, prinsipcə mən hesab edirəm ki, yavaş-yavaş bu mövzu ilə bağlı biz gərək öz fikirlərimizi bölüşək. Qərbi Azərbaycan İcması ilə görüş əsnasında hesab edirəm ki, ilin əvvəlində gətirdiyiniz o sözlərimin davamı olaraq bir qədər daha dərinə getdik. Bu gün sirr deyil ki, Qərbi Azərbaycan İcması uzun illər deportasiyaya məruz qalmış İcma kimi öz hüquqlarından məhrum idi. Əlbəttə ki, Qarabağ dərdi, problemi olan yerdə Qərbi azərbaycanlıların hüquqlarından danışmaq bəlkə də vaxtından əvvəl atılan bir atəşə bənzəyə bilərdi. Amma bu gün hesab edirəm ki, biz tam haqlı olaraq bu mövzunu artıq beynəlxalq arenaya çıxarmışıq. Mənim tövsiyələrim, yəni, dekabrın 24-də verdiyim tövsiyələr yerinə yetirilir. Xüsusi işçi qrupu yaradılıb, verdiyim bütün tapşırıqlar və eyni zamanda, yerlərdən gələn təkliflər əsasında biz vahid konsepsiya üzərində işə başlamışıq. Əlbəttə ki, Qərbi azərbaycanlılar öz dədə-baba torpaqlarına qayıtmalıdırlar, bu, onların hüququdur, bütün beynəlxalq konvensiyalar bu hüququ onlar üçün tanıyır. Biz də Azərbaycan dövləti olaraq əlimizdən gələni etməliyik ki, bu hüququ təmin edək. Yenə də mən orada da İcmanın nümayəndələri ilə görüş zamanı demişdim ki, biz bunu sülh yolu ilə etmək istəyirik və əminəm ki, buna nail olacağıq. Çünki bu gün bizim məkanda, ümumiyyətlə, Avrasiya məkanında monodövlətlər yoxdur və Ermənistan üçün də yaxşı olar ki, necə deyərlər, bu monodövlət damğasını öz üzərindən götürsün. Bunun ən yaxşı və ən ədalətli yolu Qərbi azərbaycanlıların öz doğma torpaqlarına qayıtmalarıdır.
Mən, eyni zamanda, İcmanın nümayəndələri ilə görüş zamanı demişdim ki, onların deportasiyadan sonra boşaltdıqları kəndlərdə demək olar həyat yoxdur. İndi videogörüntülər var, digər sənədlər var, o kəndlərə gedənlər var. Görürlər ki, orada hər şey dağıdılıb və həyat yoxdur. Ona görə onların oraya qayıtmaları onların evlərini zəbt etmiş, başqa yerlərdə - Qarabağdakı kimi zəbt etmiş ermənilərə də problem yaratmayacaq. Çünki onların oraya qayıtmaları orada yaşayan ermənilərin oradan çıxarılması demək deyil. Çünki o kəndlər boşdur və biz, əlbəttə ki, əlimizdə olan bütün imkanlardan istifadə edəcəyik. Necə ki, vaxtilə Qarabağ mövzusu bütün Azərbaycan xalqını birləşdirdi və biz istəyimizə nail olduq, eyni yanaşmanı burada da görməliyik. Əlbəttə, burada media nümayəndələrinin fəaliyyətinə böyük ehtiyac var - həm ölkə daxilində, həm xaricdə. Mən bu barədə də fikirlərimi bildirmişəm. Yəni, çox geniş proqram hazırlanır.
Bir şeyi də demək istəyirəm, bizim bütün proqramlarımız bütün sahələrdə bir qayda olaraq icra edilir. Biz heç vaxt reallaşması mümkün olmayan təşəbbüslərlə çıxış etmirik. Ona görə bu sahədə də artıq proqramın üzərində iş gedir. Əminəm ki, biz buna da nail olacağıq və tarixi ədaləti bərpa edəcəyik.
CBC Telekanalından Sənan Rzayev: Cənab Prezident, keçən il Azərbaycan tərəfindən Avropanın, Avropa İttifaqının enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsinə kömək göstərilməsi yolunda daha bir neçə addım atılıb. İyulun 18-də Avropa Komissiyasının Prezidenti Ursula Fon der Lyayen Bakıda oldu. Azərbaycan ilə Avropa İttifaqı arasında energetika sahəsində strateji tərəfdaşlıq haqqında Memorandum imzalandı. Cənab Prezident, bilmək istərdim, Siz həmin ideyanın reallaşdırılması sürətini bütövlükdə necə qiymətləndirirsiniz və bu Memorandum, bu əməkdaşlıq həm Azərbaycana, həm də Avropa İttifaqına istər cari ildə, istərsə də qarşıdakı ildə nələr vəd edir?
Prezident İlham Əliyev: Bu, Azərbaycanın neft-qaz sahəsinin inkişafında əlamətdar hadisədir. Əlbəttə, Avropa Komissiyasının Prezidentinin səfəri Avropa Komissiyasının və şəxsən xanım Ursula Fon der Lyayenin bu məsələyə ayırdığı diqqətə dəlalət edir. Son illərdə enerji təhlükəsizliyi məsələləri dünya gündəliyində əsas yerlərdən birini tutub. Bu o deməkdir ki, həmin məsələ daim beynəlxalq təşkilatların, ən nüfuzlu müxtəlif beynəlxalq forumların gündəliyində olub və Azərbaycanın neft-qaz sənayesi layihələrini necə reallaşdırması həmişə tərəfdaşlarımızın böyük hörmətini qazanıb. Lakin Rusiya-Ukrayna müharibəsi başlayandan sonra, əlbəttə, ola bilsin başqa məsələlər enerji təhlükəsizliyi məsələlərini geridə qoyub və Avropada gündəlikdə birinci yeri tutub. Bu, izah ediləbiləndir. Əlbəttə, Azərbaycanın enerji resurslarına maraq əhəmiyyətli dərəcədə artıb. Hərçənd bundan əvvəl də belə bir fikir bərqərar olmuşdu ki, Azərbaycan çox ölkələr, o cümlədən Avropa İttifaqının üzvü olan ölkələr üçün etibarlı tərəfdaşdır. Azərbaycanın imkanları artırdı və biz, necə deyərlər, evdə işlərimizi uğurla görür, daha sərfəli bazarlara istiqamətlənirdik. Təbii ki, Cənub Qaz Dəhlizi istifadəyə veriləndən sonra biz, o cümlədən Avropa İttifaqı ölkələrinə də qaz ixrac etməyə başladıq. Nəzərə alırdıq ki, biz həm “Şahdəniz” yatağından, həm də başqa yataqlardan əlavə hasilat gözləyirik. Məsələn, əgər bütün işlər plan üzrə getsə, bu il “Abşeron” yatağından, gələn il isə, əgər yenə, hər hansı fors-major maneələr olmasa, 2024-cü ildə biz “Azəri-Çıraq-Günəşli” yatağından belə adlandırılan “dərin qaz” (“deep gas”) hasilatına başlamağı planlaşdırırıq.
Yəni, potensial var, Azərbaycanın təsdiq edilmiş ehtiyatları məlumdur, mən onları dəfələrlə bildirmişəm – 2,6 trilyon kubmetr, lakin əminəm ki, bundan qat-qat çox olacaq. Çünki bizim neft yataqlarında fəaliyyət təcrübəmiz göstərir ki, qazma işləri davam etdikcə, ilkin qiymətləndirmələrlə müqayisədə ehtiyatların həcmi çoxdur, Azərbaycanın qaz sahəsi azı 100 il beynəlxalq bazarlara öz ehtiyatlarını tədarük edəcək, yəni, texnologiyalar inkişaf etdikcə, hasilat imkanları artacaq. Buna görə də 2,6 trilyon kubmetr bizim potensialımızın təsdiqlənmiş minimal həcmidir. Qaz kəmərlərinin hamısının inşa edilməsini nəzərə alsaq, təbii ki, Avropa İttifaqı ilə biz tədarükün artırılmasını hədəfləmişik. Lakin bundan ötrü, əlbəttə, hasilata investisiya qoyulması zəruridir və biz bunu edirik, bundan ötrü mövcud qaz kəmərlərinin genişləndirilməsi zəruridir. Ona görə ki, həm TANAP, həm də TAP kəmərləri bizim kontrakt bağladığımız həcmlər üçün nəzərdə tutulub. Biz belə qısa perspektivdə Avropaya tədarükün iki dəfə artırılmasına ehtiyac olacağını nəzərə almamışıq. Yəni, xanım Ursula Fon der Lyayen ilə imzalanmış sənəddə məhz bu məqam nəzərdə tutulur.
Əlbəttə, bu Memorandumun icrası kifayət qədər uğurla davam edir. Əgər biz 2021-ci ildə Avropaya 8 milyard kubmetrdən bir qədər çox qaz tədarük etmişdiksə, bu il 12 milyard kubmetrə yaxın olacaq. Bütövlükdə bu il 24 milyard kubmetrə yaxın ixrac gözlənilir. Buna görə də biz qaz bazarında, o cümlədən Avropa bazarında artıq ciddi aktora çevrilirik. Artıq indi TANAP-ın və TAP-ın buraxıcılıq qabiliyyətinin iki dəfə artırılması barədə düşünürük. Əlbəttə, bundan ötrü tərəfdaşlarımızla məsləhətləşmələr aparılır. TANAP layihəsinə gəldikdə, burada işlər asandır, çünki biz bu layihənin əsas iştirakçısı – şeyeholderiyik və əsas maliyyə yükü bizim üzərimizə düşəcək. TAP layihəsində bizim payımız 20 faizdir, buna görə orada, əlbəttə, konsensusa nail olmaq məsələləri üzərində daha çox işləməli olacağıq. Biz neft-qaz sahəsinə aid layihələrə həmişə strateji baxımdan yanaşmışıq, çünki başa düşürdük ki, qaz kəmərləri və neft kəmərləri reallaşdırılmasa, biz öz resurslarımızla sanki qapalı məkanda qalacağıq.
Beynəlxalq enerji şirkətləri, ilk növbədə, məsələnin iqtisadi tərəfinə – nə vaxt sərmayə qoymaq, nə vaxt genişlənmək lazım olmasına baxırlar. Yəni, beynəlxalq enerji şirkətlərindən onların beş il sonra lazım olacaq layihəyə milyardlarla sərmayə qoyacağını gözləmək düzgün deyil. Buna görə biz burada öz strateji təsəvvürlərimizi, - indiyə qədər bu məsələdə heç vaxt yanılmamışıq, - tərəfdaşlarımızın iqtisadi imkanları və iqtisadi siyasəti ilə uzlaşdırmağa çalışırıq və indi bu istiqamətdə işləyirik.
Yunanıstan-Bolqarıstan interkonnektorunun istifadəyə verilməsindən sonra yeni perspektiv istiqamətlər açılır, artıq açılıb. Azərbaycan qazı Bolqarıstan bazarına, bu ildən etibarən həm də Rumıniya bazarına daxil olur. Yəni, mahiyyət etibarilə biz Nabucco layihəsinin müəyyən versiyasına yaxınlaşırıq. Yadınızdadırsa, bu layihə barədə illər boyu çox fəal diskussiyalar gedirdi, lakin sonradan ona ehtiyac olmadı. Əslində, indi interkonnektorlar şəbəkəsinin, məsələn, Yunanıstan-Bolqarıstan interkonnektorunun yaradılması işləri çox fəal gedir. Mən onu da bilirəm ki, Serbiyanı ümumi sistemlə birləşdirəcək interkonnektor üzərində iş gedir və o cümlədən Serbiya ilə qaz tədarükünə dair danışıqlar aparılır, bu şəbəkənin yaradılması bizim qaz ehtiyatlarımızı həmin bazara yönəltməyimizə imkan verəcək. İonika-Adriatik dənizi layihəsi reallaşdırılsa, bu layihə hazırda Azərbaycan qazını almayan daha üç Balkan ölkəsini əhatə edəcək.
Biz Albaniyanın qazlaşdırılması barədə fəal danışıqlara başlamışıq. Bu halda Albaniya yalnız tranzit ölkədir, bu ölkədə qaz şəbəkəsi yoxdur və bu iş kifayət qədər xərc tələb edir. Bu halda biz yaxın dostlar və tərəfdaşlar kimi öz xidmətlərimizi təklif etmişik və hazırda qazlaşdırma yerlərinin seçilməsinin, ilk növbədə, hansı şəhərlərin qazlaşdırılmasının razılaşdırılması məsələsinə dair iş aparılır.
Beləliklə, Avropanın, Balkanların, Qərbi Avropanın energetika xəritəsinə geniş nəzər salsaq, bu xəritə birmənalı olaraq müxtəlif arteriyalarla birləşir və bu, həm bizə, həm də onlara uzunmüddətli strategiyanı planlaşdırmaq imkanı verir. Əlbəttə, Avropa ölkələrinin çoxunun belə adlandırılan “yaşıl keçid” proqramını da unutmaq olmaz. Bu halda müəyyən müddətdən sonra mədən yanacağından imtina edilməsi nəzərdə tutulur. Lakin mənim müşahidələrimə görə hazırda Avropa qaz bazarındakı meyillər, - əlbəttə, bu proqram qüvvədədir, - enerji təhlükəsizliyi ilə bağlı mövcud vəziyyət Avropa strukturlarını enerji təhlükəsizliyinə daha realist mövqedən yanaşmağa sövq edəcək. Buna görə də əminəm ki, uzunmüddətli perspektivdə qazdan və neftdən imtina edilməsi gözlənilmir.
Xəzər Televiziyasından Nigar Mahmudova: Mən də enerji mövzusunu davam etdirmək istəyirəm. Siz artıq Azərbaycanın enerji potensialına tələbatın artması və bütün bunların bizim üçün yeni imkanlar açmasını qeyd etdiniz. Hansı yeni imkanlar açılır? Yəqin ki, burada, sadəcə, iqtisadi deyil, həm də Azərbaycanın siyasi olaraq da gücləndirilməsindən söhbət gedir. İstərdim, bu barədə Sizin fikirlərinizi eşidək, cənab Prezident.
Prezident İlham Əliyev: Yeni imkanlara gəldikdə, prinsip etibarilə mən əvvəlki sualda bu barədə cavab verdim. Daha nə etmək olar? Əlbəttə ki, biz indi bir neçə ölkə ilə enerji sahəsində danışıqlara başlamışıq. O ölkələr ki, əvvəllər bizim tərəfdaşlarımız deyildi. Rusiya-Ukrayna müharibəsinə qədər nəzərdə tutulmuş bütün layihələr demək olar ki, plan üzrə gedirdi. Hər il Bakıda keçirilən “Cənub Qaz Dəhlizi”nin Məşvərət Şurasında artıq Cənub Qaz Dəhlizinin sonuncu seqmenti olan TAP layihəsinin də uğurla başa çatması ilə bağlı fikir mübadiləsi aparılırdı. Ancaq gələn ay keçiriləcək növbəti “Cənub Qaz Dəhlizi”nin Məşvərət Şurasında yeni mövzular müzakirə olunacaq və iştirak edən ölkələrin sayı da artacaq. Məsələn, biz hesab edirdik ki, TANAP layihəsinin başa çatması faktiki olaraq bu sahədə bizim əsas işlərimizin də başa çatması deməkdir. Ondan sonra, sadəcə olaraq, mövcud infrastrukturdan istifadə edərək öz qaz resurslarımızı ixrac etməliyik. Amma baxın görün, Rumıniya tərəfinin xahişi əsasında artıq yanvar ayından biz Rumıniyaya qaz ötürməyə başlamışıq. Çünki il ərzində Rumıniyanın energetika naziri iki dəfə Azərbaycana gəlmişdi və ilin sonunda mənim Rumıniyaya səfərim baş tutmuşdu. Bu arada bizim müvafiq qurumlarımız danışıqlar aparırdılar və interkonnektor artıq işə düşəndən sonra texniki imkan yaratdı. Əlbəttə ki, texniki imkan olmadan biz qaz ixracatımızın coğrafiyasını genişləndirə bilmərik və texniki imkanlar Avropa məkanında bizim səlahiyyətimizin çərçivəsində deyil. Yəni, Avropa ölkələri özləri bunu edirlər və nə qədər çox bağlantı olarsa, bizim o qədər də çox potensial müştərilərimiz olacaqdır.
Mən indi vaxtından əvvəl nəyisə elan etmək istəmirəm, ancaq Rusiya-Ukrayna müharibəsi başlayandan sonra bizə 10-dan çox ölkədən müraciətlər daxil olmuşdur. O ölkələrdən ki, indi bizim qazımızı alırlar və istəyirlər əlavə qaz təchizatı təmin edilsin və o ölkələrdən ki, heç vaxt bizdən qaz almırdılar, amma onlar da bu proqrama qoşulmaq istəyirlər. Təbii ki, burada Azərbaycanın rolu artır və biz də, əlbəttə, bundan istifadə etməliyik. Biz heç vaxt qaz və neft sahəsindəki siyasətimizi ümumi siyasi kontekstin əsas amilinə çevirməmişik. Çünki biz hesab edirik ki, siyasət ayrı, bu ayrı. Amma indi dünyada enerji siyasəti ümumi geosiyasi vəziyyətlə tamamilə vəhdət təşkil etdiyi üçün bu amili də inkar etmək olmaz. Əlbəttə, bizim həm iqtisadi, həm siyasi önəmimiz artır və əgər Avropanı qidalandıran qaz kəmərlərinə baxsaq görərik ki, onların sayı o qədər də çox deyil. Yəni, mövcud təchizatçılar, sadəcə olaraq, qaz hasilatını artırırlar, çünki Avropada böyük tələbat var. Yeni təchizatçılar arasında isə Azərbaycan təkdir. Nəzərə alsaq ki, bizim çox böyük resurs bazamız var, artıq infrastrukturumuz var və Avropa İttifaqı ilə təkcə energetika sahəsində yox, bütün sahələrdə çox fəal əməkdaşlığımız var, əlbəttə ki, diqqət Azərbaycan üzərinə yönəldilir. Əlbəttə, biz öz məsuliyyətimizi də dərk edirik və çalışırıq ki, yeni tərəfdaşlar üçün də etibarlı tərəfdaş olaq.
İlqar Mikayıloğlu: Cənab Prezident, 2022-ci ildə Transxəzər qaz kəməri ilə bağlı mütəmadi olaraq mülahizələr səslənirdi, fikirlər, bəyanatlar verilirdi. Amma reallıqda, əslinə qalsa, bu məlumatların əsasında nə durur və bizim mövqeyimiz bu istiqamətdə nədən ibarətdir?
Prezident İlham Əliyev: Transxəzərlə bağlı uzun illər müzakirələr gedir, amma hələ ki, heç bir nəticə yoxdur. Transxəzər kəmərinin ümumi ötürmə qabiliyyəti 30 milyard kubmetr qaza hesablanıb. Burada bu layihənin icrası üçün bir neçə əsas məsələ var, onlardan biri bu layihəni kimin maliyyələşdirəcəyidir. Çünki bizim layihələrə gəldikdə, istər Bakı-Tbilisi-Ceyhan olsun, istər Cənub Qaz Dəhlizi, burada hər şey aydın idi. Azərbaycan liderliyi öz üzərinə götürmüşdür, ölkələrdən və şirkətlərdən ibarət komanda şəklində bir qrup yaratmışdır, beynəlxalq maliyyə qurumlarını cəlb etmişdir. Cənub Qaz Dəhlizinin maliyyələşdirilməsində görün, hansı qurumlar iştirak edib - Dünya Bankı, Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankı, Asiya Bankı, Avropa İnvestisiya Bankı və Avropa İnfrastruktur və İnvestisiya Bankı - dünyanın ən aparıcı maliyyə qurumları. Bunlar, eyni zamanda, şirkətlər və Azərbaycan ölkə olaraq öz vəsaitini qoyub bu layihəni həyata keçirib. Transxəzər layihəsi ilə bağlı hələ ki, aydınlıq yoxdur. Yəni, kim bu layihəni irəliyə aparacaq, bunun maliyyə tutumu nədən ibarət olacaq. Bunu hesablamaq üçün texniki-iqtisadi əsaslandırma hazırlanmalıdır. Bunu hazırlamaq üçün gərək şirkətlər cəlb edilsin. Yəni, bu, bir gündə, bir il ərzində həll olunan məsələlər deyil. Əgər bu gün bu layihəyə start verilsə, bir neçə il ərzində, sadəcə olaraq, araşdırmalar aparılmalıdır - geoloji araşdırmalar, ekoloji araşdırmalar, texniki imkanlar, maliyyə tutumu - bütün bunlar açıq suallardır. Mən hesab edirəm ki, bu suallara cavab vermədən Transxəzər layihəsi haqqında danışmaq yersizdir. Biz ölkə olaraq həmişə bu layihəni dəstəkləmişik və mən bunu bir neçə dəfə açıq bəyan etmişəm ki, bəli, əgər bizə müraciət olarsa, biz öz imkanlarımızı təqdim etməyə, mövcud infrastrukturumuzu və digər lazımi məsələləri həll etməyə hazırıq. Amma biz bu layihənin təşəbbüskarı ola bilmərik, çünki bu, bizim qazımız deyil.
Bununla paralel olaraq, hətta bütün sadaladığım məsələlər öz həllini tapsa, ikinci mərhələdə digər məsələ ortalığa çıxacaq. Tutaq ki, Transxəzər qaz kəməri inşa edildi, Azərbaycan sahilinə qədər gətirildi, ondan sonra nə olacaq? Hansı yollarla Avropa istiqamətinə göndəriləcək? TANAP-la? Yəni, TANAP-ın bu gün cəmi 16 milyard kubmetr buraxılış imkanı var. Onun da demək olar ki, hamısını indi Azərbaycan qazı ilə biz təmin etmişik. TANAP-ın imkanlarının iki dəfəyədək genişləndirilməsi yenə də Azərbaycan qazına bağlıdır. Çünki biz növbəti 5-6 il ərzində, əgər hər şey plan üzrə gedərsə, minimum 10 milyard kubmetr əlavə qaz hasil edə bilərik. Əlbəttə ki, bunun yeganə yolu TANAP və ondan sonra dediyim kimi, interkonnektorlar vasitəsilə. Yəni, Azərbaycan ərazisindən sonra nə olacaq? Yəni, Azərbaycan ərazisində yeni kəmərmi tikiləcək? Ola bilər. Kim bunu tikəcək? Ona görə bunlar hamısı açıq suallardır. Transxəzər qaz kəməri mövzusu uzun illərdir ki, siyasiləşdirilir. Mən bunun əleyhinəyəm. Çünki mən həmişə real layihələr üzərində işin aparılmasının tərəfdarı olmuşam. Bütün bu suallara cavab veriləndən sonra əlbəttə ki, bu layihə həyata keçirilə bilər. Çünki prinsip etibarilə mən hesab edirəm ki, bu layihə iqtisadi cəhətdən səmərəli ola bilər, amma texniki-iqtisadi əsaslandırma gərəkdir, əlbəttə, bu təsdiqlənməlidir. Qazın sahibi istehlakçılarla kontraktlar imzalamalıdır, hansı qiymətə satılacaq. Çünki məsafə nə qədər uzun olsa, bir o qədər də xərclər artır. Amma yenə də biz həmişə bu layihəyə siyasi dəstək vermişik. Əgər bizə bu layihə ilə bağlı müraciət olunarsa, əlimizdən gələni edəcəyik ki, kömək göstərək.
Sənan Rzayev: Cənab Prezident, icazə versəniz mən qazın qiyməti və enerji sektoru barədə sualı bir qədər davam etdirmək istərdim. Siz əvvəlki suallara cavab verərkən bizim qaz ehtiyatlarının həcmi məsələsinə, xüsusi halda Balkanlarda və Avropada planlarımıza ətraflı toxundunuz. Bu, məsələnin bir tərəfidir. Digər tərəfdən, son vaxtlar xarici mətbuatda qəribə mülahizələr yayılır ki, guya Azərbaycan Rusiya qazını sonradan Avropaya, dünya bazarlarına ixrac etmək məqsədilə alır və sair. Bununla əlaqədar bilmək istərdim, əvvələn, bu informasiya barədə Siz nə fikirdəsiniz və Sizin fikrinizcə belə düşünənlər nəyi rəhbər tuturlar?
Prezident İlham Əliyev: Mənim fikrimcə, bu, informasiya manipulyasiyasıdır və belə düşünməyim üçün hər cür əsas var. Deməliyəm ki, ilk dəfə bunu Almaniyanın sabiq kansleri və Rusiya enerji şirkətlərindən birinin keçmiş rəhbərlərindən olan cənab Şröder bəyan etmişdi. Sonra bu versiya mətbuatda yayıldı və təbii ki, əleyhdarlarımız onu sevinclə qarşıladılar, bizi guya hansısa haqsız oyun aparmaqda ittiham etməyə çalışdılar. Bu, hər cür məntiqə tamamilə ziddir. Hətta elementar olaraq bizim ixracın həcminə nəzər salsaq, aydın görünür ki, bu barədə söhbət ola bilməz. Bəli, biz Rusiyadan qaz alırdıq, bu, çoxdan olub, o vaxt mən hələ sənaye şirkətində işləyirdim. Bu, sərfəli idi. O vaxt bizim öz qazımız kifayət etmirdi və biz elektrik enerjisi istehsalında mazutdan istifadə etməməkdən ötrü, yəni, daha çox fayda əldə etmək üçün qaz alırdıq. Əlbəttə, mazutla işləyən elektrik stansiyaları ətraf mühiti çirkləndirir. Bu gün bizim bütün elektrik stansiyaları ya qaz ilə, ya da su və qismən bərpaolunan başqa mənbələrlə işləyir. Bir də ki, səhv etmirəmsə, 2006-cı və ya 2007-ci ildə qiymətlərin kəskin şəkildə - praktiki olaraq iki dəfə artması səbəbindən Rusiyadan qaz alınması dayandırılıb. O vaxt bizə dedilər ki, qiymət iki dəfə yüksək olacaq. Özü də bu qiymət Qərbi Avropa ölkələrindəki qiymətlə müqayisədə yüksək idi və satış həcmi dörd dəfə azaldılacaq. Biz 4 milyard kubmetr qaz alırdıq, amma bizə “Qazprom”un adından bəyan etdilər ki, indi bizə yalnız 1 milyard kubmetr qaz tədarük edə bilərlər. Bu söhbət ilin sonunda, noyabr ayında, ölkənin enerji balansı artıq təsdiq ediləndən sonra olmuşdu. Yəni, bu vəziyyətdə qərar qəbul etmək üçün cəmi bir ay vaxtımız qalırdı. Gözlənilən 4 milyard kubmetr əvəzinə cəmi 1 milyard kubmetr ala bilərdik. Lakin biz vəziyyətdən çıxdıq. Özü də, necə deyərlər, hər zərərdə bir xeyir olur. Bu vəziyyət bizi öz ölkəmizdə hasilata diqqəti artırmağa məcbur etdi və biz Rusiyadan qaz almağa son qoyduq. O vaxtdan təqribən 15 il keçib.
İndi söhbət Rusiyadan 1 milyard kubmetr qaz almaq barədə gedir. Ötən ilin sonunda kontrakt bağlanıb və keçən müddətdə həmin həcmin heç yarısını da almamışıq. Biz bunu nə üçün edirik? Bəli, bizdə istehlak artır, əhali artır. Kifayət qədər ehtiyat olmayan vaxtlarda tam gücü ilə işləməyən müəssisələr – metanol zavodu, karbamid zavodu, neft-kimya müəssisələri indi tam gücü ilə işləyir. Təkcə keçən il Azərbaycanda istehsalın və ixracın həcminə nəzər salsaq görərik ki, biz 22 milyard kubmetr qaz ixrac etmişik və mənim fikrimcə, cəmi 200 və 300 milyon kubmetr, yəni bir faiz idxal etmişik. Bu il 24 milyard kubmetr qaz ixrac edəcəyik və həmin 1 milyarddan qalan hissəni idxal edəcəyik. Yəni, bizim guya Rusiyadan qaz alıb onu sonradan satacağımız barədə ya diletantlar, ya da provokatorlar danışa bilərlər. Ona görə də düşünürəm ki, bu halda biz belələrinin hər ikisi ilə üzləşirik. Bununla belə, Azərbaycana daim qara yaxmaq, bizim rolumuzu, əhəmiyyətimizi azaltmaq cəhdləri yeni məsələ deyil. Yadımdadır, bir vaxtlar deyirdilər ki, Azərbaycanın nefti yoxdur, Bakı-Tbilisi-Ceyhan kəməri çəkilməyəcək, sonra deyirdilər ki, Azərbaycanın qazı yoxdur, indi də deyirlər, qoy desinlər. Biz öz işimizi görmüşük və bu işi uğurla görürük.
Tofiq Abbasov: Cənab Prezident, ötən ilin strateji mahiyyətə malik hadisələrindən biri də o idi ki, dekabrın 17-də Sizin iştirakınızla Buxarestdə dördtərəfli Saziş imzalandı. Söhbət Strateji Tərəfdaşlıq Sazişindən gedir ki, orada Azərbaycan, Gürcüstan, Rumıniya və Macarıstan bizim ərazimizdə yaşıl enerjinin istehsalını, sonra artmasını və eləcə də ötürülməsini artıq nəzərdə tuturuq. Bu hadisənin arxasında mən deyərdim ki, böyük bir multiplikativ effekt özünü əks etdirir. İlk növbədə, biz öz enerji siyasətimizin şaxələndirilməsinin yeni indeksini demək olar ki, gündəmə gətirdik. Sonra yeni əməkdaşlıq formatını yaratdıq. Çünki məndə olan məlumata görə, o Saziş Bakıda da olub və bizim tərəfdaşlar, yəni, Gürcüstan da, Macarıstan da, Rumıniya da, onlar çox böyük razılıqla o sənədi qəbul etmişdilər. Mən istərdim ki, ilk növbədə, bu məsələnin icra perspektivinə Siz münasibət bildirəsiniz və digər tərəfdən də əgər hər şeyi biz öz adı ilə çağırmalı olsaq, bayaq Siz ermənipərəstlik amilinin siyasətdə yerindən danışdınız. Sirr deyil ki, Fransa çox cidd-cəhdlə çalışırdı Rumıniyanı da anti-Azərbaycan, belə deyək, cəbhəsinə cəlb etsin və hətta nəzərə almışdılar ki, guya Qərb mətbuatı bu haqda yazmışdı ki, Ermənistana Qara dəniz vasitəsilə və Rumıniyanın ərazisindən istifadə etmək şərti ilə silah-sursat göndərsinlər. Demək olarmı ki, ikinci məqamda bizim diplomatiyanın bu uğuru həmin o dağıdıcı planın qarşısını aldı və onu darmadağın etdi?
Prezident İlham Əliyev: Bu layihəyə gəldikdə, əlbəttə, bunun mahiyyəti hələ ki, tam geniş təhlil edilməyib. Çünki bu, bir yenilik oldu və bir çoxları üçün gözlənilməz oldu. Əlbəttə ki, biz bu layihə üzərində işləməyə başlayanda çox açıq-aydın görürdük ki, onun reallaşması üçün hansı addımlar atılmalıdır. Ona görə biz bu layihəyə qoşulandan sonra faktiki olaraq bu layihə gerçəkləşməyə başlamışdır. Çünki bir fikir, bir ümumi konsepsiya olaraq bu layihə artıq uzun illər idi ki, mövcud idi. Hətta texniki-iqtisadi əsaslandırma da aparılır və ilkin variantda o layihənin ötürmə qabiliyyəti bir min meqavat elektrik enerjisinə hesablanmışdır. Biz layihəyə qoşulandan və bütün təhlil işlərini aparandan sonra təklif etdik ki, bir halda biz buna qoşuluruq, bunu daha genişmiqyaslı şəkildə həyata keçirək. Təklif etdik ki, 1000 meqavat yox, 4 min meqavat səviyyəsində olsun. Çünki onsuz da xərclər böyük olacaq, onsuz da kabel çəkiləcək. Ona görə daha çox imkanı olan kabeli çəkməklə biz daha böyük nailiyyətlərə çata bilərik. Bu layihənin həyata keçirilməsi, eyni zamanda, Azərbaycana olan investisiya marağından doğur. Çünki bizim hazırda bu qədər elektrik enerjisini ixrac etmək imkanlarımız yoxdur. Biz ixrac edirik, bizim orta hesabla ixrac imkanlarımız təqribən 1000 meqavat ətrafındadır. Ancaq hazırda Azərbaycanda reallaşan investisiya layihələri, – iki layihə artıq reallaşır, biri günəş, biri külək elektrik stansiyası, üçüncü layihənin reallaşması yaxın aylarda nəzərdə tutulur, - bizə əlavə 700 meqavatdan çox təmiz yaşıl enerji verəcək.
Bununla paralel olaraq, dünyanın iki aparıcı şirkəti ilə imzalanmış niyyət protokolları əsasında Azərbaycanda 22 min meqavata qədər günəş və külək elektrik stansiyalarının tikintisi nəzərdə tutulur. İndi bu 22 min meqavat tam icra ediləcək, yaxud onun yarısı icra ediləcək, 30 faizi icra ediləcək, bu, sonranın məsələsidir. Ancaq, mən hesab edirəm ki, bunun minimum yarısı tamamilə reallaşa bilər, çox da reallaşa bilər. Əsas məsələ bunun bundan sonrakı taleyidir - necə ötürüləcək? Çünki biz mövcud elektrik ötürücü xətlərimizi genişləndirməliyik. Biz qayıdırıq yenə Zəngəzur dəhlizinə. Bizim fikrimizcə, o dəhlizdən, eyni zamanda, elektrik enerjisi ötürülməlidir. Məhz bu məqsədlə biz Cəbrayıl rayonunda böyük qəbuledici və çevirici stansiya tikirik. Əgər bu layihə reallaşarsa, onda Naxçıvanla Türkiyə arasındakı sərhəddə də bir stansiya tikilməlidir. Eyni zamanda, Türkiyə ərazisində ötürücülük imkanları genişləndirilməlidir. Çünki orada da bu qədər enerjini götürmək imkanı yoxdur. Yəni, bu, çox qlobal bir layihədir və bu, tam reallaşa bilər. Çünki Azərbaycana bu gün milyardlarla dollar investisiya qoyan şirkətlər, əlbəttə ki, hər şeyi ölçüb-biçiblər. Onlar tam əmindirlər ki, bu enerji həm Azərbaycanda istehlak olunacaq, - indi Azərbaycandakı iqtisadi vəziyyət belədir ki, bu, onları qane edir, - eyni zamanda, ixrac üçün imkanlar yaranacaq.
Digər məsələ, - bu da çox önəmlidir, bu, ümumi kontekstdən bir qədər kənarda qalıb, - ondan ibarətdir ki, əgər biz bu layihələri öz tərəfdaşlarımızla icra etsək, - mən deyə bilərəm ki, Azərbaycan 1 manat da sərmayə qoymur, hamısı xarici sərmayələrin əsasında reallaşan layihələrdir, - onda bu gün elektrik enerjisinin istehsalına sərf etdiyimiz təbii qaz da istifadə edilməyəcək və ixraca yönəldiləcək. Beləliklə, bizim təbii qaz ixracımız daha çox olacaq, çünki yeni yataqlardan - “Abşeron”dan, “Ümid-Babək”dən, ondan sonra AÇG-dən, “Şahdəniz”dən çıxan, eyni zamanda, qənaət edilən qazı da biz ixrac edəcəyik. Yəni, burada necə deyərlər, ikinci uduş imkanı yaranır - həm bizim üçün, həm Avropa üçün. Bu layihənin reallaşmasının əmsalı, əgər belə demək mümkündürsə, çox yüksəkdir. Nə üçün mən bunu deyirəm? Çünki ilk növbədə, bu sazişin imzalanmasında Avropa Komissiyasının Prezidenti xanım Ursula Fon der Lyayen iştirak edib. Onun iştirakı onu deməyə əsas verir ki, bu, Avropa üçün prioritet layihədir və bu layihənin həyata keçirilməsi ilə bağlı maliyyə sıxıntısı olmayacaq. Hələ ki, biz bu barədə, ümumiyyətlə, bir qərara gəlməmişik, hansı ölkələr hansı həcmdə, hansı investisiyalar qoyacaqlar və maliyyə qurumları tərəfindən ayrılan vəsait hansı ölkəyə veriləcək, yəni, borcu sonra kim qaytaracaq, bu barədə hələ ki, danışıqlar aparılmayıb. Ancaq hər şey texniki-iqtisadi əsaslandırmadan asılı olacaq. Beləliklə, Azərbaycan Avropa üçün daha da böyük önəm daşıyan ölkəyə çevriləcək.
Bir də onu deyə bilərəm ki, biz artıq Avropa İttifaqı ilə enerji dialoqunun başlanmasına start verdik. Bu enerji dialoqu çərçivəsində təkcə təbii qaz yox, eyni zamanda, yaşıl enerji və yaşıl hidrogen də nəzərdə tutulub. Ona görə bu, çox böyük perspektivi olan sahədir və Azərbaycan iqtisadiyyatına çox böyük fayda gətirə biləcək bir layihədir.
Tofiq Abbasov: Cənab Prezident, istərdim Siz bir məqama da münasibətinizi bildirəsiniz. Biz Qara dəniz vasitəsilə Qərbə doğru, necə deyərlər, istilik, işıq, nur ixrac edəcəyik. Ancaq bəzi qüvvələr isə bu tərəfə silah-sursat ötürmək istəyirlər, bizim bədnam qonşularımıza. Yəni biz avtomatik olaraq demək olar ki, o planın üstündən xətt çəkmiş olduq. Bu, elədirmi?
Prezident İlham Əliyev: Hər halda biz çalışacağıq, biz hər şey edirik. Onu da bildirməliyəm ki, Ermənistana istənilən silah verilərsə, onlara kömək etməyəcək və mən Ermənistan tərəfinə bir neçə dəfə bunu demişəm. Demişəm ki, buna əbəs yerə vəsait xərcləməyin. Çünki birincisi, bu sizə kömək etməyəcək, ikincisi ölkənizdə olan revanşist qüvvələrdə hansısa bir illüziya yarada bilər. İllüziya yarada bilər ki, siz revanş edə bilərsiniz. Edə bilməyəcəksiniz! Biz əgər görsək ki, bizim üçün hər hansı bir ciddi təhlükə varsa, bu təhlükəni dərhal dəf edəcəyik. Baxmayaraq ki, bu təhlükə harada yaranıb, bizim ərazimizdə, yaxud da ki, hüdudlarımızın kənarında. Bu, bizim legitim hüququmuzdur. Ona görə belə cəhdlər var və biz görürük, bilirik hansı ölkələr Ermənistana silah verməyə hazırlaşırlar. Əfsuslar olsun ki, onların arasında Hindistan da indi rol alıb. Biz bunu qeyri-dost addım kimi qiymətləndiririk. Çünki bu silahların, özü də hücum silahlarının bir hədəfi var, o da Azərbaycandır. Ona görə biz, əlbəttə ki, lazımi tədbirləri görürük və imkan verə bilmərik ki, Ermənistan bizim üçün təhlükə yaratsın, heç vaxt imkan verə bilmərik.
Nigar Salmanova: Cənab Prezident, 2022-ci il ərzində Azərbaycan-Ermənistan şərti sərhədində, eləcə də Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin müvəqqəti yerləşdirildiyi Azərbaycan ərazilərində silahlı insidentlərin şahidi olduq, Fərrux, “Qisas” əməliyyatlarını gördük, eləcə də sentyabrın ortalarında döyüşləri gördük. Ümumiyyətlə, bu insidentlərin səbəbi olan amillərin 2023-cü ildə aradan qaldırılmasını gözləyə bilərikmi? Sizin bu istiqamətdə proqnozlarınız nədən ibarətdir?
Prezident İlham Əliyev: Mən ümid edirəm ki, artıq Ermənistan açıq-aydın dərk edir ki, bu təxribatların heç bir nəticəsi olmayacaq. İkinci Qarabağ müharibəsi başa çatandan sonra bizim Ermənistan tərəfinə göndərdiyimiz siqnallar da ondan ibarət idi ki, siz bu vəziyyətlə barışmalısınız və kapitulyasiya aktına imza atmaqla faktiki olaraq bizim aramızdakı bu qarşıdurma başa çatmalıdır. Ancaq əfsuslar olsun ki, biz bunu görmədik, əksinə, Ermənistan həm Qarabağda, həm sərhəd istiqamətində öz planlarından əl çəkmədi və biz məcbur olub tədbirləri gördük, biz onlara xəbərdarlıq etmişdik. Eyni zamanda, avropalı tərəfdaşlarımıza da bildirmişdik ki, əgər biz təhlükə görsək, dərhal hərəkətə keçəcəyik. Hesab edirəm ki, o cümlədən ona görə də beynəlxalq aparıcı qüvvələrin reaksiyası bu hadisələrə adekvat olmuşdur. Yəni, bizi heç kim qınamamışdır, heç kim bizi günahlandırmamışdır. Çünki hər kəs görürdü ki, bu, toqquşmaların səbəbkarı biz deyilik.
Fərrux əməliyyatının əsas səbəbi təkcə o strateji yüksəklikləri nəzarətə götürmək deyildi, eyni zamanda, o yüksəkliklərdən bizim böyük ərazimiz atəş altında idi və orada bu gün də hələ mövcud olan qanunsuz erməni silahlı birləşmələri vaxtaşırı bizim tərəfə atəş açırdılar. Hətta Xaçınçay su anbarının təmiri də mümkünsüz idi. Yəni, ona görə Fərrux əməliyyatının keçirilməsi bu təhlükəni aradan götürdü və bu, bir çoxları üçün gözlənilməz olmuşdur, o cümlədən Ermənistan üçün və Qarabağda yuva salmış separatçılar üçün. Onlar hesab edirdilər ki, Azərbaycan Silahlı Qüvvələri heç vaxt o ərazilərdə hər hansı bir əməliyyat aparmayacaq. Biz bu mifologiyanı da darmadağın etdik. Bu, bizim ərazimizdir və orada ciddi əməliyyat aparmamağımızın səbəbi ondan ibarət deyil ki, kimdənsə qorxuruq, sadəcə olaraq, biz hesab edirik ki, indi istədiyimizə siyasi yollarla nail olmalıyıq. Əfsuslar olsun ki, o, dərs olmadı və Sarıbaba, Qırxqız və digər istiqamətlərdə çox genişmiqyaslı minalama prosesi gedirdi. O minaların hamısı aşkarlandı və 2021-ci ilin Ermənistan istehsalı olan minalar ora necə gəlib çıxdı? Bax, bu suala bu günə qədər Rusiya sülhməramlı qüvvələri cavab verə bilmirlər. Nə cavab verəcəklər? Biz hətta onları da oraya dəvət etdik. Türkiyə-Rusiya Monitorinq Mərkəzinin nümayəndələrini dəvət etdik və göstərdik ki, gəlin baxın, ərazimizə necə keçib, kim daşıyıb, kim buna cavabdehlik daşıyır? Sarıbaba, Buzlux, Qırxqız əməliyyatları, o cümlədən “Qisas” əməliyyatı ona görə idi ki, ermənilər bizim hərbçimizi qətlə yetirmişdilər, şəhidimiz olmuşdu və bir daha gücümüzü göstərməli olduq. Hesab edirdik ki, nəhayət bu, dərs olacaq, yenə də dərs olmadı və sentyabr toqquşmaları qaçılmaz olmuşdu.
Mən indi ümid edirəm ki, bundan sonra belə hallar olmayacaq. Çünki son bir il ərzində - mart ayından bəri biz 3 dəfə göstərdik ki, heç kim bizim qabağımızda dura bilməz və istədiyimizə nail oluruq və hər hansı bir erməni havadarı onların yardımına yetişə bilməz. Bu, birincisi. İkincisi, həm Azərbaycan-Ermənistan sərhədi istiqamətində, eyni zamanda, Qarabağ istiqamətində nəzarətdə olan yüksəkliklər bizə çox böyük strateji üstünlük təmin edir. Çünki mən bunu demişəm, artıq vizual müşahidə bizə imkan verir ki, istənilən təhlükəni bəri başdan görək və onun qarşısını alaq. Hesab edirəm ki, artıq 3 dəfə belə hərbi və siyasi uğursuzluğa düçar olmuş Ermənistan anlayacaq ki, sülh müqaviləsi qaçılmazdır. Onlar bunu nə qədər tez anlasalar və nə qədər tez özlərində güc tapıb, iradə tapıb buna razılıq versələr, o qədər də bölgə üçün yaxşı olacaq.
Yenə də demək istəyirəm, bizim üçüncü müharibəni başlamaq fikrimiz yoxdur. Bizi bu işdə günahlandıranlar, sadəcə olaraq, ya erməni təbliğatının qurbanları olublar, ya da ki, bizə qarşı yenə də uydurma və böhtan kampaniyası aparmaq istəyirlər. Onu da deməliyəm ki, indi bəzi Qərb mətbuatında bizə qarşı yeni dalğa, çirkin böhtan kampaniyası artıq geniş vüsət alır. Onun ilk təzahürlərini biz görürük, amma ehtimal edilir ki, növbəti çirkin addımlar da atılacaq. Amma bu, bizi dayandırmayacaq. Ona görə mən hesab edirəm və ümid etmək istəyirəm ki, 2023-cü il İkinci Qarabağ müharibəsinin real sonu olacaq və bu il belə hadisələr baş verməyəcək. Mən yenə də deyirəm, əgər görsək ki, bizə qarşı hər hansı bir təhlükə varsa və Ermənistan öz havadarları ilə bizə qarşı hansısa təxribat planlaşdırırsa, biz dərhal əlimizdə olan bütün imkanlarla bu təhlükəni aradan götürəcəyik və bəri başdan onları və onların arxasında dayananları da xəbərdar edirik.
İlqar Mikayıloğlu: Cənab Prezident, 2020-ci il Vətən müharibəsi və bu müharibə qalibiyyətlə başa çatandan sonra orduda, xüsusilə komandoları vurğulamaq şərtilə müxtəlif təyinatlı hərbi hissələrin yaradılması, sursat arsenalımızın qısa bir zamanda doldurulması istiqamətində, silah və texnika cəhətdən orduda müəyyən işlər görüldü. Üstəlik, texnologiyanın Silahlı Qüvvələrə sintezi artıq bizim ordunun gücünü tamamilə dəyişib. Düzdür, “Global Firepower” portalında biz 57-ci pillədəyik. Etiraf edim, mən bu rəqəmə bir az belə birtəhər baxıram.
Prezident İlham Əliyev: Mən də.
İlqar Mikayıloğlu: Çünki bizdən qabaqdakı ölkələrə baxanda 1960-cı illərin texnikası olan ölkələrdir. Onlar bizdən necə irəli keçib? Özü də təcrübələri yox. Lakin eybi yox, bu, onların rəqəmləridir. Amma məndə belə bir təəssürat yarandı ki, bu iki ildə biz döyüş təcrübəsini və texnologiyaları nəzərə almaqla deyəsən tamamilə yeni bir ordu düzəldirik.
Prezident İlham Əliyev: Bəli, tamamilə haqlısınız. Bizim Ordumuz müharibə zamanı öz gücünü göstərdi, iradəsini göstərdi, xalqımız bütövlükdə əyilməz ruhunu göstərdi. Hərbçilərimiz böyük fədakarlıq göstərmişlər, sözün əsl mənasında ölümə gedirdilər və 3 minə yaxın övladımız şəhid olmuşdur. Ordumuz kifayət qədər güclü idi. Ordumuzun gücləndirilməsi heç kimə sirr deyildi. Yadımdadır biz ordu xərclərinə böyük vəsaitin ayrılmasına başlayanda məni hətta beynəlxalq qurumlarda ittiham edirdilər ki, axı Azərbaycan bu məsələni sülh yolu ilə həll etməlidir, bu məsələnin hərbi həlli yoxdur. Nə üçün bu qədər vəsait ayrılır? Hətta ölkə daxilində bəziləri tənqidlə yanaşırdılar ki, nə üçün orduya bu qədər vəsait ayrılır. Bizim keçirdiyimiz paradlara pis gözlə baxanlar da olmuşdur. Biz, sadəcə olaraq, öz imkanlarımızı göstərirdik ki, bu işğalla barışmayacağıq. İstəyirdik ki, müharibəyə ehtiyac qalmasın. Mənim Prezident kimi bütün səylərimin bir istiqaməti oraya yönəlmişdi. Həm keçmiş Minsk qrupunun həmsədr ölkələrini, eyni zamanda, Avropadakı tərəfdaşlarımızı inandırmağa çalışırdım ki, biz bu vəziyyətlə barışmayacağıq. Ermənistanın əvvəlki və indiki rəhbərliyinə də demişdim, əgər hesab edirsiniz ki, belə davam edəcək, davam etməyəcək. Sadəcə olaraq, hesab edirdilər ki, bu, təbliğat naminə deyilən sözlərdir. Biz məcbur olub öz gücümüzü göstərdik və verdiyimiz siqnallar ünvana çatmamışdı. Hətta mən tələb edirdim ki, Ermənistana qarşı sanksiyalar tətbiq olunsun. Hesab edirdim ki, əgər sanksiyalar tətbiq edilərsə, o zaman məcbur olub öz xoşu ilə bizim torpağımızdan çıxacaqlar. Ancaq bu olmadı və biz müharibədə Ordumuzun gücünü göstərdik. Eyni zamanda, gördük ki, ordunun daha da inkişafına ehtiyac var. Halbuki, bunu indi hər kəs bilir. 44 gün ərzində bir gün də belə biz geri addım atmamışıq, bir nəfər də qaçan olmamışdı, bir nəfər də fərari olmamışdı. Bu, dünya hərb tarixində bəlkə də misilsiz bir göstəricidir. Ermənistan ordusundan on min nəfərin qaçmasını mən kənara qoyuram. Ümumiyyətlə, özü də hücuma keçən, aşağıdan yuxarıya qalxan, ölümə gedən, 6-7 müdafiə xətti olan bir əraziyə sinəsini qabağa verərək gedən əsgər-zabit əsl qəhrəmandır və bizim Ordumuzun gücü məhz bundadır.
Amma, eyni zamanda, biz müharibədən sonra dərhal, necə deyərlər, bir gün belə istirahət etmədən işə başladıq və müharibənin bütün mərhələlərini təhlil etməyə başladıq. Mən göstəriş verdim ki, bəli, bu, tarixi Qələbədir, artıq biz tarixi missiyamızı yerinə yetirmişik. İndi sevinmək əvəzinə, işləmək, nöqsanları aşkar etmək lazımdır. Əlbəttə ki, nöqsanlar da var idi və var. Onları aradan qaldırmaq və müharibə təcrübəmizi həyatda artıq yeni ordu konsepsiyası əsasında tətbiq etmək üçün fəal işləyirik. İki il ərzində bir çox işlər görülübdür. Ancaq hələ bütün işlər görülməyib. Bu haqda yəqin ki, necə deyərlər, tam aşkarlıqla danışmaq yersizdir. Amma deyə bilərəm ki, bizim həm komando qüvvələrimiz artıq tam formalaşıb, çox böyük qüvvəyə çevrilib və bu proses davam etdirilir. Yeni komando qüvvələri yaradılacaq. Onların sa]]>[/allow-turbo] [allow-dzen] Yanvarın 10-da Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev yerli televiziya kanallarına müsahibə verib.
Müsahibəni təqdim edirik.
Azərbaycan Televiziyasından Tofiq Abbasov: Hörmətli Prezident, ilk növbədə, istəyirəm həmkarlarımın, özümün adından Sizə dərin təşəkkürümüzü bildirək ki, bizim üçün bu gün vaxt ayırmısınız. Bizim üçün bu, çox önəmli görüşdür. Çünki adətən Siz bütün müsahibələrinizdə elə məqamları, elə motivləri səsləndirirsiniz ki, onlar həm ölkə daxilində gedən proseslərə aydınlıq gətirir, digər tərəfdən biz aldığımız o məlumatları ictimai qüvvələrlə bölüşürük. Dünyada gedən proseslərlə, müsbət və mənfi təsirlərlə bağlı bütün səbəbləri və onların ətrafında olan təsəvvürləri düzgün qəbul etmək imkanları yaradırsınız bizim üçün. Ona görə biz Sizə bir daha artıq dərəcədə minnətdarıq.
Cənab Prezident, təbii ki, bizi, ilk növbədə, Sizin təhlilinizdə 2022-ci ilin nəticələri maraqlandırır. Çünki il asan il deyildi, ilk növbədə, postmüharibə və postpandemiya vəziyyətləri gündəmdə idi. Digər tərəfdən, Sizin rəhbərliyinizlə gedən islahatlarla bağlı biz çox müsbət tendensiyaların şahidi oluruq. Çünki dünyada qlobal tənəzzül mövcuddur, ancaq buna baxmayaraq, Azərbaycan qabaqlayıcı tədbirlərlə bu təsirləri minimuma endirdi, bəzilərini, ümumiyyətlə, neytrallaşdırdı və həm də artım əldə etdi. Bunu təkcə biz demirik, Azərbaycan mənbələri demir, həm də xarici mənbələr təsdiqləyirlər. Ona görə də bu proseslərin əlbəttə ki, hamısının davamı gözlənilir. Yeni prioritetlər haqqında danışmağa böyük ehtiyac var. Çünki 2023-cü il də asan olmayacaq, biz bunu hiss edirik. İstərdik ki, bax, bu məsələyə Siz münasibət bildirəsiniz və iqtisadi artımla, yeni gözləntilərlə bağlı öz fikirlərinizi bizə söyləyəsiniz.
Prezident İlham Əliyev: Əlbəttə, 2023-cü ilin uğurlu olması üçün biz hamımız fəal çalışmalıyıq. Keçən ilin əvvəlində də mən Azərbaycan media nümayəndələri ilə görüş zamanı fikir bildirmişdim ki, ümid edirəm 2022-ci ildə qarşıda duran vəzifələr yerinə yetiriləcək və biz bütövlükdə buna nail olduq. Bu gün - 2023-cü ilin əvvəlində bu görüş zamanı da əlbəttə ki, bu məsələlər haqqında danışacağıq. Yenə də ümidliyəm və ümidimin səbəbləri var. Çünki Azərbaycanın postmüharibə dövründə göstərdiyi mövqe və beynəlxalq miqyasda əldə etdiyi uğurlar bunu deməyə əsas verir.
İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra bizim əsas vəzifəmiz şanlı hərbi Qələbəmizi siyasi müstəvidə də təsdiqləmək idi. Biz dərhal işə başladıq. Çünki yaxşı başa düşürdük ki, əgər biz siyasi sahədə bu Qələbəni təsdiqləməsək, bu Qələbəni dünya ictimaiyyətinə qəbul etdirməsək, müəyyən problemlərlə üzləşə bilərik. Dərhal fəal işə başladıq və hesab edirəm ki, bu gün - artıq müharibədən iki il keçəndən sonra tam əminliklə demək olar ki, müharibənin nəticələri dünya tərəfindən qəbul edilib. Azərbaycanın haqlı olması bir daha təsdiqlənib və müharibənin sonunda yaranmış vəziyyəti biz daha da möhkəmləndirməliyik, yəni, öz mövqelərimizi daha da gücləndirməliyik. Son iki il ərzində həm beynəlxalq əlaqələr müstəvisində, həm ölkə daxilində biz istədiyimizə nail ola bilmişik.
Bu gün sirr deyil ki, Azərbaycan dünyada çox etibarlı və ciddi tərəfdaş kimi tanınır. Azərbaycan o ölkələrdəndir ki, öz sözünü açıq deyir, müstəqil siyasət aparır. Əlbəttə ki, bunun təməlində həm hərbi gücümüz, həm də şanlı Qələbəmiz dayanır. Çünki mən bunun canlı şahidiyəm ki, müharibədən sonra onsuz da Azərbaycan siyasətinə olan müsbət münasibət daha da artdı, yəni, bizə olan rəğbət daha da artdı. Çünki dünyanın siyasi elitası yaxşı başa düşür ki, biz bu Qələbəni nəyin bahasına əldə etdik, hansı risklərə getdik, hansı qüvvələrlə mübarizə aparırdıq və bu gün də aparırıq. Yəni, müharibə bitsə də, mübarizə hələ davam edir və əminəm ki, biz qalib gələcəyik. Çünki biz haqq yolundayıq və bizim həm hərbi, həm siyasi gücümüz, o cümlədən iqtisadi müstəqilliyimiz gücümüzü əlbəttə ki, artırır.
Mən 2022-ci ilin yekunları ilə bağlı geniş danışsam, onda qalan suallara yer qalmayacaq. Hesab edirəm ki, ilk növbədə, bizim iqtisadi nailiyyətlərimiz haqqında demək lazımdır. Çünki bu, sıradan olan məsələ deyil. Dünya postpandemiya dövrünə hələ təzə-təzə uyğunlaşır. Bir çox ölkələrdə, o cümlədən Azərbaycanda kəskin qiymət artımı müşahidə olunur. Bizim də iqtisadiyyatımız dünya iqtisadiyyatının bir parçası olduğu üçün əfsuslar olsun ki, biz də bu mənfi təsirə məruz qalmışıq. Ancaq biz çalışırıq ki, dünya üçün bu böhranlı vəziyyəti xalqımız üçün sosial layihələrlə, sosial proqramlarla yüngülləşdirək. Bu yaxınlarda imzaladığım çox geniş sosial paket bir daha bunu göstərir. Yəni, müharibədən təzə çıxmış ölkə, özü də ərazisinin 20 faizi tamamilə dağılmış vəziyyətdə olan ölkə əgər sosial sahəyə bu qədər vəsait ayırırsa, deməli, bizim sosial siyasətimiz dəyişməz olaraq qalır və əlbəttə ki, bizim iqtisadi gücümüzü göstərir. Çünki biz bütün işləri öz hesabımıza edirik. Mən bunu artıq səsləndirmişəm. Biz müharibədən sonra heç kimdən yardım almamışıq. Sadəcə olaraq, iki ölkənin - Özbəkistanın və Qazaxıstanın prezidentləri Füzulidə iki məktəbin tikintisinə özləri təşəbbüs göstərmişlər. Bundan başqa biz heç bir yerdən bir manat yardım almamışıq. Ona görə iqtisadi müstəqillik mütləq güclənməlidir və keçən il bizim ümumi daxili məhsulumuz rekord həddə çatıb. Son dəqiqləşdirilmiş məlumata görə 134 milyard manata çatıb. Bu da təxminən 80 milyard dollara bərabər olan rəqəmdir. Əlbəttə ki, həm də xarici ticarət artıb, 50 milyard dolları ötüb. Xarici ticarətin müsbət saldosu 25 milyard dollar təşkil edir. Yəni, iqtisadiyyatla məşğul olanlar bilirlər ki, bu nə deməkdir və eyni zamanda, bizim xarici borcumuz azalıb. Həm mütləq rəqəmlərlə - 7 milyard dollardan aşağıdır, həm də ümumi daxili məhsula nisbətdə təbii ki, kəskin azalıb. Əgər keçən ilin əvvəlində xarici borcumuz ümumi daxili məhsulun 17 faizini təşkil edirdisə, keçən ilin yekunlarına görə bu, 9,5 faizə düşüb. Yəni, müqayisə üçün deyə bilərəm ki, bir çox inkişaf etmiş ölkələrdə bu, 100 faiz, hətta 130-150 faizdir. Bu nədir? Bu odur ki, biz iqtisadi cəhətdən müstəqilik, əgər biz indi istəsək, yenə də beynəlxalq maliyyə qurumları ilə kreditlərin cəlb edilməsi üzrə işlərə başlaya bilərik, əslində başlamışıq. Çünki həm Dünya Bankı ilə, həm Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankı ilə icraatda olan layihələr demək olar ki, başa çatır. Dünyanın hər iki aparıcı maliyyə qurumunun yüksəkvəzifəli nümayəndələri keçən il Bakıda olmuşlar və aparılan müzakirələr zamanı yeni istiqamətlər müəyyən edilib. Yəni, mən tam əminliklə deyə bilərəm ki, biz limitsiz xarici kreditlərin cəlb edilməsində heç bir problem görməyəcəyik. Amma hələ ki, buna böyük ehtiyac yoxdur. Ona görə iqtisadi və sosial sahə həmişə paralel getməlidir. O ölkələrdə ki, ancaq iqtisadi sahəyə diqqət verilir və sosial sahə kənarda qalır, orada insanlar iqtisadi islahatlardan çox böyük əziyyət çəkirlər. Bizim isə məqsədimiz ölkəni gücləndirmək və hər bir vətəndaşın həyatını daha da yaxşı etməkdir.
İctimai Televiziyadan Nərmin Salmanova: Cənab Prezident, 2022-ci il Azərbaycanda əhalinin maddi rifah halının gücləndirilməsi istiqamətində addımlarla, Sizin də qeyd etdiyiniz kimi, məhz irihəcmli sosial paketlərin tətbiq edilməsi ilə yadda qaldı. Bununla belə, dünyada yüksək qiymət artımı və inflyasiya müşahidə olunmaqdadır, təbii ki, bu da Azərbaycana təsirsiz ötüşmür. Bəs, bu təsirlərin azaldılması istiqamətində, xüsusilə də aztəminatlı əhalinin sosial rifah halının gücləndirilməsi, onlara dəstək verilməsi istiqamətində hansı addımlar atıla bilər?
Prezident İlham Əliyev: Bəli, mən qeyd etdiyim kimi, inflyasiya bu gün bütün dünyada ciddi bir problemə çevrilib. Hətta inkişaf etmiş Qərb ölkələrində ki, orada adətən inflyasiya bir faizdən, yəni, bir və maksimum 1,5 faizdən yüksək olmurdu, bu gün inflyasiya 10 faizi üstələyir. Azərbaycandakı inflyasiya idxal edilmiş inflyasiyadır. Çünki biz əlbəttə, dünya iqtisadiyyatının bir parçası olduğumuz üçün bir çox malları idxal edirik və bu istiqamətdə də çalışırıq ki, idxalı əvəzləyən yerli istehsal daha geniş vüsət alsın. Amma hələ təbii ki, idxaldan asılıyıq. Ona görə, əgər belə demək mümkündürsə, inflyasiya Azərbaycana idxal edilib. Keçən ilin nəticələrinə görə 13,9 faiz təşkil edib. Yəni, bu idxal edilmiş inflyasiya ilə bizim mübarizə imkanlarımız kifayət qədər məhduddur. Halbuki keçən il aparılan islahatlar nəticəsində, o cümlədən biznes mühitinin yaxşılaşdırılması, sağlam rəqabətin təşviqi, inhisarçılığa qarşı mübarizə, həmçinin gömrük sistemində olan pozuntuların aradan qaldırılması, kadr islahatları, əlbəttə ki, burada da müsbət rol oynayacaq. Ancaq bununla paralel olaraq, biz, ilk növbədə, qeyd etdiyiniz kimi, sosial rifah haqqında nəinki düşünməli idik, praktiki addımlar atmalı idik. Ona görə minimum əməkhaqqının 15 faiz artması əlbəttə ki, inflyasiyanın fəsadlarının yumşaldılmasına hesablanıbdır və minimum əməkhaqqı artıq 345 manata çatıbdır. Bu, bizi qane edir? Əlbəttə ki, yox. Amma biz imkan daxilində öz addımlarımızı atırıq. Çünki bir daha demək istəyirəm, bizim əsas xərclər istiqaməti Qarabağı və Şərqi Zəngəzuru bərpa etmək və ordu potensialımızı gücləndirməkdir. Bu iki əsas prioritet bizim üçün uzun illər prioritet kimi qalacaq.
Eyni zamanda, pensiyaçıların sosial təminatının yaxşılaşdırılması üçün minimum pensiya da 16,7 faiz artırıldı, 280 manata çatdı və bu proses davam etdiriləcək. Yəni, son illərin təcrübəsi onu göstərir ki, bu, bir dəfə atılan addım deyil, bu, müntəzəm olaraq atılan addımlardır və iqtisadi imkanlarımız artdıqca, əlbəttə ki, gələcəkdə də buna oxşar addımlar atılacaq.
Ünvanlı sosial yardımın verilməsi ilə bağlı çox böyük şəffaflaşdırma işi aparılmışdır. Əvvəlki dövrlərdə bu sahədə çox böyük pozuntulara yol verilmişdir. Ehtiyacı olmayan insanlara sosial yardım verilirdi və əlbəttə ki, bunun arxasında təmənna dayanırdı. Ehtiyacı olan insanların isə buna əli çatmırdı. Ona görə bu sahədə çox geniş təftiş işi aparılmışdır. Bu gün 60 minə yaxın ailə dövlətdən ünvanlı sosial yardım alır və ildən-ilə bu yardımın məbləği artır. Yəni, bu il bir ailəyə düşən müavinət təqribən 460 manat səviyyəsindədir və əlbəttə ki, il ərzində artacaq, o cümlədən orta aylıq əməkhaqqı da. Biz gözləyirik ki, bu il Azərbaycanda orta aylıq əməkhaqqı 900 manatdan çox olacaq. Beləliklə, sosial sahədə bu addımları ataraq həm ehtiyacı olan insanlara arxa-dayaq oluruq, eyni zamanda, biz öz siyasətimizə sadiqliyimizi göstəririk.
Bir istiqamət də şəhid ailələri və müharibə əlillərinə dəstəklə bağlıdır. Keçən il bu istiqamətdə də önəmli addımlar atılmışdır, bu kateqoriyadan olan 1500 ailəyə dövlət tərəfindən mənzillər verildi. 2021-ci ildə isə 3 min mənzil verildi. Bu il də ən azı 1500 mənzil veriləcək. Beləliklə, hələ növbədə duran bu kateqoriyadan olan insanların hamısına dövlət tərəfindən mənzillər veriləcək.
Məlumat üçün deyə bilərəm ki, bu günə qədər 13 min ailə bu imkanlardan faydalanıb. Bu da müharibə yaşamış ölkələr arasında, belə demək mümkündürsə, bir bizim yeniliyimizdir. Çünki bir çox ölkələrdə belə praktika yoxdur. Biz bunu nə üçün edirik? Çünki bu, o ailələr qarşısında bizim mənəvi borcumuzdur və bu borcu imkan daxilində yerinə yetirməyə çalışırıq.
İkinci Qarabağ müharibəsində əlil olmuş 379 hərbçi ən müasir protezlərlə təmin edilib. Cəmi iki il keçməsinə baxmayaraq, İkinci Qarabağ müharibəsinə aid olan bu proqram tam yerinə yetirilib. Bu proqramın icrası mətbuatda da işıqlandırılıb. Hər kəs görə bilir ki, bizim qazilərimiz hətta futbol oynaya bilirlər. Əl protezləri daha mürəkkəb texnologiyaya malikdir. Mənə verilən məlumata görə, ən müasir texnologiyadan olan əl protezlərinin əl tutma funksiyası təqribən 40-a çatır. Yəni, biz öz sağlamlığını itirmiş soydaşlarımıza maksimum dərəcədə kömək göstərməyə çalışırıq. Əlbəttə ki, bu, yüksək texnologiyalı protezlər olduğu üçün onlar vaxtaşırı dəyişdirilməlidir. Bütün bu proqramlar da gündəlikdədir.
Yəni, sosial sahə çoxşaxəli sahədir. Məsələn, biz buraya özünüməşğulluq proqramını da əlavə edə bilərik. Bu, həm sosial, həm iqtisadi sahədir. Çünki bu, kiçik biznesi təşviq edən sahədir. Ancaq mən buna daha çox sosial sahə kimi baxıram. Bir neçə il ərzində belə bir təşəbbüs irəli sürüldü. Çox böyük maraq doğurdu və bu gün 60 min ailə özünüməşğulluq proqramına cəlb edilib. Hətta biz beynəlxalq maliyyə institutlarını da bu proqrama cəlb etmişik. Bu, həm sosial, həm iqtisadi, həm iş yerlərini, yəni, bütün bu sahələri əhatə edən bir sahədir. Ona görə bu il də istisna olmayacaq. Çünki bir daha demək istəyirəm, Azərbaycan sosial dövlətdir və biz bunu sözlə yox, əməlimizlə təsdiqləyirik. İmkan daxilində bu il də bu proqramlar icra ediləcək.
Real Televiziyasından İlqar Mikayıloğlu: Cənab Prezident, 2022-ci il Azərbaycanın nəqliyyat, tranzit və logistika potensialını yüksəltdi. Rusiya-Ukrayna müharibəsini nəzərə alsaq, artıq yeni nəqliyyat istiqamətinə böyük ehtiyac var. Azərbaycandan keçən Orta Dəhliz və məhz Orta Dəhliz layihəsinin inkişafında çox vacib yeri olan Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı soruşmaq istərdim. Məhz bu məsələlərin reallaşma perspektivini və bu dəhlizin region üçün əhəmiyyətini necə qiymətləndirirsiniz?
Prezident İlham Əliyev: Biz nəqliyyat sahəsində layihələri uzun illərdir ki, icra edirik. Rusiya-Ukrayna müharibəsi bizim gördüyümüz işlərin əhəmiyyətini daha da artırmışdır. Ancaq bir daha demək istəyirəm, biz bu sahəyə uzun illərdir böyük vəsait qoyuruq, sərmayə qoyuruq. Beləliklə, Azərbaycan ərazisində həm Orta Dəhlizlə bağlı, həm Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizi ilə bağlı bütün əsas işlər yekunlaşıb. Sadəcə olaraq, biz indi dəmir yolunun bir hissəsini modernləşdiririk, xüsusilə Bakı-Yalama xəttini və ondan sonra Ələt-Astara xəttini də modernləşdirəcəyik. Çünki indiki vəziyyətdə dəmir yolunun imkanları gözlənilən yüklərin həcmi üçün məhduddur. Çünki biz hesab edirik ki, təkcə Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizi ilə Azərbaycan ərazisindən mərhələli qaydada 15 milyon tondan 30 milyon tona qədər yük daşına bilər. Yəni, bu, çox böyük rəqəmdir. Hazırda Azərbaycanın bütün tranzit imkanları bunun kiçik bir faizini təşkil edir. Ona görə Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizi Orta Dəhlizlə rəqabət apara biləcək layihədir. Nəzərə alsaq ki, Rusiya-Ukrayna müharibəsinin başlanmasından sonra siz də qeyd etdiyiniz kimi, bu, Rusiya üçün əsas prioritet məsələlərdən birinə çevrilib.
Orta Dəhlizə gəldikdə isə, bu istiqamətdə də biz ardıcıl siyasət aparırıq. Bildiyiniz kimi, beş il bundan əvvəl Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolunun açılışını etdik. Onu da bildirməliyəm ki, bu layihənin təşəbbüskarı da biz olmuşuq və bu layihənin icrası çox çəkdi. Çünki burada həm siyasi çətinliklər var idi, bəzi böyük Qərb ölkələri bu layihənin əleyhinə çıxış edirdilər və çox ciddi maneələr törədirdilər. Səbəbi də ondan ibarət idi ki, bu, Ermənistanı faktiki olaraq kənarda saxlayan bir layihədir. Yəni, ermənipərəstlik bu layihənin icrasında da özünü göstərdi. Yəni, biz bir neçə il itirdik. Digər problem maliyyə çatışmazlığı idi. Çünki bu layihəyə vəsait qoymaq istəyənlər yox idi. Beynəlxalq maliyyə qurumlarına etdiyimiz müraciətlər cavabsız qalmışdır. Sadəcə olaraq, biz neftdən ilkin gəlirləri əldə edəndən sonra artıq özümüz bu layihəyə böyük vəsait ayırdıq. Bildiyiniz kimi, Gürcüstana 775 milyon dollar kredit verilmişdir və bu layihə reallaşdı. Hazırda biz bu layihənin genişləndirilməsi ilə ciddi məşğuluq. Keçən il artıq göstəriş verilmişdir və büdcədən 100 milyon dollardan çox vəsait ayrılacaq, onun bir hissəsi artıq ayrılıb. Biz bu dəmir yolunun ötürmə qabiliyyətini indiki 1 milyon tondan 5 milyon tona qədər çatdıracağıq. Amma bu da kifayət etməyəcək. Düzdür, Qərb istiqamətində digər imkanlar da var, o cümlədən Gürcüstan limanları. Biz, əlbəttə ki, onlardan da istifadə edirik, o cümlədən limanların biri Azərbaycana məxsusdur. Amma yenə də gözlənilən yüklərin əgər həcminə nəzər salsaq, görərik ki, bu da çatmayacaq. Çünki keçən il mənim Orta Asiya ölkələrinin rəhbərləri ilə çoxsaylı görüşlərim olub və deyə bilərəm ki, hər bir görüşdə bu mövzu müzakirə edilirdi.
Orta Asiyadan gedən yüklər üçün də yeni yollar olmalıdır. Xəzər üzərindən keçən yol vaxt baxımından çox cəlbedicidir. Eyni zamanda, biz müştərək tarif siyasətini həyata keçirməklə bu yolu iqtisadi cəhətdən daha cəlbedici etməliyik. Hesab edirəm ki, burada da danışıqlar müsbət istiqamətdə gedir. Yəni, təkcə Orta Asiya ölkələrinin yükgöndərmə potensialını və oraya Avropa istiqamətindən gedən yükləri nəzərə alsaq görərik ki, hətta biz bütün bu layihələri icra etsək və genişləndirsək, yenə də çatmayacaq. Ona görə Zəngəzur dəhlizinin iqtisadi səmərəsi heç kimdə şübhə doğurmamalıdır. Əlbəttə, bizim üçün bu layihə təkcə iqtisadi və nəqliyyat layihəsi deyil, bu, bizim üçün strateji bir layihədir. Tam əminik ki, bu layihənin reallaşması bizim təbii hüququmuzdur. Ondan əlavə, bu layihənin reallaşması, eyni zamanda, 10 noyabr 2020-ci il üçtərəfli Bəyanatında da öz əksini tapıb. Düzdür, orada “Zəngəzur dəhlizi” sözü yoxdur. Çünki “Zəngəzur dəhlizi” terminini mən ondan sonra, necə deyərlər, geosiyasi leksikona daxil etdim. Ancaq orada açıq-aydın göstərilir ki, Azərbaycanın qərb rayonları ilə Naxçıvan Muxtar Respublikası arasında nəqliyyat bağlantısı olmalıdır və Ermənistan bunu təmin etməlidir. İndi Ermənistan bundan boyun qaçırmaq istəyir. Faktiki olaraq, üzərinə götürdüyü öhdəlikləri iki ildən çoxdur ki, yerinə yetirmir. Ancaq bu, bizi dayandırmayacaq. Yəni, bizim üçün bu, strateji layihədir və təkcə bizim üçün yox, bir neçə qonşu ölkə üçün və böyük coğrafiya üçün.
Ona görə nəqliyyat sahəsində bu günə qədər görülən işlər çox güclü zəmin yaradıbdır. Artıq görülən və bundan sonra görüləcək işlər, əlbəttə ki, bizim mövqeyimizi daha da gücləndirəcək. Çünki adətən açıq dənizə çıxışı olmayan ölkələr tranzit imkanlardan istifadə edə bilmirlər. Azərbaycan nadir ölkələrdəndir ki, açıq dənizə çıxışı yoxdur, ancaq artıq beynəlxalq logistika və nəqliyyat mərkəzinə çevrilib. Bizim infrastrukturumuz - dəmir yolları, hava limanları, Ələt Beynəlxalq Dəniz Limanı və digər nəqliyyat infrastrukturu, Xəzərdə ən böyük donanma və eyni zamanda, bizim donanmamız Qara dənizdə də işləyir. Mənim göstərişimlə bizim Qara dənizdəki donanmamızda gəmilərin sayı artırılacaq. Yəni, çox böyük nəqliyyat bazarında Azərbaycan ciddi aktora çevrilib. Əlbəttə ki, Zəngəzur dəhlizinin reallaşması tarixi zərurətdir. Ona görə mən dedim ki, Ermənistan istəsə də, istəməsə də bu, reallaşacaq. Yəni, bunu Ermənistanda yenə növbəti təhdid kimi qəbul edirlər, halbuki belə fikrim yox idi. Sadəcə olaraq, bu, qaçılmazdır. Bu, gec-tez olacaq. Əlbəttə, biz istəyirik ki, tez olsun və daha tez olsun.
İlqar Mikayıloğlu: Zəngəzurla bağlı bir məqama da toxunmaq istərdim. Ötən ilin əvvəlində bizə verdiyiniz müsahibədə Naxçıvanda əcdadlarınızın məzarlarını ziyarətlə bağlı suala cavab olaraq demişdiniz ki, bu faktı Şuşanın azad edilməsindən sonra Ulu Öndərin məzarının ziyarətinin davamı hesab etməkdə doğru düşünürük və sitat kimi həmin məqamı istərdim deyim. Siz demişdiniz ki, “Bəli belədir, mən təşəkkür edirəm ki, siz bunu belə qəbul etdiniz. Bəli, məhz bu idi mənim ürəyimdə olan fikirlərim və ürəyimdə olanları mən hələ ki, deməyəcəyəm”. İndi icazə verin soruşum, məhz Qərbi Azərbaycan İcması ilə bağlı görüşdə dedikləriniz məhz ürəyinizdə olan idi, yoxsa hələ də demədiyiniz nələrsə var?
Prezident İlham Əliyev: Yox, prinsipcə mən hesab edirəm ki, yavaş-yavaş bu mövzu ilə bağlı biz gərək öz fikirlərimizi bölüşək. Qərbi Azərbaycan İcması ilə görüş əsnasında hesab edirəm ki, ilin əvvəlində gətirdiyiniz o sözlərimin davamı olaraq bir qədər daha dərinə getdik. Bu gün sirr deyil ki, Qərbi Azərbaycan İcması uzun illər deportasiyaya məruz qalmış İcma kimi öz hüquqlarından məhrum idi. Əlbəttə ki, Qarabağ dərdi, problemi olan yerdə Qərbi azərbaycanlıların hüquqlarından danışmaq bəlkə də vaxtından əvvəl atılan bir atəşə bənzəyə bilərdi. Amma bu gün hesab edirəm ki, biz tam haqlı olaraq bu mövzunu artıq beynəlxalq arenaya çıxarmışıq. Mənim tövsiyələrim, yəni, dekabrın 24-də verdiyim tövsiyələr yerinə yetirilir. Xüsusi işçi qrupu yaradılıb, verdiyim bütün tapşırıqlar və eyni zamanda, yerlərdən gələn təkliflər əsasında biz vahid konsepsiya üzərində işə başlamışıq. Əlbəttə ki, Qərbi azərbaycanlılar öz dədə-baba torpaqlarına qayıtmalıdırlar, bu, onların hüququdur, bütün beynəlxalq konvensiyalar bu hüququ onlar üçün tanıyır. Biz də Azərbaycan dövləti olaraq əlimizdən gələni etməliyik ki, bu hüququ təmin edək. Yenə də mən orada da İcmanın nümayəndələri ilə görüş zamanı demişdim ki, biz bunu sülh yolu ilə etmək istəyirik və əminəm ki, buna nail olacağıq. Çünki bu gün bizim məkanda, ümumiyyətlə, Avrasiya məkanında monodövlətlər yoxdur və Ermənistan üçün də yaxşı olar ki, necə deyərlər, bu monodövlət damğasını öz üzərindən götürsün. Bunun ən yaxşı və ən ədalətli yolu Qərbi azərbaycanlıların öz doğma torpaqlarına qayıtmalarıdır.
Mən, eyni zamanda, İcmanın nümayəndələri ilə görüş zamanı demişdim ki, onların deportasiyadan sonra boşaltdıqları kəndlərdə demək olar həyat yoxdur. İndi videogörüntülər var, digər sənədlər var, o kəndlərə gedənlər var. Görürlər ki, orada hər şey dağıdılıb və həyat yoxdur. Ona görə onların oraya qayıtmaları onların evlərini zəbt etmiş, başqa yerlərdə - Qarabağdakı kimi zəbt etmiş ermənilərə də problem yaratmayacaq. Çünki onların oraya qayıtmaları orada yaşayan ermənilərin oradan çıxarılması demək deyil. Çünki o kəndlər boşdur və biz, əlbəttə ki, əlimizdə olan bütün imkanlardan istifadə edəcəyik. Necə ki, vaxtilə Qarabağ mövzusu bütün Azərbaycan xalqını birləşdirdi və biz istəyimizə nail olduq, eyni yanaşmanı burada da görməliyik. Əlbəttə, burada media nümayəndələrinin fəaliyyətinə böyük ehtiyac var - həm ölkə daxilində, həm xaricdə. Mən bu barədə də fikirlərimi bildirmişəm. Yəni, çox geniş proqram hazırlanır.
Bir şeyi də demək istəyirəm, bizim bütün proqramlarımız bütün sahələrdə bir qayda olaraq icra edilir. Biz heç vaxt reallaşması mümkün olmayan təşəbbüslərlə çıxış etmirik. Ona görə bu sahədə də artıq proqramın üzərində iş gedir. Əminəm ki, biz buna da nail olacağıq və tarixi ədaləti bərpa edəcəyik.
CBC Telekanalından Sənan Rzayev: Cənab Prezident, keçən il Azərbaycan tərəfindən Avropanın, Avropa İttifaqının enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsinə kömək göstərilməsi yolunda daha bir neçə addım atılıb. İyulun 18-də Avropa Komissiyasının Prezidenti Ursula Fon der Lyayen Bakıda oldu. Azərbaycan ilə Avropa İttifaqı arasında energetika sahəsində strateji tərəfdaşlıq haqqında Memorandum imzalandı. Cənab Prezident, bilmək istərdim, Siz həmin ideyanın reallaşdırılması sürətini bütövlükdə necə qiymətləndirirsiniz və bu Memorandum, bu əməkdaşlıq həm Azərbaycana, həm də Avropa İttifaqına istər cari ildə, istərsə də qarşıdakı ildə nələr vəd edir?
Prezident İlham Əliyev: Bu, Azərbaycanın neft-qaz sahəsinin inkişafında əlamətdar hadisədir. Əlbəttə, Avropa Komissiyasının Prezidentinin səfəri Avropa Komissiyasının və şəxsən xanım Ursula Fon der Lyayenin bu məsələyə ayırdığı diqqətə dəlalət edir. Son illərdə enerji təhlükəsizliyi məsələləri dünya gündəliyində əsas yerlərdən birini tutub. Bu o deməkdir ki, həmin məsələ daim beynəlxalq təşkilatların, ən nüfuzlu müxtəlif beynəlxalq forumların gündəliyində olub və Azərbaycanın neft-qaz sənayesi layihələrini necə reallaşdırması həmişə tərəfdaşlarımızın böyük hörmətini qazanıb. Lakin Rusiya-Ukrayna müharibəsi başlayandan sonra, əlbəttə, ola bilsin başqa məsələlər enerji təhlükəsizliyi məsələlərini geridə qoyub və Avropada gündəlikdə birinci yeri tutub. Bu, izah ediləbiləndir. Əlbəttə, Azərbaycanın enerji resurslarına maraq əhəmiyyətli dərəcədə artıb. Hərçənd bundan əvvəl də belə bir fikir bərqərar olmuşdu ki, Azərbaycan çox ölkələr, o cümlədən Avropa İttifaqının üzvü olan ölkələr üçün etibarlı tərəfdaşdır. Azərbaycanın imkanları artırdı və biz, necə deyərlər, evdə işlərimizi uğurla görür, daha sərfəli bazarlara istiqamətlənirdik. Təbii ki, Cənub Qaz Dəhlizi istifadəyə veriləndən sonra biz, o cümlədən Avropa İttifaqı ölkələrinə də qaz ixrac etməyə başladıq. Nəzərə alırdıq ki, biz həm “Şahdəniz” yatağından, həm də başqa yataqlardan əlavə hasilat gözləyirik. Məsələn, əgər bütün işlər plan üzrə getsə, bu il “Abşeron” yatağından, gələn il isə, əgər yenə, hər hansı fors-major maneələr olmasa, 2024-cü ildə biz “Azəri-Çıraq-Günəşli” yatağından belə adlandırılan “dərin qaz” (“deep gas”) hasilatına başlamağı planlaşdırırıq.
Yəni, potensial var, Azərbaycanın təsdiq edilmiş ehtiyatları məlumdur, mən onları dəfələrlə bildirmişəm – 2,6 trilyon kubmetr, lakin əminəm ki, bundan qat-qat çox olacaq. Çünki bizim neft yataqlarında fəaliyyət təcrübəmiz göstərir ki, qazma işləri davam etdikcə, ilkin qiymətləndirmələrlə müqayisədə ehtiyatların həcmi çoxdur, Azərbaycanın qaz sahəsi azı 100 il beynəlxalq bazarlara öz ehtiyatlarını tədarük edəcək, yəni, texnologiyalar inkişaf etdikcə, hasilat imkanları artacaq. Buna görə də 2,6 trilyon kubmetr bizim potensialımızın təsdiqlənmiş minimal həcmidir. Qaz kəmərlərinin hamısının inşa edilməsini nəzərə alsaq, təbii ki, Avropa İttifaqı ilə biz tədarükün artırılmasını hədəfləmişik. Lakin bundan ötrü, əlbəttə, hasilata investisiya qoyulması zəruridir və biz bunu edirik, bundan ötrü mövcud qaz kəmərlərinin genişləndirilməsi zəruridir. Ona görə ki, həm TANAP, həm də TAP kəmərləri bizim kontrakt bağladığımız həcmlər üçün nəzərdə tutulub. Biz belə qısa perspektivdə Avropaya tədarükün iki dəfə artırılmasına ehtiyac olacağını nəzərə almamışıq. Yəni, xanım Ursula Fon der Lyayen ilə imzalanmış sənəddə məhz bu məqam nəzərdə tutulur.
Əlbəttə, bu Memorandumun icrası kifayət qədər uğurla davam edir. Əgər biz 2021-ci ildə Avropaya 8 milyard kubmetrdən bir qədər çox qaz tədarük etmişdiksə, bu il 12 milyard kubmetrə yaxın olacaq. Bütövlükdə bu il 24 milyard kubmetrə yaxın ixrac gözlənilir. Buna görə də biz qaz bazarında, o cümlədən Avropa bazarında artıq ciddi aktora çevrilirik. Artıq indi TANAP-ın və TAP-ın buraxıcılıq qabiliyyətinin iki dəfə artırılması barədə düşünürük. Əlbəttə, bundan ötrü tərəfdaşlarımızla məsləhətləşmələr aparılır. TANAP layihəsinə gəldikdə, burada işlər asandır, çünki biz bu layihənin əsas iştirakçısı – şeyeholderiyik və əsas maliyyə yükü bizim üzərimizə düşəcək. TAP layihəsində bizim payımız 20 faizdir, buna görə orada, əlbəttə, konsensusa nail olmaq məsələləri üzərində daha çox işləməli olacağıq. Biz neft-qaz sahəsinə aid layihələrə həmişə strateji baxımdan yanaşmışıq, çünki başa düşürdük ki, qaz kəmərləri və neft kəmərləri reallaşdırılmasa, biz öz resurslarımızla sanki qapalı məkanda qalacağıq.
Beynəlxalq enerji şirkətləri, ilk növbədə, məsələnin iqtisadi tərəfinə – nə vaxt sərmayə qoymaq, nə vaxt genişlənmək lazım olmasına baxırlar. Yəni, beynəlxalq enerji şirkətlərindən onların beş il sonra lazım olacaq layihəyə milyardlarla sərmayə qoyacağını gözləmək düzgün deyil. Buna görə biz burada öz strateji təsəvvürlərimizi, - indiyə qədər bu məsələdə heç vaxt yanılmamışıq, - tərəfdaşlarımızın iqtisadi imkanları və iqtisadi siyasəti ilə uzlaşdırmağa çalışırıq və indi bu istiqamətdə işləyirik.
Yunanıstan-Bolqarıstan interkonnektorunun istifadəyə verilməsindən sonra yeni perspektiv istiqamətlər açılır, artıq açılıb. Azərbaycan qazı Bolqarıstan bazarına, bu ildən etibarən həm də Rumıniya bazarına daxil olur. Yəni, mahiyyət etibarilə biz Nabucco layihəsinin müəyyən versiyasına yaxınlaşırıq. Yadınızdadırsa, bu layihə barədə illər boyu çox fəal diskussiyalar gedirdi, lakin sonradan ona ehtiyac olmadı. Əslində, indi interkonnektorlar şəbəkəsinin, məsələn, Yunanıstan-Bolqarıstan interkonnektorunun yaradılması işləri çox fəal gedir. Mən onu da bilirəm ki, Serbiyanı ümumi sistemlə birləşdirəcək interkonnektor üzərində iş gedir və o cümlədən Serbiya ilə qaz tədarükünə dair danışıqlar aparılır, bu şəbəkənin yaradılması bizim qaz ehtiyatlarımızı həmin bazara yönəltməyimizə imkan verəcək. İonika-Adriatik dənizi layihəsi reallaşdırılsa, bu layihə hazırda Azərbaycan qazını almayan daha üç Balkan ölkəsini əhatə edəcək.
Biz Albaniyanın qazlaşdırılması barədə fəal danışıqlara başlamışıq. Bu halda Albaniya yalnız tranzit ölkədir, bu ölkədə qaz şəbəkəsi yoxdur və bu iş kifayət qədər xərc tələb edir. Bu halda biz yaxın dostlar və tərəfdaşlar kimi öz xidmətlərimizi təklif etmişik və hazırda qazlaşdırma yerlərinin seçilməsinin, ilk növbədə, hansı şəhərlərin qazlaşdırılmasının razılaşdırılması məsələsinə dair iş aparılır.
Beləliklə, Avropanın, Balkanların, Qərbi Avropanın energetika xəritəsinə geniş nəzər salsaq, bu xəritə birmənalı olaraq müxtəlif arteriyalarla birləşir və bu, həm bizə, həm də onlara uzunmüddətli strategiyanı planlaşdırmaq imkanı verir. Əlbəttə, Avropa ölkələrinin çoxunun belə adlandırılan “yaşıl keçid” proqramını da unutmaq olmaz. Bu halda müəyyən müddətdən sonra mədən yanacağından imtina edilməsi nəzərdə tutulur. Lakin mənim müşahidələrimə görə hazırda Avropa qaz bazarındakı meyillər, - əlbəttə, bu proqram qüvvədədir, - enerji təhlükəsizliyi ilə bağlı mövcud vəziyyət Avropa strukturlarını enerji təhlükəsizliyinə daha realist mövqedən yanaşmağa sövq edəcək. Buna görə də əminəm ki, uzunmüddətli perspektivdə qazdan və neftdən imtina edilməsi gözlənilmir.
Xəzər Televiziyasından Nigar Mahmudova: Mən də enerji mövzusunu davam etdirmək istəyirəm. Siz artıq Azərbaycanın enerji potensialına tələbatın artması və bütün bunların bizim üçün yeni imkanlar açmasını qeyd etdiniz. Hansı yeni imkanlar açılır? Yəqin ki, burada, sadəcə, iqtisadi deyil, həm də Azərbaycanın siyasi olaraq da gücləndirilməsindən söhbət gedir. İstərdim, bu barədə Sizin fikirlərinizi eşidək, cənab Prezident.
Prezident İlham Əliyev: Yeni imkanlara gəldikdə, prinsip etibarilə mən əvvəlki sualda bu barədə cavab verdim. Daha nə etmək olar? Əlbəttə ki, biz indi bir neçə ölkə ilə enerji sahəsində danışıqlara başlamışıq. O ölkələr ki, əvvəllər bizim tərəfdaşlarımız deyildi. Rusiya-Ukrayna müharibəsinə qədər nəzərdə tutulmuş bütün layihələr demək olar ki, plan üzrə gedirdi. Hər il Bakıda keçirilən “Cənub Qaz Dəhlizi”nin Məşvərət Şurasında artıq Cənub Qaz Dəhlizinin sonuncu seqmenti olan TAP layihəsinin də uğurla başa çatması ilə bağlı fikir mübadiləsi aparılırdı. Ancaq gələn ay keçiriləcək növbəti “Cənub Qaz Dəhlizi”nin Məşvərət Şurasında yeni mövzular müzakirə olunacaq və iştirak edən ölkələrin sayı da artacaq. Məsələn, biz hesab edirdik ki, TANAP layihəsinin başa çatması faktiki olaraq bu sahədə bizim əsas işlərimizin də başa çatması deməkdir. Ondan sonra, sadəcə olaraq, mövcud infrastrukturdan istifadə edərək öz qaz resurslarımızı ixrac etməliyik. Amma baxın görün, Rumıniya tərəfinin xahişi əsasında artıq yanvar ayından biz Rumıniyaya qaz ötürməyə başlamışıq. Çünki il ərzində Rumıniyanın energetika naziri iki dəfə Azərbaycana gəlmişdi və ilin sonunda mənim Rumıniyaya səfərim baş tutmuşdu. Bu arada bizim müvafiq qurumlarımız danışıqlar aparırdılar və interkonnektor artıq işə düşəndən sonra texniki imkan yaratdı. Əlbəttə ki, texniki imkan olmadan biz qaz ixracatımızın coğrafiyasını genişləndirə bilmərik və texniki imkanlar Avropa məkanında bizim səlahiyyətimizin çərçivəsində deyil. Yəni, Avropa ölkələri özləri bunu edirlər və nə qədər çox bağlantı olarsa, bizim o qədər də çox potensial müştərilərimiz olacaqdır.
Mən indi vaxtından əvvəl nəyisə elan etmək istəmirəm, ancaq Rusiya-Ukrayna müharibəsi başlayandan sonra bizə 10-dan çox ölkədən müraciətlər daxil olmuşdur. O ölkələrdən ki, indi bizim qazımızı alırlar və istəyirlər əlavə qaz təchizatı təmin edilsin və o ölkələrdən ki, heç vaxt bizdən qaz almırdılar, amma onlar da bu proqrama qoşulmaq istəyirlər. Təbii ki, burada Azərbaycanın rolu artır və biz də, əlbəttə, bundan istifadə etməliyik. Biz heç vaxt qaz və neft sahəsindəki siyasətimizi ümumi siyasi kontekstin əsas amilinə çevirməmişik. Çünki biz hesab edirik ki, siyasət ayrı, bu ayrı. Amma indi dünyada enerji siyasəti ümumi geosiyasi vəziyyətlə tamamilə vəhdət təşkil etdiyi üçün bu amili də inkar etmək olmaz. Əlbəttə, bizim həm iqtisadi, həm siyasi önəmimiz artır və əgər Avropanı qidalandıran qaz kəmərlərinə baxsaq görərik ki, onların sayı o qədər də çox deyil. Yəni, mövcud təchizatçılar, sadəcə olaraq, qaz hasilatını artırırlar, çünki Avropada böyük tələbat var. Yeni təchizatçılar arasında isə Azərbaycan təkdir. Nəzərə alsaq ki, bizim çox böyük resurs bazamız var, artıq infrastrukturumuz var və Avropa İttifaqı ilə təkcə energetika sahəsində yox, bütün sahələrdə çox fəal əməkdaşlığımız var, əlbəttə ki, diqqət Azərbaycan üzərinə yönəldilir. Əlbəttə, biz öz məsuliyyətimizi də dərk edirik və çalışırıq ki, yeni tərəfdaşlar üçün də etibarlı tərəfdaş olaq.
İlqar Mikayıloğlu: Cənab Prezident, 2022-ci ildə Transxəzər qaz kəməri ilə bağlı mütəmadi olaraq mülahizələr səslənirdi, fikirlər, bəyanatlar verilirdi. Amma reallıqda, əslinə qalsa, bu məlumatların əsasında nə durur və bizim mövqeyimiz bu istiqamətdə nədən ibarətdir?
Prezident İlham Əliyev: Transxəzərlə bağlı uzun illər müzakirələr gedir, amma hələ ki, heç bir nəticə yoxdur. Transxəzər kəmərinin ümumi ötürmə qabiliyyəti 30 milyard kubmetr qaza hesablanıb. Burada bu layihənin icrası üçün bir neçə əsas məsələ var, onlardan biri bu layihəni kimin maliyyələşdirəcəyidir. Çünki bizim layihələrə gəldikdə, istər Bakı-Tbilisi-Ceyhan olsun, istər Cənub Qaz Dəhlizi, burada hər şey aydın idi. Azərbaycan liderliyi öz üzərinə götürmüşdür, ölkələrdən və şirkətlərdən ibarət komanda şəklində bir qrup yaratmışdır, beynəlxalq maliyyə qurumlarını cəlb etmişdir. Cənub Qaz Dəhlizinin maliyyələşdirilməsində görün, hansı qurumlar iştirak edib - Dünya Bankı, Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankı, Asiya Bankı, Avropa İnvestisiya Bankı və Avropa İnfrastruktur və İnvestisiya Bankı - dünyanın ən aparıcı maliyyə qurumları. Bunlar, eyni zamanda, şirkətlər və Azərbaycan ölkə olaraq öz vəsaitini qoyub bu layihəni həyata keçirib. Transxəzər layihəsi ilə bağlı hələ ki, aydınlıq yoxdur. Yəni, kim bu layihəni irəliyə aparacaq, bunun maliyyə tutumu nədən ibarət olacaq. Bunu hesablamaq üçün texniki-iqtisadi əsaslandırma hazırlanmalıdır. Bunu hazırlamaq üçün gərək şirkətlər cəlb edilsin. Yəni, bu, bir gündə, bir il ərzində həll olunan məsələlər deyil. Əgər bu gün bu layihəyə start verilsə, bir neçə il ərzində, sadəcə olaraq, araşdırmalar aparılmalıdır - geoloji araşdırmalar, ekoloji araşdırmalar, texniki imkanlar, maliyyə tutumu - bütün bunlar açıq suallardır. Mən hesab edirəm ki, bu suallara cavab vermədən Transxəzər layihəsi haqqında danışmaq yersizdir. Biz ölkə olaraq həmişə bu layihəni dəstəkləmişik və mən bunu bir neçə dəfə açıq bəyan etmişəm ki, bəli, əgər bizə müraciət olarsa, biz öz imkanlarımızı təqdim etməyə, mövcud infrastrukturumuzu və digər lazımi məsələləri həll etməyə hazırıq. Amma biz bu layihənin təşəbbüskarı ola bilmərik, çünki bu, bizim qazımız deyil.
Bununla paralel olaraq, hətta bütün sadaladığım məsələlər öz həllini tapsa, ikinci mərhələdə digər məsələ ortalığa çıxacaq. Tutaq ki, Transxəzər qaz kəməri inşa edildi, Azərbaycan sahilinə qədər gətirildi, ondan sonra nə olacaq? Hansı yollarla Avropa istiqamətinə göndəriləcək? TANAP-la? Yəni, TANAP-ın bu gün cəmi 16 milyard kubmetr buraxılış imkanı var. Onun da demək olar ki, hamısını indi Azərbaycan qazı ilə biz təmin etmişik. TANAP-ın imkanlarının iki dəfəyədək genişləndirilməsi yenə də Azərbaycan qazına bağlıdır. Çünki biz növbəti 5-6 il ərzində, əgər hər şey plan üzrə gedərsə, minimum 10 milyard kubmetr əlavə qaz hasil edə bilərik. Əlbəttə ki, bunun yeganə yolu TANAP və ondan sonra dediyim kimi, interkonnektorlar vasitəsilə. Yəni, Azərbaycan ərazisindən sonra nə olacaq? Yəni, Azərbaycan ərazisində yeni kəmərmi tikiləcək? Ola bilər. Kim bunu tikəcək? Ona görə bunlar hamısı açıq suallardır. Transxəzər qaz kəməri mövzusu uzun illərdir ki, siyasiləşdirilir. Mən bunun əleyhinəyəm. Çünki mən həmişə real layihələr üzərində işin aparılmasının tərəfdarı olmuşam. Bütün bu suallara cavab veriləndən sonra əlbəttə ki, bu layihə həyata keçirilə bilər. Çünki prinsip etibarilə mən hesab edirəm ki, bu layihə iqtisadi cəhətdən səmərəli ola bilər, amma texniki-iqtisadi əsaslandırma gərəkdir, əlbəttə, bu təsdiqlənməlidir. Qazın sahibi istehlakçılarla kontraktlar imzalamalıdır, hansı qiymətə satılacaq. Çünki məsafə nə qədər uzun olsa, bir o qədər də xərclər artır. Amma yenə də biz həmişə bu layihəyə siyasi dəstək vermişik. Əgər bizə bu layihə ilə bağlı müraciət olunarsa, əlimizdən gələni edəcəyik ki, kömək göstərək.
Sənan Rzayev: Cənab Prezident, icazə versəniz mən qazın qiyməti və enerji sektoru barədə sualı bir qədər davam etdirmək istərdim. Siz əvvəlki suallara cavab verərkən bizim qaz ehtiyatlarının həcmi məsələsinə, xüsusi halda Balkanlarda və Avropada planlarımıza ətraflı toxundunuz. Bu, məsələnin bir tərəfidir. Digər tərəfdən, son vaxtlar xarici mətbuatda qəribə mülahizələr yayılır ki, guya Azərbaycan Rusiya qazını sonradan Avropaya, dünya bazarlarına ixrac etmək məqsədilə alır və sair. Bununla əlaqədar bilmək istərdim, əvvələn, bu informasiya barədə Siz nə fikirdəsiniz və Sizin fikrinizcə belə düşünənlər nəyi rəhbər tuturlar?
Prezident İlham Əliyev: Mənim fikrimcə, bu, informasiya manipulyasiyasıdır və belə düşünməyim üçün hər cür əsas var. Deməliyəm ki, ilk dəfə bunu Almaniyanın sabiq kansleri və Rusiya enerji şirkətlərindən birinin keçmiş rəhbərlərindən olan cənab Şröder bəyan etmişdi. Sonra bu versiya mətbuatda yayıldı və təbii ki, əleyhdarlarımız onu sevinclə qarşıladılar, bizi guya hansısa haqsız oyun aparmaqda ittiham etməyə çalışdılar. Bu, hər cür məntiqə tamamilə ziddir. Hətta elementar olaraq bizim ixracın həcminə nəzər salsaq, aydın görünür ki, bu barədə söhbət ola bilməz. Bəli, biz Rusiyadan qaz alırdıq, bu, çoxdan olub, o vaxt mən hələ sənaye şirkətində işləyirdim. Bu, sərfəli idi. O vaxt bizim öz qazımız kifayət etmirdi və biz elektrik enerjisi istehsalında mazutdan istifadə etməməkdən ötrü, yəni, daha çox fayda əldə etmək üçün qaz alırdıq. Əlbəttə, mazutla işləyən elektrik stansiyaları ətraf mühiti çirkləndirir. Bu gün bizim bütün elektrik stansiyaları ya qaz ilə, ya da su və qismən bərpaolunan başqa mənbələrlə işləyir. Bir də ki, səhv etmirəmsə, 2006-cı və ya 2007-ci ildə qiymətlərin kəskin şəkildə - praktiki olaraq iki dəfə artması səbəbindən Rusiyadan qaz alınması dayandırılıb. O vaxt bizə dedilər ki, qiymət iki dəfə yüksək olacaq. Özü də bu qiymət Qərbi Avropa ölkələrindəki qiymətlə müqayisədə yüksək idi və satış həcmi dörd dəfə azaldılacaq. Biz 4 milyard kubmetr qaz alırdıq, amma bizə “Qazprom”un adından bəyan etdilər ki, indi bizə yalnız 1 milyard kubmetr qaz tədarük edə bilərlər. Bu söhbət ilin sonunda, noyabr ayında, ölkənin enerji balansı artıq təsdiq ediləndən sonra olmuşdu. Yəni, bu vəziyyətdə qərar qəbul etmək üçün cəmi bir ay vaxtımız qalırdı. Gözlənilən 4 milyard kubmetr əvəzinə cəmi 1 milyard kubmetr ala bilərdik. Lakin biz vəziyyətdən çıxdıq. Özü də, necə deyərlər, hər zərərdə bir xeyir olur. Bu vəziyyət bizi öz ölkəmizdə hasilata diqqəti artırmağa məcbur etdi və biz Rusiyadan qaz almağa son qoyduq. O vaxtdan təqribən 15 il keçib.
İndi söhbət Rusiyadan 1 milyard kubmetr qaz almaq barədə gedir. Ötən ilin sonunda kontrakt bağlanıb və keçən müddətdə həmin həcmin heç yarısını da almamışıq. Biz bunu nə üçün edirik? Bəli, bizdə istehlak artır, əhali artır. Kifayət qədər ehtiyat olmayan vaxtlarda tam gücü ilə işləməyən müəssisələr – metanol zavodu, karbamid zavodu, neft-kimya müəssisələri indi tam gücü ilə işləyir. Təkcə keçən il Azərbaycanda istehsalın və ixracın həcminə nəzər salsaq görərik ki, biz 22 milyard kubmetr qaz ixrac etmişik və mənim fikrimcə, cəmi 200 və 300 milyon kubmetr, yəni bir faiz idxal etmişik. Bu il 24 milyard kubmetr qaz ixrac edəcəyik və həmin 1 milyarddan qalan hissəni idxal edəcəyik. Yəni, bizim guya Rusiyadan qaz alıb onu sonradan satacağımız barədə ya diletantlar, ya da provokatorlar danışa bilərlər. Ona görə də düşünürəm ki, bu halda biz belələrinin hər ikisi ilə üzləşirik. Bununla belə, Azərbaycana daim qara yaxmaq, bizim rolumuzu, əhəmiyyətimizi azaltmaq cəhdləri yeni məsələ deyil. Yadımdadır, bir vaxtlar deyirdilər ki, Azərbaycanın nefti yoxdur, Bakı-Tbilisi-Ceyhan kəməri çəkilməyəcək, sonra deyirdilər ki, Azərbaycanın qazı yoxdur, indi də deyirlər, qoy desinlər. Biz öz işimizi görmüşük və bu işi uğurla görürük.
Tofiq Abbasov: Cənab Prezident, ötən ilin strateji mahiyyətə malik hadisələrindən biri də o idi ki, dekabrın 17-də Sizin iştirakınızla Buxarestdə dördtərəfli Saziş imzalandı. Söhbət Strateji Tərəfdaşlıq Sazişindən gedir ki, orada Azərbaycan, Gürcüstan, Rumıniya və Macarıstan bizim ərazimizdə yaşıl enerjinin istehsalını, sonra artmasını və eləcə də ötürülməsini artıq nəzərdə tuturuq. Bu hadisənin arxasında mən deyərdim ki, böyük bir multiplikativ effekt özünü əks etdirir. İlk növbədə, biz öz enerji siyasətimizin şaxələndirilməsinin yeni indeksini demək olar ki, gündəmə gətirdik. Sonra yeni əməkdaşlıq formatını yaratdıq. Çünki məndə olan məlumata görə, o Saziş Bakıda da olub və bizim tərəfdaşlar, yəni, Gürcüstan da, Macarıstan da, Rumıniya da, onlar çox böyük razılıqla o sənədi qəbul etmişdilər. Mən istərdim ki, ilk növbədə, bu məsələnin icra perspektivinə Siz münasibət bildirəsiniz və digər tərəfdən də əgər hər şeyi biz öz adı ilə çağırmalı olsaq, bayaq Siz ermənipərəstlik amilinin siyasətdə yerindən danışdınız. Sirr deyil ki, Fransa çox cidd-cəhdlə çalışırdı Rumıniyanı da anti-Azərbaycan, belə deyək, cəbhəsinə cəlb etsin və hətta nəzərə almışdılar ki, guya Qərb mətbuatı bu haqda yazmışdı ki, Ermənistana Qara dəniz vasitəsilə və Rumıniyanın ərazisindən istifadə etmək şərti ilə silah-sursat göndərsinlər. Demək olarmı ki, ikinci məqamda bizim diplomatiyanın bu uğuru həmin o dağıdıcı planın qarşısını aldı və onu darmadağın etdi?
Prezident İlham Əliyev: Bu layihəyə gəldikdə, əlbəttə, bunun mahiyyəti hələ ki, tam geniş təhlil edilməyib. Çünki bu, bir yenilik oldu və bir çoxları üçün gözlənilməz oldu. Əlbəttə ki, biz bu layihə üzərində işləməyə başlayanda çox açıq-aydın görürdük ki, onun reallaşması üçün hansı addımlar atılmalıdır. Ona görə biz bu layihəyə qoşulandan sonra faktiki olaraq bu layihə gerçəkləşməyə başlamışdır. Çünki bir fikir, bir ümumi konsepsiya olaraq bu layihə artıq uzun illər idi ki, mövcud idi. Hətta texniki-iqtisadi əsaslandırma da aparılır və ilkin variantda o layihənin ötürmə qabiliyyəti bir min meqavat elektrik enerjisinə hesablanmışdır. Biz layihəyə qoşulandan və bütün təhlil işlərini aparandan sonra təklif etdik ki, bir halda biz buna qoşuluruq, bunu daha genişmiqyaslı şəkildə həyata keçirək. Təklif etdik ki, 1000 meqavat yox, 4 min meqavat səviyyəsində olsun. Çünki onsuz da xərclər böyük olacaq, onsuz da kabel çəkiləcək. Ona görə daha çox imkanı olan kabeli çəkməklə biz daha böyük nailiyyətlərə çata bilərik. Bu layihənin həyata keçirilməsi, eyni zamanda, Azərbaycana olan investisiya marağından doğur. Çünki bizim hazırda bu qədər elektrik enerjisini ixrac etmək imkanlarımız yoxdur. Biz ixrac edirik, bizim orta hesabla ixrac imkanlarımız təqribən 1000 meqavat ətrafındadır. Ancaq hazırda Azərbaycanda reallaşan investisiya layihələri, – iki layihə artıq reallaşır, biri günəş, biri külək elektrik stansiyası, üçüncü layihənin reallaşması yaxın aylarda nəzərdə tutulur, - bizə əlavə 700 meqavatdan çox təmiz yaşıl enerji verəcək.
Bununla paralel olaraq, dünyanın iki aparıcı şirkəti ilə imzalanmış niyyət protokolları əsasında Azərbaycanda 22 min meqavata qədər günəş və külək elektrik stansiyalarının tikintisi nəzərdə tutulur. İndi bu 22 min meqavat tam icra ediləcək, yaxud onun yarısı icra ediləcək, 30 faizi icra ediləcək, bu, sonranın məsələsidir. Ancaq, mən hesab edirəm ki, bunun minimum yarısı tamamilə reallaşa bilər, çox da reallaşa bilər. Əsas məsələ bunun bundan sonrakı taleyidir - necə ötürüləcək? Çünki biz mövcud elektrik ötürücü xətlərimizi genişləndirməliyik. Biz qayıdırıq yenə Zəngəzur dəhlizinə. Bizim fikrimizcə, o dəhlizdən, eyni zamanda, elektrik enerjisi ötürülməlidir. Məhz bu məqsədlə biz Cəbrayıl rayonunda böyük qəbuledici və çevirici stansiya tikirik. Əgər bu layihə reallaşarsa, onda Naxçıvanla Türkiyə arasındakı sərhəddə də bir stansiya tikilməlidir. Eyni zamanda, Türkiyə ərazisində ötürücülük imkanları genişləndirilməlidir. Çünki orada da bu qədər enerjini götürmək imkanı yoxdur. Yəni, bu, çox qlobal bir layihədir və bu, tam reallaşa bilər. Çünki Azərbaycana bu gün milyardlarla dollar investisiya qoyan şirkətlər, əlbəttə ki, hər şeyi ölçüb-biçiblər. Onlar tam əmindirlər ki, bu enerji həm Azərbaycanda istehlak olunacaq, - indi Azərbaycandakı iqtisadi vəziyyət belədir ki, bu, onları qane edir, - eyni zamanda, ixrac üçün imkanlar yaranacaq.
Digər məsələ, - bu da çox önəmlidir, bu, ümumi kontekstdən bir qədər kənarda qalıb, - ondan ibarətdir ki, əgər biz bu layihələri öz tərəfdaşlarımızla icra etsək, - mən deyə bilərəm ki, Azərbaycan 1 manat da sərmayə qoymur, hamısı xarici sərmayələrin əsasında reallaşan layihələrdir, - onda bu gün elektrik enerjisinin istehsalına sərf etdiyimiz təbii qaz da istifadə edilməyəcək və ixraca yönəldiləcək. Beləliklə, bizim təbii qaz ixracımız daha çox olacaq, çünki yeni yataqlardan - “Abşeron”dan, “Ümid-Babək”dən, ondan sonra AÇG-dən, “Şahdəniz”dən çıxan, eyni zamanda, qənaət edilən qazı da biz ixrac edəcəyik. Yəni, burada necə deyərlər, ikinci uduş imkanı yaranır - həm bizim üçün, həm Avropa üçün. Bu layihənin reallaşmasının əmsalı, əgər belə demək mümkündürsə, çox yüksəkdir. Nə üçün mən bunu deyirəm? Çünki ilk növbədə, bu sazişin imzalanmasında Avropa Komissiyasının Prezidenti xanım Ursula Fon der Lyayen iştirak edib. Onun iştirakı onu deməyə əsas verir ki, bu, Avropa üçün prioritet layihədir və bu layihənin həyata keçirilməsi ilə bağlı maliyyə sıxıntısı olmayacaq. Hələ ki, biz bu barədə, ümumiyyətlə, bir qərara gəlməmişik, hansı ölkələr hansı həcmdə, hansı investisiyalar qoyacaqlar və maliyyə qurumları tərəfindən ayrılan vəsait hansı ölkəyə veriləcək, yəni, borcu sonra kim qaytaracaq, bu barədə hələ ki, danışıqlar aparılmayıb. Ancaq hər şey texniki-iqtisadi əsaslandırmadan asılı olacaq. Beləliklə, Azərbaycan Avropa üçün daha da böyük önəm daşıyan ölkəyə çevriləcək.
Bir də onu deyə bilərəm ki, biz artıq Avropa İttifaqı ilə enerji dialoqunun başlanmasına start verdik. Bu enerji dialoqu çərçivəsində təkcə təbii qaz yox, eyni zamanda, yaşıl enerji və yaşıl hidrogen də nəzərdə tutulub. Ona görə bu, çox böyük perspektivi olan sahədir və Azərbaycan iqtisadiyyatına çox böyük fayda gətirə biləcək bir layihədir.
Tofiq Abbasov: Cənab Prezident, istərdim Siz bir məqama da münasibətinizi bildirəsiniz. Biz Qara dəniz vasitəsilə Qərbə doğru, necə deyərlər, istilik, işıq, nur ixrac edəcəyik. Ancaq bəzi qüvvələr isə bu tərəfə silah-sursat ötürmək istəyirlər, bizim bədnam qonşularımıza. Yəni biz avtomatik olaraq demək olar ki, o planın üstündən xətt çəkmiş olduq. Bu, elədirmi?
Prezident İlham Əliyev: Hər halda biz çalışacağıq, biz hər şey edirik. Onu da bildirməliyəm ki, Ermənistana istənilən silah verilərsə, onlara kömək etməyəcək və mən Ermənistan tərəfinə bir neçə dəfə bunu demişəm. Demişəm ki, buna əbəs yerə vəsait xərcləməyin. Çünki birincisi, bu sizə kömək etməyəcək, ikincisi ölkənizdə olan revanşist qüvvələrdə hansısa bir illüziya yarada bilər. İllüziya yarada bilər ki, siz revanş edə bilərsiniz. Edə bilməyəcəksiniz! Biz əgər görsək ki, bizim üçün hər hansı bir ciddi təhlükə varsa, bu təhlükəni dərhal dəf edəcəyik. Baxmayaraq ki, bu təhlükə harada yaranıb, bizim ərazimizdə, yaxud da ki, hüdudlarımızın kənarında. Bu, bizim legitim hüququmuzdur. Ona görə belə cəhdlər var və biz görürük, bilirik hansı ölkələr Ermənistana silah verməyə hazırlaşırlar. Əfsuslar olsun ki, onların arasında Hindistan da indi rol alıb. Biz bunu qeyri-dost addım kimi qiymətləndiririk. Çünki bu silahların, özü də hücum silahlarının bir hədəfi var, o da Azərbaycandır. Ona görə biz, əlbəttə ki, lazımi tədbirləri görürük və imkan verə bilmərik ki, Ermənistan bizim üçün təhlükə yaratsın, heç vaxt imkan verə bilmərik.
Nigar Salmanova: Cənab Prezident, 2022-ci il ərzində Azərbaycan-Ermənistan şərti sərhədində, eləcə də Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin müvəqqəti yerləşdirildiyi Azərbaycan ərazilərində silahlı insidentlərin şahidi olduq, Fərrux, “Qisas” əməliyyatlarını gördük, eləcə də sentyabrın ortalarında döyüşləri gördük. Ümumiyyətlə, bu insidentlərin səbəbi olan amillərin 2023-cü ildə aradan qaldırılmasını gözləyə bilərikmi? Sizin bu istiqamətdə proqnozlarınız nədən ibarətdir?
Prezident İlham Əliyev: Mən ümid edirəm ki, artıq Ermənistan açıq-aydın dərk edir ki, bu təxribatların heç bir nəticəsi olmayacaq. İkinci Qarabağ müharibəsi başa çatandan sonra bizim Ermənistan tərəfinə göndərdiyimiz siqnallar da ondan ibarət idi ki, siz bu vəziyyətlə barışmalısınız və kapitulyasiya aktına imza atmaqla faktiki olaraq bizim aramızdakı bu qarşıdurma başa çatmalıdır. Ancaq əfsuslar olsun ki, biz bunu görmədik, əksinə, Ermənistan həm Qarabağda, həm sərhəd istiqamətində öz planlarından əl çəkmədi və biz məcbur olub tədbirləri gördük, biz onlara xəbərdarlıq etmişdik. Eyni zamanda, avropalı tərəfdaşlarımıza da bildirmişdik ki, əgər biz təhlükə görsək, dərhal hərəkətə keçəcəyik. Hesab edirəm ki, o cümlədən ona görə də beynəlxalq aparıcı qüvvələrin reaksiyası bu hadisələrə adekvat olmuşdur. Yəni, bizi heç kim qınamamışdır, heç kim bizi günahlandırmamışdır. Çünki hər kəs görürdü ki, bu, toqquşmaların səbəbkarı biz deyilik.
Fərrux əməliyyatının əsas səbəbi təkcə o strateji yüksəklikləri nəzarətə götürmək deyildi, eyni zamanda, o yüksəkliklərdən bizim böyük ərazimiz atəş altında idi və orada bu gün də hələ mövcud olan qanunsuz erməni silahlı birləşmələri vaxtaşırı bizim tərəfə atəş açırdılar. Hətta Xaçınçay su anbarının təmiri də mümkünsüz idi. Yəni, ona görə Fərrux əməliyyatının keçirilməsi bu təhlükəni aradan götürdü və bu, bir çoxları üçün gözlənilməz olmuşdur, o cümlədən Ermənistan üçün və Qarabağda yuva salmış separatçılar üçün. Onlar hesab edirdilər ki, Azərbaycan Silahlı Qüvvələri heç vaxt o ərazilərdə hər hansı bir əməliyyat aparmayacaq. Biz bu mifologiyanı da darmadağın etdik. Bu, bizim ərazimizdir və orada ciddi əməliyyat aparmamağımızın səbəbi ondan ibarət deyil ki, kimdənsə qorxuruq, sadəcə olaraq, biz hesab edirik ki, indi istədiyimizə siyasi yollarla nail olmalıyıq. Əfsuslar olsun ki, o, dərs olmadı və Sarıbaba, Qırxqız və digər istiqamətlərdə çox genişmiqyaslı minalama prosesi gedirdi. O minaların hamısı aşkarlandı və 2021-ci ilin Ermənistan istehsalı olan minalar ora necə gəlib çıxdı? Bax, bu suala bu günə qədər Rusiya sülhməramlı qüvvələri cavab verə bilmirlər. Nə cavab verəcəklər? Biz hətta onları da oraya dəvət etdik. Türkiyə-Rusiya Monitorinq Mərkəzinin nümayəndələrini dəvət etdik və göstərdik ki, gəlin baxın, ərazimizə necə keçib, kim daşıyıb, kim buna cavabdehlik daşıyır? Sarıbaba, Buzlux, Qırxqız əməliyyatları, o cümlədən “Qisas” əməliyyatı ona görə idi ki, ermənilər bizim hərbçimizi qətlə yetirmişdilər, şəhidimiz olmuşdu və bir daha gücümüzü göstərməli olduq. Hesab edirdik ki, nəhayət bu, dərs olacaq, yenə də dərs olmadı və sentyabr toqquşmaları qaçılmaz olmuşdu.
Mən indi ümid edirəm ki, bundan sonra belə hallar olmayacaq. Çünki son bir il ərzində - mart ayından bəri biz 3 dəfə göstərdik ki, heç kim bizim qabağımızda dura bilməz və istədiyimizə nail oluruq və hər hansı bir erməni havadarı onların yardımına yetişə bilməz. Bu, birincisi. İkincisi, həm Azərbaycan-Ermənistan sərhədi istiqamətində, eyni zamanda, Qarabağ istiqamətində nəzarətdə olan yüksəkliklər bizə çox böyük strateji üstünlük təmin edir. Çünki mən bunu demişəm, artıq vizual müşahidə bizə imkan verir ki, istənilən təhlükəni bəri başdan görək və onun qarşısını alaq. Hesab edirəm ki, artıq 3 dəfə belə hərbi və siyasi uğursuzluğa düçar olmuş Ermənistan anlayacaq ki, sülh müqaviləsi qaçılmazdır. Onlar bunu nə qədər tez anlasalar və nə qədər tez özlərində güc tapıb, iradə tapıb buna razılıq versələr, o qədər də bölgə üçün yaxşı olacaq.
Yenə də demək istəyirəm, bizim üçüncü müharibəni başlamaq fikrimiz yoxdur. Bizi bu işdə günahlandıranlar, sadəcə olaraq, ya erməni təbliğatının qurbanları olublar, ya da ki, bizə qarşı yenə də uydurma və böhtan kampaniyası aparmaq istəyirlər. Onu da deməliyəm ki, indi bəzi Qərb mətbuatında bizə qarşı yeni dalğa, çirkin böhtan kampaniyası artıq geniş vüsət alır. Onun ilk təzahürlərini biz görürük, amma ehtimal edilir ki, növbəti çirkin addımlar da atılacaq. Amma bu, bizi dayandırmayacaq. Ona görə mən hesab edirəm və ümid etmək istəyirəm ki, 2023-cü il İkinci Qarabağ müharibəsinin real sonu olacaq və bu il belə hadisələr baş verməyəcək. Mən yenə də deyirəm, əgər görsək ki, bizə qarşı hər hansı bir təhlükə varsa və Ermənistan öz havadarları ilə bizə qarşı hansısa təxribat planlaşdırırsa, biz dərhal əlimizdə olan bütün imkanlarla bu təhlükəni aradan götürəcəyik və bəri başdan onları və onların arxasında dayananları da xəbərdar edirik.
İlqar Mikayıloğlu: Cənab Prezident, 2020-ci il Vətən müharibəsi və bu müharibə qalibiyyətlə başa çatandan sonra orduda, xüsusilə komandoları vurğulamaq şərtilə müxtəlif təyinatlı hərbi hissələrin yaradılması, sursat arsenalımızın qısa bir zamanda doldurulması istiqamətində, silah və texnika cəhətdən orduda müəyyən işlər görüldü. Üstəlik, texnologiyanın Silahlı Qüvvələrə sintezi artıq bizim ordunun gücünü tamamilə dəyişib. Düzdür, “Global Firepower” portalında biz 57-ci pillədəyik. Etiraf edim, mən bu rəqəmə bir az belə birtəhər baxıram.
Prezident İlham Əliyev: Mən də.
İlqar Mikayıloğlu: Çünki bizdən qabaqdakı ölkələrə baxanda 1960-cı illərin texnikası olan ölkələrdir. Onlar bizdən necə irəli keçib? Özü də təcrübələri yox. Lakin eybi yox, bu, onların rəqəmləridir. Amma məndə belə bir təəssürat yarandı ki, bu iki ildə biz döyüş təcrübəsini və texnologiyaları nəzərə almaqla deyəsən tamamilə yeni bir ordu düzəldirik.
Prezident İlham Əliyev: Bəli, tamamilə haqlısınız. Bizim Ordumuz müharibə zamanı öz gücünü göstərdi, iradəsini göstərdi, xalqımız bütövlükdə əyilməz ruhunu göstərdi. Hərbçilərimiz böyük fədakarlıq göstərmişlər, sözün əsl mənasında ölümə gedirdilər və 3 minə yaxın övladımız şəhid olmuşdur. Ordumuz kifayət qədər güclü idi. Ordumuzun gücləndirilməsi heç kimə sirr deyildi. Yadımdadır biz ordu xərclərinə böyük vəsaitin ayrılmasına başlayanda məni hətta beynəlxalq qurumlarda ittiham edirdilər ki, axı Azərbaycan bu məsələni sülh yolu ilə həll etməlidir, bu məsələnin hərbi həlli yoxdur. Nə üçün bu qədər vəsait ayrılır? Hətta ölkə daxilində bəziləri tənqidlə yanaşırdılar ki, nə üçün orduya bu qədər vəsait ayrılır. Bizim keçirdiyimiz paradlara pis gözlə baxanlar da olmuşdur. Biz, sadəcə olaraq, öz imkanlarımızı göstərirdik ki, bu işğalla barışmayacağıq. İstəyirdik ki, müharibəyə ehtiyac qalmasın. Mənim Prezident kimi bütün səylərimin bir istiqaməti oraya yönəlmişdi. Həm keçmiş Minsk qrupunun həmsədr ölkələrini, eyni zamanda, Avropadakı tərəfdaşlarımızı inandırmağa çalışırdım ki, biz bu vəziyyətlə barışmayacağıq. Ermənistanın əvvəlki və indiki rəhbərliyinə də demişdim, əgər hesab edirsiniz ki, belə davam edəcək, davam etməyəcək. Sadəcə olaraq, hesab edirdilər ki, bu, təbliğat naminə deyilən sözlərdir. Biz məcbur olub öz gücümüzü göstərdik və verdiyimiz siqnallar ünvana çatmamışdı. Hətta mən tələb edirdim ki, Ermənistana qarşı sanksiyalar tətbiq olunsun. Hesab edirdim ki, əgər sanksiyalar tətbiq edilərsə, o zaman məcbur olub öz xoşu ilə bizim torpağımızdan çıxacaqlar. Ancaq bu olmadı və biz müharibədə Ordumuzun gücünü göstərdik. Eyni zamanda, gördük ki, ordunun daha da inkişafına ehtiyac var. Halbuki, bunu indi hər kəs bilir. 44 gün ərzində bir gün də belə biz geri addım atmamışıq, bir nəfər də qaçan olmamışdı, bir nəfər də fərari olmamışdı. Bu, dünya hərb tarixində bəlkə də misilsiz bir göstəricidir. Ermənistan ordusundan on min nəfərin qaçmasını mən kənara qoyuram. Ümumiyyətlə, özü də hücuma keçən, aşağıdan yuxarıya qalxan, ölümə gedən, 6-7 müdafiə xətti olan bir əraziyə sinəsini qabağa verərək gedən əsgər-zabit əsl qəhrəmandır və bizim Ordumuzun gücü məhz bundadır.
Amma, eyni zamanda, biz müharibədən sonra dərhal, necə deyərlər, bir gün belə istirahət etmədən işə başladıq və müharibənin bütün mərhələlərini təhlil etməyə başladıq. Mən göstəriş verdim ki, bəli, bu, tarixi Qələbədir, artıq biz tarixi missiyamızı yerinə yetirmişik. İndi sevinmək əvəzinə, işləmək, nöqsanları aşkar etmək lazımdır. Əlbəttə ki, nöqsanlar da var idi və var. Onları aradan qaldırmaq və müharibə təcrübəmizi həyatda artıq yeni ordu konsepsiyası əsasında tətbiq etmək üçün fəal işləyirik. İki il ərzində bir çox işlər görülübdür. Ancaq hələ bütün işlər görülməyib. Bu haqda yəqin ki, necə deyərlər, tam aşkarlıqla danışmaq yersizdir. Amma deyə bilərəm ki, bizim həm komando qüvvələrimiz artıq tam formalaşıb, çox böyük qüvvəyə çevrilib və bu proses davam etdirilir. Yeni komando qüvvələri yaradılacaq. Onların sa]]>[/allow-dzen] [/fullrss] [yandexrss] https://heqiqet.az/siyaset/25316-prezident-lham-liyev-azrbaycan-o-olklrdndir-ki-oz-sozunu-acq-deyir-mustqil-siyast-aparr.html siyaset / gundem / musahibe Wed, 11 Jan 2023 06:29:11 +0400 Yanvarın 10-da Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev yerli televiziya kanallarına müsahibə verib.
Müsahibəni təqdim edirik.
Azərbaycan Televiziyasından Tofiq Abbasov: Hörmətli Prezident, ilk növbədə, istəyirəm həmkarlarımın, özümün adından Sizə dərin təşəkkürümüzü bildirək ki, bizim üçün bu gün vaxt ayırmısınız. Bizim üçün bu, çox önəmli görüşdür. Çünki adətən Siz bütün müsahibələrinizdə elə məqamları, elə motivləri səsləndirirsiniz ki, onlar həm ölkə daxilində gedən proseslərə aydınlıq gətirir, digər tərəfdən biz aldığımız o məlumatları ictimai qüvvələrlə bölüşürük. Dünyada gedən proseslərlə, müsbət və mənfi təsirlərlə bağlı bütün səbəbləri və onların ətrafında olan təsəvvürləri düzgün qəbul etmək imkanları yaradırsınız bizim üçün. Ona görə biz Sizə bir daha artıq dərəcədə minnətdarıq.
Cənab Prezident, təbii ki, bizi, ilk növbədə, Sizin təhlilinizdə 2022-ci ilin nəticələri maraqlandırır. Çünki il asan il deyildi, ilk növbədə, postmüharibə və postpandemiya vəziyyətləri gündəmdə idi. Digər tərəfdən, Sizin rəhbərliyinizlə gedən islahatlarla bağlı biz çox müsbət tendensiyaların şahidi oluruq. Çünki dünyada qlobal tənəzzül mövcuddur, ancaq buna baxmayaraq, Azərbaycan qabaqlayıcı tədbirlərlə bu təsirləri minimuma endirdi, bəzilərini, ümumiyyətlə, neytrallaşdırdı və həm də artım əldə etdi. Bunu təkcə biz demirik, Azərbaycan mənbələri demir, həm də xarici mənbələr təsdiqləyirlər. Ona görə də bu proseslərin əlbəttə ki, hamısının davamı gözlənilir. Yeni prioritetlər haqqında danışmağa böyük ehtiyac var. Çünki 2023-cü il də asan olmayacaq, biz bunu hiss edirik. İstərdik ki, bax, bu məsələyə Siz münasibət bildirəsiniz və iqtisadi artımla, yeni gözləntilərlə bağlı öz fikirlərinizi bizə söyləyəsiniz.
Prezident İlham Əliyev: Əlbəttə, 2023-cü ilin uğurlu olması üçün biz hamımız fəal çalışmalıyıq. Keçən ilin əvvəlində də mən Azərbaycan media nümayəndələri ilə görüş zamanı fikir bildirmişdim ki, ümid edirəm 2022-ci ildə qarşıda duran vəzifələr yerinə yetiriləcək və biz bütövlükdə buna nail olduq. Bu gün - 2023-cü ilin əvvəlində bu görüş zamanı da əlbəttə ki, bu məsələlər haqqında danışacağıq. Yenə də ümidliyəm və ümidimin səbəbləri var. Çünki Azərbaycanın postmüharibə dövründə göstərdiyi mövqe və beynəlxalq miqyasda əldə etdiyi uğurlar bunu deməyə əsas verir.
İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra bizim əsas vəzifəmiz şanlı hərbi Qələbəmizi siyasi müstəvidə də təsdiqləmək idi. Biz dərhal işə başladıq. Çünki yaxşı başa düşürdük ki, əgər biz siyasi sahədə bu Qələbəni təsdiqləməsək, bu Qələbəni dünya ictimaiyyətinə qəbul etdirməsək, müəyyən problemlərlə üzləşə bilərik. Dərhal fəal işə başladıq və hesab edirəm ki, bu gün - artıq müharibədən iki il keçəndən sonra tam əminliklə demək olar ki, müharibənin nəticələri dünya tərəfindən qəbul edilib. Azərbaycanın haqlı olması bir daha təsdiqlənib və müharibənin sonunda yaranmış vəziyyəti biz daha da möhkəmləndirməliyik, yəni, öz mövqelərimizi daha da gücləndirməliyik. Son iki il ərzində həm beynəlxalq əlaqələr müstəvisində, həm ölkə daxilində biz istədiyimizə nail ola bilmişik.
Bu gün sirr deyil ki, Azərbaycan dünyada çox etibarlı və ciddi tərəfdaş kimi tanınır. Azərbaycan o ölkələrdəndir ki, öz sözünü açıq deyir, müstəqil siyasət aparır. Əlbəttə ki, bunun təməlində həm hərbi gücümüz, həm də şanlı Qələbəmiz dayanır. Çünki mən bunun canlı şahidiyəm ki, müharibədən sonra onsuz da Azərbaycan siyasətinə olan müsbət münasibət daha da artdı, yəni, bizə olan rəğbət daha da artdı. Çünki dünyanın siyasi elitası yaxşı başa düşür ki, biz bu Qələbəni nəyin bahasına əldə etdik, hansı risklərə getdik, hansı qüvvələrlə mübarizə aparırdıq və bu gün də aparırıq. Yəni, müharibə bitsə də, mübarizə hələ davam edir və əminəm ki, biz qalib gələcəyik. Çünki biz haqq yolundayıq və bizim həm hərbi, həm siyasi gücümüz, o cümlədən iqtisadi müstəqilliyimiz gücümüzü əlbəttə ki, artırır.
Mən 2022-ci ilin yekunları ilə bağlı geniş danışsam, onda qalan suallara yer qalmayacaq. Hesab edirəm ki, ilk növbədə, bizim iqtisadi nailiyyətlərimiz haqqında demək lazımdır. Çünki bu, sıradan olan məsələ deyil. Dünya postpandemiya dövrünə hələ təzə-təzə uyğunlaşır. Bir çox ölkələrdə, o cümlədən Azərbaycanda kəskin qiymət artımı müşahidə olunur. Bizim də iqtisadiyyatımız dünya iqtisadiyyatının bir parçası olduğu üçün əfsuslar olsun ki, biz də bu mənfi təsirə məruz qalmışıq. Ancaq biz çalışırıq ki, dünya üçün bu böhranlı vəziyyəti xalqımız üçün sosial layihələrlə, sosial proqramlarla yüngülləşdirək. Bu yaxınlarda imzaladığım çox geniş sosial paket bir daha bunu göstərir. Yəni, müharibədən təzə çıxmış ölkə, özü də ərazisinin 20 faizi tamamilə dağılmış vəziyyətdə olan ölkə əgər sosial sahəyə bu qədər vəsait ayırırsa, deməli, bizim sosial siyasətimiz dəyişməz olaraq qalır və əlbəttə ki, bizim iqtisadi gücümüzü göstərir. Çünki biz bütün işləri öz hesabımıza edirik. Mən bunu artıq səsləndirmişəm. Biz müharibədən sonra heç kimdən yardım almamışıq. Sadəcə olaraq, iki ölkənin - Özbəkistanın və Qazaxıstanın prezidentləri Füzulidə iki məktəbin tikintisinə özləri təşəbbüs göstərmişlər. Bundan başqa biz heç bir yerdən bir manat yardım almamışıq. Ona görə iqtisadi müstəqillik mütləq güclənməlidir və keçən il bizim ümumi daxili məhsulumuz rekord həddə çatıb. Son dəqiqləşdirilmiş məlumata görə 134 milyard manata çatıb. Bu da təxminən 80 milyard dollara bərabər olan rəqəmdir. Əlbəttə ki, həm də xarici ticarət artıb, 50 milyard dolları ötüb. Xarici ticarətin müsbət saldosu 25 milyard dollar təşkil edir. Yəni, iqtisadiyyatla məşğul olanlar bilirlər ki, bu nə deməkdir və eyni zamanda, bizim xarici borcumuz azalıb. Həm mütləq rəqəmlərlə - 7 milyard dollardan aşağıdır, həm də ümumi daxili məhsula nisbətdə təbii ki, kəskin azalıb. Əgər keçən ilin əvvəlində xarici borcumuz ümumi daxili məhsulun 17 faizini təşkil edirdisə, keçən ilin yekunlarına görə bu, 9,5 faizə düşüb. Yəni, müqayisə üçün deyə bilərəm ki, bir çox inkişaf etmiş ölkələrdə bu, 100 faiz, hətta 130-150 faizdir. Bu nədir? Bu odur ki, biz iqtisadi cəhətdən müstəqilik, əgər biz indi istəsək, yenə də beynəlxalq maliyyə qurumları ilə kreditlərin cəlb edilməsi üzrə işlərə başlaya bilərik, əslində başlamışıq. Çünki həm Dünya Bankı ilə, həm Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankı ilə icraatda olan layihələr demək olar ki, başa çatır. Dünyanın hər iki aparıcı maliyyə qurumunun yüksəkvəzifəli nümayəndələri keçən il Bakıda olmuşlar və aparılan müzakirələr zamanı yeni istiqamətlər müəyyən edilib. Yəni, mən tam əminliklə deyə bilərəm ki, biz limitsiz xarici kreditlərin cəlb edilməsində heç bir problem görməyəcəyik. Amma hələ ki, buna böyük ehtiyac yoxdur. Ona görə iqtisadi və sosial sahə həmişə paralel getməlidir. O ölkələrdə ki, ancaq iqtisadi sahəyə diqqət verilir və sosial sahə kənarda qalır, orada insanlar iqtisadi islahatlardan çox böyük əziyyət çəkirlər. Bizim isə məqsədimiz ölkəni gücləndirmək və hər bir vətəndaşın həyatını daha da yaxşı etməkdir.
İctimai Televiziyadan Nərmin Salmanova: Cənab Prezident, 2022-ci il Azərbaycanda əhalinin maddi rifah halının gücləndirilməsi istiqamətində addımlarla, Sizin də qeyd etdiyiniz kimi, məhz irihəcmli sosial paketlərin tətbiq edilməsi ilə yadda qaldı. Bununla belə, dünyada yüksək qiymət artımı və inflyasiya müşahidə olunmaqdadır, təbii ki, bu da Azərbaycana təsirsiz ötüşmür. Bəs, bu təsirlərin azaldılması istiqamətində, xüsusilə də aztəminatlı əhalinin sosial rifah halının gücləndirilməsi, onlara dəstək verilməsi istiqamətində hansı addımlar atıla bilər?
Prezident İlham Əliyev: Bəli, mən qeyd etdiyim kimi, inflyasiya bu gün bütün dünyada ciddi bir problemə çevrilib. Hətta inkişaf etmiş Qərb ölkələrində ki, orada adətən inflyasiya bir faizdən, yəni, bir və maksimum 1,5 faizdən yüksək olmurdu, bu gün inflyasiya 10 faizi üstələyir. Azərbaycandakı inflyasiya idxal edilmiş inflyasiyadır. Çünki biz əlbəttə, dünya iqtisadiyyatının bir parçası olduğumuz üçün bir çox malları idxal edirik və bu istiqamətdə də çalışırıq ki, idxalı əvəzləyən yerli istehsal daha geniş vüsət alsın. Amma hələ təbii ki, idxaldan asılıyıq. Ona görə, əgər belə demək mümkündürsə, inflyasiya Azərbaycana idxal edilib. Keçən ilin nəticələrinə görə 13,9 faiz təşkil edib. Yəni, bu idxal edilmiş inflyasiya ilə bizim mübarizə imkanlarımız kifayət qədər məhduddur. Halbuki keçən il aparılan islahatlar nəticəsində, o cümlədən biznes mühitinin yaxşılaşdırılması, sağlam rəqabətin təşviqi, inhisarçılığa qarşı mübarizə, həmçinin gömrük sistemində olan pozuntuların aradan qaldırılması, kadr islahatları, əlbəttə ki, burada da müsbət rol oynayacaq. Ancaq bununla paralel olaraq, biz, ilk növbədə, qeyd etdiyiniz kimi, sosial rifah haqqında nəinki düşünməli idik, praktiki addımlar atmalı idik. Ona görə minimum əməkhaqqının 15 faiz artması əlbəttə ki, inflyasiyanın fəsadlarının yumşaldılmasına hesablanıbdır və minimum əməkhaqqı artıq 345 manata çatıbdır. Bu, bizi qane edir? Əlbəttə ki, yox. Amma biz imkan daxilində öz addımlarımızı atırıq. Çünki bir daha demək istəyirəm, bizim əsas xərclər istiqaməti Qarabağı və Şərqi Zəngəzuru bərpa etmək və ordu potensialımızı gücləndirməkdir. Bu iki əsas prioritet bizim üçün uzun illər prioritet kimi qalacaq.
Eyni zamanda, pensiyaçıların sosial təminatının yaxşılaşdırılması üçün minimum pensiya da 16,7 faiz artırıldı, 280 manata çatdı və bu proses davam etdiriləcək. Yəni, son illərin təcrübəsi onu göstərir ki, bu, bir dəfə atılan addım deyil, bu, müntəzəm olaraq atılan addımlardır və iqtisadi imkanlarımız artdıqca, əlbəttə ki, gələcəkdə də buna oxşar addımlar atılacaq.
Ünvanlı sosial yardımın verilməsi ilə bağlı çox böyük şəffaflaşdırma işi aparılmışdır. Əvvəlki dövrlərdə bu sahədə çox böyük pozuntulara yol verilmişdir. Ehtiyacı olmayan insanlara sosial yardım verilirdi və əlbəttə ki, bunun arxasında təmənna dayanırdı. Ehtiyacı olan insanların isə buna əli çatmırdı. Ona görə bu sahədə çox geniş təftiş işi aparılmışdır. Bu gün 60 minə yaxın ailə dövlətdən ünvanlı sosial yardım alır və ildən-ilə bu yardımın məbləği artır. Yəni, bu il bir ailəyə düşən müavinət təqribən 460 manat səviyyəsindədir və əlbəttə ki, il ərzində artacaq, o cümlədən orta aylıq əməkhaqqı da. Biz gözləyirik ki, bu il Azərbaycanda orta aylıq əməkhaqqı 900 manatdan çox olacaq. Beləliklə, sosial sahədə bu addımları ataraq həm ehtiyacı olan insanlara arxa-dayaq oluruq, eyni zamanda, biz öz siyasətimizə sadiqliyimizi göstəririk.
Bir istiqamət də şəhid ailələri və müharibə əlillərinə dəstəklə bağlıdır. Keçən il bu istiqamətdə də önəmli addımlar atılmışdır, bu kateqoriyadan olan 1500 ailəyə dövlət tərəfindən mənzillər verildi. 2021-ci ildə isə 3 min mənzil verildi. Bu il də ən azı 1500 mənzil veriləcək. Beləliklə, hələ növbədə duran bu kateqoriyadan olan insanların hamısına dövlət tərəfindən mənzillər veriləcək.
Məlumat üçün deyə bilərəm ki, bu günə qədər 13 min ailə bu imkanlardan faydalanıb. Bu da müharibə yaşamış ölkələr arasında, belə demək mümkündürsə, bir bizim yeniliyimizdir. Çünki bir çox ölkələrdə belə praktika yoxdur. Biz bunu nə üçün edirik? Çünki bu, o ailələr qarşısında bizim mənəvi borcumuzdur və bu borcu imkan daxilində yerinə yetirməyə çalışırıq.
İkinci Qarabağ müharibəsində əlil olmuş 379 hərbçi ən müasir protezlərlə təmin edilib. Cəmi iki il keçməsinə baxmayaraq, İkinci Qarabağ müharibəsinə aid olan bu proqram tam yerinə yetirilib. Bu proqramın icrası mətbuatda da işıqlandırılıb. Hər kəs görə bilir ki, bizim qazilərimiz hətta futbol oynaya bilirlər. Əl protezləri daha mürəkkəb texnologiyaya malikdir. Mənə verilən məlumata görə, ən müasir texnologiyadan olan əl protezlərinin əl tutma funksiyası təqribən 40-a çatır. Yəni, biz öz sağlamlığını itirmiş soydaşlarımıza maksimum dərəcədə kömək göstərməyə çalışırıq. Əlbəttə ki, bu, yüksək texnologiyalı protezlər olduğu üçün onlar vaxtaşırı dəyişdirilməlidir. Bütün bu proqramlar da gündəlikdədir.
Yəni, sosial sahə çoxşaxəli sahədir. Məsələn, biz buraya özünüməşğulluq proqramını da əlavə edə bilərik. Bu, həm sosial, həm iqtisadi sahədir. Çünki bu, kiçik biznesi təşviq edən sahədir. Ancaq mən buna daha çox sosial sahə kimi baxıram. Bir neçə il ərzində belə bir təşəbbüs irəli sürüldü. Çox böyük maraq doğurdu və bu gün 60 min ailə özünüməşğulluq proqramına cəlb edilib. Hətta biz beynəlxalq maliyyə institutlarını da bu proqrama cəlb etmişik. Bu, həm sosial, həm iqtisadi, həm iş yerlərini, yəni, bütün bu sahələri əhatə edən bir sahədir. Ona görə bu il də istisna olmayacaq. Çünki bir daha demək istəyirəm, Azərbaycan sosial dövlətdir və biz bunu sözlə yox, əməlimizlə təsdiqləyirik. İmkan daxilində bu il də bu proqramlar icra ediləcək.
Real Televiziyasından İlqar Mikayıloğlu: Cənab Prezident, 2022-ci il Azərbaycanın nəqliyyat, tranzit və logistika potensialını yüksəltdi. Rusiya-Ukrayna müharibəsini nəzərə alsaq, artıq yeni nəqliyyat istiqamətinə böyük ehtiyac var. Azərbaycandan keçən Orta Dəhliz və məhz Orta Dəhliz layihəsinin inkişafında çox vacib yeri olan Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı soruşmaq istərdim. Məhz bu məsələlərin reallaşma perspektivini və bu dəhlizin region üçün əhəmiyyətini necə qiymətləndirirsiniz?
Prezident İlham Əliyev: Biz nəqliyyat sahəsində layihələri uzun illərdir ki, icra edirik. Rusiya-Ukrayna müharibəsi bizim gördüyümüz işlərin əhəmiyyətini daha da artırmışdır. Ancaq bir daha demək istəyirəm, biz bu sahəyə uzun illərdir böyük vəsait qoyuruq, sərmayə qoyuruq. Beləliklə, Azərbaycan ərazisində həm Orta Dəhlizlə bağlı, həm Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizi ilə bağlı bütün əsas işlər yekunlaşıb. Sadəcə olaraq, biz indi dəmir yolunun bir hissəsini modernləşdiririk, xüsusilə Bakı-Yalama xəttini və ondan sonra Ələt-Astara xəttini də modernləşdirəcəyik. Çünki indiki vəziyyətdə dəmir yolunun imkanları gözlənilən yüklərin həcmi üçün məhduddur. Çünki biz hesab edirik ki, təkcə Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizi ilə Azərbaycan ərazisindən mərhələli qaydada 15 milyon tondan 30 milyon tona qədər yük daşına bilər. Yəni, bu, çox böyük rəqəmdir. Hazırda Azərbaycanın bütün tranzit imkanları bunun kiçik bir faizini təşkil edir. Ona görə Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizi Orta Dəhlizlə rəqabət apara biləcək layihədir. Nəzərə alsaq ki, Rusiya-Ukrayna müharibəsinin başlanmasından sonra siz də qeyd etdiyiniz kimi, bu, Rusiya üçün əsas prioritet məsələlərdən birinə çevrilib.
Orta Dəhlizə gəldikdə isə, bu istiqamətdə də biz ardıcıl siyasət aparırıq. Bildiyiniz kimi, beş il bundan əvvəl Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolunun açılışını etdik. Onu da bildirməliyəm ki, bu layihənin təşəbbüskarı da biz olmuşuq və bu layihənin icrası çox çəkdi. Çünki burada həm siyasi çətinliklər var idi, bəzi böyük Qərb ölkələri bu layihənin əleyhinə çıxış edirdilər və çox ciddi maneələr törədirdilər. Səbəbi də ondan ibarət idi ki, bu, Ermənistanı faktiki olaraq kənarda saxlayan bir layihədir. Yəni, ermənipərəstlik bu layihənin icrasında da özünü göstərdi. Yəni, biz bir neçə il itirdik. Digər problem maliyyə çatışmazlığı idi. Çünki bu layihəyə vəsait qoymaq istəyənlər yox idi. Beynəlxalq maliyyə qurumlarına etdiyimiz müraciətlər cavabsız qalmışdır. Sadəcə olaraq, biz neftdən ilkin gəlirləri əldə edəndən sonra artıq özümüz bu layihəyə böyük vəsait ayırdıq. Bildiyiniz kimi, Gürcüstana 775 milyon dollar kredit verilmişdir və bu layihə reallaşdı. Hazırda biz bu layihənin genişləndirilməsi ilə ciddi məşğuluq. Keçən il artıq göstəriş verilmişdir və büdcədən 100 milyon dollardan çox vəsait ayrılacaq, onun bir hissəsi artıq ayrılıb. Biz bu dəmir yolunun ötürmə qabiliyyətini indiki 1 milyon tondan 5 milyon tona qədər çatdıracağıq. Amma bu da kifayət etməyəcək. Düzdür, Qərb istiqamətində digər imkanlar da var, o cümlədən Gürcüstan limanları. Biz, əlbəttə ki, onlardan da istifadə edirik, o cümlədən limanların biri Azərbaycana məxsusdur. Amma yenə də gözlənilən yüklərin əgər həcminə nəzər salsaq, görərik ki, bu da çatmayacaq. Çünki keçən il mənim Orta Asiya ölkələrinin rəhbərləri ilə çoxsaylı görüşlərim olub və deyə bilərəm ki, hər bir görüşdə bu mövzu müzakirə edilirdi.
Orta Asiyadan gedən yüklər üçün də yeni yollar olmalıdır. Xəzər üzərindən keçən yol vaxt baxımından çox cəlbedicidir. Eyni zamanda, biz müştərək tarif siyasətini həyata keçirməklə bu yolu iqtisadi cəhətdən daha cəlbedici etməliyik. Hesab edirəm ki, burada da danışıqlar müsbət istiqamətdə gedir. Yəni, təkcə Orta Asiya ölkələrinin yükgöndərmə potensialını və oraya Avropa istiqamətindən gedən yükləri nəzərə alsaq görərik ki, hətta biz bütün bu layihələri icra etsək və genişləndirsək, yenə də çatmayacaq. Ona görə Zəngəzur dəhlizinin iqtisadi səmərəsi heç kimdə şübhə doğurmamalıdır. Əlbəttə, bizim üçün bu layihə təkcə iqtisadi və nəqliyyat layihəsi deyil, bu, bizim üçün strateji bir layihədir. Tam əminik ki, bu layihənin reallaşması bizim təbii hüququmuzdur. Ondan əlavə, bu layihənin reallaşması, eyni zamanda, 10 noyabr 2020-ci il üçtərəfli Bəyanatında da öz əksini tapıb. Düzdür, orada “Zəngəzur dəhlizi” sözü yoxdur. Çünki “Zəngəzur dəhlizi” terminini mən ondan sonra, necə deyərlər, geosiyasi leksikona daxil etdim. Ancaq orada açıq-aydın göstərilir ki, Azərbaycanın qərb rayonları ilə Naxçıvan Muxtar Respublikası arasında nəqliyyat bağlantısı olmalıdır və Ermənistan bunu təmin etməlidir. İndi Ermənistan bundan boyun qaçırmaq istəyir. Faktiki olaraq, üzərinə götürdüyü öhdəlikləri iki ildən çoxdur ki, yerinə yetirmir. Ancaq bu, bizi dayandırmayacaq. Yəni, bizim üçün bu, strateji layihədir və təkcə bizim üçün yox, bir neçə qonşu ölkə üçün və böyük coğrafiya üçün.
Ona görə nəqliyyat sahəsində bu günə qədər görülən işlər çox güclü zəmin yaradıbdır. Artıq görülən və bundan sonra görüləcək işlər, əlbəttə ki, bizim mövqeyimizi daha da gücləndirəcək. Çünki adətən açıq dənizə çıxışı olmayan ölkələr tranzit imkanlardan istifadə edə bilmirlər. Azərbaycan nadir ölkələrdəndir ki, açıq dənizə çıxışı yoxdur, ancaq artıq beynəlxalq logistika və nəqliyyat mərkəzinə çevrilib. Bizim infrastrukturumuz - dəmir yolları, hava limanları, Ələt Beynəlxalq Dəniz Limanı və digər nəqliyyat infrastrukturu, Xəzərdə ən böyük donanma və eyni zamanda, bizim donanmamız Qara dənizdə də işləyir. Mənim göstərişimlə bizim Qara dənizdəki donanmamızda gəmilərin sayı artırılacaq. Yəni, çox böyük nəqliyyat bazarında Azərbaycan ciddi aktora çevrilib. Əlbəttə ki, Zəngəzur dəhlizinin reallaşması tarixi zərurətdir. Ona görə mən dedim ki, Ermənistan istəsə də, istəməsə də bu, reallaşacaq. Yəni, bunu Ermənistanda yenə növbəti təhdid kimi qəbul edirlər, halbuki belə fikrim yox idi. Sadəcə olaraq, bu, qaçılmazdır. Bu, gec-tez olacaq. Əlbəttə, biz istəyirik ki, tez olsun və daha tez olsun.
İlqar Mikayıloğlu: Zəngəzurla bağlı bir məqama da toxunmaq istərdim. Ötən ilin əvvəlində bizə verdiyiniz müsahibədə Naxçıvanda əcdadlarınızın məzarlarını ziyarətlə bağlı suala cavab olaraq demişdiniz ki, bu faktı Şuşanın azad edilməsindən sonra Ulu Öndərin məzarının ziyarətinin davamı hesab etməkdə doğru düşünürük və sitat kimi həmin məqamı istərdim deyim. Siz demişdiniz ki, “Bəli belədir, mən təşəkkür edirəm ki, siz bunu belə qəbul etdiniz. Bəli, məhz bu idi mənim ürəyimdə olan fikirlərim və ürəyimdə olanları mən hələ ki, deməyəcəyəm”. İndi icazə verin soruşum, məhz Qərbi Azərbaycan İcması ilə bağlı görüşdə dedikləriniz məhz ürəyinizdə olan idi, yoxsa hələ də demədiyiniz nələrsə var?
Prezident İlham Əliyev: Yox, prinsipcə mən hesab edirəm ki, yavaş-yavaş bu mövzu ilə bağlı biz gərək öz fikirlərimizi bölüşək. Qərbi Azərbaycan İcması ilə görüş əsnasında hesab edirəm ki, ilin əvvəlində gətirdiyiniz o sözlərimin davamı olaraq bir qədər daha dərinə getdik. Bu gün sirr deyil ki, Qərbi Azərbaycan İcması uzun illər deportasiyaya məruz qalmış İcma kimi öz hüquqlarından məhrum idi. Əlbəttə ki, Qarabağ dərdi, problemi olan yerdə Qərbi azərbaycanlıların hüquqlarından danışmaq bəlkə də vaxtından əvvəl atılan bir atəşə bənzəyə bilərdi. Amma bu gün hesab edirəm ki, biz tam haqlı olaraq bu mövzunu artıq beynəlxalq arenaya çıxarmışıq. Mənim tövsiyələrim, yəni, dekabrın 24-də verdiyim tövsiyələr yerinə yetirilir. Xüsusi işçi qrupu yaradılıb, verdiyim bütün tapşırıqlar və eyni zamanda, yerlərdən gələn təkliflər əsasında biz vahid konsepsiya üzərində işə başlamışıq. Əlbəttə ki, Qərbi azərbaycanlılar öz dədə-baba torpaqlarına qayıtmalıdırlar, bu, onların hüququdur, bütün beynəlxalq konvensiyalar bu hüququ onlar üçün tanıyır. Biz də Azərbaycan dövləti olaraq əlimizdən gələni etməliyik ki, bu hüququ təmin edək. Yenə də mən orada da İcmanın nümayəndələri ilə görüş zamanı demişdim ki, biz bunu sülh yolu ilə etmək istəyirik və əminəm ki, buna nail olacağıq. Çünki bu gün bizim məkanda, ümumiyyətlə, Avrasiya məkanında monodövlətlər yoxdur və Ermənistan üçün də yaxşı olar ki, necə deyərlər, bu monodövlət damğasını öz üzərindən götürsün. Bunun ən yaxşı və ən ədalətli yolu Qərbi azərbaycanlıların öz doğma torpaqlarına qayıtmalarıdır.
Mən, eyni zamanda, İcmanın nümayəndələri ilə görüş zamanı demişdim ki, onların deportasiyadan sonra boşaltdıqları kəndlərdə demək olar həyat yoxdur. İndi videogörüntülər var, digər sənədlər var, o kəndlərə gedənlər var. Görürlər ki, orada hər şey dağıdılıb və həyat yoxdur. Ona görə onların oraya qayıtmaları onların evlərini zəbt etmiş, başqa yerlərdə - Qarabağdakı kimi zəbt etmiş ermənilərə də problem yaratmayacaq. Çünki onların oraya qayıtmaları orada yaşayan ermənilərin oradan çıxarılması demək deyil. Çünki o kəndlər boşdur və biz, əlbəttə ki, əlimizdə olan bütün imkanlardan istifadə edəcəyik. Necə ki, vaxtilə Qarabağ mövzusu bütün Azərbaycan xalqını birləşdirdi və biz istəyimizə nail olduq, eyni yanaşmanı burada da görməliyik. Əlbəttə, burada media nümayəndələrinin fəaliyyətinə böyük ehtiyac var - həm ölkə daxilində, həm xaricdə. Mən bu barədə də fikirlərimi bildirmişəm. Yəni, çox geniş proqram hazırlanır.
Bir şeyi də demək istəyirəm, bizim bütün proqramlarımız bütün sahələrdə bir qayda olaraq icra edilir. Biz heç vaxt reallaşması mümkün olmayan təşəbbüslərlə çıxış etmirik. Ona görə bu sahədə də artıq proqramın üzərində iş gedir. Əminəm ki, biz buna da nail olacağıq və tarixi ədaləti bərpa edəcəyik.
CBC Telekanalından Sənan Rzayev: Cənab Prezident, keçən il Azərbaycan tərəfindən Avropanın, Avropa İttifaqının enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsinə kömək göstərilməsi yolunda daha bir neçə addım atılıb. İyulun 18-də Avropa Komissiyasının Prezidenti Ursula Fon der Lyayen Bakıda oldu. Azərbaycan ilə Avropa İttifaqı arasında energetika sahəsində strateji tərəfdaşlıq haqqında Memorandum imzalandı. Cənab Prezident, bilmək istərdim, Siz həmin ideyanın reallaşdırılması sürətini bütövlükdə necə qiymətləndirirsiniz və bu Memorandum, bu əməkdaşlıq həm Azərbaycana, həm də Avropa İttifaqına istər cari ildə, istərsə də qarşıdakı ildə nələr vəd edir?
Prezident İlham Əliyev: Bu, Azərbaycanın neft-qaz sahəsinin inkişafında əlamətdar hadisədir. Əlbəttə, Avropa Komissiyasının Prezidentinin səfəri Avropa Komissiyasının və şəxsən xanım Ursula Fon der Lyayenin bu məsələyə ayırdığı diqqətə dəlalət edir. Son illərdə enerji təhlükəsizliyi məsələləri dünya gündəliyində əsas yerlərdən birini tutub. Bu o deməkdir ki, həmin məsələ daim beynəlxalq təşkilatların, ən nüfuzlu müxtəlif beynəlxalq forumların gündəliyində olub və Azərbaycanın neft-qaz sənayesi layihələrini necə reallaşdırması həmişə tərəfdaşlarımızın böyük hörmətini qazanıb. Lakin Rusiya-Ukrayna müharibəsi başlayandan sonra, əlbəttə, ola bilsin başqa məsələlər enerji təhlükəsizliyi məsələlərini geridə qoyub və Avropada gündəlikdə birinci yeri tutub. Bu, izah ediləbiləndir. Əlbəttə, Azərbaycanın enerji resurslarına maraq əhəmiyyətli dərəcədə artıb. Hərçənd bundan əvvəl də belə bir fikir bərqərar olmuşdu ki, Azərbaycan çox ölkələr, o cümlədən Avropa İttifaqının üzvü olan ölkələr üçün etibarlı tərəfdaşdır. Azərbaycanın imkanları artırdı və biz, necə deyərlər, evdə işlərimizi uğurla görür, daha sərfəli bazarlara istiqamətlənirdik. Təbii ki, Cənub Qaz Dəhlizi istifadəyə veriləndən sonra biz, o cümlədən Avropa İttifaqı ölkələrinə də qaz ixrac etməyə başladıq. Nəzərə alırdıq ki, biz həm “Şahdəniz” yatağından, həm də başqa yataqlardan əlavə hasilat gözləyirik. Məsələn, əgər bütün işlər plan üzrə getsə, bu il “Abşeron” yatağından, gələn il isə, əgər yenə, hər hansı fors-major maneələr olmasa, 2024-cü ildə biz “Azəri-Çıraq-Günəşli” yatağından belə adlandırılan “dərin qaz” (“deep gas”) hasilatına başlamağı planlaşdırırıq.
Yəni, potensial var, Azərbaycanın təsdiq edilmiş ehtiyatları məlumdur, mən onları dəfələrlə bildirmişəm – 2,6 trilyon kubmetr, lakin əminəm ki, bundan qat-qat çox olacaq. Çünki bizim neft yataqlarında fəaliyyət təcrübəmiz göstərir ki, qazma işləri davam etdikcə, ilkin qiymətləndirmələrlə müqayisədə ehtiyatların həcmi çoxdur, Azərbaycanın qaz sahəsi azı 100 il beynəlxalq bazarlara öz ehtiyatlarını tədarük edəcək, yəni, texnologiyalar inkişaf etdikcə, hasilat imkanları artacaq. Buna görə də 2,6 trilyon kubmetr bizim potensialımızın təsdiqlənmiş minimal həcmidir. Qaz kəmərlərinin hamısının inşa edilməsini nəzərə alsaq, təbii ki, Avropa İttifaqı ilə biz tədarükün artırılmasını hədəfləmişik. Lakin bundan ötrü, əlbəttə, hasilata investisiya qoyulması zəruridir və biz bunu edirik, bundan ötrü mövcud qaz kəmərlərinin genişləndirilməsi zəruridir. Ona görə ki, həm TANAP, həm də TAP kəmərləri bizim kontrakt bağladığımız həcmlər üçün nəzərdə tutulub. Biz belə qısa perspektivdə Avropaya tədarükün iki dəfə artırılmasına ehtiyac olacağını nəzərə almamışıq. Yəni, xanım Ursula Fon der Lyayen ilə imzalanmış sənəddə məhz bu məqam nəzərdə tutulur.
Əlbəttə, bu Memorandumun icrası kifayət qədər uğurla davam edir. Əgər biz 2021-ci ildə Avropaya 8 milyard kubmetrdən bir qədər çox qaz tədarük etmişdiksə, bu il 12 milyard kubmetrə yaxın olacaq. Bütövlükdə bu il 24 milyard kubmetrə yaxın ixrac gözlənilir. Buna görə də biz qaz bazarında, o cümlədən Avropa bazarında artıq ciddi aktora çevrilirik. Artıq indi TANAP-ın və TAP-ın buraxıcılıq qabiliyyətinin iki dəfə artırılması barədə düşünürük. Əlbəttə, bundan ötrü tərəfdaşlarımızla məsləhətləşmələr aparılır. TANAP layihəsinə gəldikdə, burada işlər asandır, çünki biz bu layihənin əsas iştirakçısı – şeyeholderiyik və əsas maliyyə yükü bizim üzərimizə düşəcək. TAP layihəsində bizim payımız 20 faizdir, buna görə orada, əlbəttə, konsensusa nail olmaq məsələləri üzərində daha çox işləməli olacağıq. Biz neft-qaz sahəsinə aid layihələrə həmişə strateji baxımdan yanaşmışıq, çünki başa düşürdük ki, qaz kəmərləri və neft kəmərləri reallaşdırılmasa, biz öz resurslarımızla sanki qapalı məkanda qalacağıq.
Beynəlxalq enerji şirkətləri, ilk növbədə, məsələnin iqtisadi tərəfinə – nə vaxt sərmayə qoymaq, nə vaxt genişlənmək lazım olmasına baxırlar. Yəni, beynəlxalq enerji şirkətlərindən onların beş il sonra lazım olacaq layihəyə milyardlarla sərmayə qoyacağını gözləmək düzgün deyil. Buna görə biz burada öz strateji təsəvvürlərimizi, - indiyə qədər bu məsələdə heç vaxt yanılmamışıq, - tərəfdaşlarımızın iqtisadi imkanları və iqtisadi siyasəti ilə uzlaşdırmağa çalışırıq və indi bu istiqamətdə işləyirik.
Yunanıstan-Bolqarıstan interkonnektorunun istifadəyə verilməsindən sonra yeni perspektiv istiqamətlər açılır, artıq açılıb. Azərbaycan qazı Bolqarıstan bazarına, bu ildən etibarən həm də Rumıniya bazarına daxil olur. Yəni, mahiyyət etibarilə biz Nabucco layihəsinin müəyyən versiyasına yaxınlaşırıq. Yadınızdadırsa, bu layihə barədə illər boyu çox fəal diskussiyalar gedirdi, lakin sonradan ona ehtiyac olmadı. Əslində, indi interkonnektorlar şəbəkəsinin, məsələn, Yunanıstan-Bolqarıstan interkonnektorunun yaradılması işləri çox fəal gedir. Mən onu da bilirəm ki, Serbiyanı ümumi sistemlə birləşdirəcək interkonnektor üzərində iş gedir və o cümlədən Serbiya ilə qaz tədarükünə dair danışıqlar aparılır, bu şəbəkənin yaradılması bizim qaz ehtiyatlarımızı həmin bazara yönəltməyimizə imkan verəcək. İonika-Adriatik dənizi layihəsi reallaşdırılsa, bu layihə hazırda Azərbaycan qazını almayan daha üç Balkan ölkəsini əhatə edəcək.
Biz Albaniyanın qazlaşdırılması barədə fəal danışıqlara başlamışıq. Bu halda Albaniya yalnız tranzit ölkədir, bu ölkədə qaz şəbəkəsi yoxdur və bu iş kifayət qədər xərc tələb edir. Bu halda biz yaxın dostlar və tərəfdaşlar kimi öz xidmətlərimizi təklif etmişik və hazırda qazlaşdırma yerlərinin seçilməsinin, ilk növbədə, hansı şəhərlərin qazlaşdırılmasının razılaşdırılması məsələsinə dair iş aparılır.
Beləliklə, Avropanın, Balkanların, Qərbi Avropanın energetika xəritəsinə geniş nəzər salsaq, bu xəritə birmənalı olaraq müxtəlif arteriyalarla birləşir və bu, həm bizə, həm də onlara uzunmüddətli strategiyanı planlaşdırmaq imkanı verir. Əlbəttə, Avropa ölkələrinin çoxunun belə adlandırılan “yaşıl keçid” proqramını da unutmaq olmaz. Bu halda müəyyən müddətdən sonra mədən yanacağından imtina edilməsi nəzərdə tutulur. Lakin mənim müşahidələrimə görə hazırda Avropa qaz bazarındakı meyillər, - əlbəttə, bu proqram qüvvədədir, - enerji təhlükəsizliyi ilə bağlı mövcud vəziyyət Avropa strukturlarını enerji təhlükəsizliyinə daha realist mövqedən yanaşmağa sövq edəcək. Buna görə də əminəm ki, uzunmüddətli perspektivdə qazdan və neftdən imtina edilməsi gözlənilmir.
Xəzər Televiziyasından Nigar Mahmudova: Mən də enerji mövzusunu davam etdirmək istəyirəm. Siz artıq Azərbaycanın enerji potensialına tələbatın artması və bütün bunların bizim üçün yeni imkanlar açmasını qeyd etdiniz. Hansı yeni imkanlar açılır? Yəqin ki, burada, sadəcə, iqtisadi deyil, həm də Azərbaycanın siyasi olaraq da gücləndirilməsindən söhbət gedir. İstərdim, bu barədə Sizin fikirlərinizi eşidək, cənab Prezident.
Prezident İlham Əliyev: Yeni imkanlara gəldikdə, prinsip etibarilə mən əvvəlki sualda bu barədə cavab verdim. Daha nə etmək olar? Əlbəttə ki, biz indi bir neçə ölkə ilə enerji sahəsində danışıqlara başlamışıq. O ölkələr ki, əvvəllər bizim tərəfdaşlarımız deyildi. Rusiya-Ukrayna müharibəsinə qədər nəzərdə tutulmuş bütün layihələr demək olar ki, plan üzrə gedirdi. Hər il Bakıda keçirilən “Cənub Qaz Dəhlizi”nin Məşvərət Şurasında artıq Cənub Qaz Dəhlizinin sonuncu seqmenti olan TAP layihəsinin də uğurla başa çatması ilə bağlı fikir mübadiləsi aparılırdı. Ancaq gələn ay keçiriləcək növbəti “Cənub Qaz Dəhlizi”nin Məşvərət Şurasında yeni mövzular müzakirə olunacaq və iştirak edən ölkələrin sayı da artacaq. Məsələn, biz hesab edirdik ki, TANAP layihəsinin başa çatması faktiki olaraq bu sahədə bizim əsas işlərimizin də başa çatması deməkdir. Ondan sonra, sadəcə olaraq, mövcud infrastrukturdan istifadə edərək öz qaz resurslarımızı ixrac etməliyik. Amma baxın görün, Rumıniya tərəfinin xahişi əsasında artıq yanvar ayından biz Rumıniyaya qaz ötürməyə başlamışıq. Çünki il ərzində Rumıniyanın energetika naziri iki dəfə Azərbaycana gəlmişdi və ilin sonunda mənim Rumıniyaya səfərim baş tutmuşdu. Bu arada bizim müvafiq qurumlarımız danışıqlar aparırdılar və interkonnektor artıq işə düşəndən sonra texniki imkan yaratdı. Əlbəttə ki, texniki imkan olmadan biz qaz ixracatımızın coğrafiyasını genişləndirə bilmərik və texniki imkanlar Avropa məkanında bizim səlahiyyətimizin çərçivəsində deyil. Yəni, Avropa ölkələri özləri bunu edirlər və nə qədər çox bağlantı olarsa, bizim o qədər də çox potensial müştərilərimiz olacaqdır.
Mən indi vaxtından əvvəl nəyisə elan etmək istəmirəm, ancaq Rusiya-Ukrayna müharibəsi başlayandan sonra bizə 10-dan çox ölkədən müraciətlər daxil olmuşdur. O ölkələrdən ki, indi bizim qazımızı alırlar və istəyirlər əlavə qaz təchizatı təmin edilsin və o ölkələrdən ki, heç vaxt bizdən qaz almırdılar, amma onlar da bu proqrama qoşulmaq istəyirlər. Təbii ki, burada Azərbaycanın rolu artır və biz də, əlbəttə, bundan istifadə etməliyik. Biz heç vaxt qaz və neft sahəsindəki siyasətimizi ümumi siyasi kontekstin əsas amilinə çevirməmişik. Çünki biz hesab edirik ki, siyasət ayrı, bu ayrı. Amma indi dünyada enerji siyasəti ümumi geosiyasi vəziyyətlə tamamilə vəhdət təşkil etdiyi üçün bu amili də inkar etmək olmaz. Əlbəttə, bizim həm iqtisadi, həm siyasi önəmimiz artır və əgər Avropanı qidalandıran qaz kəmərlərinə baxsaq görərik ki, onların sayı o qədər də çox deyil. Yəni, mövcud təchizatçılar, sadəcə olaraq, qaz hasilatını artırırlar, çünki Avropada böyük tələbat var. Yeni təchizatçılar arasında isə Azərbaycan təkdir. Nəzərə alsaq ki, bizim çox böyük resurs bazamız var, artıq infrastrukturumuz var və Avropa İttifaqı ilə təkcə energetika sahəsində yox, bütün sahələrdə çox fəal əməkdaşlığımız var, əlbəttə ki, diqqət Azərbaycan üzərinə yönəldilir. Əlbəttə, biz öz məsuliyyətimizi də dərk edirik və çalışırıq ki, yeni tərəfdaşlar üçün də etibarlı tərəfdaş olaq.
İlqar Mikayıloğlu: Cənab Prezident, 2022-ci ildə Transxəzər qaz kəməri ilə bağlı mütəmadi olaraq mülahizələr səslənirdi, fikirlər, bəyanatlar verilirdi. Amma reallıqda, əslinə qalsa, bu məlumatların əsasında nə durur və bizim mövqeyimiz bu istiqamətdə nədən ibarətdir?
Prezident İlham Əliyev: Transxəzərlə bağlı uzun illər müzakirələr gedir, amma hələ ki, heç bir nəticə yoxdur. Transxəzər kəmərinin ümumi ötürmə qabiliyyəti 30 milyard kubmetr qaza hesablanıb. Burada bu layihənin icrası üçün bir neçə əsas məsələ var, onlardan biri bu layihəni kimin maliyyələşdirəcəyidir. Çünki bizim layihələrə gəldikdə, istər Bakı-Tbilisi-Ceyhan olsun, istər Cənub Qaz Dəhlizi, burada hər şey aydın idi. Azərbaycan liderliyi öz üzərinə götürmüşdür, ölkələrdən və şirkətlərdən ibarət komanda şəklində bir qrup yaratmışdır, beynəlxalq maliyyə qurumlarını cəlb etmişdir. Cənub Qaz Dəhlizinin maliyyələşdirilməsində görün, hansı qurumlar iştirak edib - Dünya Bankı, Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankı, Asiya Bankı, Avropa İnvestisiya Bankı və Avropa İnfrastruktur və İnvestisiya Bankı - dünyanın ən aparıcı maliyyə qurumları. Bunlar, eyni zamanda, şirkətlər və Azərbaycan ölkə olaraq öz vəsaitini qoyub bu layihəni həyata keçirib. Transxəzər layihəsi ilə bağlı hələ ki, aydınlıq yoxdur. Yəni, kim bu layihəni irəliyə aparacaq, bunun maliyyə tutumu nədən ibarət olacaq. Bunu hesablamaq üçün texniki-iqtisadi əsaslandırma hazırlanmalıdır. Bunu hazırlamaq üçün gərək şirkətlər cəlb edilsin. Yəni, bu, bir gündə, bir il ərzində həll olunan məsələlər deyil. Əgər bu gün bu layihəyə start verilsə, bir neçə il ərzində, sadəcə olaraq, araşdırmalar aparılmalıdır - geoloji araşdırmalar, ekoloji araşdırmalar, texniki imkanlar, maliyyə tutumu - bütün bunlar açıq suallardır. Mən hesab edirəm ki, bu suallara cavab vermədən Transxəzər layihəsi haqqında danışmaq yersizdir. Biz ölkə olaraq həmişə bu layihəni dəstəkləmişik və mən bunu bir neçə dəfə açıq bəyan etmişəm ki, bəli, əgər bizə müraciət olarsa, biz öz imkanlarımızı təqdim etməyə, mövcud infrastrukturumuzu və digər lazımi məsələləri həll etməyə hazırıq. Amma biz bu layihənin təşəbbüskarı ola bilmərik, çünki bu, bizim qazımız deyil.
Bununla paralel olaraq, hətta bütün sadaladığım məsələlər öz həllini tapsa, ikinci mərhələdə digər məsələ ortalığa çıxacaq. Tutaq ki, Transxəzər qaz kəməri inşa edildi, Azərbaycan sahilinə qədər gətirildi, ondan sonra nə olacaq? Hansı yollarla Avropa istiqamətinə göndəriləcək? TANAP-la? Yəni, TANAP-ın bu gün cəmi 16 milyard kubmetr buraxılış imkanı var. Onun da demək olar ki, hamısını indi Azərbaycan qazı ilə biz təmin etmişik. TANAP-ın imkanlarının iki dəfəyədək genişləndirilməsi yenə də Azərbaycan qazına bağlıdır. Çünki biz növbəti 5-6 il ərzində, əgər hər şey plan üzrə gedərsə, minimum 10 milyard kubmetr əlavə qaz hasil edə bilərik. Əlbəttə ki, bunun yeganə yolu TANAP və ondan sonra dediyim kimi, interkonnektorlar vasitəsilə. Yəni, Azərbaycan ərazisindən sonra nə olacaq? Yəni, Azərbaycan ərazisində yeni kəmərmi tikiləcək? Ola bilər. Kim bunu tikəcək? Ona görə bunlar hamısı açıq suallardır. Transxəzər qaz kəməri mövzusu uzun illərdir ki, siyasiləşdirilir. Mən bunun əleyhinəyəm. Çünki mən həmişə real layihələr üzərində işin aparılmasının tərəfdarı olmuşam. Bütün bu suallara cavab veriləndən sonra əlbəttə ki, bu layihə həyata keçirilə bilər. Çünki prinsip etibarilə mən hesab edirəm ki, bu layihə iqtisadi cəhətdən səmərəli ola bilər, amma texniki-iqtisadi əsaslandırma gərəkdir, əlbəttə, bu təsdiqlənməlidir. Qazın sahibi istehlakçılarla kontraktlar imzalamalıdır, hansı qiymətə satılacaq. Çünki məsafə nə qədər uzun olsa, bir o qədər də xərclər artır. Amma yenə də biz həmişə bu layihəyə siyasi dəstək vermişik. Əgər bizə bu layihə ilə bağlı müraciət olunarsa, əlimizdən gələni edəcəyik ki, kömək göstərək.
Sənan Rzayev: Cənab Prezident, icazə versəniz mən qazın qiyməti və enerji sektoru barədə sualı bir qədər davam etdirmək istərdim. Siz əvvəlki suallara cavab verərkən bizim qaz ehtiyatlarının həcmi məsələsinə, xüsusi halda Balkanlarda və Avropada planlarımıza ətraflı toxundunuz. Bu, məsələnin bir tərəfidir. Digər tərəfdən, son vaxtlar xarici mətbuatda qəribə mülahizələr yayılır ki, guya Azərbaycan Rusiya qazını sonradan Avropaya, dünya bazarlarına ixrac etmək məqsədilə alır və sair. Bununla əlaqədar bilmək istərdim, əvvələn, bu informasiya barədə Siz nə fikirdəsiniz və Sizin fikrinizcə belə düşünənlər nəyi rəhbər tuturlar?
Prezident İlham Əliyev: Mənim fikrimcə, bu, informasiya manipulyasiyasıdır və belə düşünməyim üçün hər cür əsas var. Deməliyəm ki, ilk dəfə bunu Almaniyanın sabiq kansleri və Rusiya enerji şirkətlərindən birinin keçmiş rəhbərlərindən olan cənab Şröder bəyan etmişdi. Sonra bu versiya mətbuatda yayıldı və təbii ki, əleyhdarlarımız onu sevinclə qarşıladılar, bizi guya hansısa haqsız oyun aparmaqda ittiham etməyə çalışdılar. Bu, hər cür məntiqə tamamilə ziddir. Hətta elementar olaraq bizim ixracın həcminə nəzər salsaq, aydın görünür ki, bu barədə söhbət ola bilməz. Bəli, biz Rusiyadan qaz alırdıq, bu, çoxdan olub, o vaxt mən hələ sənaye şirkətində işləyirdim. Bu, sərfəli idi. O vaxt bizim öz qazımız kifayət etmirdi və biz elektrik enerjisi istehsalında mazutdan istifadə etməməkdən ötrü, yəni, daha çox fayda əldə etmək üçün qaz alırdıq. Əlbəttə, mazutla işləyən elektrik stansiyaları ətraf mühiti çirkləndirir. Bu gün bizim bütün elektrik stansiyaları ya qaz ilə, ya da su və qismən bərpaolunan başqa mənbələrlə işləyir. Bir də ki, səhv etmirəmsə, 2006-cı və ya 2007-ci ildə qiymətlərin kəskin şəkildə - praktiki olaraq iki dəfə artması səbəbindən Rusiyadan qaz alınması dayandırılıb. O vaxt bizə dedilər ki, qiymət iki dəfə yüksək olacaq. Özü də bu qiymət Qərbi Avropa ölkələrindəki qiymətlə müqayisədə yüksək idi və satış həcmi dörd dəfə azaldılacaq. Biz 4 milyard kubmetr qaz alırdıq, amma bizə “Qazprom”un adından bəyan etdilər ki, indi bizə yalnız 1 milyard kubmetr qaz tədarük edə bilərlər. Bu söhbət ilin sonunda, noyabr ayında, ölkənin enerji balansı artıq təsdiq ediləndən sonra olmuşdu. Yəni, bu vəziyyətdə qərar qəbul etmək üçün cəmi bir ay vaxtımız qalırdı. Gözlənilən 4 milyard kubmetr əvəzinə cəmi 1 milyard kubmetr ala bilərdik. Lakin biz vəziyyətdən çıxdıq. Özü də, necə deyərlər, hər zərərdə bir xeyir olur. Bu vəziyyət bizi öz ölkəmizdə hasilata diqqəti artırmağa məcbur etdi və biz Rusiyadan qaz almağa son qoyduq. O vaxtdan təqribən 15 il keçib.
İndi söhbət Rusiyadan 1 milyard kubmetr qaz almaq barədə gedir. Ötən ilin sonunda kontrakt bağlanıb və keçən müddətdə həmin həcmin heç yarısını da almamışıq. Biz bunu nə üçün edirik? Bəli, bizdə istehlak artır, əhali artır. Kifayət qədər ehtiyat olmayan vaxtlarda tam gücü ilə işləməyən müəssisələr – metanol zavodu, karbamid zavodu, neft-kimya müəssisələri indi tam gücü ilə işləyir. Təkcə keçən il Azərbaycanda istehsalın və ixracın həcminə nəzər salsaq görərik ki, biz 22 milyard kubmetr qaz ixrac etmişik və mənim fikrimcə, cəmi 200 və 300 milyon kubmetr, yəni bir faiz idxal etmişik. Bu il 24 milyard kubmetr qaz ixrac edəcəyik və həmin 1 milyarddan qalan hissəni idxal edəcəyik. Yəni, bizim guya Rusiyadan qaz alıb onu sonradan satacağımız barədə ya diletantlar, ya da provokatorlar danışa bilərlər. Ona görə də düşünürəm ki, bu halda biz belələrinin hər ikisi ilə üzləşirik. Bununla belə, Azərbaycana daim qara yaxmaq, bizim rolumuzu, əhəmiyyətimizi azaltmaq cəhdləri yeni məsələ deyil. Yadımdadır, bir vaxtlar deyirdilər ki, Azərbaycanın nefti yoxdur, Bakı-Tbilisi-Ceyhan kəməri çəkilməyəcək, sonra deyirdilər ki, Azərbaycanın qazı yoxdur, indi də deyirlər, qoy desinlər. Biz öz işimizi görmüşük və bu işi uğurla görürük.
Tofiq Abbasov: Cənab Prezident, ötən ilin strateji mahiyyətə malik hadisələrindən biri də o idi ki, dekabrın 17-də Sizin iştirakınızla Buxarestdə dördtərəfli Saziş imzalandı. Söhbət Strateji Tərəfdaşlıq Sazişindən gedir ki, orada Azərbaycan, Gürcüstan, Rumıniya və Macarıstan bizim ərazimizdə yaşıl enerjinin istehsalını, sonra artmasını və eləcə də ötürülməsini artıq nəzərdə tuturuq. Bu hadisənin arxasında mən deyərdim ki, böyük bir multiplikativ effekt özünü əks etdirir. İlk növbədə, biz öz enerji siyasətimizin şaxələndirilməsinin yeni indeksini demək olar ki, gündəmə gətirdik. Sonra yeni əməkdaşlıq formatını yaratdıq. Çünki məndə olan məlumata görə, o Saziş Bakıda da olub və bizim tərəfdaşlar, yəni, Gürcüstan da, Macarıstan da, Rumıniya da, onlar çox böyük razılıqla o sənədi qəbul etmişdilər. Mən istərdim ki, ilk növbədə, bu məsələnin icra perspektivinə Siz münasibət bildirəsiniz və digər tərəfdən də əgər hər şeyi biz öz adı ilə çağırmalı olsaq, bayaq Siz ermənipərəstlik amilinin siyasətdə yerindən danışdınız. Sirr deyil ki, Fransa çox cidd-cəhdlə çalışırdı Rumıniyanı da anti-Azərbaycan, belə deyək, cəbhəsinə cəlb etsin və hətta nəzərə almışdılar ki, guya Qərb mətbuatı bu haqda yazmışdı ki, Ermənistana Qara dəniz vasitəsilə və Rumıniyanın ərazisindən istifadə etmək şərti ilə silah-sursat göndərsinlər. Demək olarmı ki, ikinci məqamda bizim diplomatiyanın bu uğuru həmin o dağıdıcı planın qarşısını aldı və onu darmadağın etdi?
Prezident İlham Əliyev: Bu layihəyə gəldikdə, əlbəttə, bunun mahiyyəti hələ ki, tam geniş təhlil edilməyib. Çünki bu, bir yenilik oldu və bir çoxları üçün gözlənilməz oldu. Əlbəttə ki, biz bu layihə üzərində işləməyə başlayanda çox açıq-aydın görürdük ki, onun reallaşması üçün hansı addımlar atılmalıdır. Ona görə biz bu layihəyə qoşulandan sonra faktiki olaraq bu layihə gerçəkləşməyə başlamışdır. Çünki bir fikir, bir ümumi konsepsiya olaraq bu layihə artıq uzun illər idi ki, mövcud idi. Hətta texniki-iqtisadi əsaslandırma da aparılır və ilkin variantda o layihənin ötürmə qabiliyyəti bir min meqavat elektrik enerjisinə hesablanmışdır. Biz layihəyə qoşulandan və bütün təhlil işlərini aparandan sonra təklif etdik ki, bir halda biz buna qoşuluruq, bunu daha genişmiqyaslı şəkildə həyata keçirək. Təklif etdik ki, 1000 meqavat yox, 4 min meqavat səviyyəsində olsun. Çünki onsuz da xərclər böyük olacaq, onsuz da kabel çəkiləcək. Ona görə daha çox imkanı olan kabeli çəkməklə biz daha böyük nailiyyətlərə çata bilərik. Bu layihənin həyata keçirilməsi, eyni zamanda, Azərbaycana olan investisiya marağından doğur. Çünki bizim hazırda bu qədər elektrik enerjisini ixrac etmək imkanlarımız yoxdur. Biz ixrac edirik, bizim orta hesabla ixrac imkanlarımız təqribən 1000 meqavat ətrafındadır. Ancaq hazırda Azərbaycanda reallaşan investisiya layihələri, – iki layihə artıq reallaşır, biri günəş, biri külək elektrik stansiyası, üçüncü layihənin reallaşması yaxın aylarda nəzərdə tutulur, - bizə əlavə 700 meqavatdan çox təmiz yaşıl enerji verəcək.
Bununla paralel olaraq, dünyanın iki aparıcı şirkəti ilə imzalanmış niyyət protokolları əsasında Azərbaycanda 22 min meqavata qədər günəş və külək elektrik stansiyalarının tikintisi nəzərdə tutulur. İndi bu 22 min meqavat tam icra ediləcək, yaxud onun yarısı icra ediləcək, 30 faizi icra ediləcək, bu, sonranın məsələsidir. Ancaq, mən hesab edirəm ki, bunun minimum yarısı tamamilə reallaşa bilər, çox da reallaşa bilər. Əsas məsələ bunun bundan sonrakı taleyidir - necə ötürüləcək? Çünki biz mövcud elektrik ötürücü xətlərimizi genişləndirməliyik. Biz qayıdırıq yenə Zəngəzur dəhlizinə. Bizim fikrimizcə, o dəhlizdən, eyni zamanda, elektrik enerjisi ötürülməlidir. Məhz bu məqsədlə biz Cəbrayıl rayonunda böyük qəbuledici və çevirici stansiya tikirik. Əgər bu layihə reallaşarsa, onda Naxçıvanla Türkiyə arasındakı sərhəddə də bir stansiya tikilməlidir. Eyni zamanda, Türkiyə ərazisində ötürücülük imkanları genişləndirilməlidir. Çünki orada da bu qədər enerjini götürmək imkanı yoxdur. Yəni, bu, çox qlobal bir layihədir və bu, tam reallaşa bilər. Çünki Azərbaycana bu gün milyardlarla dollar investisiya qoyan şirkətlər, əlbəttə ki, hər şeyi ölçüb-biçiblər. Onlar tam əmindirlər ki, bu enerji həm Azərbaycanda istehlak olunacaq, - indi Azərbaycandakı iqtisadi vəziyyət belədir ki, bu, onları qane edir, - eyni zamanda, ixrac üçün imkanlar yaranacaq.
Digər məsələ, - bu da çox önəmlidir, bu, ümumi kontekstdən bir qədər kənarda qalıb, - ondan ibarətdir ki, əgər biz bu layihələri öz tərəfdaşlarımızla icra etsək, - mən deyə bilərəm ki, Azərbaycan 1 manat da sərmayə qoymur, hamısı xarici sərmayələrin əsasında reallaşan layihələrdir, - onda bu gün elektrik enerjisinin istehsalına sərf etdiyimiz təbii qaz da istifadə edilməyəcək və ixraca yönəldiləcək. Beləliklə, bizim təbii qaz ixracımız daha çox olacaq, çünki yeni yataqlardan - “Abşeron”dan, “Ümid-Babək”dən, ondan sonra AÇG-dən, “Şahdəniz”dən çıxan, eyni zamanda, qənaət edilən qazı da biz ixrac edəcəyik. Yəni, burada necə deyərlər, ikinci uduş imkanı yaranır - həm bizim üçün, həm Avropa üçün. Bu layihənin reallaşmasının əmsalı, əgər belə demək mümkündürsə, çox yüksəkdir. Nə üçün mən bunu deyirəm? Çünki ilk növbədə, bu sazişin imzalanmasında Avropa Komissiyasının Prezidenti xanım Ursula Fon der Lyayen iştirak edib. Onun iştirakı onu deməyə əsas verir ki, bu, Avropa üçün prioritet layihədir və bu layihənin həyata keçirilməsi ilə bağlı maliyyə sıxıntısı olmayacaq. Hələ ki, biz bu barədə, ümumiyyətlə, bir qərara gəlməmişik, hansı ölkələr hansı həcmdə, hansı investisiyalar qoyacaqlar və maliyyə qurumları tərəfindən ayrılan vəsait hansı ölkəyə veriləcək, yəni, borcu sonra kim qaytaracaq, bu barədə hələ ki, danışıqlar aparılmayıb. Ancaq hər şey texniki-iqtisadi əsaslandırmadan asılı olacaq. Beləliklə, Azərbaycan Avropa üçün daha da böyük önəm daşıyan ölkəyə çevriləcək.
Bir də onu deyə bilərəm ki, biz artıq Avropa İttifaqı ilə enerji dialoqunun başlanmasına start verdik. Bu enerji dialoqu çərçivəsində təkcə təbii qaz yox, eyni zamanda, yaşıl enerji və yaşıl hidrogen də nəzərdə tutulub. Ona görə bu, çox böyük perspektivi olan sahədir və Azərbaycan iqtisadiyyatına çox böyük fayda gətirə biləcək bir layihədir.
Tofiq Abbasov: Cənab Prezident, istərdim Siz bir məqama da münasibətinizi bildirəsiniz. Biz Qara dəniz vasitəsilə Qərbə doğru, necə deyərlər, istilik, işıq, nur ixrac edəcəyik. Ancaq bəzi qüvvələr isə bu tərəfə silah-sursat ötürmək istəyirlər, bizim bədnam qonşularımıza. Yəni biz avtomatik olaraq demək olar ki, o planın üstündən xətt çəkmiş olduq. Bu, elədirmi?
Prezident İlham Əliyev: Hər halda biz çalışacağıq, biz hər şey edirik. Onu da bildirməliyəm ki, Ermənistana istənilən silah verilərsə, onlara kömək etməyəcək və mən Ermənistan tərəfinə bir neçə dəfə bunu demişəm. Demişəm ki, buna əbəs yerə vəsait xərcləməyin. Çünki birincisi, bu sizə kömək etməyəcək, ikincisi ölkənizdə olan revanşist qüvvələrdə hansısa bir illüziya yarada bilər. İllüziya yarada bilər ki, siz revanş edə bilərsiniz. Edə bilməyəcəksiniz! Biz əgər görsək ki, bizim üçün hər hansı bir ciddi təhlükə varsa, bu təhlükəni dərhal dəf edəcəyik. Baxmayaraq ki, bu təhlükə harada yaranıb, bizim ərazimizdə, yaxud da ki, hüdudlarımızın kənarında. Bu, bizim legitim hüququmuzdur. Ona görə belə cəhdlər var və biz görürük, bilirik hansı ölkələr Ermənistana silah verməyə hazırlaşırlar. Əfsuslar olsun ki, onların arasında Hindistan da indi rol alıb. Biz bunu qeyri-dost addım kimi qiymətləndiririk. Çünki bu silahların, özü də hücum silahlarının bir hədəfi var, o da Azərbaycandır. Ona görə biz, əlbəttə ki, lazımi tədbirləri görürük və imkan verə bilmərik ki, Ermənistan bizim üçün təhlükə yaratsın, heç vaxt imkan verə bilmərik.
Nigar Salmanova: Cənab Prezident, 2022-ci il ərzində Azərbaycan-Ermənistan şərti sərhədində, eləcə də Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin müvəqqəti yerləşdirildiyi Azərbaycan ərazilərində silahlı insidentlərin şahidi olduq, Fərrux, “Qisas” əməliyyatlarını gördük, eləcə də sentyabrın ortalarında döyüşləri gördük. Ümumiyyətlə, bu insidentlərin səbəbi olan amillərin 2023-cü ildə aradan qaldırılmasını gözləyə bilərikmi? Sizin bu istiqamətdə proqnozlarınız nədən ibarətdir?
Prezident İlham Əliyev: Mən ümid edirəm ki, artıq Ermənistan açıq-aydın dərk edir ki, bu təxribatların heç bir nəticəsi olmayacaq. İkinci Qarabağ müharibəsi başa çatandan sonra bizim Ermənistan tərəfinə göndərdiyimiz siqnallar da ondan ibarət idi ki, siz bu vəziyyətlə barışmalısınız və kapitulyasiya aktına imza atmaqla faktiki olaraq bizim aramızdakı bu qarşıdurma başa çatmalıdır. Ancaq əfsuslar olsun ki, biz bunu görmədik, əksinə, Ermənistan həm Qarabağda, həm sərhəd istiqamətində öz planlarından əl çəkmədi və biz məcbur olub tədbirləri gördük, biz onlara xəbərdarlıq etmişdik. Eyni zamanda, avropalı tərəfdaşlarımıza da bildirmişdik ki, əgər biz təhlükə görsək, dərhal hərəkətə keçəcəyik. Hesab edirəm ki, o cümlədən ona görə də beynəlxalq aparıcı qüvvələrin reaksiyası bu hadisələrə adekvat olmuşdur. Yəni, bizi heç kim qınamamışdır, heç kim bizi günahlandırmamışdır. Çünki hər kəs görürdü ki, bu, toqquşmaların səbəbkarı biz deyilik.
Fərrux əməliyyatının əsas səbəbi təkcə o strateji yüksəklikləri nəzarətə götürmək deyildi, eyni zamanda, o yüksəkliklərdən bizim böyük ərazimiz atəş altında idi və orada bu gün də hələ mövcud olan qanunsuz erməni silahlı birləşmələri vaxtaşırı bizim tərəfə atəş açırdılar. Hətta Xaçınçay su anbarının təmiri də mümkünsüz idi. Yəni, ona görə Fərrux əməliyyatının keçirilməsi bu təhlükəni aradan götürdü və bu, bir çoxları üçün gözlənilməz olmuşdur, o cümlədən Ermənistan üçün və Qarabağda yuva salmış separatçılar üçün. Onlar hesab edirdilər ki, Azərbaycan Silahlı Qüvvələri heç vaxt o ərazilərdə hər hansı bir əməliyyat aparmayacaq. Biz bu mifologiyanı da darmadağın etdik. Bu, bizim ərazimizdir və orada ciddi əməliyyat aparmamağımızın səbəbi ondan ibarət deyil ki, kimdənsə qorxuruq, sadəcə olaraq, biz hesab edirik ki, indi istədiyimizə siyasi yollarla nail olmalıyıq. Əfsuslar olsun ki, o, dərs olmadı və Sarıbaba, Qırxqız və digər istiqamətlərdə çox genişmiqyaslı minalama prosesi gedirdi. O minaların hamısı aşkarlandı və 2021-ci ilin Ermənistan istehsalı olan minalar ora necə gəlib çıxdı? Bax, bu suala bu günə qədər Rusiya sülhməramlı qüvvələri cavab verə bilmirlər. Nə cavab verəcəklər? Biz hətta onları da oraya dəvət etdik. Türkiyə-Rusiya Monitorinq Mərkəzinin nümayəndələrini dəvət etdik və göstərdik ki, gəlin baxın, ərazimizə necə keçib, kim daşıyıb, kim buna cavabdehlik daşıyır? Sarıbaba, Buzlux, Qırxqız əməliyyatları, o cümlədən “Qisas” əməliyyatı ona görə idi ki, ermənilər bizim hərbçimizi qətlə yetirmişdilər, şəhidimiz olmuşdu və bir daha gücümüzü göstərməli olduq. Hesab edirdik ki, nəhayət bu, dərs olacaq, yenə də dərs olmadı və sentyabr toqquşmaları qaçılmaz olmuşdu.
Mən indi ümid edirəm ki, bundan sonra belə hallar olmayacaq. Çünki son bir il ərzində - mart ayından bəri biz 3 dəfə göstərdik ki, heç kim bizim qabağımızda dura bilməz və istədiyimizə nail oluruq və hər hansı bir erməni havadarı onların yardımına yetişə bilməz. Bu, birincisi. İkincisi, həm Azərbaycan-Ermənistan sərhədi istiqamətində, eyni zamanda, Qarabağ istiqamətində nəzarətdə olan yüksəkliklər bizə çox böyük strateji üstünlük təmin edir. Çünki mən bunu demişəm, artıq vizual müşahidə bizə imkan verir ki, istənilən təhlükəni bəri başdan görək və onun qarşısını alaq. Hesab edirəm ki, artıq 3 dəfə belə hərbi və siyasi uğursuzluğa düçar olmuş Ermənistan anlayacaq ki, sülh müqaviləsi qaçılmazdır. Onlar bunu nə qədər tez anlasalar və nə qədər tez özlərində güc tapıb, iradə tapıb buna razılıq versələr, o qədər də bölgə üçün yaxşı olacaq.
Yenə də demək istəyirəm, bizim üçüncü müharibəni başlamaq fikrimiz yoxdur. Bizi bu işdə günahlandıranlar, sadəcə olaraq, ya erməni təbliğatının qurbanları olublar, ya da ki, bizə qarşı yenə də uydurma və böhtan kampaniyası aparmaq istəyirlər. Onu da deməliyəm ki, indi bəzi Qərb mətbuatında bizə qarşı yeni dalğa, çirkin böhtan kampaniyası artıq geniş vüsət alır. Onun ilk təzahürlərini biz görürük, amma ehtimal edilir ki, növbəti çirkin addımlar da atılacaq. Amma bu, bizi dayandırmayacaq. Ona görə mən hesab edirəm və ümid etmək istəyirəm ki, 2023-cü il İkinci Qarabağ müharibəsinin real sonu olacaq və bu il belə hadisələr baş verməyəcək. Mən yenə də deyirəm, əgər görsək ki, bizə qarşı hər hansı bir təhlükə varsa və Ermənistan öz havadarları ilə bizə qarşı hansısa təxribat planlaşdırırsa, biz dərhal əlimizdə olan bütün imkanlarla bu təhlükəni aradan götürəcəyik və bəri başdan onları və onların arxasında dayananları da xəbərdar edirik.
İlqar Mikayıloğlu: Cənab Prezident, 2020-ci il Vətən müharibəsi və bu müharibə qalibiyyətlə başa çatandan sonra orduda, xüsusilə komandoları vurğulamaq şərtilə müxtəlif təyinatlı hərbi hissələrin yaradılması, sursat arsenalımızın qısa bir zamanda doldurulması istiqamətində, silah və texnika cəhətdən orduda müəyyən işlər görüldü. Üstəlik, texnologiyanın Silahlı Qüvvələrə sintezi artıq bizim ordunun gücünü tamamilə dəyişib. Düzdür, “Global Firepower” portalında biz 57-ci pillədəyik. Etiraf edim, mən bu rəqəmə bir az belə birtəhər baxıram.
Prezident İlham Əliyev: Mən də.
İlqar Mikayıloğlu: Çünki bizdən qabaqdakı ölkələrə baxanda 1960-cı illərin texnikası olan ölkələrdir. Onlar bizdən necə irəli keçib? Özü də təcrübələri yox. Lakin eybi yox, bu, onların rəqəmləridir. Amma məndə belə bir təəssürat yarandı ki, bu iki ildə biz döyüş təcrübəsini və texnologiyaları nəzərə almaqla deyəsən tamamilə yeni bir ordu düzəldirik.
Prezident İlham Əliyev: Bəli, tamamilə haqlısınız. Bizim Ordumuz müharibə zamanı öz gücünü göstərdi, iradəsini göstərdi, xalqımız bütövlükdə əyilməz ruhunu göstərdi. Hərbçilərimiz böyük fədakarlıq göstərmişlər, sözün əsl mənasında ölümə gedirdilər və 3 minə yaxın övladımız şəhid olmuşdur. Ordumuz kifayət qədər güclü idi. Ordumuzun gücləndirilməsi heç kimə sirr deyildi. Yadımdadır biz ordu xərclərinə böyük vəsaitin ayrılmasına başlayanda məni hətta beynəlxalq qurumlarda ittiham edirdilər ki, axı Azərbaycan bu məsələni sülh yolu ilə həll etməlidir, bu məsələnin hərbi həlli yoxdur. Nə üçün bu qədər vəsait ayrılır? Hətta ölkə daxilində bəziləri tənqidlə yanaşırdılar ki, nə üçün orduya bu qədər vəsait ayrılır. Bizim keçirdiyimiz paradlara pis gözlə baxanlar da olmuşdur. Biz, sadəcə olaraq, öz imkanlarımızı göstərirdik ki, bu işğalla barışmayacağıq. İstəyirdik ki, müharibəyə ehtiyac qalmasın. Mənim Prezident kimi bütün səylərimin bir istiqaməti oraya yönəlmişdi. Həm keçmiş Minsk qrupunun həmsədr ölkələrini, eyni zamanda, Avropadakı tərəfdaşlarımızı inandırmağa çalışırdım ki, biz bu vəziyyətlə barışmayacağıq. Ermənistanın əvvəlki və indiki rəhbərliyinə də demişdim, əgər hesab edirsiniz ki, belə davam edəcək, davam etməyəcək. Sadəcə olaraq, hesab edirdilər ki, bu, təbliğat naminə deyilən sözlərdir. Biz məcbur olub öz gücümüzü göstərdik və verdiyimiz siqnallar ünvana çatmamışdı. Hətta mən tələb edirdim ki, Ermənistana qarşı sanksiyalar tətbiq olunsun. Hesab edirdim ki, əgər sanksiyalar tətbiq edilərsə, o zaman məcbur olub öz xoşu ilə bizim torpağımızdan çıxacaqlar. Ancaq bu olmadı və biz müharibədə Ordumuzun gücünü göstərdik. Eyni zamanda, gördük ki, ordunun daha da inkişafına ehtiyac var. Halbuki, bunu indi hər kəs bilir. 44 gün ərzində bir gün də belə biz geri addım atmamışıq, bir nəfər də qaçan olmamışdı, bir nəfər də fərari olmamışdı. Bu, dünya hərb tarixində bəlkə də misilsiz bir göstəricidir. Ermənistan ordusundan on min nəfərin qaçmasını mən kənara qoyuram. Ümumiyyətlə, özü də hücuma keçən, aşağıdan yuxarıya qalxan, ölümə gedən, 6-7 müdafiə xətti olan bir əraziyə sinəsini qabağa verərək gedən əsgər-zabit əsl qəhrəmandır və bizim Ordumuzun gücü məhz bundadır.
Amma, eyni zamanda, biz müharibədən sonra dərhal, necə deyərlər, bir gün belə istirahət etmədən işə başladıq və müharibənin bütün mərhələlərini təhlil etməyə başladıq. Mən göstəriş verdim ki, bəli, bu, tarixi Qələbədir, artıq biz tarixi missiyamızı yerinə yetirmişik. İndi sevinmək əvəzinə, işləmək, nöqsanları aşkar etmək lazımdır. Əlbəttə ki, nöqsanlar da var idi və var. Onları aradan qaldırmaq və müharibə təcrübəmizi həyatda artıq yeni ordu konsepsiyası əsasında tətbiq etmək üçün fəal işləyirik. İki il ərzində bir çox işlər görülübdür. Ancaq hələ bütün işlər görülməyib. Bu haqda yəqin ki, necə deyərlər, tam aşkarlıqla danışmaq yersizdir. Amma deyə bilərəm ki, bizim həm komando qüvvələrimiz artıq tam formalaşıb, çox böyük qüvvəyə çevrilib və bu proses davam etdirilir. Yeni komando qüvvələri yaradılacaq. Onların sa [allow-turbo] Yanvarın 10-da Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev yerli televiziya kanallarına müsahibə verib.
Müsahibəni təqdim edirik.
Azərbaycan Televiziyasından Tofiq Abbasov: Hörmətli Prezident, ilk növbədə, istəyirəm həmkarlarımın, özümün adından Sizə dərin təşəkkürümüzü bildirək ki, bizim üçün bu gün vaxt ayırmısınız. Bizim üçün bu, çox önəmli görüşdür. Çünki adətən Siz bütün müsahibələrinizdə elə məqamları, elə motivləri səsləndirirsiniz ki, onlar həm ölkə daxilində gedən proseslərə aydınlıq gətirir, digər tərəfdən biz aldığımız o məlumatları ictimai qüvvələrlə bölüşürük. Dünyada gedən proseslərlə, müsbət və mənfi təsirlərlə bağlı bütün səbəbləri və onların ətrafında olan təsəvvürləri düzgün qəbul etmək imkanları yaradırsınız bizim üçün. Ona görə biz Sizə bir daha artıq dərəcədə minnətdarıq.
Cənab Prezident, təbii ki, bizi, ilk növbədə, Sizin təhlilinizdə 2022-ci ilin nəticələri maraqlandırır. Çünki il asan il deyildi, ilk növbədə, postmüharibə və postpandemiya vəziyyətləri gündəmdə idi. Digər tərəfdən, Sizin rəhbərliyinizlə gedən islahatlarla bağlı biz çox müsbət tendensiyaların şahidi oluruq. Çünki dünyada qlobal tənəzzül mövcuddur, ancaq buna baxmayaraq, Azərbaycan qabaqlayıcı tədbirlərlə bu təsirləri minimuma endirdi, bəzilərini, ümumiyyətlə, neytrallaşdırdı və həm də artım əldə etdi. Bunu təkcə biz demirik, Azərbaycan mənbələri demir, həm də xarici mənbələr təsdiqləyirlər. Ona görə də bu proseslərin əlbəttə ki, hamısının davamı gözlənilir. Yeni prioritetlər haqqında danışmağa böyük ehtiyac var. Çünki 2023-cü il də asan olmayacaq, biz bunu hiss edirik. İstərdik ki, bax, bu məsələyə Siz münasibət bildirəsiniz və iqtisadi artımla, yeni gözləntilərlə bağlı öz fikirlərinizi bizə söyləyəsiniz.
Prezident İlham Əliyev: Əlbəttə, 2023-cü ilin uğurlu olması üçün biz hamımız fəal çalışmalıyıq. Keçən ilin əvvəlində də mən Azərbaycan media nümayəndələri ilə görüş zamanı fikir bildirmişdim ki, ümid edirəm 2022-ci ildə qarşıda duran vəzifələr yerinə yetiriləcək və biz bütövlükdə buna nail olduq. Bu gün - 2023-cü ilin əvvəlində bu görüş zamanı da əlbəttə ki, bu məsələlər haqqında danışacağıq. Yenə də ümidliyəm və ümidimin səbəbləri var. Çünki Azərbaycanın postmüharibə dövründə göstərdiyi mövqe və beynəlxalq miqyasda əldə etdiyi uğurlar bunu deməyə əsas verir.
İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra bizim əsas vəzifəmiz şanlı hərbi Qələbəmizi siyasi müstəvidə də təsdiqləmək idi. Biz dərhal işə başladıq. Çünki yaxşı başa düşürdük ki, əgər biz siyasi sahədə bu Qələbəni təsdiqləməsək, bu Qələbəni dünya ictimaiyyətinə qəbul etdirməsək, müəyyən problemlərlə üzləşə bilərik. Dərhal fəal işə başladıq və hesab edirəm ki, bu gün - artıq müharibədən iki il keçəndən sonra tam əminliklə demək olar ki, müharibənin nəticələri dünya tərəfindən qəbul edilib. Azərbaycanın haqlı olması bir daha təsdiqlənib və müharibənin sonunda yaranmış vəziyyəti biz daha da möhkəmləndirməliyik, yəni, öz mövqelərimizi daha da gücləndirməliyik. Son iki il ərzində həm beynəlxalq əlaqələr müstəvisində, həm ölkə daxilində biz istədiyimizə nail ola bilmişik.
Bu gün sirr deyil ki, Azərbaycan dünyada çox etibarlı və ciddi tərəfdaş kimi tanınır. Azərbaycan o ölkələrdəndir ki, öz sözünü açıq deyir, müstəqil siyasət aparır. Əlbəttə ki, bunun təməlində həm hərbi gücümüz, həm də şanlı Qələbəmiz dayanır. Çünki mən bunun canlı şahidiyəm ki, müharibədən sonra onsuz da Azərbaycan siyasətinə olan müsbət münasibət daha da artdı, yəni, bizə olan rəğbət daha da artdı. Çünki dünyanın siyasi elitası yaxşı başa düşür ki, biz bu Qələbəni nəyin bahasına əldə etdik, hansı risklərə getdik, hansı qüvvələrlə mübarizə aparırdıq və bu gün də aparırıq. Yəni, müharibə bitsə də, mübarizə hələ davam edir və əminəm ki, biz qalib gələcəyik. Çünki biz haqq yolundayıq və bizim həm hərbi, həm siyasi gücümüz, o cümlədən iqtisadi müstəqilliyimiz gücümüzü əlbəttə ki, artırır.
Mən 2022-ci ilin yekunları ilə bağlı geniş danışsam, onda qalan suallara yer qalmayacaq. Hesab edirəm ki, ilk növbədə, bizim iqtisadi nailiyyətlərimiz haqqında demək lazımdır. Çünki bu, sıradan olan məsələ deyil. Dünya postpandemiya dövrünə hələ təzə-təzə uyğunlaşır. Bir çox ölkələrdə, o cümlədən Azərbaycanda kəskin qiymət artımı müşahidə olunur. Bizim də iqtisadiyyatımız dünya iqtisadiyyatının bir parçası olduğu üçün əfsuslar olsun ki, biz də bu mənfi təsirə məruz qalmışıq. Ancaq biz çalışırıq ki, dünya üçün bu böhranlı vəziyyəti xalqımız üçün sosial layihələrlə, sosial proqramlarla yüngülləşdirək. Bu yaxınlarda imzaladığım çox geniş sosial paket bir daha bunu göstərir. Yəni, müharibədən təzə çıxmış ölkə, özü də ərazisinin 20 faizi tamamilə dağılmış vəziyyətdə olan ölkə əgər sosial sahəyə bu qədər vəsait ayırırsa, deməli, bizim sosial siyasətimiz dəyişməz olaraq qalır və əlbəttə ki, bizim iqtisadi gücümüzü göstərir. Çünki biz bütün işləri öz hesabımıza edirik. Mən bunu artıq səsləndirmişəm. Biz müharibədən sonra heç kimdən yardım almamışıq. Sadəcə olaraq, iki ölkənin - Özbəkistanın və Qazaxıstanın prezidentləri Füzulidə iki məktəbin tikintisinə özləri təşəbbüs göstərmişlər. Bundan başqa biz heç bir yerdən bir manat yardım almamışıq. Ona görə iqtisadi müstəqillik mütləq güclənməlidir və keçən il bizim ümumi daxili məhsulumuz rekord həddə çatıb. Son dəqiqləşdirilmiş məlumata görə 134 milyard manata çatıb. Bu da təxminən 80 milyard dollara bərabər olan rəqəmdir. Əlbəttə ki, həm də xarici ticarət artıb, 50 milyard dolları ötüb. Xarici ticarətin müsbət saldosu 25 milyard dollar təşkil edir. Yəni, iqtisadiyyatla məşğul olanlar bilirlər ki, bu nə deməkdir və eyni zamanda, bizim xarici borcumuz azalıb. Həm mütləq rəqəmlərlə - 7 milyard dollardan aşağıdır, həm də ümumi daxili məhsula nisbətdə təbii ki, kəskin azalıb. Əgər keçən ilin əvvəlində xarici borcumuz ümumi daxili məhsulun 17 faizini təşkil edirdisə, keçən ilin yekunlarına görə bu, 9,5 faizə düşüb. Yəni, müqayisə üçün deyə bilərəm ki, bir çox inkişaf etmiş ölkələrdə bu, 100 faiz, hətta 130-150 faizdir. Bu nədir? Bu odur ki, biz iqtisadi cəhətdən müstəqilik, əgər biz indi istəsək, yenə də beynəlxalq maliyyə qurumları ilə kreditlərin cəlb edilməsi üzrə işlərə başlaya bilərik, əslində başlamışıq. Çünki həm Dünya Bankı ilə, həm Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankı ilə icraatda olan layihələr demək olar ki, başa çatır. Dünyanın hər iki aparıcı maliyyə qurumunun yüksəkvəzifəli nümayəndələri keçən il Bakıda olmuşlar və aparılan müzakirələr zamanı yeni istiqamətlər müəyyən edilib. Yəni, mən tam əminliklə deyə bilərəm ki, biz limitsiz xarici kreditlərin cəlb edilməsində heç bir problem görməyəcəyik. Amma hələ ki, buna böyük ehtiyac yoxdur. Ona görə iqtisadi və sosial sahə həmişə paralel getməlidir. O ölkələrdə ki, ancaq iqtisadi sahəyə diqqət verilir və sosial sahə kənarda qalır, orada insanlar iqtisadi islahatlardan çox böyük əziyyət çəkirlər. Bizim isə məqsədimiz ölkəni gücləndirmək və hər bir vətəndaşın həyatını daha da yaxşı etməkdir.
İctimai Televiziyadan Nərmin Salmanova: Cənab Prezident, 2022-ci il Azərbaycanda əhalinin maddi rifah halının gücləndirilməsi istiqamətində addımlarla, Sizin də qeyd etdiyiniz kimi, məhz irihəcmli sosial paketlərin tətbiq edilməsi ilə yadda qaldı. Bununla belə, dünyada yüksək qiymət artımı və inflyasiya müşahidə olunmaqdadır, təbii ki, bu da Azərbaycana təsirsiz ötüşmür. Bəs, bu təsirlərin azaldılması istiqamətində, xüsusilə də aztəminatlı əhalinin sosial rifah halının gücləndirilməsi, onlara dəstək verilməsi istiqamətində hansı addımlar atıla bilər?
Prezident İlham Əliyev: Bəli, mən qeyd etdiyim kimi, inflyasiya bu gün bütün dünyada ciddi bir problemə çevrilib. Hətta inkişaf etmiş Qərb ölkələrində ki, orada adətən inflyasiya bir faizdən, yəni, bir və maksimum 1,5 faizdən yüksək olmurdu, bu gün inflyasiya 10 faizi üstələyir. Azərbaycandakı inflyasiya idxal edilmiş inflyasiyadır. Çünki biz əlbəttə, dünya iqtisadiyyatının bir parçası olduğumuz üçün bir çox malları idxal edirik və bu istiqamətdə də çalışırıq ki, idxalı əvəzləyən yerli istehsal daha geniş vüsət alsın. Amma hələ təbii ki, idxaldan asılıyıq. Ona görə, əgər belə demək mümkündürsə, inflyasiya Azərbaycana idxal edilib. Keçən ilin nəticələrinə görə 13,9 faiz təşkil edib. Yəni, bu idxal edilmiş inflyasiya ilə bizim mübarizə imkanlarımız kifayət qədər məhduddur. Halbuki keçən il aparılan islahatlar nəticəsində, o cümlədən biznes mühitinin yaxşılaşdırılması, sağlam rəqabətin təşviqi, inhisarçılığa qarşı mübarizə, həmçinin gömrük sistemində olan pozuntuların aradan qaldırılması, kadr islahatları, əlbəttə ki, burada da müsbət rol oynayacaq. Ancaq bununla paralel olaraq, biz, ilk növbədə, qeyd etdiyiniz kimi, sosial rifah haqqında nəinki düşünməli idik, praktiki addımlar atmalı idik. Ona görə minimum əməkhaqqının 15 faiz artması əlbəttə ki, inflyasiyanın fəsadlarının yumşaldılmasına hesablanıbdır və minimum əməkhaqqı artıq 345 manata çatıbdır. Bu, bizi qane edir? Əlbəttə ki, yox. Amma biz imkan daxilində öz addımlarımızı atırıq. Çünki bir daha demək istəyirəm, bizim əsas xərclər istiqaməti Qarabağı və Şərqi Zəngəzuru bərpa etmək və ordu potensialımızı gücləndirməkdir. Bu iki əsas prioritet bizim üçün uzun illər prioritet kimi qalacaq.
Eyni zamanda, pensiyaçıların sosial təminatının yaxşılaşdırılması üçün minimum pensiya da 16,7 faiz artırıldı, 280 manata çatdı və bu proses davam etdiriləcək. Yəni, son illərin təcrübəsi onu göstərir ki, bu, bir dəfə atılan addım deyil, bu, müntəzəm olaraq atılan addımlardır və iqtisadi imkanlarımız artdıqca, əlbəttə ki, gələcəkdə də buna oxşar addımlar atılacaq.
Ünvanlı sosial yardımın verilməsi ilə bağlı çox böyük şəffaflaşdırma işi aparılmışdır. Əvvəlki dövrlərdə bu sahədə çox böyük pozuntulara yol verilmişdir. Ehtiyacı olmayan insanlara sosial yardım verilirdi və əlbəttə ki, bunun arxasında təmənna dayanırdı. Ehtiyacı olan insanların isə buna əli çatmırdı. Ona görə bu sahədə çox geniş təftiş işi aparılmışdır. Bu gün 60 minə yaxın ailə dövlətdən ünvanlı sosial yardım alır və ildən-ilə bu yardımın məbləği artır. Yəni, bu il bir ailəyə düşən müavinət təqribən 460 manat səviyyəsindədir və əlbəttə ki, il ərzində artacaq, o cümlədən orta aylıq əməkhaqqı da. Biz gözləyirik ki, bu il Azərbaycanda orta aylıq əməkhaqqı 900 manatdan çox olacaq. Beləliklə, sosial sahədə bu addımları ataraq həm ehtiyacı olan insanlara arxa-dayaq oluruq, eyni zamanda, biz öz siyasətimizə sadiqliyimizi göstəririk.
Bir istiqamət də şəhid ailələri və müharibə əlillərinə dəstəklə bağlıdır. Keçən il bu istiqamətdə də önəmli addımlar atılmışdır, bu kateqoriyadan olan 1500 ailəyə dövlət tərəfindən mənzillər verildi. 2021-ci ildə isə 3 min mənzil verildi. Bu il də ən azı 1500 mənzil veriləcək. Beləliklə, hələ növbədə duran bu kateqoriyadan olan insanların hamısına dövlət tərəfindən mənzillər veriləcək.
Məlumat üçün deyə bilərəm ki, bu günə qədər 13 min ailə bu imkanlardan faydalanıb. Bu da müharibə yaşamış ölkələr arasında, belə demək mümkündürsə, bir bizim yeniliyimizdir. Çünki bir çox ölkələrdə belə praktika yoxdur. Biz bunu nə üçün edirik? Çünki bu, o ailələr qarşısında bizim mənəvi borcumuzdur və bu borcu imkan daxilində yerinə yetirməyə çalışırıq.
İkinci Qarabağ müharibəsində əlil olmuş 379 hərbçi ən müasir protezlərlə təmin edilib. Cəmi iki il keçməsinə baxmayaraq, İkinci Qarabağ müharibəsinə aid olan bu proqram tam yerinə yetirilib. Bu proqramın icrası mətbuatda da işıqlandırılıb. Hər kəs görə bilir ki, bizim qazilərimiz hətta futbol oynaya bilirlər. Əl protezləri daha mürəkkəb texnologiyaya malikdir. Mənə verilən məlumata görə, ən müasir texnologiyadan olan əl protezlərinin əl tutma funksiyası təqribən 40-a çatır. Yəni, biz öz sağlamlığını itirmiş soydaşlarımıza maksimum dərəcədə kömək göstərməyə çalışırıq. Əlbəttə ki, bu, yüksək texnologiyalı protezlər olduğu üçün onlar vaxtaşırı dəyişdirilməlidir. Bütün bu proqramlar da gündəlikdədir.
Yəni, sosial sahə çoxşaxəli sahədir. Məsələn, biz buraya özünüməşğulluq proqramını da əlavə edə bilərik. Bu, həm sosial, həm iqtisadi sahədir. Çünki bu, kiçik biznesi təşviq edən sahədir. Ancaq mən buna daha çox sosial sahə kimi baxıram. Bir neçə il ərzində belə bir təşəbbüs irəli sürüldü. Çox böyük maraq doğurdu və bu gün 60 min ailə özünüməşğulluq proqramına cəlb edilib. Hətta biz beynəlxalq maliyyə institutlarını da bu proqrama cəlb etmişik. Bu, həm sosial, həm iqtisadi, həm iş yerlərini, yəni, bütün bu sahələri əhatə edən bir sahədir. Ona görə bu il də istisna olmayacaq. Çünki bir daha demək istəyirəm, Azərbaycan sosial dövlətdir və biz bunu sözlə yox, əməlimizlə təsdiqləyirik. İmkan daxilində bu il də bu proqramlar icra ediləcək.
Real Televiziyasından İlqar Mikayıloğlu: Cənab Prezident, 2022-ci il Azərbaycanın nəqliyyat, tranzit və logistika potensialını yüksəltdi. Rusiya-Ukrayna müharibəsini nəzərə alsaq, artıq yeni nəqliyyat istiqamətinə böyük ehtiyac var. Azərbaycandan keçən Orta Dəhliz və məhz Orta Dəhliz layihəsinin inkişafında çox vacib yeri olan Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı soruşmaq istərdim. Məhz bu məsələlərin reallaşma perspektivini və bu dəhlizin region üçün əhəmiyyətini necə qiymətləndirirsiniz?
Prezident İlham Əliyev: Biz nəqliyyat sahəsində layihələri uzun illərdir ki, icra edirik. Rusiya-Ukrayna müharibəsi bizim gördüyümüz işlərin əhəmiyyətini daha da artırmışdır. Ancaq bir daha demək istəyirəm, biz bu sahəyə uzun illərdir böyük vəsait qoyuruq, sərmayə qoyuruq. Beləliklə, Azərbaycan ərazisində həm Orta Dəhlizlə bağlı, həm Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizi ilə bağlı bütün əsas işlər yekunlaşıb. Sadəcə olaraq, biz indi dəmir yolunun bir hissəsini modernləşdiririk, xüsusilə Bakı-Yalama xəttini və ondan sonra Ələt-Astara xəttini də modernləşdirəcəyik. Çünki indiki vəziyyətdə dəmir yolunun imkanları gözlənilən yüklərin həcmi üçün məhduddur. Çünki biz hesab edirik ki, təkcə Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizi ilə Azərbaycan ərazisindən mərhələli qaydada 15 milyon tondan 30 milyon tona qədər yük daşına bilər. Yəni, bu, çox böyük rəqəmdir. Hazırda Azərbaycanın bütün tranzit imkanları bunun kiçik bir faizini təşkil edir. Ona görə Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizi Orta Dəhlizlə rəqabət apara biləcək layihədir. Nəzərə alsaq ki, Rusiya-Ukrayna müharibəsinin başlanmasından sonra siz də qeyd etdiyiniz kimi, bu, Rusiya üçün əsas prioritet məsələlərdən birinə çevrilib.
Orta Dəhlizə gəldikdə isə, bu istiqamətdə də biz ardıcıl siyasət aparırıq. Bildiyiniz kimi, beş il bundan əvvəl Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolunun açılışını etdik. Onu da bildirməliyəm ki, bu layihənin təşəbbüskarı da biz olmuşuq və bu layihənin icrası çox çəkdi. Çünki burada həm siyasi çətinliklər var idi, bəzi böyük Qərb ölkələri bu layihənin əleyhinə çıxış edirdilər və çox ciddi maneələr törədirdilər. Səbəbi də ondan ibarət idi ki, bu, Ermənistanı faktiki olaraq kənarda saxlayan bir layihədir. Yəni, ermənipərəstlik bu layihənin icrasında da özünü göstərdi. Yəni, biz bir neçə il itirdik. Digər problem maliyyə çatışmazlığı idi. Çünki bu layihəyə vəsait qoymaq istəyənlər yox idi. Beynəlxalq maliyyə qurumlarına etdiyimiz müraciətlər cavabsız qalmışdır. Sadəcə olaraq, biz neftdən ilkin gəlirləri əldə edəndən sonra artıq özümüz bu layihəyə böyük vəsait ayırdıq. Bildiyiniz kimi, Gürcüstana 775 milyon dollar kredit verilmişdir və bu layihə reallaşdı. Hazırda biz bu layihənin genişləndirilməsi ilə ciddi məşğuluq. Keçən il artıq göstəriş verilmişdir və büdcədən 100 milyon dollardan çox vəsait ayrılacaq, onun bir hissəsi artıq ayrılıb. Biz bu dəmir yolunun ötürmə qabiliyyətini indiki 1 milyon tondan 5 milyon tona qədər çatdıracağıq. Amma bu da kifayət etməyəcək. Düzdür, Qərb istiqamətində digər imkanlar da var, o cümlədən Gürcüstan limanları. Biz, əlbəttə ki, onlardan da istifadə edirik, o cümlədən limanların biri Azərbaycana məxsusdur. Amma yenə də gözlənilən yüklərin əgər həcminə nəzər salsaq, görərik ki, bu da çatmayacaq. Çünki keçən il mənim Orta Asiya ölkələrinin rəhbərləri ilə çoxsaylı görüşlərim olub və deyə bilərəm ki, hər bir görüşdə bu mövzu müzakirə edilirdi.
Orta Asiyadan gedən yüklər üçün də yeni yollar olmalıdır. Xəzər üzərindən keçən yol vaxt baxımından çox cəlbedicidir. Eyni zamanda, biz müştərək tarif siyasətini həyata keçirməklə bu yolu iqtisadi cəhətdən daha cəlbedici etməliyik. Hesab edirəm ki, burada da danışıqlar müsbət istiqamətdə gedir. Yəni, təkcə Orta Asiya ölkələrinin yükgöndərmə potensialını və oraya Avropa istiqamətindən gedən yükləri nəzərə alsaq görərik ki, hətta biz bütün bu layihələri icra etsək və genişləndirsək, yenə də çatmayacaq. Ona görə Zəngəzur dəhlizinin iqtisadi səmərəsi heç kimdə şübhə doğurmamalıdır. Əlbəttə, bizim üçün bu layihə təkcə iqtisadi və nəqliyyat layihəsi deyil, bu, bizim üçün strateji bir layihədir. Tam əminik ki, bu layihənin reallaşması bizim təbii hüququmuzdur. Ondan əlavə, bu layihənin reallaşması, eyni zamanda, 10 noyabr 2020-ci il üçtərəfli Bəyanatında da öz əksini tapıb. Düzdür, orada “Zəngəzur dəhlizi” sözü yoxdur. Çünki “Zəngəzur dəhlizi” terminini mən ondan sonra, necə deyərlər, geosiyasi leksikona daxil etdim. Ancaq orada açıq-aydın göstərilir ki, Azərbaycanın qərb rayonları ilə Naxçıvan Muxtar Respublikası arasında nəqliyyat bağlantısı olmalıdır və Ermənistan bunu təmin etməlidir. İndi Ermənistan bundan boyun qaçırmaq istəyir. Faktiki olaraq, üzərinə götürdüyü öhdəlikləri iki ildən çoxdur ki, yerinə yetirmir. Ancaq bu, bizi dayandırmayacaq. Yəni, bizim üçün bu, strateji layihədir və təkcə bizim üçün yox, bir neçə qonşu ölkə üçün və böyük coğrafiya üçün.
Ona görə nəqliyyat sahəsində bu günə qədər görülən işlər çox güclü zəmin yaradıbdır. Artıq görülən və bundan sonra görüləcək işlər, əlbəttə ki, bizim mövqeyimizi daha da gücləndirəcək. Çünki adətən açıq dənizə çıxışı olmayan ölkələr tranzit imkanlardan istifadə edə bilmirlər. Azərbaycan nadir ölkələrdəndir ki, açıq dənizə çıxışı yoxdur, ancaq artıq beynəlxalq logistika və nəqliyyat mərkəzinə çevrilib. Bizim infrastrukturumuz - dəmir yolları, hava limanları, Ələt Beynəlxalq Dəniz Limanı və digər nəqliyyat infrastrukturu, Xəzərdə ən böyük donanma və eyni zamanda, bizim donanmamız Qara dənizdə də işləyir. Mənim göstərişimlə bizim Qara dənizdəki donanmamızda gəmilərin sayı artırılacaq. Yəni, çox böyük nəqliyyat bazarında Azərbaycan ciddi aktora çevrilib. Əlbəttə ki, Zəngəzur dəhlizinin reallaşması tarixi zərurətdir. Ona görə mən dedim ki, Ermənistan istəsə də, istəməsə də bu, reallaşacaq. Yəni, bunu Ermənistanda yenə növbəti təhdid kimi qəbul edirlər, halbuki belə fikrim yox idi. Sadəcə olaraq, bu, qaçılmazdır. Bu, gec-tez olacaq. Əlbəttə, biz istəyirik ki, tez olsun və daha tez olsun.
İlqar Mikayıloğlu: Zəngəzurla bağlı bir məqama da toxunmaq istərdim. Ötən ilin əvvəlində bizə verdiyiniz müsahibədə Naxçıvanda əcdadlarınızın məzarlarını ziyarətlə bağlı suala cavab olaraq demişdiniz ki, bu faktı Şuşanın azad edilməsindən sonra Ulu Öndərin məzarının ziyarətinin davamı hesab etməkdə doğru düşünürük və sitat kimi həmin məqamı istərdim deyim. Siz demişdiniz ki, “Bəli belədir, mən təşəkkür edirəm ki, siz bunu belə qəbul etdiniz. Bəli, məhz bu idi mənim ürəyimdə olan fikirlərim və ürəyimdə olanları mən hələ ki, deməyəcəyəm”. İndi icazə verin soruşum, məhz Qərbi Azərbaycan İcması ilə bağlı görüşdə dedikləriniz məhz ürəyinizdə olan idi, yoxsa hələ də demədiyiniz nələrsə var?
Prezident İlham Əliyev: Yox, prinsipcə mən hesab edirəm ki, yavaş-yavaş bu mövzu ilə bağlı biz gərək öz fikirlərimizi bölüşək. Qərbi Azərbaycan İcması ilə görüş əsnasında hesab edirəm ki, ilin əvvəlində gətirdiyiniz o sözlərimin davamı olaraq bir qədər daha dərinə getdik. Bu gün sirr deyil ki, Qərbi Azərbaycan İcması uzun illər deportasiyaya məruz qalmış İcma kimi öz hüquqlarından məhrum idi. Əlbəttə ki, Qarabağ dərdi, problemi olan yerdə Qərbi azərbaycanlıların hüquqlarından danışmaq bəlkə də vaxtından əvvəl atılan bir atəşə bənzəyə bilərdi. Amma bu gün hesab edirəm ki, biz tam haqlı olaraq bu mövzunu artıq beynəlxalq arenaya çıxarmışıq. Mənim tövsiyələrim, yəni, dekabrın 24-də verdiyim tövsiyələr yerinə yetirilir. Xüsusi işçi qrupu yaradılıb, verdiyim bütün tapşırıqlar və eyni zamanda, yerlərdən gələn təkliflər əsasında biz vahid konsepsiya üzərində işə başlamışıq. Əlbəttə ki, Qərbi azərbaycanlılar öz dədə-baba torpaqlarına qayıtmalıdırlar, bu, onların hüququdur, bütün beynəlxalq konvensiyalar bu hüququ onlar üçün tanıyır. Biz də Azərbaycan dövləti olaraq əlimizdən gələni etməliyik ki, bu hüququ təmin edək. Yenə də mən orada da İcmanın nümayəndələri ilə görüş zamanı demişdim ki, biz bunu sülh yolu ilə etmək istəyirik və əminəm ki, buna nail olacağıq. Çünki bu gün bizim məkanda, ümumiyyətlə, Avrasiya məkanında monodövlətlər yoxdur və Ermənistan üçün də yaxşı olar ki, necə deyərlər, bu monodövlət damğasını öz üzərindən götürsün. Bunun ən yaxşı və ən ədalətli yolu Qərbi azərbaycanlıların öz doğma torpaqlarına qayıtmalarıdır.
Mən, eyni zamanda, İcmanın nümayəndələri ilə görüş zamanı demişdim ki, onların deportasiyadan sonra boşaltdıqları kəndlərdə demək olar həyat yoxdur. İndi videogörüntülər var, digər sənədlər var, o kəndlərə gedənlər var. Görürlər ki, orada hər şey dağıdılıb və həyat yoxdur. Ona görə onların oraya qayıtmaları onların evlərini zəbt etmiş, başqa yerlərdə - Qarabağdakı kimi zəbt etmiş ermənilərə də problem yaratmayacaq. Çünki onların oraya qayıtmaları orada yaşayan ermənilərin oradan çıxarılması demək deyil. Çünki o kəndlər boşdur və biz, əlbəttə ki, əlimizdə olan bütün imkanlardan istifadə edəcəyik. Necə ki, vaxtilə Qarabağ mövzusu bütün Azərbaycan xalqını birləşdirdi və biz istəyimizə nail olduq, eyni yanaşmanı burada da görməliyik. Əlbəttə, burada media nümayəndələrinin fəaliyyətinə böyük ehtiyac var - həm ölkə daxilində, həm xaricdə. Mən bu barədə də fikirlərimi bildirmişəm. Yəni, çox geniş proqram hazırlanır.
Bir şeyi də demək istəyirəm, bizim bütün proqramlarımız bütün sahələrdə bir qayda olaraq icra edilir. Biz heç vaxt reallaşması mümkün olmayan təşəbbüslərlə çıxış etmirik. Ona görə bu sahədə də artıq proqramın üzərində iş gedir. Əminəm ki, biz buna da nail olacağıq və tarixi ədaləti bərpa edəcəyik.
CBC Telekanalından Sənan Rzayev: Cənab Prezident, keçən il Azərbaycan tərəfindən Avropanın, Avropa İttifaqının enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsinə kömək göstərilməsi yolunda daha bir neçə addım atılıb. İyulun 18-də Avropa Komissiyasının Prezidenti Ursula Fon der Lyayen Bakıda oldu. Azərbaycan ilə Avropa İttifaqı arasında energetika sahəsində strateji tərəfdaşlıq haqqında Memorandum imzalandı. Cənab Prezident, bilmək istərdim, Siz həmin ideyanın reallaşdırılması sürətini bütövlükdə necə qiymətləndirirsiniz və bu Memorandum, bu əməkdaşlıq həm Azərbaycana, həm də Avropa İttifaqına istər cari ildə, istərsə də qarşıdakı ildə nələr vəd edir?
Prezident İlham Əliyev: Bu, Azərbaycanın neft-qaz sahəsinin inkişafında əlamətdar hadisədir. Əlbəttə, Avropa Komissiyasının Prezidentinin səfəri Avropa Komissiyasının və şəxsən xanım Ursula Fon der Lyayenin bu məsələyə ayırdığı diqqətə dəlalət edir. Son illərdə enerji təhlükəsizliyi məsələləri dünya gündəliyində əsas yerlərdən birini tutub. Bu o deməkdir ki, həmin məsələ daim beynəlxalq təşkilatların, ən nüfuzlu müxtəlif beynəlxalq forumların gündəliyində olub və Azərbaycanın neft-qaz sənayesi layihələrini necə reallaşdırması həmişə tərəfdaşlarımızın böyük hörmətini qazanıb. Lakin Rusiya-Ukrayna müharibəsi başlayandan sonra, əlbəttə, ola bilsin başqa məsələlər enerji təhlükəsizliyi məsələlərini geridə qoyub və Avropada gündəlikdə birinci yeri tutub. Bu, izah ediləbiləndir. Əlbəttə, Azərbaycanın enerji resurslarına maraq əhəmiyyətli dərəcədə artıb. Hərçənd bundan əvvəl də belə bir fikir bərqərar olmuşdu ki, Azərbaycan çox ölkələr, o cümlədən Avropa İttifaqının üzvü olan ölkələr üçün etibarlı tərəfdaşdır. Azərbaycanın imkanları artırdı və biz, necə deyərlər, evdə işlərimizi uğurla görür, daha sərfəli bazarlara istiqamətlənirdik. Təbii ki, Cənub Qaz Dəhlizi istifadəyə veriləndən sonra biz, o cümlədən Avropa İttifaqı ölkələrinə də qaz ixrac etməyə başladıq. Nəzərə alırdıq ki, biz həm “Şahdəniz” yatağından, həm də başqa yataqlardan əlavə hasilat gözləyirik. Məsələn, əgər bütün işlər plan üzrə getsə, bu il “Abşeron” yatağından, gələn il isə, əgər yenə, hər hansı fors-major maneələr olmasa, 2024-cü ildə biz “Azəri-Çıraq-Günəşli” yatağından belə adlandırılan “dərin qaz” (“deep gas”) hasilatına başlamağı planlaşdırırıq.
Yəni, potensial var, Azərbaycanın təsdiq edilmiş ehtiyatları məlumdur, mən onları dəfələrlə bildirmişəm – 2,6 trilyon kubmetr, lakin əminəm ki, bundan qat-qat çox olacaq. Çünki bizim neft yataqlarında fəaliyyət təcrübəmiz göstərir ki, qazma işləri davam etdikcə, ilkin qiymətləndirmələrlə müqayisədə ehtiyatların həcmi çoxdur, Azərbaycanın qaz sahəsi azı 100 il beynəlxalq bazarlara öz ehtiyatlarını tədarük edəcək, yəni, texnologiyalar inkişaf etdikcə, hasilat imkanları artacaq. Buna görə də 2,6 trilyon kubmetr bizim potensialımızın təsdiqlənmiş minimal həcmidir. Qaz kəmərlərinin hamısının inşa edilməsini nəzərə alsaq, təbii ki, Avropa İttifaqı ilə biz tədarükün artırılmasını hədəfləmişik. Lakin bundan ötrü, əlbəttə, hasilata investisiya qoyulması zəruridir və biz bunu edirik, bundan ötrü mövcud qaz kəmərlərinin genişləndirilməsi zəruridir. Ona görə ki, həm TANAP, həm də TAP kəmərləri bizim kontrakt bağladığımız həcmlər üçün nəzərdə tutulub. Biz belə qısa perspektivdə Avropaya tədarükün iki dəfə artırılmasına ehtiyac olacağını nəzərə almamışıq. Yəni, xanım Ursula Fon der Lyayen ilə imzalanmış sənəddə məhz bu məqam nəzərdə tutulur.
Əlbəttə, bu Memorandumun icrası kifayət qədər uğurla davam edir. Əgər biz 2021-ci ildə Avropaya 8 milyard kubmetrdən bir qədər çox qaz tədarük etmişdiksə, bu il 12 milyard kubmetrə yaxın olacaq. Bütövlükdə bu il 24 milyard kubmetrə yaxın ixrac gözlənilir. Buna görə də biz qaz bazarında, o cümlədən Avropa bazarında artıq ciddi aktora çevrilirik. Artıq indi TANAP-ın və TAP-ın buraxıcılıq qabiliyyətinin iki dəfə artırılması barədə düşünürük. Əlbəttə, bundan ötrü tərəfdaşlarımızla məsləhətləşmələr aparılır. TANAP layihəsinə gəldikdə, burada işlər asandır, çünki biz bu layihənin əsas iştirakçısı – şeyeholderiyik və əsas maliyyə yükü bizim üzərimizə düşəcək. TAP layihəsində bizim payımız 20 faizdir, buna görə orada, əlbəttə, konsensusa nail olmaq məsələləri üzərində daha çox işləməli olacağıq. Biz neft-qaz sahəsinə aid layihələrə həmişə strateji baxımdan yanaşmışıq, çünki başa düşürdük ki, qaz kəmərləri və neft kəmərləri reallaşdırılmasa, biz öz resurslarımızla sanki qapalı məkanda qalacağıq.
Beynəlxalq enerji şirkətləri, ilk növbədə, məsələnin iqtisadi tərəfinə – nə vaxt sərmayə qoymaq, nə vaxt genişlənmək lazım olmasına baxırlar. Yəni, beynəlxalq enerji şirkətlərindən onların beş il sonra lazım olacaq layihəyə milyardlarla sərmayə qoyacağını gözləmək düzgün deyil. Buna görə biz burada öz strateji təsəvvürlərimizi, - indiyə qədər bu məsələdə heç vaxt yanılmamışıq, - tərəfdaşlarımızın iqtisadi imkanları və iqtisadi siyasəti ilə uzlaşdırmağa çalışırıq və indi bu istiqamətdə işləyirik.
Yunanıstan-Bolqarıstan interkonnektorunun istifadəyə verilməsindən sonra yeni perspektiv istiqamətlər açılır, artıq açılıb. Azərbaycan qazı Bolqarıstan bazarına, bu ildən etibarən həm də Rumıniya bazarına daxil olur. Yəni, mahiyyət etibarilə biz Nabucco layihəsinin müəyyən versiyasına yaxınlaşırıq. Yadınızdadırsa, bu layihə barədə illər boyu çox fəal diskussiyalar gedirdi, lakin sonradan ona ehtiyac olmadı. Əslində, indi interkonnektorlar şəbəkəsinin, məsələn, Yunanıstan-Bolqarıstan interkonnektorunun yaradılması işləri çox fəal gedir. Mən onu da bilirəm ki, Serbiyanı ümumi sistemlə birləşdirəcək interkonnektor üzərində iş gedir və o cümlədən Serbiya ilə qaz tədarükünə dair danışıqlar aparılır, bu şəbəkənin yaradılması bizim qaz ehtiyatlarımızı həmin bazara yönəltməyimizə imkan verəcək. İonika-Adriatik dənizi layihəsi reallaşdırılsa, bu layihə hazırda Azərbaycan qazını almayan daha üç Balkan ölkəsini əhatə edəcək.
Biz Albaniyanın qazlaşdırılması barədə fəal danışıqlara başlamışıq. Bu halda Albaniya yalnız tranzit ölkədir, bu ölkədə qaz şəbəkəsi yoxdur və bu iş kifayət qədər xərc tələb edir. Bu halda biz yaxın dostlar və tərəfdaşlar kimi öz xidmətlərimizi təklif etmişik və hazırda qazlaşdırma yerlərinin seçilməsinin, ilk növbədə, hansı şəhərlərin qazlaşdırılmasının razılaşdırılması məsələsinə dair iş aparılır.
Beləliklə, Avropanın, Balkanların, Qərbi Avropanın energetika xəritəsinə geniş nəzər salsaq, bu xəritə birmənalı olaraq müxtəlif arteriyalarla birləşir və bu, həm bizə, həm də onlara uzunmüddətli strategiyanı planlaşdırmaq imkanı verir. Əlbəttə, Avropa ölkələrinin çoxunun belə adlandırılan “yaşıl keçid” proqramını da unutmaq olmaz. Bu halda müəyyən müddətdən sonra mədən yanacağından imtina edilməsi nəzərdə tutulur. Lakin mənim müşahidələrimə görə hazırda Avropa qaz bazarındakı meyillər, - əlbəttə, bu proqram qüvvədədir, - enerji təhlükəsizliyi ilə bağlı mövcud vəziyyət Avropa strukturlarını enerji təhlükəsizliyinə daha realist mövqedən yanaşmağa sövq edəcək. Buna görə də əminəm ki, uzunmüddətli perspektivdə qazdan və neftdən imtina edilməsi gözlənilmir.
Xəzər Televiziyasından Nigar Mahmudova: Mən də enerji mövzusunu davam etdirmək istəyirəm. Siz artıq Azərbaycanın enerji potensialına tələbatın artması və bütün bunların bizim üçün yeni imkanlar açmasını qeyd etdiniz. Hansı yeni imkanlar açılır? Yəqin ki, burada, sadəcə, iqtisadi deyil, həm də Azərbaycanın siyasi olaraq da gücləndirilməsindən söhbət gedir. İstərdim, bu barədə Sizin fikirlərinizi eşidək, cənab Prezident.
Prezident İlham Əliyev: Yeni imkanlara gəldikdə, prinsip etibarilə mən əvvəlki sualda bu barədə cavab verdim. Daha nə etmək olar? Əlbəttə ki, biz indi bir neçə ölkə ilə enerji sahəsində danışıqlara başlamışıq. O ölkələr ki, əvvəllər bizim tərəfdaşlarımız deyildi. Rusiya-Ukrayna müharibəsinə qədər nəzərdə tutulmuş bütün layihələr demək olar ki, plan üzrə gedirdi. Hər il Bakıda keçirilən “Cənub Qaz Dəhlizi”nin Məşvərət Şurasında artıq Cənub Qaz Dəhlizinin sonuncu seqmenti olan TAP layihəsinin də uğurla başa çatması ilə bağlı fikir mübadiləsi aparılırdı. Ancaq gələn ay keçiriləcək növbəti “Cənub Qaz Dəhlizi”nin Məşvərət Şurasında yeni mövzular müzakirə olunacaq və iştirak edən ölkələrin sayı da artacaq. Məsələn, biz hesab edirdik ki, TANAP layihəsinin başa çatması faktiki olaraq bu sahədə bizim əsas işlərimizin də başa çatması deməkdir. Ondan sonra, sadəcə olaraq, mövcud infrastrukturdan istifadə edərək öz qaz resurslarımızı ixrac etməliyik. Amma baxın görün, Rumıniya tərəfinin xahişi əsasında artıq yanvar ayından biz Rumıniyaya qaz ötürməyə başlamışıq. Çünki il ərzində Rumıniyanın energetika naziri iki dəfə Azərbaycana gəlmişdi və ilin sonunda mənim Rumıniyaya səfərim baş tutmuşdu. Bu arada bizim müvafiq qurumlarımız danışıqlar aparırdılar və interkonnektor artıq işə düşəndən sonra texniki imkan yaratdı. Əlbəttə ki, texniki imkan olmadan biz qaz ixracatımızın coğrafiyasını genişləndirə bilmərik və texniki imkanlar Avropa məkanında bizim səlahiyyətimizin çərçivəsində deyil. Yəni, Avropa ölkələri özləri bunu edirlər və nə qədər çox bağlantı olarsa, bizim o qədər də çox potensial müştərilərimiz olacaqdır.
Mən indi vaxtından əvvəl nəyisə elan etmək istəmirəm, ancaq Rusiya-Ukrayna müharibəsi başlayandan sonra bizə 10-dan çox ölkədən müraciətlər daxil olmuşdur. O ölkələrdən ki, indi bizim qazımızı alırlar və istəyirlər əlavə qaz təchizatı təmin edilsin və o ölkələrdən ki, heç vaxt bizdən qaz almırdılar, amma onlar da bu proqrama qoşulmaq istəyirlər. Təbii ki, burada Azərbaycanın rolu artır və biz də, əlbəttə, bundan istifadə etməliyik. Biz heç vaxt qaz və neft sahəsindəki siyasətimizi ümumi siyasi kontekstin əsas amilinə çevirməmişik. Çünki biz hesab edirik ki, siyasət ayrı, bu ayrı. Amma indi dünyada enerji siyasəti ümumi geosiyasi vəziyyətlə tamamilə vəhdət təşkil etdiyi üçün bu amili də inkar etmək olmaz. Əlbəttə, bizim həm iqtisadi, həm siyasi önəmimiz artır və əgər Avropanı qidalandıran qaz kəmərlərinə baxsaq görərik ki, onların sayı o qədər də çox deyil. Yəni, mövcud təchizatçılar, sadəcə olaraq, qaz hasilatını artırırlar, çünki Avropada böyük tələbat var. Yeni təchizatçılar arasında isə Azərbaycan təkdir. Nəzərə alsaq ki, bizim çox böyük resurs bazamız var, artıq infrastrukturumuz var və Avropa İttifaqı ilə təkcə energetika sahəsində yox, bütün sahələrdə çox fəal əməkdaşlığımız var, əlbəttə ki, diqqət Azərbaycan üzərinə yönəldilir. Əlbəttə, biz öz məsuliyyətimizi də dərk edirik və çalışırıq ki, yeni tərəfdaşlar üçün də etibarlı tərəfdaş olaq.
İlqar Mikayıloğlu: Cənab Prezident, 2022-ci ildə Transxəzər qaz kəməri ilə bağlı mütəmadi olaraq mülahizələr səslənirdi, fikirlər, bəyanatlar verilirdi. Amma reallıqda, əslinə qalsa, bu məlumatların əsasında nə durur və bizim mövqeyimiz bu istiqamətdə nədən ibarətdir?
Prezident İlham Əliyev: Transxəzərlə bağlı uzun illər müzakirələr gedir, amma hələ ki, heç bir nəticə yoxdur. Transxəzər kəmərinin ümumi ötürmə qabiliyyəti 30 milyard kubmetr qaza hesablanıb. Burada bu layihənin icrası üçün bir neçə əsas məsələ var, onlardan biri bu layihəni kimin maliyyələşdirəcəyidir. Çünki bizim layihələrə gəldikdə, istər Bakı-Tbilisi-Ceyhan olsun, istər Cənub Qaz Dəhlizi, burada hər şey aydın idi. Azərbaycan liderliyi öz üzərinə götürmüşdür, ölkələrdən və şirkətlərdən ibarət komanda şəklində bir qrup yaratmışdır, beynəlxalq maliyyə qurumlarını cəlb etmişdir. Cənub Qaz Dəhlizinin maliyyələşdirilməsində görün, hansı qurumlar iştirak edib - Dünya Bankı, Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankı, Asiya Bankı, Avropa İnvestisiya Bankı və Avropa İnfrastruktur və İnvestisiya Bankı - dünyanın ən aparıcı maliyyə qurumları. Bunlar, eyni zamanda, şirkətlər və Azərbaycan ölkə olaraq öz vəsaitini qoyub bu layihəni həyata keçirib. Transxəzər layihəsi ilə bağlı hələ ki, aydınlıq yoxdur. Yəni, kim bu layihəni irəliyə aparacaq, bunun maliyyə tutumu nədən ibarət olacaq. Bunu hesablamaq üçün texniki-iqtisadi əsaslandırma hazırlanmalıdır. Bunu hazırlamaq üçün gərək şirkətlər cəlb edilsin. Yəni, bu, bir gündə, bir il ərzində həll olunan məsələlər deyil. Əgər bu gün bu layihəyə start verilsə, bir neçə il ərzində, sadəcə olaraq, araşdırmalar aparılmalıdır - geoloji araşdırmalar, ekoloji araşdırmalar, texniki imkanlar, maliyyə tutumu - bütün bunlar açıq suallardır. Mən hesab edirəm ki, bu suallara cavab vermədən Transxəzər layihəsi haqqında danışmaq yersizdir. Biz ölkə olaraq həmişə bu layihəni dəstəkləmişik və mən bunu bir neçə dəfə açıq bəyan etmişəm ki, bəli, əgər bizə müraciət olarsa, biz öz imkanlarımızı təqdim etməyə, mövcud infrastrukturumuzu və digər lazımi məsələləri həll etməyə hazırıq. Amma biz bu layihənin təşəbbüskarı ola bilmərik, çünki bu, bizim qazımız deyil.
Bununla paralel olaraq, hətta bütün sadaladığım məsələlər öz həllini tapsa, ikinci mərhələdə digər məsələ ortalığa çıxacaq. Tutaq ki, Transxəzər qaz kəməri inşa edildi, Azərbaycan sahilinə qədər gətirildi, ondan sonra nə olacaq? Hansı yollarla Avropa istiqamətinə göndəriləcək? TANAP-la? Yəni, TANAP-ın bu gün cəmi 16 milyard kubmetr buraxılış imkanı var. Onun da demək olar ki, hamısını indi Azərbaycan qazı ilə biz təmin etmişik. TANAP-ın imkanlarının iki dəfəyədək genişləndirilməsi yenə də Azərbaycan qazına bağlıdır. Çünki biz növbəti 5-6 il ərzində, əgər hər şey plan üzrə gedərsə, minimum 10 milyard kubmetr əlavə qaz hasil edə bilərik. Əlbəttə ki, bunun yeganə yolu TANAP və ondan sonra dediyim kimi, interkonnektorlar vasitəsilə. Yəni, Azərbaycan ərazisindən sonra nə olacaq? Yəni, Azərbaycan ərazisində yeni kəmərmi tikiləcək? Ola bilər. Kim bunu tikəcək? Ona görə bunlar hamısı açıq suallardır. Transxəzər qaz kəməri mövzusu uzun illərdir ki, siyasiləşdirilir. Mən bunun əleyhinəyəm. Çünki mən həmişə real layihələr üzərində işin aparılmasının tərəfdarı olmuşam. Bütün bu suallara cavab veriləndən sonra əlbəttə ki, bu layihə həyata keçirilə bilər. Çünki prinsip etibarilə mən hesab edirəm ki, bu layihə iqtisadi cəhətdən səmərəli ola bilər, amma texniki-iqtisadi əsaslandırma gərəkdir, əlbəttə, bu təsdiqlənməlidir. Qazın sahibi istehlakçılarla kontraktlar imzalamalıdır, hansı qiymətə satılacaq. Çünki məsafə nə qədər uzun olsa, bir o qədər də xərclər artır. Amma yenə də biz həmişə bu layihəyə siyasi dəstək vermişik. Əgər bizə bu layihə ilə bağlı müraciət olunarsa, əlimizdən gələni edəcəyik ki, kömək göstərək.
Sənan Rzayev: Cənab Prezident, icazə versəniz mən qazın qiyməti və enerji sektoru barədə sualı bir qədər davam etdirmək istərdim. Siz əvvəlki suallara cavab verərkən bizim qaz ehtiyatlarının həcmi məsələsinə, xüsusi halda Balkanlarda və Avropada planlarımıza ətraflı toxundunuz. Bu, məsələnin bir tərəfidir. Digər tərəfdən, son vaxtlar xarici mətbuatda qəribə mülahizələr yayılır ki, guya Azərbaycan Rusiya qazını sonradan Avropaya, dünya bazarlarına ixrac etmək məqsədilə alır və sair. Bununla əlaqədar bilmək istərdim, əvvələn, bu informasiya barədə Siz nə fikirdəsiniz və Sizin fikrinizcə belə düşünənlər nəyi rəhbər tuturlar?
Prezident İlham Əliyev: Mənim fikrimcə, bu, informasiya manipulyasiyasıdır və belə düşünməyim üçün hər cür əsas var. Deməliyəm ki, ilk dəfə bunu Almaniyanın sabiq kansleri və Rusiya enerji şirkətlərindən birinin keçmiş rəhbərlərindən olan cənab Şröder bəyan etmişdi. Sonra bu versiya mətbuatda yayıldı və təbii ki, əleyhdarlarımız onu sevinclə qarşıladılar, bizi guya hansısa haqsız oyun aparmaqda ittiham etməyə çalışdılar. Bu, hər cür məntiqə tamamilə ziddir. Hətta elementar olaraq bizim ixracın həcminə nəzər salsaq, aydın görünür ki, bu barədə söhbət ola bilməz. Bəli, biz Rusiyadan qaz alırdıq, bu, çoxdan olub, o vaxt mən hələ sənaye şirkətində işləyirdim. Bu, sərfəli idi. O vaxt bizim öz qazımız kifayət etmirdi və biz elektrik enerjisi istehsalında mazutdan istifadə etməməkdən ötrü, yəni, daha çox fayda əldə etmək üçün qaz alırdıq. Əlbəttə, mazutla işləyən elektrik stansiyaları ətraf mühiti çirkləndirir. Bu gün bizim bütün elektrik stansiyaları ya qaz ilə, ya da su və qismən bərpaolunan başqa mənbələrlə işləyir. Bir də ki, səhv etmirəmsə, 2006-cı və ya 2007-ci ildə qiymətlərin kəskin şəkildə - praktiki olaraq iki dəfə artması səbəbindən Rusiyadan qaz alınması dayandırılıb. O vaxt bizə dedilər ki, qiymət iki dəfə yüksək olacaq. Özü də bu qiymət Qərbi Avropa ölkələrindəki qiymətlə müqayisədə yüksək idi və satış həcmi dörd dəfə azaldılacaq. Biz 4 milyard kubmetr qaz alırdıq, amma bizə “Qazprom”un adından bəyan etdilər ki, indi bizə yalnız 1 milyard kubmetr qaz tədarük edə bilərlər. Bu söhbət ilin sonunda, noyabr ayında, ölkənin enerji balansı artıq təsdiq ediləndən sonra olmuşdu. Yəni, bu vəziyyətdə qərar qəbul etmək üçün cəmi bir ay vaxtımız qalırdı. Gözlənilən 4 milyard kubmetr əvəzinə cəmi 1 milyard kubmetr ala bilərdik. Lakin biz vəziyyətdən çıxdıq. Özü də, necə deyərlər, hər zərərdə bir xeyir olur. Bu vəziyyət bizi öz ölkəmizdə hasilata diqqəti artırmağa məcbur etdi və biz Rusiyadan qaz almağa son qoyduq. O vaxtdan təqribən 15 il keçib.
İndi söhbət Rusiyadan 1 milyard kubmetr qaz almaq barədə gedir. Ötən ilin sonunda kontrakt bağlanıb və keçən müddətdə həmin həcmin heç yarısını da almamışıq. Biz bunu nə üçün edirik? Bəli, bizdə istehlak artır, əhali artır. Kifayət qədər ehtiyat olmayan vaxtlarda tam gücü ilə işləməyən müəssisələr – metanol zavodu, karbamid zavodu, neft-kimya müəssisələri indi tam gücü ilə işləyir. Təkcə keçən il Azərbaycanda istehsalın və ixracın həcminə nəzər salsaq görərik ki, biz 22 milyard kubmetr qaz ixrac etmişik və mənim fikrimcə, cəmi 200 və 300 milyon kubmetr, yəni bir faiz idxal etmişik. Bu il 24 milyard kubmetr qaz ixrac edəcəyik və həmin 1 milyarddan qalan hissəni idxal edəcəyik. Yəni, bizim guya Rusiyadan qaz alıb onu sonradan satacağımız barədə ya diletantlar, ya da provokatorlar danışa bilərlər. Ona görə də düşünürəm ki, bu halda biz belələrinin hər ikisi ilə üzləşirik. Bununla belə, Azərbaycana daim qara yaxmaq, bizim rolumuzu, əhəmiyyətimizi azaltmaq cəhdləri yeni məsələ deyil. Yadımdadır, bir vaxtlar deyirdilər ki, Azərbaycanın nefti yoxdur, Bakı-Tbilisi-Ceyhan kəməri çəkilməyəcək, sonra deyirdilər ki, Azərbaycanın qazı yoxdur, indi də deyirlər, qoy desinlər. Biz öz işimizi görmüşük və bu işi uğurla görürük.
Tofiq Abbasov: Cənab Prezident, ötən ilin strateji mahiyyətə malik hadisələrindən biri də o idi ki, dekabrın 17-də Sizin iştirakınızla Buxarestdə dördtərəfli Saziş imzalandı. Söhbət Strateji Tərəfdaşlıq Sazişindən gedir ki, orada Azərbaycan, Gürcüstan, Rumıniya və Macarıstan bizim ərazimizdə yaşıl enerjinin istehsalını, sonra artmasını və eləcə də ötürülməsini artıq nəzərdə tuturuq. Bu hadisənin arxasında mən deyərdim ki, böyük bir multiplikativ effekt özünü əks etdirir. İlk növbədə, biz öz enerji siyasətimizin şaxələndirilməsinin yeni indeksini demək olar ki, gündəmə gətirdik. Sonra yeni əməkdaşlıq formatını yaratdıq. Çünki məndə olan məlumata görə, o Saziş Bakıda da olub və bizim tərəfdaşlar, yəni, Gürcüstan da, Macarıstan da, Rumıniya da, onlar çox böyük razılıqla o sənədi qəbul etmişdilər. Mən istərdim ki, ilk növbədə, bu məsələnin icra perspektivinə Siz münasibət bildirəsiniz və digər tərəfdən də əgər hər şeyi biz öz adı ilə çağırmalı olsaq, bayaq Siz ermənipərəstlik amilinin siyasətdə yerindən danışdınız. Sirr deyil ki, Fransa çox cidd-cəhdlə çalışırdı Rumıniyanı da anti-Azərbaycan, belə deyək, cəbhəsinə cəlb etsin və hətta nəzərə almışdılar ki, guya Qərb mətbuatı bu haqda yazmışdı ki, Ermənistana Qara dəniz vasitəsilə və Rumıniyanın ərazisindən istifadə etmək şərti ilə silah-sursat göndərsinlər. Demək olarmı ki, ikinci məqamda bizim diplomatiyanın bu uğuru həmin o dağıdıcı planın qarşısını aldı və onu darmadağın etdi?
Prezident İlham Əliyev: Bu layihəyə gəldikdə, əlbəttə, bunun mahiyyəti hələ ki, tam geniş təhlil edilməyib. Çünki bu, bir yenilik oldu və bir çoxları üçün gözlənilməz oldu. Əlbəttə ki, biz bu layihə üzərində işləməyə başlayanda çox açıq-aydın görürdük ki, onun reallaşması üçün hansı addımlar atılmalıdır. Ona görə biz bu layihəyə qoşulandan sonra faktiki olaraq bu layihə gerçəkləşməyə başlamışdır. Çünki bir fikir, bir ümumi konsepsiya olaraq bu layihə artıq uzun illər idi ki, mövcud idi. Hətta texniki-iqtisadi əsaslandırma da aparılır və ilkin variantda o layihənin ötürmə qabiliyyəti bir min meqavat elektrik enerjisinə hesablanmışdır. Biz layihəyə qoşulandan və bütün təhlil işlərini aparandan sonra təklif etdik ki, bir halda biz buna qoşuluruq, bunu daha genişmiqyaslı şəkildə həyata keçirək. Təklif etdik ki, 1000 meqavat yox, 4 min meqavat səviyyəsində olsun. Çünki onsuz da xərclər böyük olacaq, onsuz da kabel çəkiləcək. Ona görə daha çox imkanı olan kabeli çəkməklə biz daha böyük nailiyyətlərə çata bilərik. Bu layihənin həyata keçirilməsi, eyni zamanda, Azərbaycana olan investisiya marağından doğur. Çünki bizim hazırda bu qədər elektrik enerjisini ixrac etmək imkanlarımız yoxdur. Biz ixrac edirik, bizim orta hesabla ixrac imkanlarımız təqribən 1000 meqavat ətrafındadır. Ancaq hazırda Azərbaycanda reallaşan investisiya layihələri, – iki layihə artıq reallaşır, biri günəş, biri külək elektrik stansiyası, üçüncü layihənin reallaşması yaxın aylarda nəzərdə tutulur, - bizə əlavə 700 meqavatdan çox təmiz yaşıl enerji verəcək.
Bununla paralel olaraq, dünyanın iki aparıcı şirkəti ilə imzalanmış niyyət protokolları əsasında Azərbaycanda 22 min meqavata qədər günəş və külək elektrik stansiyalarının tikintisi nəzərdə tutulur. İndi bu 22 min meqavat tam icra ediləcək, yaxud onun yarısı icra ediləcək, 30 faizi icra ediləcək, bu, sonranın məsələsidir. Ancaq, mən hesab edirəm ki, bunun minimum yarısı tamamilə reallaşa bilər, çox da reallaşa bilər. Əsas məsələ bunun bundan sonrakı taleyidir - necə ötürüləcək? Çünki biz mövcud elektrik ötürücü xətlərimizi genişləndirməliyik. Biz qayıdırıq yenə Zəngəzur dəhlizinə. Bizim fikrimizcə, o dəhlizdən, eyni zamanda, elektrik enerjisi ötürülməlidir. Məhz bu məqsədlə biz Cəbrayıl rayonunda böyük qəbuledici və çevirici stansiya tikirik. Əgər bu layihə reallaşarsa, onda Naxçıvanla Türkiyə arasındakı sərhəddə də bir stansiya tikilməlidir. Eyni zamanda, Türkiyə ərazisində ötürücülük imkanları genişləndirilməlidir. Çünki orada da bu qədər enerjini götürmək imkanı yoxdur. Yəni, bu, çox qlobal bir layihədir və bu, tam reallaşa bilər. Çünki Azərbaycana bu gün milyardlarla dollar investisiya qoyan şirkətlər, əlbəttə ki, hər şeyi ölçüb-biçiblər. Onlar tam əmindirlər ki, bu enerji həm Azərbaycanda istehlak olunacaq, - indi Azərbaycandakı iqtisadi vəziyyət belədir ki, bu, onları qane edir, - eyni zamanda, ixrac üçün imkanlar yaranacaq.
Digər məsələ, - bu da çox önəmlidir, bu, ümumi kontekstdən bir qədər kənarda qalıb, - ondan ibarətdir ki, əgər biz bu layihələri öz tərəfdaşlarımızla icra etsək, - mən deyə bilərəm ki, Azərbaycan 1 manat da sərmayə qoymur, hamısı xarici sərmayələrin əsasında reallaşan layihələrdir, - onda bu gün elektrik enerjisinin istehsalına sərf etdiyimiz təbii qaz da istifadə edilməyəcək və ixraca yönəldiləcək. Beləliklə, bizim təbii qaz ixracımız daha çox olacaq, çünki yeni yataqlardan - “Abşeron”dan, “Ümid-Babək”dən, ondan sonra AÇG-dən, “Şahdəniz”dən çıxan, eyni zamanda, qənaət edilən qazı da biz ixrac edəcəyik. Yəni, burada necə deyərlər, ikinci uduş imkanı yaranır - həm bizim üçün, həm Avropa üçün. Bu layihənin reallaşmasının əmsalı, əgər belə demək mümkündürsə, çox yüksəkdir. Nə üçün mən bunu deyirəm? Çünki ilk növbədə, bu sazişin imzalanmasında Avropa Komissiyasının Prezidenti xanım Ursula Fon der Lyayen iştirak edib. Onun iştirakı onu deməyə əsas verir ki, bu, Avropa üçün prioritet layihədir və bu layihənin həyata keçirilməsi ilə bağlı maliyyə sıxıntısı olmayacaq. Hələ ki, biz bu barədə, ümumiyyətlə, bir qərara gəlməmişik, hansı ölkələr hansı həcmdə, hansı investisiyalar qoyacaqlar və maliyyə qurumları tərəfindən ayrılan vəsait hansı ölkəyə veriləcək, yəni, borcu sonra kim qaytaracaq, bu barədə hələ ki, danışıqlar aparılmayıb. Ancaq hər şey texniki-iqtisadi əsaslandırmadan asılı olacaq. Beləliklə, Azərbaycan Avropa üçün daha da böyük önəm daşıyan ölkəyə çevriləcək.
Bir də onu deyə bilərəm ki, biz artıq Avropa İttifaqı ilə enerji dialoqunun başlanmasına start verdik. Bu enerji dialoqu çərçivəsində təkcə təbii qaz yox, eyni zamanda, yaşıl enerji və yaşıl hidrogen də nəzərdə tutulub. Ona görə bu, çox böyük perspektivi olan sahədir və Azərbaycan iqtisadiyyatına çox böyük fayda gətirə biləcək bir layihədir.
Tofiq Abbasov: Cənab Prezident, istərdim Siz bir məqama da münasibətinizi bildirəsiniz. Biz Qara dəniz vasitəsilə Qərbə doğru, necə deyərlər, istilik, işıq, nur ixrac edəcəyik. Ancaq bəzi qüvvələr isə bu tərəfə silah-sursat ötürmək istəyirlər, bizim bədnam qonşularımıza. Yəni biz avtomatik olaraq demək olar ki, o planın üstündən xətt çəkmiş olduq. Bu, elədirmi?
Prezident İlham Əliyev: Hər halda biz çalışacağıq, biz hər şey edirik. Onu da bildirməliyəm ki, Ermənistana istənilən silah verilərsə, onlara kömək etməyəcək və mən Ermənistan tərəfinə bir neçə dəfə bunu demişəm. Demişəm ki, buna əbəs yerə vəsait xərcləməyin. Çünki birincisi, bu sizə kömək etməyəcək, ikincisi ölkənizdə olan revanşist qüvvələrdə hansısa bir illüziya yarada bilər. İllüziya yarada bilər ki, siz revanş edə bilərsiniz. Edə bilməyəcəksiniz! Biz əgər görsək ki, bizim üçün hər hansı bir ciddi təhlükə varsa, bu təhlükəni dərhal dəf edəcəyik. Baxmayaraq ki, bu təhlükə harada yaranıb, bizim ərazimizdə, yaxud da ki, hüdudlarımızın kənarında. Bu, bizim legitim hüququmuzdur. Ona görə belə cəhdlər var və biz görürük, bilirik hansı ölkələr Ermənistana silah verməyə hazırlaşırlar. Əfsuslar olsun ki, onların arasında Hindistan da indi rol alıb. Biz bunu qeyri-dost addım kimi qiymətləndiririk. Çünki bu silahların, özü də hücum silahlarının bir hədəfi var, o da Azərbaycandır. Ona görə biz, əlbəttə ki, lazımi tədbirləri görürük və imkan verə bilmərik ki, Ermənistan bizim üçün təhlükə yaratsın, heç vaxt imkan verə bilmərik.
Nigar Salmanova: Cənab Prezident, 2022-ci il ərzində Azərbaycan-Ermənistan şərti sərhədində, eləcə də Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin müvəqqəti yerləşdirildiyi Azərbaycan ərazilərində silahlı insidentlərin şahidi olduq, Fərrux, “Qisas” əməliyyatlarını gördük, eləcə də sentyabrın ortalarında döyüşləri gördük. Ümumiyyətlə, bu insidentlərin səbəbi olan amillərin 2023-cü ildə aradan qaldırılmasını gözləyə bilərikmi? Sizin bu istiqamətdə proqnozlarınız nədən ibarətdir?
Prezident İlham Əliyev: Mən ümid edirəm ki, artıq Ermənistan açıq-aydın dərk edir ki, bu təxribatların heç bir nəticəsi olmayacaq. İkinci Qarabağ müharibəsi başa çatandan sonra bizim Ermənistan tərəfinə göndərdiyimiz siqnallar da ondan ibarət idi ki, siz bu vəziyyətlə barışmalısınız və kapitulyasiya aktına imza atmaqla faktiki olaraq bizim aramızdakı bu qarşıdurma başa çatmalıdır. Ancaq əfsuslar olsun ki, biz bunu görmədik, əksinə, Ermənistan həm Qarabağda, həm sərhəd istiqamətində öz planlarından əl çəkmədi və biz məcbur olub tədbirləri gördük, biz onlara xəbərdarlıq etmişdik. Eyni zamanda, avropalı tərəfdaşlarımıza da bildirmişdik ki, əgər biz təhlükə görsək, dərhal hərəkətə keçəcəyik. Hesab edirəm ki, o cümlədən ona görə də beynəlxalq aparıcı qüvvələrin reaksiyası bu hadisələrə adekvat olmuşdur. Yəni, bizi heç kim qınamamışdır, heç kim bizi günahlandırmamışdır. Çünki hər kəs görürdü ki, bu, toqquşmaların səbəbkarı biz deyilik.
Fərrux əməliyyatının əsas səbəbi təkcə o strateji yüksəklikləri nəzarətə götürmək deyildi, eyni zamanda, o yüksəkliklərdən bizim böyük ərazimiz atəş altında idi və orada bu gün də hələ mövcud olan qanunsuz erməni silahlı birləşmələri vaxtaşırı bizim tərəfə atəş açırdılar. Hətta Xaçınçay su anbarının təmiri də mümkünsüz idi. Yəni, ona görə Fərrux əməliyyatının keçirilməsi bu təhlükəni aradan götürdü və bu, bir çoxları üçün gözlənilməz olmuşdur, o cümlədən Ermənistan üçün və Qarabağda yuva salmış separatçılar üçün. Onlar hesab edirdilər ki, Azərbaycan Silahlı Qüvvələri heç vaxt o ərazilərdə hər hansı bir əməliyyat aparmayacaq. Biz bu mifologiyanı da darmadağın etdik. Bu, bizim ərazimizdir və orada ciddi əməliyyat aparmamağımızın səbəbi ondan ibarət deyil ki, kimdənsə qorxuruq, sadəcə olaraq, biz hesab edirik ki, indi istədiyimizə siyasi yollarla nail olmalıyıq. Əfsuslar olsun ki, o, dərs olmadı və Sarıbaba, Qırxqız və digər istiqamətlərdə çox genişmiqyaslı minalama prosesi gedirdi. O minaların hamısı aşkarlandı və 2021-ci ilin Ermənistan istehsalı olan minalar ora necə gəlib çıxdı? Bax, bu suala bu günə qədər Rusiya sülhməramlı qüvvələri cavab verə bilmirlər. Nə cavab verəcəklər? Biz hətta onları da oraya dəvət etdik. Türkiyə-Rusiya Monitorinq Mərkəzinin nümayəndələrini dəvət etdik və göstərdik ki, gəlin baxın, ərazimizə necə keçib, kim daşıyıb, kim buna cavabdehlik daşıyır? Sarıbaba, Buzlux, Qırxqız əməliyyatları, o cümlədən “Qisas” əməliyyatı ona görə idi ki, ermənilər bizim hərbçimizi qətlə yetirmişdilər, şəhidimiz olmuşdu və bir daha gücümüzü göstərməli olduq. Hesab edirdik ki, nəhayət bu, dərs olacaq, yenə də dərs olmadı və sentyabr toqquşmaları qaçılmaz olmuşdu.
Mən indi ümid edirəm ki, bundan sonra belə hallar olmayacaq. Çünki son bir il ərzində - mart ayından bəri biz 3 dəfə göstərdik ki, heç kim bizim qabağımızda dura bilməz və istədiyimizə nail oluruq və hər hansı bir erməni havadarı onların yardımına yetişə bilməz. Bu, birincisi. İkincisi, həm Azərbaycan-Ermənistan sərhədi istiqamətində, eyni zamanda, Qarabağ istiqamətində nəzarətdə olan yüksəkliklər bizə çox böyük strateji üstünlük təmin edir. Çünki mən bunu demişəm, artıq vizual müşahidə bizə imkan verir ki, istənilən təhlükəni bəri başdan görək və onun qarşısını alaq. Hesab edirəm ki, artıq 3 dəfə belə hərbi və siyasi uğursuzluğa düçar olmuş Ermənistan anlayacaq ki, sülh müqaviləsi qaçılmazdır. Onlar bunu nə qədər tez anlasalar və nə qədər tez özlərində güc tapıb, iradə tapıb buna razılıq versələr, o qədər də bölgə üçün yaxşı olacaq.
Yenə də demək istəyirəm, bizim üçüncü müharibəni başlamaq fikrimiz yoxdur. Bizi bu işdə günahlandıranlar, sadəcə olaraq, ya erməni təbliğatının qurbanları olublar, ya da ki, bizə qarşı yenə də uydurma və böhtan kampaniyası aparmaq istəyirlər. Onu da deməliyəm ki, indi bəzi Qərb mətbuatında bizə qarşı yeni dalğa, çirkin böhtan kampaniyası artıq geniş vüsət alır. Onun ilk təzahürlərini biz görürük, amma ehtimal edilir ki, növbəti çirkin addımlar da atılacaq. Amma bu, bizi dayandırmayacaq. Ona görə mən hesab edirəm və ümid etmək istəyirəm ki, 2023-cü il İkinci Qarabağ müharibəsinin real sonu olacaq və bu il belə hadisələr baş verməyəcək. Mən yenə də deyirəm, əgər görsək ki, bizə qarşı hər hansı bir təhlükə varsa və Ermənistan öz havadarları ilə bizə qarşı hansısa təxribat planlaşdırırsa, biz dərhal əlimizdə olan bütün imkanlarla bu təhlükəni aradan götürəcəyik və bəri başdan onları və onların arxasında dayananları da xəbərdar edirik.
İlqar Mikayıloğlu: Cənab Prezident, 2020-ci il Vətən müharibəsi və bu müharibə qalibiyyətlə başa çatandan sonra orduda, xüsusilə komandoları vurğulamaq şərtilə müxtəlif təyinatlı hərbi hissələrin yaradılması, sursat arsenalımızın qısa bir zamanda doldurulması istiqamətində, silah və texnika cəhətdən orduda müəyyən işlər görüldü. Üstəlik, texnologiyanın Silahlı Qüvvələrə sintezi artıq bizim ordunun gücünü tamamilə dəyişib. Düzdür, “Global Firepower” portalında biz 57-ci pillədəyik. Etiraf edim, mən bu rəqəmə bir az belə birtəhər baxıram.
Prezident İlham Əliyev: Mən də.
İlqar Mikayıloğlu: Çünki bizdən qabaqdakı ölkələrə baxanda 1960-cı illərin texnikası olan ölkələrdir. Onlar bizdən necə irəli keçib? Özü də təcrübələri yox. Lakin eybi yox, bu, onların rəqəmləridir. Amma məndə belə bir təəssürat yarandı ki, bu iki ildə biz döyüş təcrübəsini və texnologiyaları nəzərə almaqla deyəsən tamamilə yeni bir ordu düzəldirik.
Prezident İlham Əliyev: Bəli, tamamilə haqlısınız. Bizim Ordumuz müharibə zamanı öz gücünü göstərdi, iradəsini göstərdi, xalqımız bütövlükdə əyilməz ruhunu göstərdi. Hərbçilərimiz böyük fədakarlıq göstərmişlər, sözün əsl mənasında ölümə gedirdilər və 3 minə yaxın övladımız şəhid olmuşdur. Ordumuz kifayət qədər güclü idi. Ordumuzun gücləndirilməsi heç kimə sirr deyildi. Yadımdadır biz ordu xərclərinə böyük vəsaitin ayrılmasına başlayanda məni hətta beynəlxalq qurumlarda ittiham edirdilər ki, axı Azərbaycan bu məsələni sülh yolu ilə həll etməlidir, bu məsələnin hərbi həlli yoxdur. Nə üçün bu qədər vəsait ayrılır? Hətta ölkə daxilində bəziləri tənqidlə yanaşırdılar ki, nə üçün orduya bu qədər vəsait ayrılır. Bizim keçirdiyimiz paradlara pis gözlə baxanlar da olmuşdur. Biz, sadəcə olaraq, öz imkanlarımızı göstərirdik ki, bu işğalla barışmayacağıq. İstəyirdik ki, müharibəyə ehtiyac qalmasın. Mənim Prezident kimi bütün səylərimin bir istiqaməti oraya yönəlmişdi. Həm keçmiş Minsk qrupunun həmsədr ölkələrini, eyni zamanda, Avropadakı tərəfdaşlarımızı inandırmağa çalışırdım ki, biz bu vəziyyətlə barışmayacağıq. Ermənistanın əvvəlki və indiki rəhbərliyinə də demişdim, əgər hesab edirsiniz ki, belə davam edəcək, davam etməyəcək. Sadəcə olaraq, hesab edirdilər ki, bu, təbliğat naminə deyilən sözlərdir. Biz məcbur olub öz gücümüzü göstərdik və verdiyimiz siqnallar ünvana çatmamışdı. Hətta mən tələb edirdim ki, Ermənistana qarşı sanksiyalar tətbiq olunsun. Hesab edirdim ki, əgər sanksiyalar tətbiq edilərsə, o zaman məcbur olub öz xoşu ilə bizim torpağımızdan çıxacaqlar. Ancaq bu olmadı və biz müharibədə Ordumuzun gücünü göstərdik. Eyni zamanda, gördük ki, ordunun daha da inkişafına ehtiyac var. Halbuki, bunu indi hər kəs bilir. 44 gün ərzində bir gün də belə biz geri addım atmamışıq, bir nəfər də qaçan olmamışdı, bir nəfər də fərari olmamışdı. Bu, dünya hərb tarixində bəlkə də misilsiz bir göstəricidir. Ermənistan ordusundan on min nəfərin qaçmasını mən kənara qoyuram. Ümumiyyətlə, özü də hücuma keçən, aşağıdan yuxarıya qalxan, ölümə gedən, 6-7 müdafiə xətti olan bir əraziyə sinəsini qabağa verərək gedən əsgər-zabit əsl qəhrəmandır və bizim Ordumuzun gücü məhz bundadır.
Amma, eyni zamanda, biz müharibədən sonra dərhal, necə deyərlər, bir gün belə istirahət etmədən işə başladıq və müharibənin bütün mərhələlərini təhlil etməyə başladıq. Mən göstəriş verdim ki, bəli, bu, tarixi Qələbədir, artıq biz tarixi missiyamızı yerinə yetirmişik. İndi sevinmək əvəzinə, işləmək, nöqsanları aşkar etmək lazımdır. Əlbəttə ki, nöqsanlar da var idi və var. Onları aradan qaldırmaq və müharibə təcrübəmizi həyatda artıq yeni ordu konsepsiyası əsasında tətbiq etmək üçün fəal işləyirik. İki il ərzində bir çox işlər görülübdür. Ancaq hələ bütün işlər görülməyib. Bu haqda yəqin ki, necə deyərlər, tam aşkarlıqla danışmaq yersizdir. Amma deyə bilərəm ki, bizim həm komando qüvvələrimiz artıq tam formalaşıb, çox böyük qüvvəyə çevrilib və bu proses davam etdirilir. Yeni komando qüvvələri yaradılacaq. Onların sa]]>[/allow-turbo] [allow-dzen] Yanvarın 10-da Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev yerli televiziya kanallarına müsahibə verib.
Müsahibəni təqdim edirik.
Azərbaycan Televiziyasından Tofiq Abbasov: Hörmətli Prezident, ilk növbədə, istəyirəm həmkarlarımın, özümün adından Sizə dərin təşəkkürümüzü bildirək ki, bizim üçün bu gün vaxt ayırmısınız. Bizim üçün bu, çox önəmli görüşdür. Çünki adətən Siz bütün müsahibələrinizdə elə məqamları, elə motivləri səsləndirirsiniz ki, onlar həm ölkə daxilində gedən proseslərə aydınlıq gətirir, digər tərəfdən biz aldığımız o məlumatları ictimai qüvvələrlə bölüşürük. Dünyada gedən proseslərlə, müsbət və mənfi təsirlərlə bağlı bütün səbəbləri və onların ətrafında olan təsəvvürləri düzgün qəbul etmək imkanları yaradırsınız bizim üçün. Ona görə biz Sizə bir daha artıq dərəcədə minnətdarıq.
Cənab Prezident, təbii ki, bizi, ilk növbədə, Sizin təhlilinizdə 2022-ci ilin nəticələri maraqlandırır. Çünki il asan il deyildi, ilk növbədə, postmüharibə və postpandemiya vəziyyətləri gündəmdə idi. Digər tərəfdən, Sizin rəhbərliyinizlə gedən islahatlarla bağlı biz çox müsbət tendensiyaların şahidi oluruq. Çünki dünyada qlobal tənəzzül mövcuddur, ancaq buna baxmayaraq, Azərbaycan qabaqlayıcı tədbirlərlə bu təsirləri minimuma endirdi, bəzilərini, ümumiyyətlə, neytrallaşdırdı və həm də artım əldə etdi. Bunu təkcə biz demirik, Azərbaycan mənbələri demir, həm də xarici mənbələr təsdiqləyirlər. Ona görə də bu proseslərin əlbəttə ki, hamısının davamı gözlənilir. Yeni prioritetlər haqqında danışmağa böyük ehtiyac var. Çünki 2023-cü il də asan olmayacaq, biz bunu hiss edirik. İstərdik ki, bax, bu məsələyə Siz münasibət bildirəsiniz və iqtisadi artımla, yeni gözləntilərlə bağlı öz fikirlərinizi bizə söyləyəsiniz.
Prezident İlham Əliyev: Əlbəttə, 2023-cü ilin uğurlu olması üçün biz hamımız fəal çalışmalıyıq. Keçən ilin əvvəlində də mən Azərbaycan media nümayəndələri ilə görüş zamanı fikir bildirmişdim ki, ümid edirəm 2022-ci ildə qarşıda duran vəzifələr yerinə yetiriləcək və biz bütövlükdə buna nail olduq. Bu gün - 2023-cü ilin əvvəlində bu görüş zamanı da əlbəttə ki, bu məsələlər haqqında danışacağıq. Yenə də ümidliyəm və ümidimin səbəbləri var. Çünki Azərbaycanın postmüharibə dövründə göstərdiyi mövqe və beynəlxalq miqyasda əldə etdiyi uğurlar bunu deməyə əsas verir.
İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra bizim əsas vəzifəmiz şanlı hərbi Qələbəmizi siyasi müstəvidə də təsdiqləmək idi. Biz dərhal işə başladıq. Çünki yaxşı başa düşürdük ki, əgər biz siyasi sahədə bu Qələbəni təsdiqləməsək, bu Qələbəni dünya ictimaiyyətinə qəbul etdirməsək, müəyyən problemlərlə üzləşə bilərik. Dərhal fəal işə başladıq və hesab edirəm ki, bu gün - artıq müharibədən iki il keçəndən sonra tam əminliklə demək olar ki, müharibənin nəticələri dünya tərəfindən qəbul edilib. Azərbaycanın haqlı olması bir daha təsdiqlənib və müharibənin sonunda yaranmış vəziyyəti biz daha da möhkəmləndirməliyik, yəni, öz mövqelərimizi daha da gücləndirməliyik. Son iki il ərzində həm beynəlxalq əlaqələr müstəvisində, həm ölkə daxilində biz istədiyimizə nail ola bilmişik.
Bu gün sirr deyil ki, Azərbaycan dünyada çox etibarlı və ciddi tərəfdaş kimi tanınır. Azərbaycan o ölkələrdəndir ki, öz sözünü açıq deyir, müstəqil siyasət aparır. Əlbəttə ki, bunun təməlində həm hərbi gücümüz, həm də şanlı Qələbəmiz dayanır. Çünki mən bunun canlı şahidiyəm ki, müharibədən sonra onsuz da Azərbaycan siyasətinə olan müsbət münasibət daha da artdı, yəni, bizə olan rəğbət daha da artdı. Çünki dünyanın siyasi elitası yaxşı başa düşür ki, biz bu Qələbəni nəyin bahasına əldə etdik, hansı risklərə getdik, hansı qüvvələrlə mübarizə aparırdıq və bu gün də aparırıq. Yəni, müharibə bitsə də, mübarizə hələ davam edir və əminəm ki, biz qalib gələcəyik. Çünki biz haqq yolundayıq və bizim həm hərbi, həm siyasi gücümüz, o cümlədən iqtisadi müstəqilliyimiz gücümüzü əlbəttə ki, artırır.
Mən 2022-ci ilin yekunları ilə bağlı geniş danışsam, onda qalan suallara yer qalmayacaq. Hesab edirəm ki, ilk növbədə, bizim iqtisadi nailiyyətlərimiz haqqında demək lazımdır. Çünki bu, sıradan olan məsələ deyil. Dünya postpandemiya dövrünə hələ təzə-təzə uyğunlaşır. Bir çox ölkələrdə, o cümlədən Azərbaycanda kəskin qiymət artımı müşahidə olunur. Bizim də iqtisadiyyatımız dünya iqtisadiyyatının bir parçası olduğu üçün əfsuslar olsun ki, biz də bu mənfi təsirə məruz qalmışıq. Ancaq biz çalışırıq ki, dünya üçün bu böhranlı vəziyyəti xalqımız üçün sosial layihələrlə, sosial proqramlarla yüngülləşdirək. Bu yaxınlarda imzaladığım çox geniş sosial paket bir daha bunu göstərir. Yəni, müharibədən təzə çıxmış ölkə, özü də ərazisinin 20 faizi tamamilə dağılmış vəziyyətdə olan ölkə əgər sosial sahəyə bu qədər vəsait ayırırsa, deməli, bizim sosial siyasətimiz dəyişməz olaraq qalır və əlbəttə ki, bizim iqtisadi gücümüzü göstərir. Çünki biz bütün işləri öz hesabımıza edirik. Mən bunu artıq səsləndirmişəm. Biz müharibədən sonra heç kimdən yardım almamışıq. Sadəcə olaraq, iki ölkənin - Özbəkistanın və Qazaxıstanın prezidentləri Füzulidə iki məktəbin tikintisinə özləri təşəbbüs göstərmişlər. Bundan başqa biz heç bir yerdən bir manat yardım almamışıq. Ona görə iqtisadi müstəqillik mütləq güclənməlidir və keçən il bizim ümumi daxili məhsulumuz rekord həddə çatıb. Son dəqiqləşdirilmiş məlumata görə 134 milyard manata çatıb. Bu da təxminən 80 milyard dollara bərabər olan rəqəmdir. Əlbəttə ki, həm də xarici ticarət artıb, 50 milyard dolları ötüb. Xarici ticarətin müsbət saldosu 25 milyard dollar təşkil edir. Yəni, iqtisadiyyatla məşğul olanlar bilirlər ki, bu nə deməkdir və eyni zamanda, bizim xarici borcumuz azalıb. Həm mütləq rəqəmlərlə - 7 milyard dollardan aşağıdır, həm də ümumi daxili məhsula nisbətdə təbii ki, kəskin azalıb. Əgər keçən ilin əvvəlində xarici borcumuz ümumi daxili məhsulun 17 faizini təşkil edirdisə, keçən ilin yekunlarına görə bu, 9,5 faizə düşüb. Yəni, müqayisə üçün deyə bilərəm ki, bir çox inkişaf etmiş ölkələrdə bu, 100 faiz, hətta 130-150 faizdir. Bu nədir? Bu odur ki, biz iqtisadi cəhətdən müstəqilik, əgər biz indi istəsək, yenə də beynəlxalq maliyyə qurumları ilə kreditlərin cəlb edilməsi üzrə işlərə başlaya bilərik, əslində başlamışıq. Çünki həm Dünya Bankı ilə, həm Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankı ilə icraatda olan layihələr demək olar ki, başa çatır. Dünyanın hər iki aparıcı maliyyə qurumunun yüksəkvəzifəli nümayəndələri keçən il Bakıda olmuşlar və aparılan müzakirələr zamanı yeni istiqamətlər müəyyən edilib. Yəni, mən tam əminliklə deyə bilərəm ki, biz limitsiz xarici kreditlərin cəlb edilməsində heç bir problem görməyəcəyik. Amma hələ ki, buna böyük ehtiyac yoxdur. Ona görə iqtisadi və sosial sahə həmişə paralel getməlidir. O ölkələrdə ki, ancaq iqtisadi sahəyə diqqət verilir və sosial sahə kənarda qalır, orada insanlar iqtisadi islahatlardan çox böyük əziyyət çəkirlər. Bizim isə məqsədimiz ölkəni gücləndirmək və hər bir vətəndaşın həyatını daha da yaxşı etməkdir.
İctimai Televiziyadan Nərmin Salmanova: Cənab Prezident, 2022-ci il Azərbaycanda əhalinin maddi rifah halının gücləndirilməsi istiqamətində addımlarla, Sizin də qeyd etdiyiniz kimi, məhz irihəcmli sosial paketlərin tətbiq edilməsi ilə yadda qaldı. Bununla belə, dünyada yüksək qiymət artımı və inflyasiya müşahidə olunmaqdadır, təbii ki, bu da Azərbaycana təsirsiz ötüşmür. Bəs, bu təsirlərin azaldılması istiqamətində, xüsusilə də aztəminatlı əhalinin sosial rifah halının gücləndirilməsi, onlara dəstək verilməsi istiqamətində hansı addımlar atıla bilər?
Prezident İlham Əliyev: Bəli, mən qeyd etdiyim kimi, inflyasiya bu gün bütün dünyada ciddi bir problemə çevrilib. Hətta inkişaf etmiş Qərb ölkələrində ki, orada adətən inflyasiya bir faizdən, yəni, bir və maksimum 1,5 faizdən yüksək olmurdu, bu gün inflyasiya 10 faizi üstələyir. Azərbaycandakı inflyasiya idxal edilmiş inflyasiyadır. Çünki biz əlbəttə, dünya iqtisadiyyatının bir parçası olduğumuz üçün bir çox malları idxal edirik və bu istiqamətdə də çalışırıq ki, idxalı əvəzləyən yerli istehsal daha geniş vüsət alsın. Amma hələ təbii ki, idxaldan asılıyıq. Ona görə, əgər belə demək mümkündürsə, inflyasiya Azərbaycana idxal edilib. Keçən ilin nəticələrinə görə 13,9 faiz təşkil edib. Yəni, bu idxal edilmiş inflyasiya ilə bizim mübarizə imkanlarımız kifayət qədər məhduddur. Halbuki keçən il aparılan islahatlar nəticəsində, o cümlədən biznes mühitinin yaxşılaşdırılması, sağlam rəqabətin təşviqi, inhisarçılığa qarşı mübarizə, həmçinin gömrük sistemində olan pozuntuların aradan qaldırılması, kadr islahatları, əlbəttə ki, burada da müsbət rol oynayacaq. Ancaq bununla paralel olaraq, biz, ilk növbədə, qeyd etdiyiniz kimi, sosial rifah haqqında nəinki düşünməli idik, praktiki addımlar atmalı idik. Ona görə minimum əməkhaqqının 15 faiz artması əlbəttə ki, inflyasiyanın fəsadlarının yumşaldılmasına hesablanıbdır və minimum əməkhaqqı artıq 345 manata çatıbdır. Bu, bizi qane edir? Əlbəttə ki, yox. Amma biz imkan daxilində öz addımlarımızı atırıq. Çünki bir daha demək istəyirəm, bizim əsas xərclər istiqaməti Qarabağı və Şərqi Zəngəzuru bərpa etmək və ordu potensialımızı gücləndirməkdir. Bu iki əsas prioritet bizim üçün uzun illər prioritet kimi qalacaq.
Eyni zamanda, pensiyaçıların sosial təminatının yaxşılaşdırılması üçün minimum pensiya da 16,7 faiz artırıldı, 280 manata çatdı və bu proses davam etdiriləcək. Yəni, son illərin təcrübəsi onu göstərir ki, bu, bir dəfə atılan addım deyil, bu, müntəzəm olaraq atılan addımlardır və iqtisadi imkanlarımız artdıqca, əlbəttə ki, gələcəkdə də buna oxşar addımlar atılacaq.
Ünvanlı sosial yardımın verilməsi ilə bağlı çox böyük şəffaflaşdırma işi aparılmışdır. Əvvəlki dövrlərdə bu sahədə çox böyük pozuntulara yol verilmişdir. Ehtiyacı olmayan insanlara sosial yardım verilirdi və əlbəttə ki, bunun arxasında təmənna dayanırdı. Ehtiyacı olan insanların isə buna əli çatmırdı. Ona görə bu sahədə çox geniş təftiş işi aparılmışdır. Bu gün 60 minə yaxın ailə dövlətdən ünvanlı sosial yardım alır və ildən-ilə bu yardımın məbləği artır. Yəni, bu il bir ailəyə düşən müavinət təqribən 460 manat səviyyəsindədir və əlbəttə ki, il ərzində artacaq, o cümlədən orta aylıq əməkhaqqı da. Biz gözləyirik ki, bu il Azərbaycanda orta aylıq əməkhaqqı 900 manatdan çox olacaq. Beləliklə, sosial sahədə bu addımları ataraq həm ehtiyacı olan insanlara arxa-dayaq oluruq, eyni zamanda, biz öz siyasətimizə sadiqliyimizi göstəririk.
Bir istiqamət də şəhid ailələri və müharibə əlillərinə dəstəklə bağlıdır. Keçən il bu istiqamətdə də önəmli addımlar atılmışdır, bu kateqoriyadan olan 1500 ailəyə dövlət tərəfindən mənzillər verildi. 2021-ci ildə isə 3 min mənzil verildi. Bu il də ən azı 1500 mənzil veriləcək. Beləliklə, hələ növbədə duran bu kateqoriyadan olan insanların hamısına dövlət tərəfindən mənzillər veriləcək.
Məlumat üçün deyə bilərəm ki, bu günə qədər 13 min ailə bu imkanlardan faydalanıb. Bu da müharibə yaşamış ölkələr arasında, belə demək mümkündürsə, bir bizim yeniliyimizdir. Çünki bir çox ölkələrdə belə praktika yoxdur. Biz bunu nə üçün edirik? Çünki bu, o ailələr qarşısında bizim mənəvi borcumuzdur və bu borcu imkan daxilində yerinə yetirməyə çalışırıq.
İkinci Qarabağ müharibəsində əlil olmuş 379 hərbçi ən müasir protezlərlə təmin edilib. Cəmi iki il keçməsinə baxmayaraq, İkinci Qarabağ müharibəsinə aid olan bu proqram tam yerinə yetirilib. Bu proqramın icrası mətbuatda da işıqlandırılıb. Hər kəs görə bilir ki, bizim qazilərimiz hətta futbol oynaya bilirlər. Əl protezləri daha mürəkkəb texnologiyaya malikdir. Mənə verilən məlumata görə, ən müasir texnologiyadan olan əl protezlərinin əl tutma funksiyası təqribən 40-a çatır. Yəni, biz öz sağlamlığını itirmiş soydaşlarımıza maksimum dərəcədə kömək göstərməyə çalışırıq. Əlbəttə ki, bu, yüksək texnologiyalı protezlər olduğu üçün onlar vaxtaşırı dəyişdirilməlidir. Bütün bu proqramlar da gündəlikdədir.
Yəni, sosial sahə çoxşaxəli sahədir. Məsələn, biz buraya özünüməşğulluq proqramını da əlavə edə bilərik. Bu, həm sosial, həm iqtisadi sahədir. Çünki bu, kiçik biznesi təşviq edən sahədir. Ancaq mən buna daha çox sosial sahə kimi baxıram. Bir neçə il ərzində belə bir təşəbbüs irəli sürüldü. Çox böyük maraq doğurdu və bu gün 60 min ailə özünüməşğulluq proqramına cəlb edilib. Hətta biz beynəlxalq maliyyə institutlarını da bu proqrama cəlb etmişik. Bu, həm sosial, həm iqtisadi, həm iş yerlərini, yəni, bütün bu sahələri əhatə edən bir sahədir. Ona görə bu il də istisna olmayacaq. Çünki bir daha demək istəyirəm, Azərbaycan sosial dövlətdir və biz bunu sözlə yox, əməlimizlə təsdiqləyirik. İmkan daxilində bu il də bu proqramlar icra ediləcək.
Real Televiziyasından İlqar Mikayıloğlu: Cənab Prezident, 2022-ci il Azərbaycanın nəqliyyat, tranzit və logistika potensialını yüksəltdi. Rusiya-Ukrayna müharibəsini nəzərə alsaq, artıq yeni nəqliyyat istiqamətinə böyük ehtiyac var. Azərbaycandan keçən Orta Dəhliz və məhz Orta Dəhliz layihəsinin inkişafında çox vacib yeri olan Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı soruşmaq istərdim. Məhz bu məsələlərin reallaşma perspektivini və bu dəhlizin region üçün əhəmiyyətini necə qiymətləndirirsiniz?
Prezident İlham Əliyev: Biz nəqliyyat sahəsində layihələri uzun illərdir ki, icra edirik. Rusiya-Ukrayna müharibəsi bizim gördüyümüz işlərin əhəmiyyətini daha da artırmışdır. Ancaq bir daha demək istəyirəm, biz bu sahəyə uzun illərdir böyük vəsait qoyuruq, sərmayə qoyuruq. Beləliklə, Azərbaycan ərazisində həm Orta Dəhlizlə bağlı, həm Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizi ilə bağlı bütün əsas işlər yekunlaşıb. Sadəcə olaraq, biz indi dəmir yolunun bir hissəsini modernləşdiririk, xüsusilə Bakı-Yalama xəttini və ondan sonra Ələt-Astara xəttini də modernləşdirəcəyik. Çünki indiki vəziyyətdə dəmir yolunun imkanları gözlənilən yüklərin həcmi üçün məhduddur. Çünki biz hesab edirik ki, təkcə Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizi ilə Azərbaycan ərazisindən mərhələli qaydada 15 milyon tondan 30 milyon tona qədər yük daşına bilər. Yəni, bu, çox böyük rəqəmdir. Hazırda Azərbaycanın bütün tranzit imkanları bunun kiçik bir faizini təşkil edir. Ona görə Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizi Orta Dəhlizlə rəqabət apara biləcək layihədir. Nəzərə alsaq ki, Rusiya-Ukrayna müharibəsinin başlanmasından sonra siz də qeyd etdiyiniz kimi, bu, Rusiya üçün əsas prioritet məsələlərdən birinə çevrilib.
Orta Dəhlizə gəldikdə isə, bu istiqamətdə də biz ardıcıl siyasət aparırıq. Bildiyiniz kimi, beş il bundan əvvəl Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolunun açılışını etdik. Onu da bildirməliyəm ki, bu layihənin təşəbbüskarı da biz olmuşuq və bu layihənin icrası çox çəkdi. Çünki burada həm siyasi çətinliklər var idi, bəzi böyük Qərb ölkələri bu layihənin əleyhinə çıxış edirdilər və çox ciddi maneələr törədirdilər. Səbəbi də ondan ibarət idi ki, bu, Ermənistanı faktiki olaraq kənarda saxlayan bir layihədir. Yəni, ermənipərəstlik bu layihənin icrasında da özünü göstərdi. Yəni, biz bir neçə il itirdik. Digər problem maliyyə çatışmazlığı idi. Çünki bu layihəyə vəsait qoymaq istəyənlər yox idi. Beynəlxalq maliyyə qurumlarına etdiyimiz müraciətlər cavabsız qalmışdır. Sadəcə olaraq, biz neftdən ilkin gəlirləri əldə edəndən sonra artıq özümüz bu layihəyə böyük vəsait ayırdıq. Bildiyiniz kimi, Gürcüstana 775 milyon dollar kredit verilmişdir və bu layihə reallaşdı. Hazırda biz bu layihənin genişləndirilməsi ilə ciddi məşğuluq. Keçən il artıq göstəriş verilmişdir və büdcədən 100 milyon dollardan çox vəsait ayrılacaq, onun bir hissəsi artıq ayrılıb. Biz bu dəmir yolunun ötürmə qabiliyyətini indiki 1 milyon tondan 5 milyon tona qədər çatdıracağıq. Amma bu da kifayət etməyəcək. Düzdür, Qərb istiqamətində digər imkanlar da var, o cümlədən Gürcüstan limanları. Biz, əlbəttə ki, onlardan da istifadə edirik, o cümlədən limanların biri Azərbaycana məxsusdur. Amma yenə də gözlənilən yüklərin əgər həcminə nəzər salsaq, görərik ki, bu da çatmayacaq. Çünki keçən il mənim Orta Asiya ölkələrinin rəhbərləri ilə çoxsaylı görüşlərim olub və deyə bilərəm ki, hər bir görüşdə bu mövzu müzakirə edilirdi.
Orta Asiyadan gedən yüklər üçün də yeni yollar olmalıdır. Xəzər üzərindən keçən yol vaxt baxımından çox cəlbedicidir. Eyni zamanda, biz müştərək tarif siyasətini həyata keçirməklə bu yolu iqtisadi cəhətdən daha cəlbedici etməliyik. Hesab edirəm ki, burada da danışıqlar müsbət istiqamətdə gedir. Yəni, təkcə Orta Asiya ölkələrinin yükgöndərmə potensialını və oraya Avropa istiqamətindən gedən yükləri nəzərə alsaq görərik ki, hətta biz bütün bu layihələri icra etsək və genişləndirsək, yenə də çatmayacaq. Ona görə Zəngəzur dəhlizinin iqtisadi səmərəsi heç kimdə şübhə doğurmamalıdır. Əlbəttə, bizim üçün bu layihə təkcə iqtisadi və nəqliyyat layihəsi deyil, bu, bizim üçün strateji bir layihədir. Tam əminik ki, bu layihənin reallaşması bizim təbii hüququmuzdur. Ondan əlavə, bu layihənin reallaşması, eyni zamanda, 10 noyabr 2020-ci il üçtərəfli Bəyanatında da öz əksini tapıb. Düzdür, orada “Zəngəzur dəhlizi” sözü yoxdur. Çünki “Zəngəzur dəhlizi” terminini mən ondan sonra, necə deyərlər, geosiyasi leksikona daxil etdim. Ancaq orada açıq-aydın göstərilir ki, Azərbaycanın qərb rayonları ilə Naxçıvan Muxtar Respublikası arasında nəqliyyat bağlantısı olmalıdır və Ermənistan bunu təmin etməlidir. İndi Ermənistan bundan boyun qaçırmaq istəyir. Faktiki olaraq, üzərinə götürdüyü öhdəlikləri iki ildən çoxdur ki, yerinə yetirmir. Ancaq bu, bizi dayandırmayacaq. Yəni, bizim üçün bu, strateji layihədir və təkcə bizim üçün yox, bir neçə qonşu ölkə üçün və böyük coğrafiya üçün.
Ona görə nəqliyyat sahəsində bu günə qədər görülən işlər çox güclü zəmin yaradıbdır. Artıq görülən və bundan sonra görüləcək işlər, əlbəttə ki, bizim mövqeyimizi daha da gücləndirəcək. Çünki adətən açıq dənizə çıxışı olmayan ölkələr tranzit imkanlardan istifadə edə bilmirlər. Azərbaycan nadir ölkələrdəndir ki, açıq dənizə çıxışı yoxdur, ancaq artıq beynəlxalq logistika və nəqliyyat mərkəzinə çevrilib. Bizim infrastrukturumuz - dəmir yolları, hava limanları, Ələt Beynəlxalq Dəniz Limanı və digər nəqliyyat infrastrukturu, Xəzərdə ən böyük donanma və eyni zamanda, bizim donanmamız Qara dənizdə də işləyir. Mənim göstərişimlə bizim Qara dənizdəki donanmamızda gəmilərin sayı artırılacaq. Yəni, çox böyük nəqliyyat bazarında Azərbaycan ciddi aktora çevrilib. Əlbəttə ki, Zəngəzur dəhlizinin reallaşması tarixi zərurətdir. Ona görə mən dedim ki, Ermənistan istəsə də, istəməsə də bu, reallaşacaq. Yəni, bunu Ermənistanda yenə növbəti təhdid kimi qəbul edirlər, halbuki belə fikrim yox idi. Sadəcə olaraq, bu, qaçılmazdır. Bu, gec-tez olacaq. Əlbəttə, biz istəyirik ki, tez olsun və daha tez olsun.
İlqar Mikayıloğlu: Zəngəzurla bağlı bir məqama da toxunmaq istərdim. Ötən ilin əvvəlində bizə verdiyiniz müsahibədə Naxçıvanda əcdadlarınızın məzarlarını ziyarətlə bağlı suala cavab olaraq demişdiniz ki, bu faktı Şuşanın azad edilməsindən sonra Ulu Öndərin məzarının ziyarətinin davamı hesab etməkdə doğru düşünürük və sitat kimi həmin məqamı istərdim deyim. Siz demişdiniz ki, “Bəli belədir, mən təşəkkür edirəm ki, siz bunu belə qəbul etdiniz. Bəli, məhz bu idi mənim ürəyimdə olan fikirlərim və ürəyimdə olanları mən hələ ki, deməyəcəyəm”. İndi icazə verin soruşum, məhz Qərbi Azərbaycan İcması ilə bağlı görüşdə dedikləriniz məhz ürəyinizdə olan idi, yoxsa hələ də demədiyiniz nələrsə var?
Prezident İlham Əliyev: Yox, prinsipcə mən hesab edirəm ki, yavaş-yavaş bu mövzu ilə bağlı biz gərək öz fikirlərimizi bölüşək. Qərbi Azərbaycan İcması ilə görüş əsnasında hesab edirəm ki, ilin əvvəlində gətirdiyiniz o sözlərimin davamı olaraq bir qədər daha dərinə getdik. Bu gün sirr deyil ki, Qərbi Azərbaycan İcması uzun illər deportasiyaya məruz qalmış İcma kimi öz hüquqlarından məhrum idi. Əlbəttə ki, Qarabağ dərdi, problemi olan yerdə Qərbi azərbaycanlıların hüquqlarından danışmaq bəlkə də vaxtından əvvəl atılan bir atəşə bənzəyə bilərdi. Amma bu gün hesab edirəm ki, biz tam haqlı olaraq bu mövzunu artıq beynəlxalq arenaya çıxarmışıq. Mənim tövsiyələrim, yəni, dekabrın 24-də verdiyim tövsiyələr yerinə yetirilir. Xüsusi işçi qrupu yaradılıb, verdiyim bütün tapşırıqlar və eyni zamanda, yerlərdən gələn təkliflər əsasında biz vahid konsepsiya üzərində işə başlamışıq. Əlbəttə ki, Qərbi azərbaycanlılar öz dədə-baba torpaqlarına qayıtmalıdırlar, bu, onların hüququdur, bütün beynəlxalq konvensiyalar bu hüququ onlar üçün tanıyır. Biz də Azərbaycan dövləti olaraq əlimizdən gələni etməliyik ki, bu hüququ təmin edək. Yenə də mən orada da İcmanın nümayəndələri ilə görüş zamanı demişdim ki, biz bunu sülh yolu ilə etmək istəyirik və əminəm ki, buna nail olacağıq. Çünki bu gün bizim məkanda, ümumiyyətlə, Avrasiya məkanında monodövlətlər yoxdur və Ermənistan üçün də yaxşı olar ki, necə deyərlər, bu monodövlət damğasını öz üzərindən götürsün. Bunun ən yaxşı və ən ədalətli yolu Qərbi azərbaycanlıların öz doğma torpaqlarına qayıtmalarıdır.
Mən, eyni zamanda, İcmanın nümayəndələri ilə görüş zamanı demişdim ki, onların deportasiyadan sonra boşaltdıqları kəndlərdə demək olar həyat yoxdur. İndi videogörüntülər var, digər sənədlər var, o kəndlərə gedənlər var. Görürlər ki, orada hər şey dağıdılıb və həyat yoxdur. Ona görə onların oraya qayıtmaları onların evlərini zəbt etmiş, başqa yerlərdə - Qarabağdakı kimi zəbt etmiş ermənilərə də problem yaratmayacaq. Çünki onların oraya qayıtmaları orada yaşayan ermənilərin oradan çıxarılması demək deyil. Çünki o kəndlər boşdur və biz, əlbəttə ki, əlimizdə olan bütün imkanlardan istifadə edəcəyik. Necə ki, vaxtilə Qarabağ mövzusu bütün Azərbaycan xalqını birləşdirdi və biz istəyimizə nail olduq, eyni yanaşmanı burada da görməliyik. Əlbəttə, burada media nümayəndələrinin fəaliyyətinə böyük ehtiyac var - həm ölkə daxilində, həm xaricdə. Mən bu barədə də fikirlərimi bildirmişəm. Yəni, çox geniş proqram hazırlanır.
Bir şeyi də demək istəyirəm, bizim bütün proqramlarımız bütün sahələrdə bir qayda olaraq icra edilir. Biz heç vaxt reallaşması mümkün olmayan təşəbbüslərlə çıxış etmirik. Ona görə bu sahədə də artıq proqramın üzərində iş gedir. Əminəm ki, biz buna da nail olacağıq və tarixi ədaləti bərpa edəcəyik.
CBC Telekanalından Sənan Rzayev: Cənab Prezident, keçən il Azərbaycan tərəfindən Avropanın, Avropa İttifaqının enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsinə kömək göstərilməsi yolunda daha bir neçə addım atılıb. İyulun 18-də Avropa Komissiyasının Prezidenti Ursula Fon der Lyayen Bakıda oldu. Azərbaycan ilə Avropa İttifaqı arasında energetika sahəsində strateji tərəfdaşlıq haqqında Memorandum imzalandı. Cənab Prezident, bilmək istərdim, Siz həmin ideyanın reallaşdırılması sürətini bütövlükdə necə qiymətləndirirsiniz və bu Memorandum, bu əməkdaşlıq həm Azərbaycana, həm də Avropa İttifaqına istər cari ildə, istərsə də qarşıdakı ildə nələr vəd edir?
Prezident İlham Əliyev: Bu, Azərbaycanın neft-qaz sahəsinin inkişafında əlamətdar hadisədir. Əlbəttə, Avropa Komissiyasının Prezidentinin səfəri Avropa Komissiyasının və şəxsən xanım Ursula Fon der Lyayenin bu məsələyə ayırdığı diqqətə dəlalət edir. Son illərdə enerji təhlükəsizliyi məsələləri dünya gündəliyində əsas yerlərdən birini tutub. Bu o deməkdir ki, həmin məsələ daim beynəlxalq təşkilatların, ən nüfuzlu müxtəlif beynəlxalq forumların gündəliyində olub və Azərbaycanın neft-qaz sənayesi layihələrini necə reallaşdırması həmişə tərəfdaşlarımızın böyük hörmətini qazanıb. Lakin Rusiya-Ukrayna müharibəsi başlayandan sonra, əlbəttə, ola bilsin başqa məsələlər enerji təhlükəsizliyi məsələlərini geridə qoyub və Avropada gündəlikdə birinci yeri tutub. Bu, izah ediləbiləndir. Əlbəttə, Azərbaycanın enerji resurslarına maraq əhəmiyyətli dərəcədə artıb. Hərçənd bundan əvvəl də belə bir fikir bərqərar olmuşdu ki, Azərbaycan çox ölkələr, o cümlədən Avropa İttifaqının üzvü olan ölkələr üçün etibarlı tərəfdaşdır. Azərbaycanın imkanları artırdı və biz, necə deyərlər, evdə işlərimizi uğurla görür, daha sərfəli bazarlara istiqamətlənirdik. Təbii ki, Cənub Qaz Dəhlizi istifadəyə veriləndən sonra biz, o cümlədən Avropa İttifaqı ölkələrinə də qaz ixrac etməyə başladıq. Nəzərə alırdıq ki, biz həm “Şahdəniz” yatağından, həm də başqa yataqlardan əlavə hasilat gözləyirik. Məsələn, əgər bütün işlər plan üzrə getsə, bu il “Abşeron” yatağından, gələn il isə, əgər yenə, hər hansı fors-major maneələr olmasa, 2024-cü ildə biz “Azəri-Çıraq-Günəşli” yatağından belə adlandırılan “dərin qaz” (“deep gas”) hasilatına başlamağı planlaşdırırıq.
Yəni, potensial var, Azərbaycanın təsdiq edilmiş ehtiyatları məlumdur, mən onları dəfələrlə bildirmişəm – 2,6 trilyon kubmetr, lakin əminəm ki, bundan qat-qat çox olacaq. Çünki bizim neft yataqlarında fəaliyyət təcrübəmiz göstərir ki, qazma işləri davam etdikcə, ilkin qiymətləndirmələrlə müqayisədə ehtiyatların həcmi çoxdur, Azərbaycanın qaz sahəsi azı 100 il beynəlxalq bazarlara öz ehtiyatlarını tədarük edəcək, yəni, texnologiyalar inkişaf etdikcə, hasilat imkanları artacaq. Buna görə də 2,6 trilyon kubmetr bizim potensialımızın təsdiqlənmiş minimal həcmidir. Qaz kəmərlərinin hamısının inşa edilməsini nəzərə alsaq, təbii ki, Avropa İttifaqı ilə biz tədarükün artırılmasını hədəfləmişik. Lakin bundan ötrü, əlbəttə, hasilata investisiya qoyulması zəruridir və biz bunu edirik, bundan ötrü mövcud qaz kəmərlərinin genişləndirilməsi zəruridir. Ona görə ki, həm TANAP, həm də TAP kəmərləri bizim kontrakt bağladığımız həcmlər üçün nəzərdə tutulub. Biz belə qısa perspektivdə Avropaya tədarükün iki dəfə artırılmasına ehtiyac olacağını nəzərə almamışıq. Yəni, xanım Ursula Fon der Lyayen ilə imzalanmış sənəddə məhz bu məqam nəzərdə tutulur.
Əlbəttə, bu Memorandumun icrası kifayət qədər uğurla davam edir. Əgər biz 2021-ci ildə Avropaya 8 milyard kubmetrdən bir qədər çox qaz tədarük etmişdiksə, bu il 12 milyard kubmetrə yaxın olacaq. Bütövlükdə bu il 24 milyard kubmetrə yaxın ixrac gözlənilir. Buna görə də biz qaz bazarında, o cümlədən Avropa bazarında artıq ciddi aktora çevrilirik. Artıq indi TANAP-ın və TAP-ın buraxıcılıq qabiliyyətinin iki dəfə artırılması barədə düşünürük. Əlbəttə, bundan ötrü tərəfdaşlarımızla məsləhətləşmələr aparılır. TANAP layihəsinə gəldikdə, burada işlər asandır, çünki biz bu layihənin əsas iştirakçısı – şeyeholderiyik və əsas maliyyə yükü bizim üzərimizə düşəcək. TAP layihəsində bizim payımız 20 faizdir, buna görə orada, əlbəttə, konsensusa nail olmaq məsələləri üzərində daha çox işləməli olacağıq. Biz neft-qaz sahəsinə aid layihələrə həmişə strateji baxımdan yanaşmışıq, çünki başa düşürdük ki, qaz kəmərləri və neft kəmərləri reallaşdırılmasa, biz öz resurslarımızla sanki qapalı məkanda qalacağıq.
Beynəlxalq enerji şirkətləri, ilk növbədə, məsələnin iqtisadi tərəfinə – nə vaxt sərmayə qoymaq, nə vaxt genişlənmək lazım olmasına baxırlar. Yəni, beynəlxalq enerji şirkətlərindən onların beş il sonra lazım olacaq layihəyə milyardlarla sərmayə qoyacağını gözləmək düzgün deyil. Buna görə biz burada öz strateji təsəvvürlərimizi, - indiyə qədər bu məsələdə heç vaxt yanılmamışıq, - tərəfdaşlarımızın iqtisadi imkanları və iqtisadi siyasəti ilə uzlaşdırmağa çalışırıq və indi bu istiqamətdə işləyirik.
Yunanıstan-Bolqarıstan interkonnektorunun istifadəyə verilməsindən sonra yeni perspektiv istiqamətlər açılır, artıq açılıb. Azərbaycan qazı Bolqarıstan bazarına, bu ildən etibarən həm də Rumıniya bazarına daxil olur. Yəni, mahiyyət etibarilə biz Nabucco layihəsinin müəyyən versiyasına yaxınlaşırıq. Yadınızdadırsa, bu layihə barədə illər boyu çox fəal diskussiyalar gedirdi, lakin sonradan ona ehtiyac olmadı. Əslində, indi interkonnektorlar şəbəkəsinin, məsələn, Yunanıstan-Bolqarıstan interkonnektorunun yaradılması işləri çox fəal gedir. Mən onu da bilirəm ki, Serbiyanı ümumi sistemlə birləşdirəcək interkonnektor üzərində iş gedir və o cümlədən Serbiya ilə qaz tədarükünə dair danışıqlar aparılır, bu şəbəkənin yaradılması bizim qaz ehtiyatlarımızı həmin bazara yönəltməyimizə imkan verəcək. İonika-Adriatik dənizi layihəsi reallaşdırılsa, bu layihə hazırda Azərbaycan qazını almayan daha üç Balkan ölkəsini əhatə edəcək.
Biz Albaniyanın qazlaşdırılması barədə fəal danışıqlara başlamışıq. Bu halda Albaniya yalnız tranzit ölkədir, bu ölkədə qaz şəbəkəsi yoxdur və bu iş kifayət qədər xərc tələb edir. Bu halda biz yaxın dostlar və tərəfdaşlar kimi öz xidmətlərimizi təklif etmişik və hazırda qazlaşdırma yerlərinin seçilməsinin, ilk növbədə, hansı şəhərlərin qazlaşdırılmasının razılaşdırılması məsələsinə dair iş aparılır.
Beləliklə, Avropanın, Balkanların, Qərbi Avropanın energetika xəritəsinə geniş nəzər salsaq, bu xəritə birmənalı olaraq müxtəlif arteriyalarla birləşir və bu, həm bizə, həm də onlara uzunmüddətli strategiyanı planlaşdırmaq imkanı verir. Əlbəttə, Avropa ölkələrinin çoxunun belə adlandırılan “yaşıl keçid” proqramını da unutmaq olmaz. Bu halda müəyyən müddətdən sonra mədən yanacağından imtina edilməsi nəzərdə tutulur. Lakin mənim müşahidələrimə görə hazırda Avropa qaz bazarındakı meyillər, - əlbəttə, bu proqram qüvvədədir, - enerji təhlükəsizliyi ilə bağlı mövcud vəziyyət Avropa strukturlarını enerji təhlükəsizliyinə daha realist mövqedən yanaşmağa sövq edəcək. Buna görə də əminəm ki, uzunmüddətli perspektivdə qazdan və neftdən imtina edilməsi gözlənilmir.
Xəzər Televiziyasından Nigar Mahmudova: Mən də enerji mövzusunu davam etdirmək istəyirəm. Siz artıq Azərbaycanın enerji potensialına tələbatın artması və bütün bunların bizim üçün yeni imkanlar açmasını qeyd etdiniz. Hansı yeni imkanlar açılır? Yəqin ki, burada, sadəcə, iqtisadi deyil, həm də Azərbaycanın siyasi olaraq da gücləndirilməsindən söhbət gedir. İstərdim, bu barədə Sizin fikirlərinizi eşidək, cənab Prezident.
Prezident İlham Əliyev: Yeni imkanlara gəldikdə, prinsip etibarilə mən əvvəlki sualda bu barədə cavab verdim. Daha nə etmək olar? Əlbəttə ki, biz indi bir neçə ölkə ilə enerji sahəsində danışıqlara başlamışıq. O ölkələr ki, əvvəllər bizim tərəfdaşlarımız deyildi. Rusiya-Ukrayna müharibəsinə qədər nəzərdə tutulmuş bütün layihələr demək olar ki, plan üzrə gedirdi. Hər il Bakıda keçirilən “Cənub Qaz Dəhlizi”nin Məşvərət Şurasında artıq Cənub Qaz Dəhlizinin sonuncu seqmenti olan TAP layihəsinin də uğurla başa çatması ilə bağlı fikir mübadiləsi aparılırdı. Ancaq gələn ay keçiriləcək növbəti “Cənub Qaz Dəhlizi”nin Məşvərət Şurasında yeni mövzular müzakirə olunacaq və iştirak edən ölkələrin sayı da artacaq. Məsələn, biz hesab edirdik ki, TANAP layihəsinin başa çatması faktiki olaraq bu sahədə bizim əsas işlərimizin də başa çatması deməkdir. Ondan sonra, sadəcə olaraq, mövcud infrastrukturdan istifadə edərək öz qaz resurslarımızı ixrac etməliyik. Amma baxın görün, Rumıniya tərəfinin xahişi əsasında artıq yanvar ayından biz Rumıniyaya qaz ötürməyə başlamışıq. Çünki il ərzində Rumıniyanın energetika naziri iki dəfə Azərbaycana gəlmişdi və ilin sonunda mənim Rumıniyaya səfərim baş tutmuşdu. Bu arada bizim müvafiq qurumlarımız danışıqlar aparırdılar və interkonnektor artıq işə düşəndən sonra texniki imkan yaratdı. Əlbəttə ki, texniki imkan olmadan biz qaz ixracatımızın coğrafiyasını genişləndirə bilmərik və texniki imkanlar Avropa məkanında bizim səlahiyyətimizin çərçivəsində deyil. Yəni, Avropa ölkələri özləri bunu edirlər və nə qədər çox bağlantı olarsa, bizim o qədər də çox potensial müştərilərimiz olacaqdır.
Mən indi vaxtından əvvəl nəyisə elan etmək istəmirəm, ancaq Rusiya-Ukrayna müharibəsi başlayandan sonra bizə 10-dan çox ölkədən müraciətlər daxil olmuşdur. O ölkələrdən ki, indi bizim qazımızı alırlar və istəyirlər əlavə qaz təchizatı təmin edilsin və o ölkələrdən ki, heç vaxt bizdən qaz almırdılar, amma onlar da bu proqrama qoşulmaq istəyirlər. Təbii ki, burada Azərbaycanın rolu artır və biz də, əlbəttə, bundan istifadə etməliyik. Biz heç vaxt qaz və neft sahəsindəki siyasətimizi ümumi siyasi kontekstin əsas amilinə çevirməmişik. Çünki biz hesab edirik ki, siyasət ayrı, bu ayrı. Amma indi dünyada enerji siyasəti ümumi geosiyasi vəziyyətlə tamamilə vəhdət təşkil etdiyi üçün bu amili də inkar etmək olmaz. Əlbəttə, bizim həm iqtisadi, həm siyasi önəmimiz artır və əgər Avropanı qidalandıran qaz kəmərlərinə baxsaq görərik ki, onların sayı o qədər də çox deyil. Yəni, mövcud təchizatçılar, sadəcə olaraq, qaz hasilatını artırırlar, çünki Avropada böyük tələbat var. Yeni təchizatçılar arasında isə Azərbaycan təkdir. Nəzərə alsaq ki, bizim çox böyük resurs bazamız var, artıq infrastrukturumuz var və Avropa İttifaqı ilə təkcə energetika sahəsində yox, bütün sahələrdə çox fəal əməkdaşlığımız var, əlbəttə ki, diqqət Azərbaycan üzərinə yönəldilir. Əlbəttə, biz öz məsuliyyətimizi də dərk edirik və çalışırıq ki, yeni tərəfdaşlar üçün də etibarlı tərəfdaş olaq.
İlqar Mikayıloğlu: Cənab Prezident, 2022-ci ildə Transxəzər qaz kəməri ilə bağlı mütəmadi olaraq mülahizələr səslənirdi, fikirlər, bəyanatlar verilirdi. Amma reallıqda, əslinə qalsa, bu məlumatların əsasında nə durur və bizim mövqeyimiz bu istiqamətdə nədən ibarətdir?
Prezident İlham Əliyev: Transxəzərlə bağlı uzun illər müzakirələr gedir, amma hələ ki, heç bir nəticə yoxdur. Transxəzər kəmərinin ümumi ötürmə qabiliyyəti 30 milyard kubmetr qaza hesablanıb. Burada bu layihənin icrası üçün bir neçə əsas məsələ var, onlardan biri bu layihəni kimin maliyyələşdirəcəyidir. Çünki bizim layihələrə gəldikdə, istər Bakı-Tbilisi-Ceyhan olsun, istər Cənub Qaz Dəhlizi, burada hər şey aydın idi. Azərbaycan liderliyi öz üzərinə götürmüşdür, ölkələrdən və şirkətlərdən ibarət komanda şəklində bir qrup yaratmışdır, beynəlxalq maliyyə qurumlarını cəlb etmişdir. Cənub Qaz Dəhlizinin maliyyələşdirilməsində görün, hansı qurumlar iştirak edib - Dünya Bankı, Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankı, Asiya Bankı, Avropa İnvestisiya Bankı və Avropa İnfrastruktur və İnvestisiya Bankı - dünyanın ən aparıcı maliyyə qurumları. Bunlar, eyni zamanda, şirkətlər və Azərbaycan ölkə olaraq öz vəsaitini qoyub bu layihəni həyata keçirib. Transxəzər layihəsi ilə bağlı hələ ki, aydınlıq yoxdur. Yəni, kim bu layihəni irəliyə aparacaq, bunun maliyyə tutumu nədən ibarət olacaq. Bunu hesablamaq üçün texniki-iqtisadi əsaslandırma hazırlanmalıdır. Bunu hazırlamaq üçün gərək şirkətlər cəlb edilsin. Yəni, bu, bir gündə, bir il ərzində həll olunan məsələlər deyil. Əgər bu gün bu layihəyə start verilsə, bir neçə il ərzində, sadəcə olaraq, araşdırmalar aparılmalıdır - geoloji araşdırmalar, ekoloji araşdırmalar, texniki imkanlar, maliyyə tutumu - bütün bunlar açıq suallardır. Mən hesab edirəm ki, bu suallara cavab vermədən Transxəzər layihəsi haqqında danışmaq yersizdir. Biz ölkə olaraq həmişə bu layihəni dəstəkləmişik və mən bunu bir neçə dəfə açıq bəyan etmişəm ki, bəli, əgər bizə müraciət olarsa, biz öz imkanlarımızı təqdim etməyə, mövcud infrastrukturumuzu və digər lazımi məsələləri həll etməyə hazırıq. Amma biz bu layihənin təşəbbüskarı ola bilmərik, çünki bu, bizim qazımız deyil.
Bununla paralel olaraq, hətta bütün sadaladığım məsələlər öz həllini tapsa, ikinci mərhələdə digər məsələ ortalığa çıxacaq. Tutaq ki, Transxəzər qaz kəməri inşa edildi, Azərbaycan sahilinə qədər gətirildi, ondan sonra nə olacaq? Hansı yollarla Avropa istiqamətinə göndəriləcək? TANAP-la? Yəni, TANAP-ın bu gün cəmi 16 milyard kubmetr buraxılış imkanı var. Onun da demək olar ki, hamısını indi Azərbaycan qazı ilə biz təmin etmişik. TANAP-ın imkanlarının iki dəfəyədək genişləndirilməsi yenə də Azərbaycan qazına bağlıdır. Çünki biz növbəti 5-6 il ərzində, əgər hər şey plan üzrə gedərsə, minimum 10 milyard kubmetr əlavə qaz hasil edə bilərik. Əlbəttə ki, bunun yeganə yolu TANAP və ondan sonra dediyim kimi, interkonnektorlar vasitəsilə. Yəni, Azərbaycan ərazisindən sonra nə olacaq? Yəni, Azərbaycan ərazisində yeni kəmərmi tikiləcək? Ola bilər. Kim bunu tikəcək? Ona görə bunlar hamısı açıq suallardır. Transxəzər qaz kəməri mövzusu uzun illərdir ki, siyasiləşdirilir. Mən bunun əleyhinəyəm. Çünki mən həmişə real layihələr üzərində işin aparılmasının tərəfdarı olmuşam. Bütün bu suallara cavab veriləndən sonra əlbəttə ki, bu layihə həyata keçirilə bilər. Çünki prinsip etibarilə mən hesab edirəm ki, bu layihə iqtisadi cəhətdən səmərəli ola bilər, amma texniki-iqtisadi əsaslandırma gərəkdir, əlbəttə, bu təsdiqlənməlidir. Qazın sahibi istehlakçılarla kontraktlar imzalamalıdır, hansı qiymətə satılacaq. Çünki məsafə nə qədər uzun olsa, bir o qədər də xərclər artır. Amma yenə də biz həmişə bu layihəyə siyasi dəstək vermişik. Əgər bizə bu layihə ilə bağlı müraciət olunarsa, əlimizdən gələni edəcəyik ki, kömək göstərək.
Sənan Rzayev: Cənab Prezident, icazə versəniz mən qazın qiyməti və enerji sektoru barədə sualı bir qədər davam etdirmək istərdim. Siz əvvəlki suallara cavab verərkən bizim qaz ehtiyatlarının həcmi məsələsinə, xüsusi halda Balkanlarda və Avropada planlarımıza ətraflı toxundunuz. Bu, məsələnin bir tərəfidir. Digər tərəfdən, son vaxtlar xarici mətbuatda qəribə mülahizələr yayılır ki, guya Azərbaycan Rusiya qazını sonradan Avropaya, dünya bazarlarına ixrac etmək məqsədilə alır və sair. Bununla əlaqədar bilmək istərdim, əvvələn, bu informasiya barədə Siz nə fikirdəsiniz və Sizin fikrinizcə belə düşünənlər nəyi rəhbər tuturlar?
Prezident İlham Əliyev: Mənim fikrimcə, bu, informasiya manipulyasiyasıdır və belə düşünməyim üçün hər cür əsas var. Deməliyəm ki, ilk dəfə bunu Almaniyanın sabiq kansleri və Rusiya enerji şirkətlərindən birinin keçmiş rəhbərlərindən olan cənab Şröder bəyan etmişdi. Sonra bu versiya mətbuatda yayıldı və təbii ki, əleyhdarlarımız onu sevinclə qarşıladılar, bizi guya hansısa haqsız oyun aparmaqda ittiham etməyə çalışdılar. Bu, hər cür məntiqə tamamilə ziddir. Hətta elementar olaraq bizim ixracın həcminə nəzər salsaq, aydın görünür ki, bu barədə söhbət ola bilməz. Bəli, biz Rusiyadan qaz alırdıq, bu, çoxdan olub, o vaxt mən hələ sənaye şirkətində işləyirdim. Bu, sərfəli idi. O vaxt bizim öz qazımız kifayət etmirdi və biz elektrik enerjisi istehsalında mazutdan istifadə etməməkdən ötrü, yəni, daha çox fayda əldə etmək üçün qaz alırdıq. Əlbəttə, mazutla işləyən elektrik stansiyaları ətraf mühiti çirkləndirir. Bu gün bizim bütün elektrik stansiyaları ya qaz ilə, ya da su və qismən bərpaolunan başqa mənbələrlə işləyir. Bir də ki, səhv etmirəmsə, 2006-cı və ya 2007-ci ildə qiymətlərin kəskin şəkildə - praktiki olaraq iki dəfə artması səbəbindən Rusiyadan qaz alınması dayandırılıb. O vaxt bizə dedilər ki, qiymət iki dəfə yüksək olacaq. Özü də bu qiymət Qərbi Avropa ölkələrindəki qiymətlə müqayisədə yüksək idi və satış həcmi dörd dəfə azaldılacaq. Biz 4 milyard kubmetr qaz alırdıq, amma bizə “Qazprom”un adından bəyan etdilər ki, indi bizə yalnız 1 milyard kubmetr qaz tədarük edə bilərlər. Bu söhbət ilin sonunda, noyabr ayında, ölkənin enerji balansı artıq təsdiq ediləndən sonra olmuşdu. Yəni, bu vəziyyətdə qərar qəbul etmək üçün cəmi bir ay vaxtımız qalırdı. Gözlənilən 4 milyard kubmetr əvəzinə cəmi 1 milyard kubmetr ala bilərdik. Lakin biz vəziyyətdən çıxdıq. Özü də, necə deyərlər, hər zərərdə bir xeyir olur. Bu vəziyyət bizi öz ölkəmizdə hasilata diqqəti artırmağa məcbur etdi və biz Rusiyadan qaz almağa son qoyduq. O vaxtdan təqribən 15 il keçib.
İndi söhbət Rusiyadan 1 milyard kubmetr qaz almaq barədə gedir. Ötən ilin sonunda kontrakt bağlanıb və keçən müddətdə həmin həcmin heç yarısını da almamışıq. Biz bunu nə üçün edirik? Bəli, bizdə istehlak artır, əhali artır. Kifayət qədər ehtiyat olmayan vaxtlarda tam gücü ilə işləməyən müəssisələr – metanol zavodu, karbamid zavodu, neft-kimya müəssisələri indi tam gücü ilə işləyir. Təkcə keçən il Azərbaycanda istehsalın və ixracın həcminə nəzər salsaq görərik ki, biz 22 milyard kubmetr qaz ixrac etmişik və mənim fikrimcə, cəmi 200 və 300 milyon kubmetr, yəni bir faiz idxal etmişik. Bu il 24 milyard kubmetr qaz ixrac edəcəyik və həmin 1 milyarddan qalan hissəni idxal edəcəyik. Yəni, bizim guya Rusiyadan qaz alıb onu sonradan satacağımız barədə ya diletantlar, ya da provokatorlar danışa bilərlər. Ona görə də düşünürəm ki, bu halda biz belələrinin hər ikisi ilə üzləşirik. Bununla belə, Azərbaycana daim qara yaxmaq, bizim rolumuzu, əhəmiyyətimizi azaltmaq cəhdləri yeni məsələ deyil. Yadımdadır, bir vaxtlar deyirdilər ki, Azərbaycanın nefti yoxdur, Bakı-Tbilisi-Ceyhan kəməri çəkilməyəcək, sonra deyirdilər ki, Azərbaycanın qazı yoxdur, indi də deyirlər, qoy desinlər. Biz öz işimizi görmüşük və bu işi uğurla görürük.
Tofiq Abbasov: Cənab Prezident, ötən ilin strateji mahiyyətə malik hadisələrindən biri də o idi ki, dekabrın 17-də Sizin iştirakınızla Buxarestdə dördtərəfli Saziş imzalandı. Söhbət Strateji Tərəfdaşlıq Sazişindən gedir ki, orada Azərbaycan, Gürcüstan, Rumıniya və Macarıstan bizim ərazimizdə yaşıl enerjinin istehsalını, sonra artmasını və eləcə də ötürülməsini artıq nəzərdə tuturuq. Bu hadisənin arxasında mən deyərdim ki, böyük bir multiplikativ effekt özünü əks etdirir. İlk növbədə, biz öz enerji siyasətimizin şaxələndirilməsinin yeni indeksini demək olar ki, gündəmə gətirdik. Sonra yeni əməkdaşlıq formatını yaratdıq. Çünki məndə olan məlumata görə, o Saziş Bakıda da olub və bizim tərəfdaşlar, yəni, Gürcüstan da, Macarıstan da, Rumıniya da, onlar çox böyük razılıqla o sənədi qəbul etmişdilər. Mən istərdim ki, ilk növbədə, bu məsələnin icra perspektivinə Siz münasibət bildirəsiniz və digər tərəfdən də əgər hər şeyi biz öz adı ilə çağırmalı olsaq, bayaq Siz ermənipərəstlik amilinin siyasətdə yerindən danışdınız. Sirr deyil ki, Fransa çox cidd-cəhdlə çalışırdı Rumıniyanı da anti-Azərbaycan, belə deyək, cəbhəsinə cəlb etsin və hətta nəzərə almışdılar ki, guya Qərb mətbuatı bu haqda yazmışdı ki, Ermənistana Qara dəniz vasitəsilə və Rumıniyanın ərazisindən istifadə etmək şərti ilə silah-sursat göndərsinlər. Demək olarmı ki, ikinci məqamda bizim diplomatiyanın bu uğuru həmin o dağıdıcı planın qarşısını aldı və onu darmadağın etdi?
Prezident İlham Əliyev: Bu layihəyə gəldikdə, əlbəttə, bunun mahiyyəti hələ ki, tam geniş təhlil edilməyib. Çünki bu, bir yenilik oldu və bir çoxları üçün gözlənilməz oldu. Əlbəttə ki, biz bu layihə üzərində işləməyə başlayanda çox açıq-aydın görürdük ki, onun reallaşması üçün hansı addımlar atılmalıdır. Ona görə biz bu layihəyə qoşulandan sonra faktiki olaraq bu layihə gerçəkləşməyə başlamışdır. Çünki bir fikir, bir ümumi konsepsiya olaraq bu layihə artıq uzun illər idi ki, mövcud idi. Hətta texniki-iqtisadi əsaslandırma da aparılır və ilkin variantda o layihənin ötürmə qabiliyyəti bir min meqavat elektrik enerjisinə hesablanmışdır. Biz layihəyə qoşulandan və bütün təhlil işlərini aparandan sonra təklif etdik ki, bir halda biz buna qoşuluruq, bunu daha genişmiqyaslı şəkildə həyata keçirək. Təklif etdik ki, 1000 meqavat yox, 4 min meqavat səviyyəsində olsun. Çünki onsuz da xərclər böyük olacaq, onsuz da kabel çəkiləcək. Ona görə daha çox imkanı olan kabeli çəkməklə biz daha böyük nailiyyətlərə çata bilərik. Bu layihənin həyata keçirilməsi, eyni zamanda, Azərbaycana olan investisiya marağından doğur. Çünki bizim hazırda bu qədər elektrik enerjisini ixrac etmək imkanlarımız yoxdur. Biz ixrac edirik, bizim orta hesabla ixrac imkanlarımız təqribən 1000 meqavat ətrafındadır. Ancaq hazırda Azərbaycanda reallaşan investisiya layihələri, – iki layihə artıq reallaşır, biri günəş, biri külək elektrik stansiyası, üçüncü layihənin reallaşması yaxın aylarda nəzərdə tutulur, - bizə əlavə 700 meqavatdan çox təmiz yaşıl enerji verəcək.
Bununla paralel olaraq, dünyanın iki aparıcı şirkəti ilə imzalanmış niyyət protokolları əsasında Azərbaycanda 22 min meqavata qədər günəş və külək elektrik stansiyalarının tikintisi nəzərdə tutulur. İndi bu 22 min meqavat tam icra ediləcək, yaxud onun yarısı icra ediləcək, 30 faizi icra ediləcək, bu, sonranın məsələsidir. Ancaq, mən hesab edirəm ki, bunun minimum yarısı tamamilə reallaşa bilər, çox da reallaşa bilər. Əsas məsələ bunun bundan sonrakı taleyidir - necə ötürüləcək? Çünki biz mövcud elektrik ötürücü xətlərimizi genişləndirməliyik. Biz qayıdırıq yenə Zəngəzur dəhlizinə. Bizim fikrimizcə, o dəhlizdən, eyni zamanda, elektrik enerjisi ötürülməlidir. Məhz bu məqsədlə biz Cəbrayıl rayonunda böyük qəbuledici və çevirici stansiya tikirik. Əgər bu layihə reallaşarsa, onda Naxçıvanla Türkiyə arasındakı sərhəddə də bir stansiya tikilməlidir. Eyni zamanda, Türkiyə ərazisində ötürücülük imkanları genişləndirilməlidir. Çünki orada da bu qədər enerjini götürmək imkanı yoxdur. Yəni, bu, çox qlobal bir layihədir və bu, tam reallaşa bilər. Çünki Azərbaycana bu gün milyardlarla dollar investisiya qoyan şirkətlər, əlbəttə ki, hər şeyi ölçüb-biçiblər. Onlar tam əmindirlər ki, bu enerji həm Azərbaycanda istehlak olunacaq, - indi Azərbaycandakı iqtisadi vəziyyət belədir ki, bu, onları qane edir, - eyni zamanda, ixrac üçün imkanlar yaranacaq.
Digər məsələ, - bu da çox önəmlidir, bu, ümumi kontekstdən bir qədər kənarda qalıb, - ondan ibarətdir ki, əgər biz bu layihələri öz tərəfdaşlarımızla icra etsək, - mən deyə bilərəm ki, Azərbaycan 1 manat da sərmayə qoymur, hamısı xarici sərmayələrin əsasında reallaşan layihələrdir, - onda bu gün elektrik enerjisinin istehsalına sərf etdiyimiz təbii qaz da istifadə edilməyəcək və ixraca yönəldiləcək. Beləliklə, bizim təbii qaz ixracımız daha çox olacaq, çünki yeni yataqlardan - “Abşeron”dan, “Ümid-Babək”dən, ondan sonra AÇG-dən, “Şahdəniz”dən çıxan, eyni zamanda, qənaət edilən qazı da biz ixrac edəcəyik. Yəni, burada necə deyərlər, ikinci uduş imkanı yaranır - həm bizim üçün, həm Avropa üçün. Bu layihənin reallaşmasının əmsalı, əgər belə demək mümkündürsə, çox yüksəkdir. Nə üçün mən bunu deyirəm? Çünki ilk növbədə, bu sazişin imzalanmasında Avropa Komissiyasının Prezidenti xanım Ursula Fon der Lyayen iştirak edib. Onun iştirakı onu deməyə əsas verir ki, bu, Avropa üçün prioritet layihədir və bu layihənin həyata keçirilməsi ilə bağlı maliyyə sıxıntısı olmayacaq. Hələ ki, biz bu barədə, ümumiyyətlə, bir qərara gəlməmişik, hansı ölkələr hansı həcmdə, hansı investisiyalar qoyacaqlar və maliyyə qurumları tərəfindən ayrılan vəsait hansı ölkəyə veriləcək, yəni, borcu sonra kim qaytaracaq, bu barədə hələ ki, danışıqlar aparılmayıb. Ancaq hər şey texniki-iqtisadi əsaslandırmadan asılı olacaq. Beləliklə, Azərbaycan Avropa üçün daha da böyük önəm daşıyan ölkəyə çevriləcək.
Bir də onu deyə bilərəm ki, biz artıq Avropa İttifaqı ilə enerji dialoqunun başlanmasına start verdik. Bu enerji dialoqu çərçivəsində təkcə təbii qaz yox, eyni zamanda, yaşıl enerji və yaşıl hidrogen də nəzərdə tutulub. Ona görə bu, çox böyük perspektivi olan sahədir və Azərbaycan iqtisadiyyatına çox böyük fayda gətirə biləcək bir layihədir.
Tofiq Abbasov: Cənab Prezident, istərdim Siz bir məqama da münasibətinizi bildirəsiniz. Biz Qara dəniz vasitəsilə Qərbə doğru, necə deyərlər, istilik, işıq, nur ixrac edəcəyik. Ancaq bəzi qüvvələr isə bu tərəfə silah-sursat ötürmək istəyirlər, bizim bədnam qonşularımıza. Yəni biz avtomatik olaraq demək olar ki, o planın üstündən xətt çəkmiş olduq. Bu, elədirmi?
Prezident İlham Əliyev: Hər halda biz çalışacağıq, biz hər şey edirik. Onu da bildirməliyəm ki, Ermənistana istənilən silah verilərsə, onlara kömək etməyəcək və mən Ermənistan tərəfinə bir neçə dəfə bunu demişəm. Demişəm ki, buna əbəs yerə vəsait xərcləməyin. Çünki birincisi, bu sizə kömək etməyəcək, ikincisi ölkənizdə olan revanşist qüvvələrdə hansısa bir illüziya yarada bilər. İllüziya yarada bilər ki, siz revanş edə bilərsiniz. Edə bilməyəcəksiniz! Biz əgər görsək ki, bizim üçün hər hansı bir ciddi təhlükə varsa, bu təhlükəni dərhal dəf edəcəyik. Baxmayaraq ki, bu təhlükə harada yaranıb, bizim ərazimizdə, yaxud da ki, hüdudlarımızın kənarında. Bu, bizim legitim hüququmuzdur. Ona görə belə cəhdlər var və biz görürük, bilirik hansı ölkələr Ermənistana silah verməyə hazırlaşırlar. Əfsuslar olsun ki, onların arasında Hindistan da indi rol alıb. Biz bunu qeyri-dost addım kimi qiymətləndiririk. Çünki bu silahların, özü də hücum silahlarının bir hədəfi var, o da Azərbaycandır. Ona görə biz, əlbəttə ki, lazımi tədbirləri görürük və imkan verə bilmərik ki, Ermənistan bizim üçün təhlükə yaratsın, heç vaxt imkan verə bilmərik.
Nigar Salmanova: Cənab Prezident, 2022-ci il ərzində Azərbaycan-Ermənistan şərti sərhədində, eləcə də Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin müvəqqəti yerləşdirildiyi Azərbaycan ərazilərində silahlı insidentlərin şahidi olduq, Fərrux, “Qisas” əməliyyatlarını gördük, eləcə də sentyabrın ortalarında döyüşləri gördük. Ümumiyyətlə, bu insidentlərin səbəbi olan amillərin 2023-cü ildə aradan qaldırılmasını gözləyə bilərikmi? Sizin bu istiqamətdə proqnozlarınız nədən ibarətdir?
Prezident İlham Əliyev: Mən ümid edirəm ki, artıq Ermənistan açıq-aydın dərk edir ki, bu təxribatların heç bir nəticəsi olmayacaq. İkinci Qarabağ müharibəsi başa çatandan sonra bizim Ermənistan tərəfinə göndərdiyimiz siqnallar da ondan ibarət idi ki, siz bu vəziyyətlə barışmalısınız və kapitulyasiya aktına imza atmaqla faktiki olaraq bizim aramızdakı bu qarşıdurma başa çatmalıdır. Ancaq əfsuslar olsun ki, biz bunu görmədik, əksinə, Ermənistan həm Qarabağda, həm sərhəd istiqamətində öz planlarından əl çəkmədi və biz məcbur olub tədbirləri gördük, biz onlara xəbərdarlıq etmişdik. Eyni zamanda, avropalı tərəfdaşlarımıza da bildirmişdik ki, əgər biz təhlükə görsək, dərhal hərəkətə keçəcəyik. Hesab edirəm ki, o cümlədən ona görə də beynəlxalq aparıcı qüvvələrin reaksiyası bu hadisələrə adekvat olmuşdur. Yəni, bizi heç kim qınamamışdır, heç kim bizi günahlandırmamışdır. Çünki hər kəs görürdü ki, bu, toqquşmaların səbəbkarı biz deyilik.
Fərrux əməliyyatının əsas səbəbi təkcə o strateji yüksəklikləri nəzarətə götürmək deyildi, eyni zamanda, o yüksəkliklərdən bizim böyük ərazimiz atəş altında idi və orada bu gün də hələ mövcud olan qanunsuz erməni silahlı birləşmələri vaxtaşırı bizim tərəfə atəş açırdılar. Hətta Xaçınçay su anbarının təmiri də mümkünsüz idi. Yəni, ona görə Fərrux əməliyyatının keçirilməsi bu təhlükəni aradan götürdü və bu, bir çoxları üçün gözlənilməz olmuşdur, o cümlədən Ermənistan üçün və Qarabağda yuva salmış separatçılar üçün. Onlar hesab edirdilər ki, Azərbaycan Silahlı Qüvvələri heç vaxt o ərazilərdə hər hansı bir əməliyyat aparmayacaq. Biz bu mifologiyanı da darmadağın etdik. Bu, bizim ərazimizdir və orada ciddi əməliyyat aparmamağımızın səbəbi ondan ibarət deyil ki, kimdənsə qorxuruq, sadəcə olaraq, biz hesab edirik ki, indi istədiyimizə siyasi yollarla nail olmalıyıq. Əfsuslar olsun ki, o, dərs olmadı və Sarıbaba, Qırxqız və digər istiqamətlərdə çox genişmiqyaslı minalama prosesi gedirdi. O minaların hamısı aşkarlandı və 2021-ci ilin Ermənistan istehsalı olan minalar ora necə gəlib çıxdı? Bax, bu suala bu günə qədər Rusiya sülhməramlı qüvvələri cavab verə bilmirlər. Nə cavab verəcəklər? Biz hətta onları da oraya dəvət etdik. Türkiyə-Rusiya Monitorinq Mərkəzinin nümayəndələrini dəvət etdik və göstərdik ki, gəlin baxın, ərazimizə necə keçib, kim daşıyıb, kim buna cavabdehlik daşıyır? Sarıbaba, Buzlux, Qırxqız əməliyyatları, o cümlədən “Qisas” əməliyyatı ona görə idi ki, ermənilər bizim hərbçimizi qətlə yetirmişdilər, şəhidimiz olmuşdu və bir daha gücümüzü göstərməli olduq. Hesab edirdik ki, nəhayət bu, dərs olacaq, yenə də dərs olmadı və sentyabr toqquşmaları qaçılmaz olmuşdu.
Mən indi ümid edirəm ki, bundan sonra belə hallar olmayacaq. Çünki son bir il ərzində - mart ayından bəri biz 3 dəfə göstərdik ki, heç kim bizim qabağımızda dura bilməz və istədiyimizə nail oluruq və hər hansı bir erməni havadarı onların yardımına yetişə bilməz. Bu, birincisi. İkincisi, həm Azərbaycan-Ermənistan sərhədi istiqamətində, eyni zamanda, Qarabağ istiqamətində nəzarətdə olan yüksəkliklər bizə çox böyük strateji üstünlük təmin edir. Çünki mən bunu demişəm, artıq vizual müşahidə bizə imkan verir ki, istənilən təhlükəni bəri başdan görək və onun qarşısını alaq. Hesab edirəm ki, artıq 3 dəfə belə hərbi və siyasi uğursuzluğa düçar olmuş Ermənistan anlayacaq ki, sülh müqaviləsi qaçılmazdır. Onlar bunu nə qədər tez anlasalar və nə qədər tez özlərində güc tapıb, iradə tapıb buna razılıq versələr, o qədər də bölgə üçün yaxşı olacaq.
Yenə də demək istəyirəm, bizim üçüncü müharibəni başlamaq fikrimiz yoxdur. Bizi bu işdə günahlandıranlar, sadəcə olaraq, ya erməni təbliğatının qurbanları olublar, ya da ki, bizə qarşı yenə də uydurma və böhtan kampaniyası aparmaq istəyirlər. Onu da deməliyəm ki, indi bəzi Qərb mətbuatında bizə qarşı yeni dalğa, çirkin böhtan kampaniyası artıq geniş vüsət alır. Onun ilk təzahürlərini biz görürük, amma ehtimal edilir ki, növbəti çirkin addımlar da atılacaq. Amma bu, bizi dayandırmayacaq. Ona görə mən hesab edirəm və ümid etmək istəyirəm ki, 2023-cü il İkinci Qarabağ müharibəsinin real sonu olacaq və bu il belə hadisələr baş verməyəcək. Mən yenə də deyirəm, əgər görsək ki, bizə qarşı hər hansı bir təhlükə varsa və Ermənistan öz havadarları ilə bizə qarşı hansısa təxribat planlaşdırırsa, biz dərhal əlimizdə olan bütün imkanlarla bu təhlükəni aradan götürəcəyik və bəri başdan onları və onların arxasında dayananları da xəbərdar edirik.
İlqar Mikayıloğlu: Cənab Prezident, 2020-ci il Vətən müharibəsi və bu müharibə qalibiyyətlə başa çatandan sonra orduda, xüsusilə komandoları vurğulamaq şərtilə müxtəlif təyinatlı hərbi hissələrin yaradılması, sursat arsenalımızın qısa bir zamanda doldurulması istiqamətində, silah və texnika cəhətdən orduda müəyyən işlər görüldü. Üstəlik, texnologiyanın Silahlı Qüvvələrə sintezi artıq bizim ordunun gücünü tamamilə dəyişib. Düzdür, “Global Firepower” portalında biz 57-ci pillədəyik. Etiraf edim, mən bu rəqəmə bir az belə birtəhər baxıram.
Prezident İlham Əliyev: Mən də.
İlqar Mikayıloğlu: Çünki bizdən qabaqdakı ölkələrə baxanda 1960-cı illərin texnikası olan ölkələrdir. Onlar bizdən necə irəli keçib? Özü də təcrübələri yox. Lakin eybi yox, bu, onların rəqəmləridir. Amma məndə belə bir təəssürat yarandı ki, bu iki ildə biz döyüş təcrübəsini və texnologiyaları nəzərə almaqla deyəsən tamamilə yeni bir ordu düzəldirik.
Prezident İlham Əliyev: Bəli, tamamilə haqlısınız. Bizim Ordumuz müharibə zamanı öz gücünü göstərdi, iradəsini göstərdi, xalqımız bütövlükdə əyilməz ruhunu göstərdi. Hərbçilərimiz böyük fədakarlıq göstərmişlər, sözün əsl mənasında ölümə gedirdilər və 3 minə yaxın övladımız şəhid olmuşdur. Ordumuz kifayət qədər güclü idi. Ordumuzun gücləndirilməsi heç kimə sirr deyildi. Yadımdadır biz ordu xərclərinə böyük vəsaitin ayrılmasına başlayanda məni hətta beynəlxalq qurumlarda ittiham edirdilər ki, axı Azərbaycan bu məsələni sülh yolu ilə həll etməlidir, bu məsələnin hərbi həlli yoxdur. Nə üçün bu qədər vəsait ayrılır? Hətta ölkə daxilində bəziləri tənqidlə yanaşırdılar ki, nə üçün orduya bu qədər vəsait ayrılır. Bizim keçirdiyimiz paradlara pis gözlə baxanlar da olmuşdur. Biz, sadəcə olaraq, öz imkanlarımızı göstərirdik ki, bu işğalla barışmayacağıq. İstəyirdik ki, müharibəyə ehtiyac qalmasın. Mənim Prezident kimi bütün səylərimin bir istiqaməti oraya yönəlmişdi. Həm keçmiş Minsk qrupunun həmsədr ölkələrini, eyni zamanda, Avropadakı tərəfdaşlarımızı inandırmağa çalışırdım ki, biz bu vəziyyətlə barışmayacağıq. Ermənistanın əvvəlki və indiki rəhbərliyinə də demişdim, əgər hesab edirsiniz ki, belə davam edəcək, davam etməyəcək. Sadəcə olaraq, hesab edirdilər ki, bu, təbliğat naminə deyilən sözlərdir. Biz məcbur olub öz gücümüzü göstərdik və verdiyimiz siqnallar ünvana çatmamışdı. Hətta mən tələb edirdim ki, Ermənistana qarşı sanksiyalar tətbiq olunsun. Hesab edirdim ki, əgər sanksiyalar tətbiq edilərsə, o zaman məcbur olub öz xoşu ilə bizim torpağımızdan çıxacaqlar. Ancaq bu olmadı və biz müharibədə Ordumuzun gücünü göstərdik. Eyni zamanda, gördük ki, ordunun daha da inkişafına ehtiyac var. Halbuki, bunu indi hər kəs bilir. 44 gün ərzində bir gün də belə biz geri addım atmamışıq, bir nəfər də qaçan olmamışdı, bir nəfər də fərari olmamışdı. Bu, dünya hərb tarixində bəlkə də misilsiz bir göstəricidir. Ermənistan ordusundan on min nəfərin qaçmasını mən kənara qoyuram. Ümumiyyətlə, özü də hücuma keçən, aşağıdan yuxarıya qalxan, ölümə gedən, 6-7 müdafiə xətti olan bir əraziyə sinəsini qabağa verərək gedən əsgər-zabit əsl qəhrəmandır və bizim Ordumuzun gücü məhz bundadır.
Amma, eyni zamanda, biz müharibədən sonra dərhal, necə deyərlər, bir gün belə istirahət etmədən işə başladıq və müharibənin bütün mərhələlərini təhlil etməyə başladıq. Mən göstəriş verdim ki, bəli, bu, tarixi Qələbədir, artıq biz tarixi missiyamızı yerinə yetirmişik. İndi sevinmək əvəzinə, işləmək, nöqsanları aşkar etmək lazımdır. Əlbəttə ki, nöqsanlar da var idi və var. Onları aradan qaldırmaq və müharibə təcrübəmizi həyatda artıq yeni ordu konsepsiyası əsasında tətbiq etmək üçün fəal işləyirik. İki il ərzində bir çox işlər görülübdür. Ancaq hələ bütün işlər görülməyib. Bu haqda yəqin ki, necə deyərlər, tam aşkarlıqla danışmaq yersizdir. Amma deyə bilərəm ki, bizim həm komando qüvvələrimiz artıq tam formalaşıb, çox böyük qüvvəyə çevrilib və bu proses davam etdirilir. Yeni komando qüvvələri yaradılacaq. Onların sa]]>[/allow-dzen] [/yandexrss][shortrss] https://heqiqet.az/siyaset/25042-nsan-z-domasnn-vladnn-ad-gnnd-bu-qdr-sevinmir-msahb.html https://heqiqet.az/siyaset/25042-nsan-z-domasnn-vladnn-ad-gnnd-bu-qdr-sevinmir-msahb.html [allow-turbo] Azərbaycan Zəfər günü ərəfəsindədir. Məlum olduğu kimi, vətənpərvərliyin uşaqlara, yeniyetmələrə aşılanmasında təhsil ocaqları əvəzedilməz rol oyanır. Bu baxımdan müasir tariximizin, Zəfər gününün gələcək nəsillərə çatdırılması ilə bağlı məktəblər üzərinə düşən məsuliyyətin öhdəsindən nə qədər gəlir? Keçən il olduğu kimi bu il də məktəblərdə sözügedən mövzu ilə bağlı xüsusi hazırlıqlara başlanılıb. Məktəb kollektivinin, müəllimlərin bu baxımdan şagirdlərə, yeniyetmələrə verdiyi motivasiya, vətənpərvərlik ruhu, torpaq sevgisi hər şeydən daha önəmlidir. 162 nömrəli məktəbin direktoru, qabaqcıl təhsil işçisi Arzu Nəzərova təhsildə aparılan islahatlar və Zəfər Günü ilə bağlı fikirlərini Olaylar.az-la bölüşüb.
rzu xanım, öncə təhsildə aparılan ən son islahatlar haqqında fikrinizi bilmək istərdik.
- Əlbəttə, təhsil sahəsində aparılan islahatlar cəmiyyətin diqqətindədir, müxtəlif sferalarda, həmçinin, sosial şəbəkələrdə pedaqoqlar, valideynlər, ziyalılar, ictimai xadimlər bu məsələyə vaxtaşırı münasibət bildirirlər. Bu da təbiidir. Çünki təhsilsiz inkişaf mümkün deyil. Hər bir Azərbaycan vətəndaşı tutduğu mövqedən asılı olmayaraq təhsilə öz töhfəsini verməlidir. Çünki təhsil sağlam gələcəyimiz, sağlam gələcək nəsil deməkdir. Biz də məktəb daxilində, kollektivlə, həmçinin valideynlərlə islahatlarla bağlı müzakirələr aparırıq, hər kəs öz fikrini bildirir. İnanırıq ki, hər məktəbin, hər rayonun təhsil şöbəsinin, ziyalıların rəyi, təklifləri cəmiyyətimiz üçün faydalı olacaq.
İslahatlar uzun müddətli, perspektivli nəticələr üçün nəzərdə tutulur. Əlbəttə, qeyd etdiyiniz kimi bu gün həyata keçirilən islahatların təhsilimizə, Azərbaycan gəncliyinə çox böyük faydası olacaq. Zaman-zaman mövcud olan boşluqların aradan qaldırılması, yeniliklərin tətbiqi, məktəblərdə neqativ halların aradan qaldırılması hamısı islahatların məntiqi nəticəsidir.
- Uzun illərdir pedaqoq kimi fəaliyyət göstərirsiniz. Böyüklərin "zəmanə pisləşib" ifadəsi ilə razısınızmı?
- Hər şeyi zəmanə ilə əlaqələndirmək olmaz. Sadəcə əvvəllər hər birimizin, valideynlərin də, övladların da tək informasiya mənbəyi televiziya idi. Onlayn təhsil sisteminə keçdiyimiz zaman, imkansız ailələr belə övladlarına smartfon telefonlar almaq məcburiyyətində qaldı. Təəssüf ki, telefonlar da şagirdlərin diqqətinin yayılmasında rol oynayır. Bu günün şagirdi sadəcə dərs oxumur, lazımlı-lazımsız çoxlu informasiya ilə əhatə olunub. Günün reallığı budur. Yeganə valideyn və müəllimlərin birgə əməkdaşlığı övladlarımızı bu informasiya bolluğunun zərərli tərəflərindən qoruya bilər.
- Bilirik ki, şagirdlərin məktəbə smartfon və mobil telefonlarla girişinə qadağa qoyulub. Bu qaydanı qoruya bilirsinizmi? Başqa sözlə şagirdlər qadağaya tabe olurmu?
- Əlbəttə, smartfonların məktəblərə gətirilməsinə qoyulan qadağa yalnız və yalnız övladlarımızın xeyrinə atılan bir addımdır. Bununla bağlı məktəb daxilində valideyn iclasları təşkil edildi. Valideynləri maarifləndirdik. Əlaqə yaratmaq üçün sadə telefonlardan istifadə edilməsinin daha məqsədəuyğun olacağını izah etdik. Etiraf etmək lazımdır ki, şagirdlərin qadağaya tabe olması o qədər də asan deyil. Bunun üçün valideynlərlə sıx əməkdaşlıq etməyə üstünlük veririk. Məktəblə valideynlərin sözü üst-üstə düşməlidir, onların birgə fəaliyyəti uşaqların tərbiyəsində də, təlimində də ciddi müsbət nəticələr verə bilər. İlk etablarda əziyyət çəkdik. Telefonların yığılması prosesi olduqca çox vaxt aldı. Demək olar ki, hər həftə keçirilən valideyn iclaslarında övladlarına smartfon telefonlar verilməsinin faydasız olduğunu izah etdik. Başa düşən valideynlər üstünlük təşkil edir. Onu da deyim ki, hansı ailədə telefonla bağlı saat şərti qoyulursa, onlar sonradan problem yaşamır. Əlbəttə, telefonlardan istifadənin faydalı tərəfləri də var. Əvvəllər İKT bacarıqları olan şagirdlərin sayı çox az idi. Məktəbizimdə 7 ildir rəqəmsal bacarıqlar layihəsi keçirilir. Əvvəllər şagirdlər üçün tək informasiya mənbəyi ensiklopediya və kitabxanalar idi. Indi internet seqmenti yeni fürsətlər yaradıb. Şagirdlər üçün şagird planşetlərinin paylanması da aktual məsələlərdəndir. Şagirdlər bu planşetlərdən sadəcə müəyyən proqramlardan və məlumatlardan istifadə edə biləcək. İnkiçaf etmiş ölkələrdə bu üsul özünü doğruldub. İnanıram ki, yaxın zamanlarda bizdə də bu mücbət yenilik tətbiq olunacaq. Planşetlər eyni zamanda şagirdləri ağır çanta yükündən xilas edəcək.
- Bir təhsil işçisi kimi Böyük Vətən müharibəsində əldə etdiyimiz Zəfər günü ilə bağlı hissləriniz?
- 30 il boyunca hamımız xalq olaraq bayramlarda, əziz günlərdə bir-birimizə "İnşallah Qarabağda qeyd edək" kimi ifadələr işlədirdik. Axır ki, həsrətlə yaşadığımız illər keçdi, gözlədiyimiz zaman, an gəldi. Bu Zəfər günü idi. Qələbə çaldığımız gün mənim üçün də heç unudulmayacaq gündür. Sevinc göz yaşlarını, küçələrdəki insan selinin coşqusunu, şadyanalığı, bayram əhval-ruhiyyəsini sözlərlə ifadə etmək belə asan deyil. İnsan öz doğmasının, övladının şad günündə belə bu qədər sevinmir. Biz xalq olaraq o böyük Zəfərin sevincini sözlə ifadə edə bilmirik. Məktəbimiz birinci Qarabağ müharibəsi şəhidi Etibar Əliyevin adını daşıyır. Ikinci Qarabağ müharibəsində məktəbimizin dörd məzunu Vətən uğrunda şəhid olub. Məktəb kollektivi olaraq, şəhid olan dörd məzunumuzun xatirəsi bizə əzizdir, onların ailələri bizim baş tacımızdır. Ali Baş Komandan İlham Əliyev başda olmaqla Azərbaycan Ordusunun bu qəhrəmanlığı tarix boyu unudulmayacaq. Zəfər tarixinə imza atan, şəhidliyə ucalan oğullarımızın xatirəsi həmişə əziz tutulacaq. Bu günkü qürurlu yaşayışımız üçün, torpaqlarımızın işğaldan olunması üçün biz onlara borcluyuq. Hazırda Zəfər Bayramı münasibətilə birinci sinifdən on birinci sinifə qədər hər bir şagirdimiz məktəb kollektivi ilə birgə tədbirə hazırlaşır. Səbail rayon ictimaiyyəti dəvət olunmaqla çox böyük bir tədbirə hazırlıq işləri gedir. Mütləq ki, müəllimlərimiz Zəfər günü ilə bağlı hər sinifdə xüsusi saatlar keçirir, şagirdlərə müasir tariximizin incəliyini aşılayırlar.
- Azərbaycanın şanlı Zəfər tarixinin müasir gəncliyə, yeniyetmə nəsillərə öyrədilməsi məktəblərin qarşısında duran ən vacib vəzifədir. Bu baxımdan məktəblərdə görülən işlər qənaətbəxş sayıla bilərmi?
- Əlbəttə, Azərbaycanın ən ucqar kəndindəki məktəbindən tutmuş paytaxt məktəblərinə qədər, hər bir təhsil ocağında Zəfər gününə aid tədbirlər təşkil olunur, keçirilir. Əvvəllər məktəb dəhlizlərində ancaq Xocalı qətliamı, 20 Yanvar faciəsi ilə bağlı şagirdlərin hazırladığı rəsm əsərlərini görürdük. Çox sevinirəm ki, indi dəhlizlər Zəfər bayramı ilə bağlı rəsmlərlə, foto stendlərlə zəngindir. Şagirdlər sanki rəqabətə girib. Siniflər stendlərinin bir-birindən gözəl olması üçün çalışırlar. Məktəbimizin girişində Zəfər günü ilə bağlı muzey yaradılıb. Hər biri əl işidir. Hər biri qələbənin sevincindən irəli gəlir. Qələbə şagirdlərimiz üçün böyük motivasiyadır.
- Məktəbdaxili, ölkədaxili və beynəlxalq olimpiadalarda rəhbərlik etdiyiniz məktəbin yeri nə qədərdir?
- Şagirdlərimiz olimpiadalarda texniki fənnlərə daha çox üstünlük verir. Müxtəlif illərdə olimpiadalarda qaliblərimiz olub. Olimpiada iştirakçılarının yetişdirilməsi üçün məktəbdə işçi qrupu yaradılıb. Qrupa fənn müəllimləri qoşulub. Olimpiadalarda iştirak etmək üçün şagirdlər sadəcə dərs prosesində yetişə bilməz. Olimpiada bankımız var. Şagirdlərimiz "Kenquru" bilik yarışmasında iştirak edib, dörd nəfər qalib olub. 15 gün öncə diplomları təqdim edildi. Bundan başqa, noyabrın 11-də OSEP layihəsi üzrə keçirilən festivalda iştirak etmək hüququ qazanan məktəblər sırasındayıq. Həmçinin, məktəbimizdə Kiçik Akademiya fəaliyyət göstərir ki, biz bu konsept çərçivəsində Elmlər Akademiyası ilə əməkdaşlıq edirik.
Yeri gəlmişkən, ali məktəblərə qəbulla bağlı nəticələrdən də bəhs etmək istərdim. Təkcə 500 baldan çox bal toplayan şagirdlərimizin sayı 29-dur. Ötən il təkcə, bir sinfin 25 şagirdinin 23-ü DİM xətti ilə ali təhsil müəssisələrinə qəbul olub. Digər 2 şagirdimiz xarici dövlətlərdə təhsil almaq şansı qazanıb. Ümumilikdə məzunlarımızın 80 faizi ali təhsil müəssisələrinə qəbul olunublar.

Əfsanə Səlimi

]]>[/allow-turbo] siyaset / tehsil / musahibe heqiqet Sat, 05 Nov 2022 18:30:29 +0400 [/shortrss] [fullrss] https://heqiqet.az/siyaset/25042-nsan-z-domasnn-vladnn-ad-gnnd-bu-qdr-sevinmir-msahb.html https://heqiqet.az/siyaset/25042-nsan-z-domasnn-vladnn-ad-gnnd-bu-qdr-sevinmir-msahb.html heqiqet Sat, 05 Nov 2022 18:30:29 +0400 ]]> [allow-turbo] Azərbaycan Zəfər günü ərəfəsindədir. Məlum olduğu kimi, vətənpərvərliyin uşaqlara, yeniyetmələrə aşılanmasında təhsil ocaqları əvəzedilməz rol oyanır. Bu baxımdan müasir tariximizin, Zəfər gününün gələcək nəsillərə çatdırılması ilə bağlı məktəblər üzərinə düşən məsuliyyətin öhdəsindən nə qədər gəlir? Keçən il olduğu kimi bu il də məktəblərdə sözügedən mövzu ilə bağlı xüsusi hazırlıqlara başlanılıb. Məktəb kollektivinin, müəllimlərin bu baxımdan şagirdlərə, yeniyetmələrə verdiyi motivasiya, vətənpərvərlik ruhu, torpaq sevgisi hər şeydən daha önəmlidir. 162 nömrəli məktəbin direktoru, qabaqcıl təhsil işçisi Arzu Nəzərova təhsildə aparılan islahatlar və Zəfər Günü ilə bağlı fikirlərini Olaylar.az-la bölüşüb.
rzu xanım, öncə təhsildə aparılan ən son islahatlar haqqında fikrinizi bilmək istərdik.
- Əlbəttə, təhsil sahəsində aparılan islahatlar cəmiyyətin diqqətindədir, müxtəlif sferalarda, həmçinin, sosial şəbəkələrdə pedaqoqlar, valideynlər, ziyalılar, ictimai xadimlər bu məsələyə vaxtaşırı münasibət bildirirlər. Bu da təbiidir. Çünki təhsilsiz inkişaf mümkün deyil. Hər bir Azərbaycan vətəndaşı tutduğu mövqedən asılı olmayaraq təhsilə öz töhfəsini verməlidir. Çünki təhsil sağlam gələcəyimiz, sağlam gələcək nəsil deməkdir. Biz də məktəb daxilində, kollektivlə, həmçinin valideynlərlə islahatlarla bağlı müzakirələr aparırıq, hər kəs öz fikrini bildirir. İnanırıq ki, hər məktəbin, hər rayonun təhsil şöbəsinin, ziyalıların rəyi, təklifləri cəmiyyətimiz üçün faydalı olacaq.
İslahatlar uzun müddətli, perspektivli nəticələr üçün nəzərdə tutulur. Əlbəttə, qeyd etdiyiniz kimi bu gün həyata keçirilən islahatların təhsilimizə, Azərbaycan gəncliyinə çox böyük faydası olacaq. Zaman-zaman mövcud olan boşluqların aradan qaldırılması, yeniliklərin tətbiqi, məktəblərdə neqativ halların aradan qaldırılması hamısı islahatların məntiqi nəticəsidir.
- Uzun illərdir pedaqoq kimi fəaliyyət göstərirsiniz. Böyüklərin "zəmanə pisləşib" ifadəsi ilə razısınızmı?
- Hər şeyi zəmanə ilə əlaqələndirmək olmaz. Sadəcə əvvəllər hər birimizin, valideynlərin də, övladların da tək informasiya mənbəyi televiziya idi. Onlayn təhsil sisteminə keçdiyimiz zaman, imkansız ailələr belə övladlarına smartfon telefonlar almaq məcburiyyətində qaldı. Təəssüf ki, telefonlar da şagirdlərin diqqətinin yayılmasında rol oynayır. Bu günün şagirdi sadəcə dərs oxumur, lazımlı-lazımsız çoxlu informasiya ilə əhatə olunub. Günün reallığı budur. Yeganə valideyn və müəllimlərin birgə əməkdaşlığı övladlarımızı bu informasiya bolluğunun zərərli tərəflərindən qoruya bilər.
- Bilirik ki, şagirdlərin məktəbə smartfon və mobil telefonlarla girişinə qadağa qoyulub. Bu qaydanı qoruya bilirsinizmi? Başqa sözlə şagirdlər qadağaya tabe olurmu?
- Əlbəttə, smartfonların məktəblərə gətirilməsinə qoyulan qadağa yalnız və yalnız övladlarımızın xeyrinə atılan bir addımdır. Bununla bağlı məktəb daxilində valideyn iclasları təşkil edildi. Valideynləri maarifləndirdik. Əlaqə yaratmaq üçün sadə telefonlardan istifadə edilməsinin daha məqsədəuyğun olacağını izah etdik. Etiraf etmək lazımdır ki, şagirdlərin qadağaya tabe olması o qədər də asan deyil. Bunun üçün valideynlərlə sıx əməkdaşlıq etməyə üstünlük veririk. Məktəblə valideynlərin sözü üst-üstə düşməlidir, onların birgə fəaliyyəti uşaqların tərbiyəsində də, təlimində də ciddi müsbət nəticələr verə bilər. İlk etablarda əziyyət çəkdik. Telefonların yığılması prosesi olduqca çox vaxt aldı. Demək olar ki, hər həftə keçirilən valideyn iclaslarında övladlarına smartfon telefonlar verilməsinin faydasız olduğunu izah etdik. Başa düşən valideynlər üstünlük təşkil edir. Onu da deyim ki, hansı ailədə telefonla bağlı saat şərti qoyulursa, onlar sonradan problem yaşamır. Əlbəttə, telefonlardan istifadənin faydalı tərəfləri də var. Əvvəllər İKT bacarıqları olan şagirdlərin sayı çox az idi. Məktəbizimdə 7 ildir rəqəmsal bacarıqlar layihəsi keçirilir. Əvvəllər şagirdlər üçün tək informasiya mənbəyi ensiklopediya və kitabxanalar idi. Indi internet seqmenti yeni fürsətlər yaradıb. Şagirdlər üçün şagird planşetlərinin paylanması da aktual məsələlərdəndir. Şagirdlər bu planşetlərdən sadəcə müəyyən proqramlardan və məlumatlardan istifadə edə biləcək. İnkiçaf etmiş ölkələrdə bu üsul özünü doğruldub. İnanıram ki, yaxın zamanlarda bizdə də bu mücbət yenilik tətbiq olunacaq. Planşetlər eyni zamanda şagirdləri ağır çanta yükündən xilas edəcək.
- Bir təhsil işçisi kimi Böyük Vətən müharibəsində əldə etdiyimiz Zəfər günü ilə bağlı hissləriniz?
- 30 il boyunca hamımız xalq olaraq bayramlarda, əziz günlərdə bir-birimizə "İnşallah Qarabağda qeyd edək" kimi ifadələr işlədirdik. Axır ki, həsrətlə yaşadığımız illər keçdi, gözlədiyimiz zaman, an gəldi. Bu Zəfər günü idi. Qələbə çaldığımız gün mənim üçün də heç unudulmayacaq gündür. Sevinc göz yaşlarını, küçələrdəki insan selinin coşqusunu, şadyanalığı, bayram əhval-ruhiyyəsini sözlərlə ifadə etmək belə asan deyil. İnsan öz doğmasının, övladının şad günündə belə bu qədər sevinmir. Biz xalq olaraq o böyük Zəfərin sevincini sözlə ifadə edə bilmirik. Məktəbimiz birinci Qarabağ müharibəsi şəhidi Etibar Əliyevin adını daşıyır. Ikinci Qarabağ müharibəsində məktəbimizin dörd məzunu Vətən uğrunda şəhid olub. Məktəb kollektivi olaraq, şəhid olan dörd məzunumuzun xatirəsi bizə əzizdir, onların ailələri bizim baş tacımızdır. Ali Baş Komandan İlham Əliyev başda olmaqla Azərbaycan Ordusunun bu qəhrəmanlığı tarix boyu unudulmayacaq. Zəfər tarixinə imza atan, şəhidliyə ucalan oğullarımızın xatirəsi həmişə əziz tutulacaq. Bu günkü qürurlu yaşayışımız üçün, torpaqlarımızın işğaldan olunması üçün biz onlara borcluyuq. Hazırda Zəfər Bayramı münasibətilə birinci sinifdən on birinci sinifə qədər hər bir şagirdimiz məktəb kollektivi ilə birgə tədbirə hazırlaşır. Səbail rayon ictimaiyyəti dəvət olunmaqla çox böyük bir tədbirə hazırlıq işləri gedir. Mütləq ki, müəllimlərimiz Zəfər günü ilə bağlı hər sinifdə xüsusi saatlar keçirir, şagirdlərə müasir tariximizin incəliyini aşılayırlar.
- Azərbaycanın şanlı Zəfər tarixinin müasir gəncliyə, yeniyetmə nəsillərə öyrədilməsi məktəblərin qarşısında duran ən vacib vəzifədir. Bu baxımdan məktəblərdə görülən işlər qənaətbəxş sayıla bilərmi?
- Əlbəttə, Azərbaycanın ən ucqar kəndindəki məktəbindən tutmuş paytaxt məktəblərinə qədər, hər bir təhsil ocağında Zəfər gününə aid tədbirlər təşkil olunur, keçirilir. Əvvəllər məktəb dəhlizlərində ancaq Xocalı qətliamı, 20 Yanvar faciəsi ilə bağlı şagirdlərin hazırladığı rəsm əsərlərini görürdük. Çox sevinirəm ki, indi dəhlizlər Zəfər bayramı ilə bağlı rəsmlərlə, foto stendlərlə zəngindir. Şagirdlər sanki rəqabətə girib. Siniflər stendlərinin bir-birindən gözəl olması üçün çalışırlar. Məktəbimizin girişində Zəfər günü ilə bağlı muzey yaradılıb. Hər biri əl işidir. Hər biri qələbənin sevincindən irəli gəlir. Qələbə şagirdlərimiz üçün böyük motivasiyadır.
- Məktəbdaxili, ölkədaxili və beynəlxalq olimpiadalarda rəhbərlik etdiyiniz məktəbin yeri nə qədərdir?
- Şagirdlərimiz olimpiadalarda texniki fənnlərə daha çox üstünlük verir. Müxtəlif illərdə olimpiadalarda qaliblərimiz olub. Olimpiada iştirakçılarının yetişdirilməsi üçün məktəbdə işçi qrupu yaradılıb. Qrupa fənn müəllimləri qoşulub. Olimpiadalarda iştirak etmək üçün şagirdlər sadəcə dərs prosesində yetişə bilməz. Olimpiada bankımız var. Şagirdlərimiz "Kenquru" bilik yarışmasında iştirak edib, dörd nəfər qalib olub. 15 gün öncə diplomları təqdim edildi. Bundan başqa, noyabrın 11-də OSEP layihəsi üzrə keçirilən festivalda iştirak etmək hüququ qazanan məktəblər sırasındayıq. Həmçinin, məktəbimizdə Kiçik Akademiya fəaliyyət göstərir ki, biz bu konsept çərçivəsində Elmlər Akademiyası ilə əməkdaşlıq edirik.
Yeri gəlmişkən, ali məktəblərə qəbulla bağlı nəticələrdən də bəhs etmək istərdim. Təkcə 500 baldan çox bal toplayan şagirdlərimizin sayı 29-dur. Ötən il təkcə, bir sinfin 25 şagirdinin 23-ü DİM xətti ilə ali təhsil müəssisələrinə qəbul olub. Digər 2 şagirdimiz xarici dövlətlərdə təhsil almaq şansı qazanıb. Ümumilikdə məzunlarımızın 80 faizi ali təhsil müəssisələrinə qəbul olunublar.

Əfsanə Səlimi

]]>[/allow-turbo] [allow-dzen] Azərbaycan Zəfər günü ərəfəsindədir. Məlum olduğu kimi, vətənpərvərliyin uşaqlara, yeniyetmələrə aşılanmasında təhsil ocaqları əvəzedilməz rol oyanır. Bu baxımdan müasir tariximizin, Zəfər gününün gələcək nəsillərə çatdırılması ilə bağlı məktəblər üzərinə düşən məsuliyyətin öhdəsindən nə qədər gəlir? Keçən il olduğu kimi bu il də məktəblərdə sözügedən mövzu ilə bağlı xüsusi hazırlıqlara başlanılıb. Məktəb kollektivinin, müəllimlərin bu baxımdan şagirdlərə, yeniyetmələrə verdiyi motivasiya, vətənpərvərlik ruhu, torpaq sevgisi hər şeydən daha önəmlidir. 162 nömrəli məktəbin direktoru, qabaqcıl təhsil işçisi Arzu Nəzərova təhsildə aparılan islahatlar və Zəfər Günü ilə bağlı fikirlərini Olaylar.az-la bölüşüb.
rzu xanım, öncə təhsildə aparılan ən son islahatlar haqqında fikrinizi bilmək istərdik.
- Əlbəttə, təhsil sahəsində aparılan islahatlar cəmiyyətin diqqətindədir, müxtəlif sferalarda, həmçinin, sosial şəbəkələrdə pedaqoqlar, valideynlər, ziyalılar, ictimai xadimlər bu məsələyə vaxtaşırı münasibət bildirirlər. Bu da təbiidir. Çünki təhsilsiz inkişaf mümkün deyil. Hər bir Azərbaycan vətəndaşı tutduğu mövqedən asılı olmayaraq təhsilə öz töhfəsini verməlidir. Çünki təhsil sağlam gələcəyimiz, sağlam gələcək nəsil deməkdir. Biz də məktəb daxilində, kollektivlə, həmçinin valideynlərlə islahatlarla bağlı müzakirələr aparırıq, hər kəs öz fikrini bildirir. İnanırıq ki, hər məktəbin, hər rayonun təhsil şöbəsinin, ziyalıların rəyi, təklifləri cəmiyyətimiz üçün faydalı olacaq.
İslahatlar uzun müddətli, perspektivli nəticələr üçün nəzərdə tutulur. Əlbəttə, qeyd etdiyiniz kimi bu gün həyata keçirilən islahatların təhsilimizə, Azərbaycan gəncliyinə çox böyük faydası olacaq. Zaman-zaman mövcud olan boşluqların aradan qaldırılması, yeniliklərin tətbiqi, məktəblərdə neqativ halların aradan qaldırılması hamısı islahatların məntiqi nəticəsidir.
- Uzun illərdir pedaqoq kimi fəaliyyət göstərirsiniz. Böyüklərin "zəmanə pisləşib" ifadəsi ilə razısınızmı?
- Hər şeyi zəmanə ilə əlaqələndirmək olmaz. Sadəcə əvvəllər hər birimizin, valideynlərin də, övladların da tək informasiya mənbəyi televiziya idi. Onlayn təhsil sisteminə keçdiyimiz zaman, imkansız ailələr belə övladlarına smartfon telefonlar almaq məcburiyyətində qaldı. Təəssüf ki, telefonlar da şagirdlərin diqqətinin yayılmasında rol oynayır. Bu günün şagirdi sadəcə dərs oxumur, lazımlı-lazımsız çoxlu informasiya ilə əhatə olunub. Günün reallığı budur. Yeganə valideyn və müəllimlərin birgə əməkdaşlığı övladlarımızı bu informasiya bolluğunun zərərli tərəflərindən qoruya bilər.
- Bilirik ki, şagirdlərin məktəbə smartfon və mobil telefonlarla girişinə qadağa qoyulub. Bu qaydanı qoruya bilirsinizmi? Başqa sözlə şagirdlər qadağaya tabe olurmu?
- Əlbəttə, smartfonların məktəblərə gətirilməsinə qoyulan qadağa yalnız və yalnız övladlarımızın xeyrinə atılan bir addımdır. Bununla bağlı məktəb daxilində valideyn iclasları təşkil edildi. Valideynləri maarifləndirdik. Əlaqə yaratmaq üçün sadə telefonlardan istifadə edilməsinin daha məqsədəuyğun olacağını izah etdik. Etiraf etmək lazımdır ki, şagirdlərin qadağaya tabe olması o qədər də asan deyil. Bunun üçün valideynlərlə sıx əməkdaşlıq etməyə üstünlük veririk. Məktəblə valideynlərin sözü üst-üstə düşməlidir, onların birgə fəaliyyəti uşaqların tərbiyəsində də, təlimində də ciddi müsbət nəticələr verə bilər. İlk etablarda əziyyət çəkdik. Telefonların yığılması prosesi olduqca çox vaxt aldı. Demək olar ki, hər həftə keçirilən valideyn iclaslarında övladlarına smartfon telefonlar verilməsinin faydasız olduğunu izah etdik. Başa düşən valideynlər üstünlük təşkil edir. Onu da deyim ki, hansı ailədə telefonla bağlı saat şərti qoyulursa, onlar sonradan problem yaşamır. Əlbəttə, telefonlardan istifadənin faydalı tərəfləri də var. Əvvəllər İKT bacarıqları olan şagirdlərin sayı çox az idi. Məktəbizimdə 7 ildir rəqəmsal bacarıqlar layihəsi keçirilir. Əvvəllər şagirdlər üçün tək informasiya mənbəyi ensiklopediya və kitabxanalar idi. Indi internet seqmenti yeni fürsətlər yaradıb. Şagirdlər üçün şagird planşetlərinin paylanması da aktual məsələlərdəndir. Şagirdlər bu planşetlərdən sadəcə müəyyən proqramlardan və məlumatlardan istifadə edə biləcək. İnkiçaf etmiş ölkələrdə bu üsul özünü doğruldub. İnanıram ki, yaxın zamanlarda bizdə də bu mücbət yenilik tətbiq olunacaq. Planşetlər eyni zamanda şagirdləri ağır çanta yükündən xilas edəcək.
- Bir təhsil işçisi kimi Böyük Vətən müharibəsində əldə etdiyimiz Zəfər günü ilə bağlı hissləriniz?
- 30 il boyunca hamımız xalq olaraq bayramlarda, əziz günlərdə bir-birimizə "İnşallah Qarabağda qeyd edək" kimi ifadələr işlədirdik. Axır ki, həsrətlə yaşadığımız illər keçdi, gözlədiyimiz zaman, an gəldi. Bu Zəfər günü idi. Qələbə çaldığımız gün mənim üçün də heç unudulmayacaq gündür. Sevinc göz yaşlarını, küçələrdəki insan selinin coşqusunu, şadyanalığı, bayram əhval-ruhiyyəsini sözlərlə ifadə etmək belə asan deyil. İnsan öz doğmasının, övladının şad günündə belə bu qədər sevinmir. Biz xalq olaraq o böyük Zəfərin sevincini sözlə ifadə edə bilmirik. Məktəbimiz birinci Qarabağ müharibəsi şəhidi Etibar Əliyevin adını daşıyır. Ikinci Qarabağ müharibəsində məktəbimizin dörd məzunu Vətən uğrunda şəhid olub. Məktəb kollektivi olaraq, şəhid olan dörd məzunumuzun xatirəsi bizə əzizdir, onların ailələri bizim baş tacımızdır. Ali Baş Komandan İlham Əliyev başda olmaqla Azərbaycan Ordusunun bu qəhrəmanlığı tarix boyu unudulmayacaq. Zəfər tarixinə imza atan, şəhidliyə ucalan oğullarımızın xatirəsi həmişə əziz tutulacaq. Bu günkü qürurlu yaşayışımız üçün, torpaqlarımızın işğaldan olunması üçün biz onlara borcluyuq. Hazırda Zəfər Bayramı münasibətilə birinci sinifdən on birinci sinifə qədər hər bir şagirdimiz məktəb kollektivi ilə birgə tədbirə hazırlaşır. Səbail rayon ictimaiyyəti dəvət olunmaqla çox böyük bir tədbirə hazırlıq işləri gedir. Mütləq ki, müəllimlərimiz Zəfər günü ilə bağlı hər sinifdə xüsusi saatlar keçirir, şagirdlərə müasir tariximizin incəliyini aşılayırlar.
- Azərbaycanın şanlı Zəfər tarixinin müasir gəncliyə, yeniyetmə nəsillərə öyrədilməsi məktəblərin qarşısında duran ən vacib vəzifədir. Bu baxımdan məktəblərdə görülən işlər qənaətbəxş sayıla bilərmi?
- Əlbəttə, Azərbaycanın ən ucqar kəndindəki məktəbindən tutmuş paytaxt məktəblərinə qədər, hər bir təhsil ocağında Zəfər gününə aid tədbirlər təşkil olunur, keçirilir. Əvvəllər məktəb dəhlizlərində ancaq Xocalı qətliamı, 20 Yanvar faciəsi ilə bağlı şagirdlərin hazırladığı rəsm əsərlərini görürdük. Çox sevinirəm ki, indi dəhlizlər Zəfər bayramı ilə bağlı rəsmlərlə, foto stendlərlə zəngindir. Şagirdlər sanki rəqabətə girib. Siniflər stendlərinin bir-birindən gözəl olması üçün çalışırlar. Məktəbimizin girişində Zəfər günü ilə bağlı muzey yaradılıb. Hər biri əl işidir. Hər biri qələbənin sevincindən irəli gəlir. Qələbə şagirdlərimiz üçün böyük motivasiyadır.
- Məktəbdaxili, ölkədaxili və beynəlxalq olimpiadalarda rəhbərlik etdiyiniz məktəbin yeri nə qədərdir?
- Şagirdlərimiz olimpiadalarda texniki fənnlərə daha çox üstünlük verir. Müxtəlif illərdə olimpiadalarda qaliblərimiz olub. Olimpiada iştirakçılarının yetişdirilməsi üçün məktəbdə işçi qrupu yaradılıb. Qrupa fənn müəllimləri qoşulub. Olimpiadalarda iştirak etmək üçün şagirdlər sadəcə dərs prosesində yetişə bilməz. Olimpiada bankımız var. Şagirdlərimiz "Kenquru" bilik yarışmasında iştirak edib, dörd nəfər qalib olub. 15 gün öncə diplomları təqdim edildi. Bundan başqa, noyabrın 11-də OSEP layihəsi üzrə keçirilən festivalda iştirak etmək hüququ qazanan məktəblər sırasındayıq. Həmçinin, məktəbimizdə Kiçik Akademiya fəaliyyət göstərir ki, biz bu konsept çərçivəsində Elmlər Akademiyası ilə əməkdaşlıq edirik.
Yeri gəlmişkən, ali məktəblərə qəbulla bağlı nəticələrdən də bəhs etmək istərdim. Təkcə 500 baldan çox bal toplayan şagirdlərimizin sayı 29-dur. Ötən il təkcə, bir sinfin 25 şagirdinin 23-ü DİM xətti ilə ali təhsil müəssisələrinə qəbul olub. Digər 2 şagirdimiz xarici dövlətlərdə təhsil almaq şansı qazanıb. Ümumilikdə məzunlarımızın 80 faizi ali təhsil müəssisələrinə qəbul olunublar.

Əfsanə Səlimi

]]>[/allow-dzen] [/fullrss] [yandexrss] https://heqiqet.az/siyaset/25042-nsan-z-domasnn-vladnn-ad-gnnd-bu-qdr-sevinmir-msahb.html siyaset / tehsil / musahibe Sat, 05 Nov 2022 18:30:29 +0400 Azərbaycan Zəfər günü ərəfəsindədir. Məlum olduğu kimi, vətənpərvərliyin uşaqlara, yeniyetmələrə aşılanmasında təhsil ocaqları əvəzedilməz rol oyanır. Bu baxımdan müasir tariximizin, Zəfər gününün gələcək nəsillərə çatdırılması ilə bağlı məktəblər üzərinə düşən məsuliyyətin öhdəsindən nə qədər gəlir? Keçən il olduğu kimi bu il də məktəblərdə sözügedən mövzu ilə bağlı xüsusi hazırlıqlara başlanılıb. Məktəb kollektivinin, müəllimlərin bu baxımdan şagirdlərə, yeniyetmələrə verdiyi motivasiya, vətənpərvərlik ruhu, torpaq sevgisi hər şeydən daha önəmlidir. 162 nömrəli məktəbin direktoru, qabaqcıl təhsil işçisi Arzu Nəzərova təhsildə aparılan islahatlar və Zəfər Günü ilə bağlı fikirlərini Olaylar.az-la bölüşüb.
rzu xanım, öncə təhsildə aparılan ən son islahatlar haqqında fikrinizi bilmək istərdik.
- Əlbəttə, təhsil sahəsində aparılan islahatlar cəmiyyətin diqqətindədir, müxtəlif sferalarda, həmçinin, sosial şəbəkələrdə pedaqoqlar, valideynlər, ziyalılar, ictimai xadimlər bu məsələyə vaxtaşırı münasibət bildirirlər. Bu da təbiidir. Çünki təhsilsiz inkişaf mümkün deyil. Hər bir Azərbaycan vətəndaşı tutduğu mövqedən asılı olmayaraq təhsilə öz töhfəsini verməlidir. Çünki təhsil sağlam gələcəyimiz, sağlam gələcək nəsil deməkdir. Biz də məktəb daxilində, kollektivlə, həmçinin valideynlərlə islahatlarla bağlı müzakirələr aparırıq, hər kəs öz fikrini bildirir. İnanırıq ki, hər məktəbin, hər rayonun təhsil şöbəsinin, ziyalıların rəyi, təklifləri cəmiyyətimiz üçün faydalı olacaq.
İslahatlar uzun müddətli, perspektivli nəticələr üçün nəzərdə tutulur. Əlbəttə, qeyd etdiyiniz kimi bu gün həyata keçirilən islahatların təhsilimizə, Azərbaycan gəncliyinə çox böyük faydası olacaq. Zaman-zaman mövcud olan boşluqların aradan qaldırılması, yeniliklərin tətbiqi, məktəblərdə neqativ halların aradan qaldırılması hamısı islahatların məntiqi nəticəsidir.
- Uzun illərdir pedaqoq kimi fəaliyyət göstərirsiniz. Böyüklərin "zəmanə pisləşib" ifadəsi ilə razısınızmı?
- Hər şeyi zəmanə ilə əlaqələndirmək olmaz. Sadəcə əvvəllər hər birimizin, valideynlərin də, övladların da tək informasiya mənbəyi televiziya idi. Onlayn təhsil sisteminə keçdiyimiz zaman, imkansız ailələr belə övladlarına smartfon telefonlar almaq məcburiyyətində qaldı. Təəssüf ki, telefonlar da şagirdlərin diqqətinin yayılmasında rol oynayır. Bu günün şagirdi sadəcə dərs oxumur, lazımlı-lazımsız çoxlu informasiya ilə əhatə olunub. Günün reallığı budur. Yeganə valideyn və müəllimlərin birgə əməkdaşlığı övladlarımızı bu informasiya bolluğunun zərərli tərəflərindən qoruya bilər.
- Bilirik ki, şagirdlərin məktəbə smartfon və mobil telefonlarla girişinə qadağa qoyulub. Bu qaydanı qoruya bilirsinizmi? Başqa sözlə şagirdlər qadağaya tabe olurmu?
- Əlbəttə, smartfonların məktəblərə gətirilməsinə qoyulan qadağa yalnız və yalnız övladlarımızın xeyrinə atılan bir addımdır. Bununla bağlı məktəb daxilində valideyn iclasları təşkil edildi. Valideynləri maarifləndirdik. Əlaqə yaratmaq üçün sadə telefonlardan istifadə edilməsinin daha məqsədəuyğun olacağını izah etdik. Etiraf etmək lazımdır ki, şagirdlərin qadağaya tabe olması o qədər də asan deyil. Bunun üçün valideynlərlə sıx əməkdaşlıq etməyə üstünlük veririk. Məktəblə valideynlərin sözü üst-üstə düşməlidir, onların birgə fəaliyyəti uşaqların tərbiyəsində də, təlimində də ciddi müsbət nəticələr verə bilər. İlk etablarda əziyyət çəkdik. Telefonların yığılması prosesi olduqca çox vaxt aldı. Demək olar ki, hər həftə keçirilən valideyn iclaslarında övladlarına smartfon telefonlar verilməsinin faydasız olduğunu izah etdik. Başa düşən valideynlər üstünlük təşkil edir. Onu da deyim ki, hansı ailədə telefonla bağlı saat şərti qoyulursa, onlar sonradan problem yaşamır. Əlbəttə, telefonlardan istifadənin faydalı tərəfləri də var. Əvvəllər İKT bacarıqları olan şagirdlərin sayı çox az idi. Məktəbizimdə 7 ildir rəqəmsal bacarıqlar layihəsi keçirilir. Əvvəllər şagirdlər üçün tək informasiya mənbəyi ensiklopediya və kitabxanalar idi. Indi internet seqmenti yeni fürsətlər yaradıb. Şagirdlər üçün şagird planşetlərinin paylanması da aktual məsələlərdəndir. Şagirdlər bu planşetlərdən sadəcə müəyyən proqramlardan və məlumatlardan istifadə edə biləcək. İnkiçaf etmiş ölkələrdə bu üsul özünü doğruldub. İnanıram ki, yaxın zamanlarda bizdə də bu mücbət yenilik tətbiq olunacaq. Planşetlər eyni zamanda şagirdləri ağır çanta yükündən xilas edəcək.
- Bir təhsil işçisi kimi Böyük Vətən müharibəsində əldə etdiyimiz Zəfər günü ilə bağlı hissləriniz?
- 30 il boyunca hamımız xalq olaraq bayramlarda, əziz günlərdə bir-birimizə "İnşallah Qarabağda qeyd edək" kimi ifadələr işlədirdik. Axır ki, həsrətlə yaşadığımız illər keçdi, gözlədiyimiz zaman, an gəldi. Bu Zəfər günü idi. Qələbə çaldığımız gün mənim üçün də heç unudulmayacaq gündür. Sevinc göz yaşlarını, küçələrdəki insan selinin coşqusunu, şadyanalığı, bayram əhval-ruhiyyəsini sözlərlə ifadə etmək belə asan deyil. İnsan öz doğmasının, övladının şad günündə belə bu qədər sevinmir. Biz xalq olaraq o böyük Zəfərin sevincini sözlə ifadə edə bilmirik. Məktəbimiz birinci Qarabağ müharibəsi şəhidi Etibar Əliyevin adını daşıyır. Ikinci Qarabağ müharibəsində məktəbimizin dörd məzunu Vətən uğrunda şəhid olub. Məktəb kollektivi olaraq, şəhid olan dörd məzunumuzun xatirəsi bizə əzizdir, onların ailələri bizim baş tacımızdır. Ali Baş Komandan İlham Əliyev başda olmaqla Azərbaycan Ordusunun bu qəhrəmanlığı tarix boyu unudulmayacaq. Zəfər tarixinə imza atan, şəhidliyə ucalan oğullarımızın xatirəsi həmişə əziz tutulacaq. Bu günkü qürurlu yaşayışımız üçün, torpaqlarımızın işğaldan olunması üçün biz onlara borcluyuq. Hazırda Zəfər Bayramı münasibətilə birinci sinifdən on birinci sinifə qədər hər bir şagirdimiz məktəb kollektivi ilə birgə tədbirə hazırlaşır. Səbail rayon ictimaiyyəti dəvət olunmaqla çox böyük bir tədbirə hazırlıq işləri gedir. Mütləq ki, müəllimlərimiz Zəfər günü ilə bağlı hər sinifdə xüsusi saatlar keçirir, şagirdlərə müasir tariximizin incəliyini aşılayırlar.
- Azərbaycanın şanlı Zəfər tarixinin müasir gəncliyə, yeniyetmə nəsillərə öyrədilməsi məktəblərin qarşısında duran ən vacib vəzifədir. Bu baxımdan məktəblərdə görülən işlər qənaətbəxş sayıla bilərmi?
- Əlbəttə, Azərbaycanın ən ucqar kəndindəki məktəbindən tutmuş paytaxt məktəblərinə qədər, hər bir təhsil ocağında Zəfər gününə aid tədbirlər təşkil olunur, keçirilir. Əvvəllər məktəb dəhlizlərində ancaq Xocalı qətliamı, 20 Yanvar faciəsi ilə bağlı şagirdlərin hazırladığı rəsm əsərlərini görürdük. Çox sevinirəm ki, indi dəhlizlər Zəfər bayramı ilə bağlı rəsmlərlə, foto stendlərlə zəngindir. Şagirdlər sanki rəqabətə girib. Siniflər stendlərinin bir-birindən gözəl olması üçün çalışırlar. Məktəbimizin girişində Zəfər günü ilə bağlı muzey yaradılıb. Hər biri əl işidir. Hər biri qələbənin sevincindən irəli gəlir. Qələbə şagirdlərimiz üçün böyük motivasiyadır.
- Məktəbdaxili, ölkədaxili və beynəlxalq olimpiadalarda rəhbərlik etdiyiniz məktəbin yeri nə qədərdir?
- Şagirdlərimiz olimpiadalarda texniki fənnlərə daha çox üstünlük verir. Müxtəlif illərdə olimpiadalarda qaliblərimiz olub. Olimpiada iştirakçılarının yetişdirilməsi üçün məktəbdə işçi qrupu yaradılıb. Qrupa fənn müəllimləri qoşulub. Olimpiadalarda iştirak etmək üçün şagirdlər sadəcə dərs prosesində yetişə bilməz. Olimpiada bankımız var. Şagirdlərimiz "Kenquru" bilik yarışmasında iştirak edib, dörd nəfər qalib olub. 15 gün öncə diplomları təqdim edildi. Bundan başqa, noyabrın 11-də OSEP layihəsi üzrə keçirilən festivalda iştirak etmək hüququ qazanan məktəblər sırasındayıq. Həmçinin, məktəbimizdə Kiçik Akademiya fəaliyyət göstərir ki, biz bu konsept çərçivəsində Elmlər Akademiyası ilə əməkdaşlıq edirik.
Yeri gəlmişkən, ali məktəblərə qəbulla bağlı nəticələrdən də bəhs etmək istərdim. Təkcə 500 baldan çox bal toplayan şagirdlərimizin sayı 29-dur. Ötən il təkcə, bir sinfin 25 şagirdinin 23-ü DİM xətti ilə ali təhsil müəssisələrinə qəbul olub. Digər 2 şagirdimiz xarici dövlətlərdə təhsil almaq şansı qazanıb. Ümumilikdə məzunlarımızın 80 faizi ali təhsil müəssisələrinə qəbul olunublar.

Əfsanə Səlimi

[allow-turbo] Azərbaycan Zəfər günü ərəfəsindədir. Məlum olduğu kimi, vətənpərvərliyin uşaqlara, yeniyetmələrə aşılanmasında təhsil ocaqları əvəzedilməz rol oyanır. Bu baxımdan müasir tariximizin, Zəfər gününün gələcək nəsillərə çatdırılması ilə bağlı məktəblər üzərinə düşən məsuliyyətin öhdəsindən nə qədər gəlir? Keçən il olduğu kimi bu il də məktəblərdə sözügedən mövzu ilə bağlı xüsusi hazırlıqlara başlanılıb. Məktəb kollektivinin, müəllimlərin bu baxımdan şagirdlərə, yeniyetmələrə verdiyi motivasiya, vətənpərvərlik ruhu, torpaq sevgisi hər şeydən daha önəmlidir. 162 nömrəli məktəbin direktoru, qabaqcıl təhsil işçisi Arzu Nəzərova təhsildə aparılan islahatlar və Zəfər Günü ilə bağlı fikirlərini Olaylar.az-la bölüşüb.
rzu xanım, öncə təhsildə aparılan ən son islahatlar haqqında fikrinizi bilmək istərdik.
- Əlbəttə, təhsil sahəsində aparılan islahatlar cəmiyyətin diqqətindədir, müxtəlif sferalarda, həmçinin, sosial şəbəkələrdə pedaqoqlar, valideynlər, ziyalılar, ictimai xadimlər bu məsələyə vaxtaşırı münasibət bildirirlər. Bu da təbiidir. Çünki təhsilsiz inkişaf mümkün deyil. Hər bir Azərbaycan vətəndaşı tutduğu mövqedən asılı olmayaraq təhsilə öz töhfəsini verməlidir. Çünki təhsil sağlam gələcəyimiz, sağlam gələcək nəsil deməkdir. Biz də məktəb daxilində, kollektivlə, həmçinin valideynlərlə islahatlarla bağlı müzakirələr aparırıq, hər kəs öz fikrini bildirir. İnanırıq ki, hər məktəbin, hər rayonun təhsil şöbəsinin, ziyalıların rəyi, təklifləri cəmiyyətimiz üçün faydalı olacaq.
İslahatlar uzun müddətli, perspektivli nəticələr üçün nəzərdə tutulur. Əlbəttə, qeyd etdiyiniz kimi bu gün həyata keçirilən islahatların təhsilimizə, Azərbaycan gəncliyinə çox böyük faydası olacaq. Zaman-zaman mövcud olan boşluqların aradan qaldırılması, yeniliklərin tətbiqi, məktəblərdə neqativ halların aradan qaldırılması hamısı islahatların məntiqi nəticəsidir.
- Uzun illərdir pedaqoq kimi fəaliyyət göstərirsiniz. Böyüklərin "zəmanə pisləşib" ifadəsi ilə razısınızmı?
- Hər şeyi zəmanə ilə əlaqələndirmək olmaz. Sadəcə əvvəllər hər birimizin, valideynlərin də, övladların da tək informasiya mənbəyi televiziya idi. Onlayn təhsil sisteminə keçdiyimiz zaman, imkansız ailələr belə övladlarına smartfon telefonlar almaq məcburiyyətində qaldı. Təəssüf ki, telefonlar da şagirdlərin diqqətinin yayılmasında rol oynayır. Bu günün şagirdi sadəcə dərs oxumur, lazımlı-lazımsız çoxlu informasiya ilə əhatə olunub. Günün reallığı budur. Yeganə valideyn və müəllimlərin birgə əməkdaşlığı övladlarımızı bu informasiya bolluğunun zərərli tərəflərindən qoruya bilər.
- Bilirik ki, şagirdlərin məktəbə smartfon və mobil telefonlarla girişinə qadağa qoyulub. Bu qaydanı qoruya bilirsinizmi? Başqa sözlə şagirdlər qadağaya tabe olurmu?
- Əlbəttə, smartfonların məktəblərə gətirilməsinə qoyulan qadağa yalnız və yalnız övladlarımızın xeyrinə atılan bir addımdır. Bununla bağlı məktəb daxilində valideyn iclasları təşkil edildi. Valideynləri maarifləndirdik. Əlaqə yaratmaq üçün sadə telefonlardan istifadə edilməsinin daha məqsədəuyğun olacağını izah etdik. Etiraf etmək lazımdır ki, şagirdlərin qadağaya tabe olması o qədər də asan deyil. Bunun üçün valideynlərlə sıx əməkdaşlıq etməyə üstünlük veririk. Məktəblə valideynlərin sözü üst-üstə düşməlidir, onların birgə fəaliyyəti uşaqların tərbiyəsində də, təlimində də ciddi müsbət nəticələr verə bilər. İlk etablarda əziyyət çəkdik. Telefonların yığılması prosesi olduqca çox vaxt aldı. Demək olar ki, hər həftə keçirilən valideyn iclaslarında övladlarına smartfon telefonlar verilməsinin faydasız olduğunu izah etdik. Başa düşən valideynlər üstünlük təşkil edir. Onu da deyim ki, hansı ailədə telefonla bağlı saat şərti qoyulursa, onlar sonradan problem yaşamır. Əlbəttə, telefonlardan istifadənin faydalı tərəfləri də var. Əvvəllər İKT bacarıqları olan şagirdlərin sayı çox az idi. Məktəbizimdə 7 ildir rəqəmsal bacarıqlar layihəsi keçirilir. Əvvəllər şagirdlər üçün tək informasiya mənbəyi ensiklopediya və kitabxanalar idi. Indi internet seqmenti yeni fürsətlər yaradıb. Şagirdlər üçün şagird planşetlərinin paylanması da aktual məsələlərdəndir. Şagirdlər bu planşetlərdən sadəcə müəyyən proqramlardan və məlumatlardan istifadə edə biləcək. İnkiçaf etmiş ölkələrdə bu üsul özünü doğruldub. İnanıram ki, yaxın zamanlarda bizdə də bu mücbət yenilik tətbiq olunacaq. Planşetlər eyni zamanda şagirdləri ağır çanta yükündən xilas edəcək.
- Bir təhsil işçisi kimi Böyük Vətən müharibəsində əldə etdiyimiz Zəfər günü ilə bağlı hissləriniz?
- 30 il boyunca hamımız xalq olaraq bayramlarda, əziz günlərdə bir-birimizə "İnşallah Qarabağda qeyd edək" kimi ifadələr işlədirdik. Axır ki, həsrətlə yaşadığımız illər keçdi, gözlədiyimiz zaman, an gəldi. Bu Zəfər günü idi. Qələbə çaldığımız gün mənim üçün də heç unudulmayacaq gündür. Sevinc göz yaşlarını, küçələrdəki insan selinin coşqusunu, şadyanalığı, bayram əhval-ruhiyyəsini sözlərlə ifadə etmək belə asan deyil. İnsan öz doğmasının, övladının şad günündə belə bu qədər sevinmir. Biz xalq olaraq o böyük Zəfərin sevincini sözlə ifadə edə bilmirik. Məktəbimiz birinci Qarabağ müharibəsi şəhidi Etibar Əliyevin adını daşıyır. Ikinci Qarabağ müharibəsində məktəbimizin dörd məzunu Vətən uğrunda şəhid olub. Məktəb kollektivi olaraq, şəhid olan dörd məzunumuzun xatirəsi bizə əzizdir, onların ailələri bizim baş tacımızdır. Ali Baş Komandan İlham Əliyev başda olmaqla Azərbaycan Ordusunun bu qəhrəmanlığı tarix boyu unudulmayacaq. Zəfər tarixinə imza atan, şəhidliyə ucalan oğullarımızın xatirəsi həmişə əziz tutulacaq. Bu günkü qürurlu yaşayışımız üçün, torpaqlarımızın işğaldan olunması üçün biz onlara borcluyuq. Hazırda Zəfər Bayramı münasibətilə birinci sinifdən on birinci sinifə qədər hər bir şagirdimiz məktəb kollektivi ilə birgə tədbirə hazırlaşır. Səbail rayon ictimaiyyəti dəvət olunmaqla çox böyük bir tədbirə hazırlıq işləri gedir. Mütləq ki, müəllimlərimiz Zəfər günü ilə bağlı hər sinifdə xüsusi saatlar keçirir, şagirdlərə müasir tariximizin incəliyini aşılayırlar.
- Azərbaycanın şanlı Zəfər tarixinin müasir gəncliyə, yeniyetmə nəsillərə öyrədilməsi məktəblərin qarşısında duran ən vacib vəzifədir. Bu baxımdan məktəblərdə görülən işlər qənaətbəxş sayıla bilərmi?
- Əlbəttə, Azərbaycanın ən ucqar kəndindəki məktəbindən tutmuş paytaxt məktəblərinə qədər, hər bir təhsil ocağında Zəfər gününə aid tədbirlər təşkil olunur, keçirilir. Əvvəllər məktəb dəhlizlərində ancaq Xocalı qətliamı, 20 Yanvar faciəsi ilə bağlı şagirdlərin hazırladığı rəsm əsərlərini görürdük. Çox sevinirəm ki, indi dəhlizlər Zəfər bayramı ilə bağlı rəsmlərlə, foto stendlərlə zəngindir. Şagirdlər sanki rəqabətə girib. Siniflər stendlərinin bir-birindən gözəl olması üçün çalışırlar. Məktəbimizin girişində Zəfər günü ilə bağlı muzey yaradılıb. Hər biri əl işidir. Hər biri qələbənin sevincindən irəli gəlir. Qələbə şagirdlərimiz üçün böyük motivasiyadır.
- Məktəbdaxili, ölkədaxili və beynəlxalq olimpiadalarda rəhbərlik etdiyiniz məktəbin yeri nə qədərdir?
- Şagirdlərimiz olimpiadalarda texniki fənnlərə daha çox üstünlük verir. Müxtəlif illərdə olimpiadalarda qaliblərimiz olub. Olimpiada iştirakçılarının yetişdirilməsi üçün məktəbdə işçi qrupu yaradılıb. Qrupa fənn müəllimləri qoşulub. Olimpiadalarda iştirak etmək üçün şagirdlər sadəcə dərs prosesində yetişə bilməz. Olimpiada bankımız var. Şagirdlərimiz "Kenquru" bilik yarışmasında iştirak edib, dörd nəfər qalib olub. 15 gün öncə diplomları təqdim edildi. Bundan başqa, noyabrın 11-də OSEP layihəsi üzrə keçirilən festivalda iştirak etmək hüququ qazanan məktəblər sırasındayıq. Həmçinin, məktəbimizdə Kiçik Akademiya fəaliyyət göstərir ki, biz bu konsept çərçivəsində Elmlər Akademiyası ilə əməkdaşlıq edirik.
Yeri gəlmişkən, ali məktəblərə qəbulla bağlı nəticələrdən də bəhs etmək istərdim. Təkcə 500 baldan çox bal toplayan şagirdlərimizin sayı 29-dur. Ötən il təkcə, bir sinfin 25 şagirdinin 23-ü DİM xətti ilə ali təhsil müəssisələrinə qəbul olub. Digər 2 şagirdimiz xarici dövlətlərdə təhsil almaq şansı qazanıb. Ümumilikdə məzunlarımızın 80 faizi ali təhsil müəssisələrinə qəbul olunublar.

Əfsanə Səlimi

]]>[/allow-turbo] [allow-dzen] Azərbaycan Zəfər günü ərəfəsindədir. Məlum olduğu kimi, vətənpərvərliyin uşaqlara, yeniyetmələrə aşılanmasında təhsil ocaqları əvəzedilməz rol oyanır. Bu baxımdan müasir tariximizin, Zəfər gününün gələcək nəsillərə çatdırılması ilə bağlı məktəblər üzərinə düşən məsuliyyətin öhdəsindən nə qədər gəlir? Keçən il olduğu kimi bu il də məktəblərdə sözügedən mövzu ilə bağlı xüsusi hazırlıqlara başlanılıb. Məktəb kollektivinin, müəllimlərin bu baxımdan şagirdlərə, yeniyetmələrə verdiyi motivasiya, vətənpərvərlik ruhu, torpaq sevgisi hər şeydən daha önəmlidir. 162 nömrəli məktəbin direktoru, qabaqcıl təhsil işçisi Arzu Nəzərova təhsildə aparılan islahatlar və Zəfər Günü ilə bağlı fikirlərini Olaylar.az-la bölüşüb.
rzu xanım, öncə təhsildə aparılan ən son islahatlar haqqında fikrinizi bilmək istərdik.
- Əlbəttə, təhsil sahəsində aparılan islahatlar cəmiyyətin diqqətindədir, müxtəlif sferalarda, həmçinin, sosial şəbəkələrdə pedaqoqlar, valideynlər, ziyalılar, ictimai xadimlər bu məsələyə vaxtaşırı münasibət bildirirlər. Bu da təbiidir. Çünki təhsilsiz inkişaf mümkün deyil. Hər bir Azərbaycan vətəndaşı tutduğu mövqedən asılı olmayaraq təhsilə öz töhfəsini verməlidir. Çünki təhsil sağlam gələcəyimiz, sağlam gələcək nəsil deməkdir. Biz də məktəb daxilində, kollektivlə, həmçinin valideynlərlə islahatlarla bağlı müzakirələr aparırıq, hər kəs öz fikrini bildirir. İnanırıq ki, hər məktəbin, hər rayonun təhsil şöbəsinin, ziyalıların rəyi, təklifləri cəmiyyətimiz üçün faydalı olacaq.
İslahatlar uzun müddətli, perspektivli nəticələr üçün nəzərdə tutulur. Əlbəttə, qeyd etdiyiniz kimi bu gün həyata keçirilən islahatların təhsilimizə, Azərbaycan gəncliyinə çox böyük faydası olacaq. Zaman-zaman mövcud olan boşluqların aradan qaldırılması, yeniliklərin tətbiqi, məktəblərdə neqativ halların aradan qaldırılması hamısı islahatların məntiqi nəticəsidir.
- Uzun illərdir pedaqoq kimi fəaliyyət göstərirsiniz. Böyüklərin "zəmanə pisləşib" ifadəsi ilə razısınızmı?
- Hər şeyi zəmanə ilə əlaqələndirmək olmaz. Sadəcə əvvəllər hər birimizin, valideynlərin də, övladların da tək informasiya mənbəyi televiziya idi. Onlayn təhsil sisteminə keçdiyimiz zaman, imkansız ailələr belə övladlarına smartfon telefonlar almaq məcburiyyətində qaldı. Təəssüf ki, telefonlar da şagirdlərin diqqətinin yayılmasında rol oynayır. Bu günün şagirdi sadəcə dərs oxumur, lazımlı-lazımsız çoxlu informasiya ilə əhatə olunub. Günün reallığı budur. Yeganə valideyn və müəllimlərin birgə əməkdaşlığı övladlarımızı bu informasiya bolluğunun zərərli tərəflərindən qoruya bilər.
- Bilirik ki, şagirdlərin məktəbə smartfon və mobil telefonlarla girişinə qadağa qoyulub. Bu qaydanı qoruya bilirsinizmi? Başqa sözlə şagirdlər qadağaya tabe olurmu?
- Əlbəttə, smartfonların məktəblərə gətirilməsinə qoyulan qadağa yalnız və yalnız övladlarımızın xeyrinə atılan bir addımdır. Bununla bağlı məktəb daxilində valideyn iclasları təşkil edildi. Valideynləri maarifləndirdik. Əlaqə yaratmaq üçün sadə telefonlardan istifadə edilməsinin daha məqsədəuyğun olacağını izah etdik. Etiraf etmək lazımdır ki, şagirdlərin qadağaya tabe olması o qədər də asan deyil. Bunun üçün valideynlərlə sıx əməkdaşlıq etməyə üstünlük veririk. Məktəblə valideynlərin sözü üst-üstə düşməlidir, onların birgə fəaliyyəti uşaqların tərbiyəsində də, təlimində də ciddi müsbət nəticələr verə bilər. İlk etablarda əziyyət çəkdik. Telefonların yığılması prosesi olduqca çox vaxt aldı. Demək olar ki, hər həftə keçirilən valideyn iclaslarında övladlarına smartfon telefonlar verilməsinin faydasız olduğunu izah etdik. Başa düşən valideynlər üstünlük təşkil edir. Onu da deyim ki, hansı ailədə telefonla bağlı saat şərti qoyulursa, onlar sonradan problem yaşamır. Əlbəttə, telefonlardan istifadənin faydalı tərəfləri də var. Əvvəllər İKT bacarıqları olan şagirdlərin sayı çox az idi. Məktəbizimdə 7 ildir rəqəmsal bacarıqlar layihəsi keçirilir. Əvvəllər şagirdlər üçün tək informasiya mənbəyi ensiklopediya və kitabxanalar idi. Indi internet seqmenti yeni fürsətlər yaradıb. Şagirdlər üçün şagird planşetlərinin paylanması da aktual məsələlərdəndir. Şagirdlər bu planşetlərdən sadəcə müəyyən proqramlardan və məlumatlardan istifadə edə biləcək. İnkiçaf etmiş ölkələrdə bu üsul özünü doğruldub. İnanıram ki, yaxın zamanlarda bizdə də bu mücbət yenilik tətbiq olunacaq. Planşetlər eyni zamanda şagirdləri ağır çanta yükündən xilas edəcək.
- Bir təhsil işçisi kimi Böyük Vətən müharibəsində əldə etdiyimiz Zəfər günü ilə bağlı hissləriniz?
- 30 il boyunca hamımız xalq olaraq bayramlarda, əziz günlərdə bir-birimizə "İnşallah Qarabağda qeyd edək" kimi ifadələr işlədirdik. Axır ki, həsrətlə yaşadığımız illər keçdi, gözlədiyimiz zaman, an gəldi. Bu Zəfər günü idi. Qələbə çaldığımız gün mənim üçün də heç unudulmayacaq gündür. Sevinc göz yaşlarını, küçələrdəki insan selinin coşqusunu, şadyanalığı, bayram əhval-ruhiyyəsini sözlərlə ifadə etmək belə asan deyil. İnsan öz doğmasının, övladının şad günündə belə bu qədər sevinmir. Biz xalq olaraq o böyük Zəfərin sevincini sözlə ifadə edə bilmirik. Məktəbimiz birinci Qarabağ müharibəsi şəhidi Etibar Əliyevin adını daşıyır. Ikinci Qarabağ müharibəsində məktəbimizin dörd məzunu Vətən uğrunda şəhid olub. Məktəb kollektivi olaraq, şəhid olan dörd məzunumuzun xatirəsi bizə əzizdir, onların ailələri bizim baş tacımızdır. Ali Baş Komandan İlham Əliyev başda olmaqla Azərbaycan Ordusunun bu qəhrəmanlığı tarix boyu unudulmayacaq. Zəfər tarixinə imza atan, şəhidliyə ucalan oğullarımızın xatirəsi həmişə əziz tutulacaq. Bu günkü qürurlu yaşayışımız üçün, torpaqlarımızın işğaldan olunması üçün biz onlara borcluyuq. Hazırda Zəfər Bayramı münasibətilə birinci sinifdən on birinci sinifə qədər hər bir şagirdimiz məktəb kollektivi ilə birgə tədbirə hazırlaşır. Səbail rayon ictimaiyyəti dəvət olunmaqla çox böyük bir tədbirə hazırlıq işləri gedir. Mütləq ki, müəllimlərimiz Zəfər günü ilə bağlı hər sinifdə xüsusi saatlar keçirir, şagirdlərə müasir tariximizin incəliyini aşılayırlar.
- Azərbaycanın şanlı Zəfər tarixinin müasir gəncliyə, yeniyetmə nəsillərə öyrədilməsi məktəblərin qarşısında duran ən vacib vəzifədir. Bu baxımdan məktəblərdə görülən işlər qənaətbəxş sayıla bilərmi?
- Əlbəttə, Azərbaycanın ən ucqar kəndindəki məktəbindən tutmuş paytaxt məktəblərinə qədər, hər bir təhsil ocağında Zəfər gününə aid tədbirlər təşkil olunur, keçirilir. Əvvəllər məktəb dəhlizlərində ancaq Xocalı qətliamı, 20 Yanvar faciəsi ilə bağlı şagirdlərin hazırladığı rəsm əsərlərini görürdük. Çox sevinirəm ki, indi dəhlizlər Zəfər bayramı ilə bağlı rəsmlərlə, foto stendlərlə zəngindir. Şagirdlər sanki rəqabətə girib. Siniflər stendlərinin bir-birindən gözəl olması üçün çalışırlar. Məktəbimizin girişində Zəfər günü ilə bağlı muzey yaradılıb. Hər biri əl işidir. Hər biri qələbənin sevincindən irəli gəlir. Qələbə şagirdlərimiz üçün böyük motivasiyadır.
- Məktəbdaxili, ölkədaxili və beynəlxalq olimpiadalarda rəhbərlik etdiyiniz məktəbin yeri nə qədərdir?
- Şagirdlərimiz olimpiadalarda texniki fənnlərə daha çox üstünlük verir. Müxtəlif illərdə olimpiadalarda qaliblərimiz olub. Olimpiada iştirakçılarının yetişdirilməsi üçün məktəbdə işçi qrupu yaradılıb. Qrupa fənn müəllimləri qoşulub. Olimpiadalarda iştirak etmək üçün şagirdlər sadəcə dərs prosesində yetişə bilməz. Olimpiada bankımız var. Şagirdlərimiz "Kenquru" bilik yarışmasında iştirak edib, dörd nəfər qalib olub. 15 gün öncə diplomları təqdim edildi. Bundan başqa, noyabrın 11-də OSEP layihəsi üzrə keçirilən festivalda iştirak etmək hüququ qazanan məktəblər sırasındayıq. Həmçinin, məktəbimizdə Kiçik Akademiya fəaliyyət göstərir ki, biz bu konsept çərçivəsində Elmlər Akademiyası ilə əməkdaşlıq edirik.
Yeri gəlmişkən, ali məktəblərə qəbulla bağlı nəticələrdən də bəhs etmək istərdim. Təkcə 500 baldan çox bal toplayan şagirdlərimizin sayı 29-dur. Ötən il təkcə, bir sinfin 25 şagirdinin 23-ü DİM xətti ilə ali təhsil müəssisələrinə qəbul olub. Digər 2 şagirdimiz xarici dövlətlərdə təhsil almaq şansı qazanıb. Ümumilikdə məzunlarımızın 80 faizi ali təhsil müəssisələrinə qəbul olunublar.

Əfsanə Səlimi

]]>[/allow-dzen] [/yandexrss][shortrss] https://heqiqet.az/siyaset/24937-zfr-xronikas-14-oktyabr-2020-ci-il-prezident-lham-liyevin-france-24-televiziya-kanalna-msahibsi.html https://heqiqet.az/siyaset/24937-zfr-xronikas-14-oktyabr-2020-ci-il-prezident-lham-liyevin-france-24-televiziya-kanalna-msahibsi.html [allow-turbo] 2020-ci ilin oktyabrın 14-də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev "France 24" televiziya kanalına müsahibə verib.
- Salam, "France 24"ün müsahibə rubrikasına xoş gəlmisiniz. Bu gün biz Azərbaycanın paytaxtı Bakı şəhərindəyik və mən Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin yanındayam. Prezident Əliyev, bizim suallarımızı cavablandırmağa razılıq verdiyiniz üçün çox sağ olun. Əlbəttə ki, mən Sizdən Dağlıq Qarabağ münaqişəsi haqqında soruşacağam. Humanitar atəşkəs kimi nəzərdə tutulan atəşkəs barədə razılıq imzalandıqdan bəri zorakılıq və müharibə davam etmişdir. Bu gün Sizdən soruşuram, bu atəşkəs rəsmən artıq etibarsız, bitmiş və ləğv edilmiş hesab olunur?
- Bu, Ermənistanın davranışından asılıdır, çünki biz həmişə öhdəliyimizə sadiq qalırıq. Bildiyiniz kimi, humanitar zəmində atəşkəsin elan olunması qərarı Rusiyadan gəlmişdir və biz bunu dəstəklədik. Çünki düşünürəm ki, ölmüş əsgərlərin cəsədlərini və girovları mübadilə etmək, fəaliyyəti danışıqlar masasında davam etdirmək üçün, bu, doğru qərar idi. Çünki Moskvada elan olunmuş bəyannamədə faktiki olaraq danışıqların əsas prinsiplər çərçivəsində aparılacağı təmin edilmişdir. Bu, həmişə bizim mövqeyimiz olub. Ermənistan tərəfi həmişə prosesi pozmağa və danışıqlar masasına yeni yanaşmaları tətbiq etməyə çalışırdı. Bunlar bizim tərəfimizdən və Minsk qrupunun həmsədrləri tərəfindən rədd edilmişdir. Digər məsələlərlə birlikdə bəyannamənin ən mühüm hissəsi ondan ibarətdir ki, danışıqların formatı dəyişməz olaraq qalacaq. Bu, çox önəmlidir. Ola bilsin, bunun geniş beynəlxalq auditoriya üçün nə anlam daşıması o qədər aydın deyil. Mən, əlbəttə, bu barədə daha ətraflı məlumat verəcəyəm. Çünki Ermənistanda yeni hökumət hakimiyyətə gələndən sonra son iki il ərzində fəaliyyətlərindən biri qondarma "Dağlıq Qarabağ respublikasının hökumətini" danışıqlar masasına cəlb etmək və beləliklə də danışıqların formatını dəyişmək idi. Çünki iyirmi ildən artıqdır ki, danışıqlar Minsk qrupu prosesi çərçivəsində Ermənistan və Azərbaycan arasında aparılır. Odur ki, qondarma "Dağlıq Qarabağ respublikası hökumətini" danışıqlara cəlb etmək səyləri formatı dəyişdirmək cəhdləri idi. Beləliklə, hər iki tərəf formatın dəyişməz olaraq qalmasına sadiq qaldıqda, bu, hər şeyin əvvəllər razılaşdırılmış çərçivədə olacağı deməkdir. Biz atəşkəs rejiminə əməl edirdik. Lakin bildiyiniz kimi, Ermənistan atəşkəsi kobud şəkildə pozdu və bu, təkcə Gəncədə baş verməyib. Gəncədə mülki vətəndaşlara hücum onların təcavüzkar siyasətini əks etdirir. Həmçinin onlar atəşkəsi hər gün pozurlar. Bu gün mənə məlumat verilmişdir ki, bu səhər saat 7-dən 9-a qədər onlar Tərtər və Ağdam şəhərlərini 150 dəfədən çox artilleriya atəşinə tutublar. Əfsuslar olsun ki, bu gün Tərtərdə mülki şəxslər arasında bir nəfər həlak olub.
-Lakin Azərbaycan da atəşi davam etdirib, elə deyilmi? Dünya Dağlıq Qarabağdakı Xankəndidə mülki şəxslərin artilleriya atəşinə tutulması görüntülərini görüb.
-Atəşkəs elan olunandan bəri Azərbaycan tərəfindən bütün artilleriya atəşi dayandırılmışdır. Bu, birincisi. İkincisi, biz işğal olunmuş ərazilərdə istənilən şəhərdə və ya kənddə qəsdən mülki şəxsləri heç vaxt atəşə tutmuruq. Bizim hədəflərimiz yalnız hərbi qurğular idi. Bizim hərbi hədəflərimiz çox diqqətlə müəyyən olunmuşdur. Odur ki, biz yalnız insanlarımızın və əsgərlərimizin həyatına təhlükə olan hədəfləri vururuq. Lakin əfsuslar olsun ki, ermənilər insanların yaşadığı şəhər yerlərində hərbi qurğuları yerləşdirmək taktikasından istifadə edirlər, biz də özümüzü müdafiə etməli idik. Lakin atəşkəs müəyyən olunandan bəri biz ona sadiq idik, ancaq Ermənistan atəşkəsi pozdu, odur ki, biz cavab verməli idik.
- Beləliklə, Siz deyirsiniz ki, atəşkəs müəyyən olunandan sonra Azərbaycan tərəfindən heç bir zərbə endirilməmişdir? Hətta hərbi hədəflərə də?
- Xeyr, hərbi hədəflərə zərbələr endirilmişdir. Biz bunu təkzib etmirik. Lakin bu təbiidir, çünki biz özümüzü müdafiə etməli idik. Atəşkəsə birtərəfli qaydada nail olmaq mümkün deyil. Əks halda, Ermənistan üstünlüyə malik olacaq və öz məqsədinə çatacaq. Əslində, onlar elə bunu etməyə çalışırlar. Onlar azad edilmiş əraziləri geri götürməyə cəhd edirlər. Xüsusilə onlar Hadrut şəhərini geri götürməyə cəhd ediblər. Lakin uğursuzluğa düçar oldular. Mənim onlara məsləhətim belədir və mən artıq Ermənistan hökumətinə və həmçinin Ermənistan xalqına açıq şəkildə mesajımı ünvanlamışam ki, onlar azad edilmiş əraziləri geri götürmək cəhdlərini dayandırmalıdırlar. Bu, yalnız yeni qurbanlara səbəb olacaq və qan tökülməsinə gətirib çıxaracaqdır.
- Bəs, Dağlıq Qarabağdakı kilsələrin bombardman edilməsi görüntüləri barədə nə deyə bilərsiniz? Əlbəttə ki, onlar hərbi hədəflər deyil.
- Bəli, siz haqlısınız. Biz bu məsələni araşdırırıq. Onu qeyd etmək istəyirəm ki, Azərbaycan dini tolerantlıq səviyyəsi çox yüksək olan bir ölkədir və bu, bütün aparıcı beynəlxalq təşkilatlar, o cümlədən Birləşmiş Millətlər Təşkilatı tərəfindən qeyd olunmuşdur. Zati-müqəddəsləri, Vatikanın rəhbəri, Roma Papası Fransisk Bakıya səfəri zamanı açıq şəkildə demişdir ki, Azərbaycanda mədəniyyətlərarası və dinlərarası dialoqun səviyyəsi çox yüksəkdir. Siz yəqin ki, Bakının mərkəzində olan, tərəfimizdən bərpa edilmiş erməni kilsəsini görmüsünüz. Biz onu erməni xalqının mirası kimi qoruyuruq. Biz bu kilsədə erməni dilində 5000-dən artıq qədim kitab saxlayırıq. Lakin Ermənistan bizim məscidlərimizə nə edib? Onlar Ağdamın, Füzulinin və Şuşanın məscidlərinə nə ediblər? Demək olar ki, onlar nəinki onları dağıdıblar, orada heyvan saxlayırlar. Onlar orada donuz saxlayırlar və bununla təkcə bizim deyil, bütün müsəlmanların hisslərini təhqir edirlər.
Mən demirəm ki, biz bunu qisas almaq üçün etmişik. Xeyr. Biz bu məsələni araşdırmalıyıq. Biz nə baş verdiyindən əmin deyilik. Bizi günahlandırmaq üçün bunun ermənilər tərəfindən törədilə biləcəyinə dair şübhələrimiz var. Əgər bu, Azərbaycan hərbi birləşmələri tərəfindən törədilibsə, bu, səhv olub. Bizim hədəflərimiz arasında heç bir tarixi və ya dini hədəf yoxdur.
– Mən indi Sizdən diplomatik proses barədə soruşmaq istəyirəm. ATƏT-in Minsk qrupu, hazırkı həmsədrlər olan Fransa, ABŞ və Rusiya ilə vasitəçilik davam edir. Sizcə Fransanın bu danışıqlarda həmsədr qalması ilə bağlı bu struktur qalmalıdır?
– Bilirsiniz ki, toqquşmaların əvvəlindən biz bəzi ziddiyyətli bəyanatlar və bəzi mesajlar alırıq. Lakin düşünürəm ki, qarşılıqlı diplomatik səylərimiz sayəsində vəziyyəti nəzarət altında saxlamağa müvəffəq olmuşuq. Bildiyiniz kimi, Prezident Makron mənə bir neçə dəfə telefonla zəng edib və bizim sonuncu söhbətimiz çox müsbət idi. Biz münaqişənin siyasi həll yolunun tapılması səylərinə sadiqik. Mənə məlumat verildi ki, Fransa həmsədr olaraq neytral qalacaq, çünki bu, həmsədrin mandatıdır. Bu səhər mənə məlumat verildi ki, Fransanın Xarici İşlər naziri bəyanat verib ki, Fransa Minsk qrupunun həmsədri olduğuna görə neytral olmalıdır. Biz bu mövqeyi tam dəstəkləyirik və bizim mövqeyimiz hər zaman belə olub ki, bütün həmsədrlər neytral olmalıdır, onlar tərəf tutmamalıdırlar. Çünki bu, onların mandatına ziddir. Hər bir ölkənin milli səviyyədə müttəfiqləri, dostları var, bəzi ölkələrlə daha fəal, bəzi ölkələrlə daha az fəal əlaqələri var. Bu, normaldır və heç kim buna etiraz etmir. Lakin əgər bəzi ölkələrin vasitəçilik mandatı varsa, əlbəttə, əminəm ki, hər iki tərəf – Ermənistan və Azərbaycan neytrallıq gözləyir və hazırda biz bu neytrallığı görürük. Ona görə də, düşünürəm ki, sizin indi qeyd etdiyiniz məsələ bitib, beləliklə, biz həmin səhifəni bağlamışıq.
– Əvvəlki müsahibələrinizdə Suriyadan 300 döyüşçünün Sizin tərəfinizdə vuruşmaq üçün gətirildiyinə dair açıqlamasından sonra Siz Emmanuel Makrondan üzrxahlıq tələb etmişdiniz. Siz onunla sonuncu dəfə söhbət edən zaman bu məsələ haqqında - onun muzdluların Sizin tərəfinizdə döyüşməyi ilə bağlı ittihamı barədə danışdınızmı?
– Bəli, əlbəttə ki. Biz bu barədə danışdıq və mən hələ də dəlil gözləyirəm. Mənə heç bir dəlil təqdim olunmayıb. Bizim digər rəsmilərə heç bir dəlil təqdim olunmayıb. Mən Fransa Prezidentindən dəlil təqdim etməyi və danışmaq, bu məlumatı mübadilə etmək üçün müvafiq dövlət qurumlarının rəhbərləri arasında təmaslar təşkil etməyi xahiş etdim. Bu təmas baş tutdu və sizə deyə bilərəm ki, bizə heç bir dəlil təqdim olunmayıb. Ona görə əgər heç bir dəlil yoxdursa, düşünürəm ki, bu şayiələr də keçmişdə qalmalıdır. Bizdə muzdlular yoxdur. Bu, bizim rəsmi bəyanatımızdır. Toqquşmalar başlayandan artıq 2 həftədən çox vaxt keçib və heç bir ölkə bizə buna dair bir dəlil belə təqdim etməyib. Bundan əlavə, bizim buna ehtiyacımız yoxdur. Bizim 100 mindən çox döyüşçüdən ibarət ordumuz var. Bizim hazırda döyüş meydanında etdiklərimiz ordumuzun öz torpaqlarını özünün azad etməyə qadir olduğunu göstərir.
– Fransanın Xarici İşlər naziri Jan-İv Le Drian deyib ki, Türkiyənin hərbi iştirakı mövcuddur və bu da münaqişənin beynəlmiləlləşdirilməsinə gətirib çıxara bilər. O, bu məsələdə səhv edir?
– Bəli, o, bu məsələdə səhv edir. Türkiyənin hərbi iştirakı daha bir feyk xəbərdir. Türkiyənin hərbi iştirakı yoxdur. Biz Türkiyə istehsalı olan hərbi avadanlıqlardan istifadə edirik, bu, doğrudur. Lakin biz Rusiya istehsalı olan hərbi avadanlıqlardan, İsrail istehsalı olan hərbi avadanlıqlardan, digər ölkələrin istehsalı olan hərbi avadanlıqlardan istifadə edirik. Bunu pulsuz əldə edən Ermənistandan fərqli olaraq biz bu hərbi avadanlıqları alırıq. Siyasi müstəvi istisna olmaqla, Türkiyə heç bir halda prosesdə iştirak etmir. Burada Türkiyə qoşunları yoxdur. Türkiyənin F-16-ları buradadır, lakin onlar burada birgə hərbi təlimdən sonra qalıblar. Yeri gəlmişkən, ötən il biz hava qüvvələri də daxil olmaqla, Türkiyə ilə 10 birgə hərbi təlim keçirmişik. Bu il pandemiya səbəbindən biz cəmi 2 təlim keçirdik. Belə alındı ki, hərbi təlimdən sonra bu toqquşma baş verdi. Beləliklə, biz F-16-ları yerdə saxlamağı qərara aldıq və onlar yerdədir, havada deyil.
– Siz Türkiyə istehsalı olan neçə dron cəlb etmisiniz?
– Hədəflərimizə çatmağımız üçün kifayət qədər varımızdır. Zənnimcə, məni başa düşə bilərsiniz ki, bu, mənim açıqlamamağa üstünlük verdiyim məlumatdır.
- Lakin onlar bu münaqişədə öz sözünü deyirlər?
– Əlbəttə, onlar çox müasir, inkişaf etmiş silahlardır. Sizə deyə bilərəm ki, təkcə Türkiyədən əldə etdiyimiz dronlar vasitəsilə biz Ermənistanın bir milyard dollar dəyərində hərbi texnikasını məhv etmişik, yalnız dronlar vasitəsilə. Əlbəttə, bildiyiniz kimi, biz başqa mənbələrdən olan dronlardan da istifadə edirik. Biz artilleriyadan istifadə edirik, geniş çeşiddə hərbi avadanlıqdan istifadə edirik. Lakin təkcə dronlar Ermənistana 1 milyard dollar ziyan vurub. Bu, onlar üçün ciddi ziyandır. Mənə maraqlıdır onlar bütün bu avadanlığı almaq üçün bu qədər pulu haradan tapıblar, çox güman ki, onu pulsuz əldə ediblər.
– Təəssüf ki, biz burada yekunlaşmalıyıq. Əlbəttə, Sizə verə biləcəyimiz o qədər çox suallarımız var idi. Prezident İlham Əliyev, bu gün suallarımıza cavab verdiyinizə görə Sizə təşəkkür edirəm. Bizə baxan tamaşaçılara da təşəkkür edirəm. Qarşıda yayımlanacaq beynəlxalq xəbərlərə baxmaq üçün "France 24"ü izləməyə davam edin.
– Təşəkkür edirəm.
– Təşəkkür edirəm. Sizinlə söhbət etmək çox maraqlı idi.]]>[/allow-turbo] siyaset / musahibe heqiqet Fri, 14 Oct 2022 06:26:13 +0400 [/shortrss] [fullrss] https://heqiqet.az/siyaset/24937-zfr-xronikas-14-oktyabr-2020-ci-il-prezident-lham-liyevin-france-24-televiziya-kanalna-msahibsi.html https://heqiqet.az/siyaset/24937-zfr-xronikas-14-oktyabr-2020-ci-il-prezident-lham-liyevin-france-24-televiziya-kanalna-msahibsi.html heqiqet Fri, 14 Oct 2022 06:26:13 +0400 ]]> [allow-turbo] 2020-ci ilin oktyabrın 14-də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev "France 24" televiziya kanalına müsahibə verib.
- Salam, "France 24"ün müsahibə rubrikasına xoş gəlmisiniz. Bu gün biz Azərbaycanın paytaxtı Bakı şəhərindəyik və mən Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin yanındayam. Prezident Əliyev, bizim suallarımızı cavablandırmağa razılıq verdiyiniz üçün çox sağ olun. Əlbəttə ki, mən Sizdən Dağlıq Qarabağ münaqişəsi haqqında soruşacağam. Humanitar atəşkəs kimi nəzərdə tutulan atəşkəs barədə razılıq imzalandıqdan bəri zorakılıq və müharibə davam etmişdir. Bu gün Sizdən soruşuram, bu atəşkəs rəsmən artıq etibarsız, bitmiş və ləğv edilmiş hesab olunur?
- Bu, Ermənistanın davranışından asılıdır, çünki biz həmişə öhdəliyimizə sadiq qalırıq. Bildiyiniz kimi, humanitar zəmində atəşkəsin elan olunması qərarı Rusiyadan gəlmişdir və biz bunu dəstəklədik. Çünki düşünürəm ki, ölmüş əsgərlərin cəsədlərini və girovları mübadilə etmək, fəaliyyəti danışıqlar masasında davam etdirmək üçün, bu, doğru qərar idi. Çünki Moskvada elan olunmuş bəyannamədə faktiki olaraq danışıqların əsas prinsiplər çərçivəsində aparılacağı təmin edilmişdir. Bu, həmişə bizim mövqeyimiz olub. Ermənistan tərəfi həmişə prosesi pozmağa və danışıqlar masasına yeni yanaşmaları tətbiq etməyə çalışırdı. Bunlar bizim tərəfimizdən və Minsk qrupunun həmsədrləri tərəfindən rədd edilmişdir. Digər məsələlərlə birlikdə bəyannamənin ən mühüm hissəsi ondan ibarətdir ki, danışıqların formatı dəyişməz olaraq qalacaq. Bu, çox önəmlidir. Ola bilsin, bunun geniş beynəlxalq auditoriya üçün nə anlam daşıması o qədər aydın deyil. Mən, əlbəttə, bu barədə daha ətraflı məlumat verəcəyəm. Çünki Ermənistanda yeni hökumət hakimiyyətə gələndən sonra son iki il ərzində fəaliyyətlərindən biri qondarma "Dağlıq Qarabağ respublikasının hökumətini" danışıqlar masasına cəlb etmək və beləliklə də danışıqların formatını dəyişmək idi. Çünki iyirmi ildən artıqdır ki, danışıqlar Minsk qrupu prosesi çərçivəsində Ermənistan və Azərbaycan arasında aparılır. Odur ki, qondarma "Dağlıq Qarabağ respublikası hökumətini" danışıqlara cəlb etmək səyləri formatı dəyişdirmək cəhdləri idi. Beləliklə, hər iki tərəf formatın dəyişməz olaraq qalmasına sadiq qaldıqda, bu, hər şeyin əvvəllər razılaşdırılmış çərçivədə olacağı deməkdir. Biz atəşkəs rejiminə əməl edirdik. Lakin bildiyiniz kimi, Ermənistan atəşkəsi kobud şəkildə pozdu və bu, təkcə Gəncədə baş verməyib. Gəncədə mülki vətəndaşlara hücum onların təcavüzkar siyasətini əks etdirir. Həmçinin onlar atəşkəsi hər gün pozurlar. Bu gün mənə məlumat verilmişdir ki, bu səhər saat 7-dən 9-a qədər onlar Tərtər və Ağdam şəhərlərini 150 dəfədən çox artilleriya atəşinə tutublar. Əfsuslar olsun ki, bu gün Tərtərdə mülki şəxslər arasında bir nəfər həlak olub.
-Lakin Azərbaycan da atəşi davam etdirib, elə deyilmi? Dünya Dağlıq Qarabağdakı Xankəndidə mülki şəxslərin artilleriya atəşinə tutulması görüntülərini görüb.
-Atəşkəs elan olunandan bəri Azərbaycan tərəfindən bütün artilleriya atəşi dayandırılmışdır. Bu, birincisi. İkincisi, biz işğal olunmuş ərazilərdə istənilən şəhərdə və ya kənddə qəsdən mülki şəxsləri heç vaxt atəşə tutmuruq. Bizim hədəflərimiz yalnız hərbi qurğular idi. Bizim hərbi hədəflərimiz çox diqqətlə müəyyən olunmuşdur. Odur ki, biz yalnız insanlarımızın və əsgərlərimizin həyatına təhlükə olan hədəfləri vururuq. Lakin əfsuslar olsun ki, ermənilər insanların yaşadığı şəhər yerlərində hərbi qurğuları yerləşdirmək taktikasından istifadə edirlər, biz də özümüzü müdafiə etməli idik. Lakin atəşkəs müəyyən olunandan bəri biz ona sadiq idik, ancaq Ermənistan atəşkəsi pozdu, odur ki, biz cavab verməli idik.
- Beləliklə, Siz deyirsiniz ki, atəşkəs müəyyən olunandan sonra Azərbaycan tərəfindən heç bir zərbə endirilməmişdir? Hətta hərbi hədəflərə də?
- Xeyr, hərbi hədəflərə zərbələr endirilmişdir. Biz bunu təkzib etmirik. Lakin bu təbiidir, çünki biz özümüzü müdafiə etməli idik. Atəşkəsə birtərəfli qaydada nail olmaq mümkün deyil. Əks halda, Ermənistan üstünlüyə malik olacaq və öz məqsədinə çatacaq. Əslində, onlar elə bunu etməyə çalışırlar. Onlar azad edilmiş əraziləri geri götürməyə cəhd edirlər. Xüsusilə onlar Hadrut şəhərini geri götürməyə cəhd ediblər. Lakin uğursuzluğa düçar oldular. Mənim onlara məsləhətim belədir və mən artıq Ermənistan hökumətinə və həmçinin Ermənistan xalqına açıq şəkildə mesajımı ünvanlamışam ki, onlar azad edilmiş əraziləri geri götürmək cəhdlərini dayandırmalıdırlar. Bu, yalnız yeni qurbanlara səbəb olacaq və qan tökülməsinə gətirib çıxaracaqdır.
- Bəs, Dağlıq Qarabağdakı kilsələrin bombardman edilməsi görüntüləri barədə nə deyə bilərsiniz? Əlbəttə ki, onlar hərbi hədəflər deyil.
- Bəli, siz haqlısınız. Biz bu məsələni araşdırırıq. Onu qeyd etmək istəyirəm ki, Azərbaycan dini tolerantlıq səviyyəsi çox yüksək olan bir ölkədir və bu, bütün aparıcı beynəlxalq təşkilatlar, o cümlədən Birləşmiş Millətlər Təşkilatı tərəfindən qeyd olunmuşdur. Zati-müqəddəsləri, Vatikanın rəhbəri, Roma Papası Fransisk Bakıya səfəri zamanı açıq şəkildə demişdir ki, Azərbaycanda mədəniyyətlərarası və dinlərarası dialoqun səviyyəsi çox yüksəkdir. Siz yəqin ki, Bakının mərkəzində olan, tərəfimizdən bərpa edilmiş erməni kilsəsini görmüsünüz. Biz onu erməni xalqının mirası kimi qoruyuruq. Biz bu kilsədə erməni dilində 5000-dən artıq qədim kitab saxlayırıq. Lakin Ermənistan bizim məscidlərimizə nə edib? Onlar Ağdamın, Füzulinin və Şuşanın məscidlərinə nə ediblər? Demək olar ki, onlar nəinki onları dağıdıblar, orada heyvan saxlayırlar. Onlar orada donuz saxlayırlar və bununla təkcə bizim deyil, bütün müsəlmanların hisslərini təhqir edirlər.
Mən demirəm ki, biz bunu qisas almaq üçün etmişik. Xeyr. Biz bu məsələni araşdırmalıyıq. Biz nə baş verdiyindən əmin deyilik. Bizi günahlandırmaq üçün bunun ermənilər tərəfindən törədilə biləcəyinə dair şübhələrimiz var. Əgər bu, Azərbaycan hərbi birləşmələri tərəfindən törədilibsə, bu, səhv olub. Bizim hədəflərimiz arasında heç bir tarixi və ya dini hədəf yoxdur.
– Mən indi Sizdən diplomatik proses barədə soruşmaq istəyirəm. ATƏT-in Minsk qrupu, hazırkı həmsədrlər olan Fransa, ABŞ və Rusiya ilə vasitəçilik davam edir. Sizcə Fransanın bu danışıqlarda həmsədr qalması ilə bağlı bu struktur qalmalıdır?
– Bilirsiniz ki, toqquşmaların əvvəlindən biz bəzi ziddiyyətli bəyanatlar və bəzi mesajlar alırıq. Lakin düşünürəm ki, qarşılıqlı diplomatik səylərimiz sayəsində vəziyyəti nəzarət altında saxlamağa müvəffəq olmuşuq. Bildiyiniz kimi, Prezident Makron mənə bir neçə dəfə telefonla zəng edib və bizim sonuncu söhbətimiz çox müsbət idi. Biz münaqişənin siyasi həll yolunun tapılması səylərinə sadiqik. Mənə məlumat verildi ki, Fransa həmsədr olaraq neytral qalacaq, çünki bu, həmsədrin mandatıdır. Bu səhər mənə məlumat verildi ki, Fransanın Xarici İşlər naziri bəyanat verib ki, Fransa Minsk qrupunun həmsədri olduğuna görə neytral olmalıdır. Biz bu mövqeyi tam dəstəkləyirik və bizim mövqeyimiz hər zaman belə olub ki, bütün həmsədrlər neytral olmalıdır, onlar tərəf tutmamalıdırlar. Çünki bu, onların mandatına ziddir. Hər bir ölkənin milli səviyyədə müttəfiqləri, dostları var, bəzi ölkələrlə daha fəal, bəzi ölkələrlə daha az fəal əlaqələri var. Bu, normaldır və heç kim buna etiraz etmir. Lakin əgər bəzi ölkələrin vasitəçilik mandatı varsa, əlbəttə, əminəm ki, hər iki tərəf – Ermənistan və Azərbaycan neytrallıq gözləyir və hazırda biz bu neytrallığı görürük. Ona görə də, düşünürəm ki, sizin indi qeyd etdiyiniz məsələ bitib, beləliklə, biz həmin səhifəni bağlamışıq.
– Əvvəlki müsahibələrinizdə Suriyadan 300 döyüşçünün Sizin tərəfinizdə vuruşmaq üçün gətirildiyinə dair açıqlamasından sonra Siz Emmanuel Makrondan üzrxahlıq tələb etmişdiniz. Siz onunla sonuncu dəfə söhbət edən zaman bu məsələ haqqında - onun muzdluların Sizin tərəfinizdə döyüşməyi ilə bağlı ittihamı barədə danışdınızmı?
– Bəli, əlbəttə ki. Biz bu barədə danışdıq və mən hələ də dəlil gözləyirəm. Mənə heç bir dəlil təqdim olunmayıb. Bizim digər rəsmilərə heç bir dəlil təqdim olunmayıb. Mən Fransa Prezidentindən dəlil təqdim etməyi və danışmaq, bu məlumatı mübadilə etmək üçün müvafiq dövlət qurumlarının rəhbərləri arasında təmaslar təşkil etməyi xahiş etdim. Bu təmas baş tutdu və sizə deyə bilərəm ki, bizə heç bir dəlil təqdim olunmayıb. Ona görə əgər heç bir dəlil yoxdursa, düşünürəm ki, bu şayiələr də keçmişdə qalmalıdır. Bizdə muzdlular yoxdur. Bu, bizim rəsmi bəyanatımızdır. Toqquşmalar başlayandan artıq 2 həftədən çox vaxt keçib və heç bir ölkə bizə buna dair bir dəlil belə təqdim etməyib. Bundan əlavə, bizim buna ehtiyacımız yoxdur. Bizim 100 mindən çox döyüşçüdən ibarət ordumuz var. Bizim hazırda döyüş meydanında etdiklərimiz ordumuzun öz torpaqlarını özünün azad etməyə qadir olduğunu göstərir.
– Fransanın Xarici İşlər naziri Jan-İv Le Drian deyib ki, Türkiyənin hərbi iştirakı mövcuddur və bu da münaqişənin beynəlmiləlləşdirilməsinə gətirib çıxara bilər. O, bu məsələdə səhv edir?
– Bəli, o, bu məsələdə səhv edir. Türkiyənin hərbi iştirakı daha bir feyk xəbərdir. Türkiyənin hərbi iştirakı yoxdur. Biz Türkiyə istehsalı olan hərbi avadanlıqlardan istifadə edirik, bu, doğrudur. Lakin biz Rusiya istehsalı olan hərbi avadanlıqlardan, İsrail istehsalı olan hərbi avadanlıqlardan, digər ölkələrin istehsalı olan hərbi avadanlıqlardan istifadə edirik. Bunu pulsuz əldə edən Ermənistandan fərqli olaraq biz bu hərbi avadanlıqları alırıq. Siyasi müstəvi istisna olmaqla, Türkiyə heç bir halda prosesdə iştirak etmir. Burada Türkiyə qoşunları yoxdur. Türkiyənin F-16-ları buradadır, lakin onlar burada birgə hərbi təlimdən sonra qalıblar. Yeri gəlmişkən, ötən il biz hava qüvvələri də daxil olmaqla, Türkiyə ilə 10 birgə hərbi təlim keçirmişik. Bu il pandemiya səbəbindən biz cəmi 2 təlim keçirdik. Belə alındı ki, hərbi təlimdən sonra bu toqquşma baş verdi. Beləliklə, biz F-16-ları yerdə saxlamağı qərara aldıq və onlar yerdədir, havada deyil.
– Siz Türkiyə istehsalı olan neçə dron cəlb etmisiniz?
– Hədəflərimizə çatmağımız üçün kifayət qədər varımızdır. Zənnimcə, məni başa düşə bilərsiniz ki, bu, mənim açıqlamamağa üstünlük verdiyim məlumatdır.
- Lakin onlar bu münaqişədə öz sözünü deyirlər?
– Əlbəttə, onlar çox müasir, inkişaf etmiş silahlardır. Sizə deyə bilərəm ki, təkcə Türkiyədən əldə etdiyimiz dronlar vasitəsilə biz Ermənistanın bir milyard dollar dəyərində hərbi texnikasını məhv etmişik, yalnız dronlar vasitəsilə. Əlbəttə, bildiyiniz kimi, biz başqa mənbələrdən olan dronlardan da istifadə edirik. Biz artilleriyadan istifadə edirik, geniş çeşiddə hərbi avadanlıqdan istifadə edirik. Lakin təkcə dronlar Ermənistana 1 milyard dollar ziyan vurub. Bu, onlar üçün ciddi ziyandır. Mənə maraqlıdır onlar bütün bu avadanlığı almaq üçün bu qədər pulu haradan tapıblar, çox güman ki, onu pulsuz əldə ediblər.
– Təəssüf ki, biz burada yekunlaşmalıyıq. Əlbəttə, Sizə verə biləcəyimiz o qədər çox suallarımız var idi. Prezident İlham Əliyev, bu gün suallarımıza cavab verdiyinizə görə Sizə təşəkkür edirəm. Bizə baxan tamaşaçılara da təşəkkür edirəm. Qarşıda yayımlanacaq beynəlxalq xəbərlərə baxmaq üçün "France 24"ü izləməyə davam edin.
– Təşəkkür edirəm.
– Təşəkkür edirəm. Sizinlə söhbət etmək çox maraqlı idi.]]>[/allow-turbo] [allow-dzen] 2020-ci ilin oktyabrın 14-də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev "France 24" televiziya kanalına müsahibə verib.
- Salam, "France 24"ün müsahibə rubrikasına xoş gəlmisiniz. Bu gün biz Azərbaycanın paytaxtı Bakı şəhərindəyik və mən Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin yanındayam. Prezident Əliyev, bizim suallarımızı cavablandırmağa razılıq verdiyiniz üçün çox sağ olun. Əlbəttə ki, mən Sizdən Dağlıq Qarabağ münaqişəsi haqqında soruşacağam. Humanitar atəşkəs kimi nəzərdə tutulan atəşkəs barədə razılıq imzalandıqdan bəri zorakılıq və müharibə davam etmişdir. Bu gün Sizdən soruşuram, bu atəşkəs rəsmən artıq etibarsız, bitmiş və ləğv edilmiş hesab olunur?
- Bu, Ermənistanın davranışından asılıdır, çünki biz həmişə öhdəliyimizə sadiq qalırıq. Bildiyiniz kimi, humanitar zəmində atəşkəsin elan olunması qərarı Rusiyadan gəlmişdir və biz bunu dəstəklədik. Çünki düşünürəm ki, ölmüş əsgərlərin cəsədlərini və girovları mübadilə etmək, fəaliyyəti danışıqlar masasında davam etdirmək üçün, bu, doğru qərar idi. Çünki Moskvada elan olunmuş bəyannamədə faktiki olaraq danışıqların əsas prinsiplər çərçivəsində aparılacağı təmin edilmişdir. Bu, həmişə bizim mövqeyimiz olub. Ermənistan tərəfi həmişə prosesi pozmağa və danışıqlar masasına yeni yanaşmaları tətbiq etməyə çalışırdı. Bunlar bizim tərəfimizdən və Minsk qrupunun həmsədrləri tərəfindən rədd edilmişdir. Digər məsələlərlə birlikdə bəyannamənin ən mühüm hissəsi ondan ibarətdir ki, danışıqların formatı dəyişməz olaraq qalacaq. Bu, çox önəmlidir. Ola bilsin, bunun geniş beynəlxalq auditoriya üçün nə anlam daşıması o qədər aydın deyil. Mən, əlbəttə, bu barədə daha ətraflı məlumat verəcəyəm. Çünki Ermənistanda yeni hökumət hakimiyyətə gələndən sonra son iki il ərzində fəaliyyətlərindən biri qondarma "Dağlıq Qarabağ respublikasının hökumətini" danışıqlar masasına cəlb etmək və beləliklə də danışıqların formatını dəyişmək idi. Çünki iyirmi ildən artıqdır ki, danışıqlar Minsk qrupu prosesi çərçivəsində Ermənistan və Azərbaycan arasında aparılır. Odur ki, qondarma "Dağlıq Qarabağ respublikası hökumətini" danışıqlara cəlb etmək səyləri formatı dəyişdirmək cəhdləri idi. Beləliklə, hər iki tərəf formatın dəyişməz olaraq qalmasına sadiq qaldıqda, bu, hər şeyin əvvəllər razılaşdırılmış çərçivədə olacağı deməkdir. Biz atəşkəs rejiminə əməl edirdik. Lakin bildiyiniz kimi, Ermənistan atəşkəsi kobud şəkildə pozdu və bu, təkcə Gəncədə baş verməyib. Gəncədə mülki vətəndaşlara hücum onların təcavüzkar siyasətini əks etdirir. Həmçinin onlar atəşkəsi hər gün pozurlar. Bu gün mənə məlumat verilmişdir ki, bu səhər saat 7-dən 9-a qədər onlar Tərtər və Ağdam şəhərlərini 150 dəfədən çox artilleriya atəşinə tutublar. Əfsuslar olsun ki, bu gün Tərtərdə mülki şəxslər arasında bir nəfər həlak olub.
-Lakin Azərbaycan da atəşi davam etdirib, elə deyilmi? Dünya Dağlıq Qarabağdakı Xankəndidə mülki şəxslərin artilleriya atəşinə tutulması görüntülərini görüb.
-Atəşkəs elan olunandan bəri Azərbaycan tərəfindən bütün artilleriya atəşi dayandırılmışdır. Bu, birincisi. İkincisi, biz işğal olunmuş ərazilərdə istənilən şəhərdə və ya kənddə qəsdən mülki şəxsləri heç vaxt atəşə tutmuruq. Bizim hədəflərimiz yalnız hərbi qurğular idi. Bizim hərbi hədəflərimiz çox diqqətlə müəyyən olunmuşdur. Odur ki, biz yalnız insanlarımızın və əsgərlərimizin həyatına təhlükə olan hədəfləri vururuq. Lakin əfsuslar olsun ki, ermənilər insanların yaşadığı şəhər yerlərində hərbi qurğuları yerləşdirmək taktikasından istifadə edirlər, biz də özümüzü müdafiə etməli idik. Lakin atəşkəs müəyyən olunandan bəri biz ona sadiq idik, ancaq Ermənistan atəşkəsi pozdu, odur ki, biz cavab verməli idik.
- Beləliklə, Siz deyirsiniz ki, atəşkəs müəyyən olunandan sonra Azərbaycan tərəfindən heç bir zərbə endirilməmişdir? Hətta hərbi hədəflərə də?
- Xeyr, hərbi hədəflərə zərbələr endirilmişdir. Biz bunu təkzib etmirik. Lakin bu təbiidir, çünki biz özümüzü müdafiə etməli idik. Atəşkəsə birtərəfli qaydada nail olmaq mümkün deyil. Əks halda, Ermənistan üstünlüyə malik olacaq və öz məqsədinə çatacaq. Əslində, onlar elə bunu etməyə çalışırlar. Onlar azad edilmiş əraziləri geri götürməyə cəhd edirlər. Xüsusilə onlar Hadrut şəhərini geri götürməyə cəhd ediblər. Lakin uğursuzluğa düçar oldular. Mənim onlara məsləhətim belədir və mən artıq Ermənistan hökumətinə və həmçinin Ermənistan xalqına açıq şəkildə mesajımı ünvanlamışam ki, onlar azad edilmiş əraziləri geri götürmək cəhdlərini dayandırmalıdırlar. Bu, yalnız yeni qurbanlara səbəb olacaq və qan tökülməsinə gətirib çıxaracaqdır.
- Bəs, Dağlıq Qarabağdakı kilsələrin bombardman edilməsi görüntüləri barədə nə deyə bilərsiniz? Əlbəttə ki, onlar hərbi hədəflər deyil.
- Bəli, siz haqlısınız. Biz bu məsələni araşdırırıq. Onu qeyd etmək istəyirəm ki, Azərbaycan dini tolerantlıq səviyyəsi çox yüksək olan bir ölkədir və bu, bütün aparıcı beynəlxalq təşkilatlar, o cümlədən Birləşmiş Millətlər Təşkilatı tərəfindən qeyd olunmuşdur. Zati-müqəddəsləri, Vatikanın rəhbəri, Roma Papası Fransisk Bakıya səfəri zamanı açıq şəkildə demişdir ki, Azərbaycanda mədəniyyətlərarası və dinlərarası dialoqun səviyyəsi çox yüksəkdir. Siz yəqin ki, Bakının mərkəzində olan, tərəfimizdən bərpa edilmiş erməni kilsəsini görmüsünüz. Biz onu erməni xalqının mirası kimi qoruyuruq. Biz bu kilsədə erməni dilində 5000-dən artıq qədim kitab saxlayırıq. Lakin Ermənistan bizim məscidlərimizə nə edib? Onlar Ağdamın, Füzulinin və Şuşanın məscidlərinə nə ediblər? Demək olar ki, onlar nəinki onları dağıdıblar, orada heyvan saxlayırlar. Onlar orada donuz saxlayırlar və bununla təkcə bizim deyil, bütün müsəlmanların hisslərini təhqir edirlər.
Mən demirəm ki, biz bunu qisas almaq üçün etmişik. Xeyr. Biz bu məsələni araşdırmalıyıq. Biz nə baş verdiyindən əmin deyilik. Bizi günahlandırmaq üçün bunun ermənilər tərəfindən törədilə biləcəyinə dair şübhələrimiz var. Əgər bu, Azərbaycan hərbi birləşmələri tərəfindən törədilibsə, bu, səhv olub. Bizim hədəflərimiz arasında heç bir tarixi və ya dini hədəf yoxdur.
– Mən indi Sizdən diplomatik proses barədə soruşmaq istəyirəm. ATƏT-in Minsk qrupu, hazırkı həmsədrlər olan Fransa, ABŞ və Rusiya ilə vasitəçilik davam edir. Sizcə Fransanın bu danışıqlarda həmsədr qalması ilə bağlı bu struktur qalmalıdır?
– Bilirsiniz ki, toqquşmaların əvvəlindən biz bəzi ziddiyyətli bəyanatlar və bəzi mesajlar alırıq. Lakin düşünürəm ki, qarşılıqlı diplomatik səylərimiz sayəsində vəziyyəti nəzarət altında saxlamağa müvəffəq olmuşuq. Bildiyiniz kimi, Prezident Makron mənə bir neçə dəfə telefonla zəng edib və bizim sonuncu söhbətimiz çox müsbət idi. Biz münaqişənin siyasi həll yolunun tapılması səylərinə sadiqik. Mənə məlumat verildi ki, Fransa həmsədr olaraq neytral qalacaq, çünki bu, həmsədrin mandatıdır. Bu səhər mənə məlumat verildi ki, Fransanın Xarici İşlər naziri bəyanat verib ki, Fransa Minsk qrupunun həmsədri olduğuna görə neytral olmalıdır. Biz bu mövqeyi tam dəstəkləyirik və bizim mövqeyimiz hər zaman belə olub ki, bütün həmsədrlər neytral olmalıdır, onlar tərəf tutmamalıdırlar. Çünki bu, onların mandatına ziddir. Hər bir ölkənin milli səviyyədə müttəfiqləri, dostları var, bəzi ölkələrlə daha fəal, bəzi ölkələrlə daha az fəal əlaqələri var. Bu, normaldır və heç kim buna etiraz etmir. Lakin əgər bəzi ölkələrin vasitəçilik mandatı varsa, əlbəttə, əminəm ki, hər iki tərəf – Ermənistan və Azərbaycan neytrallıq gözləyir və hazırda biz bu neytrallığı görürük. Ona görə də, düşünürəm ki, sizin indi qeyd etdiyiniz məsələ bitib, beləliklə, biz həmin səhifəni bağlamışıq.
– Əvvəlki müsahibələrinizdə Suriyadan 300 döyüşçünün Sizin tərəfinizdə vuruşmaq üçün gətirildiyinə dair açıqlamasından sonra Siz Emmanuel Makrondan üzrxahlıq tələb etmişdiniz. Siz onunla sonuncu dəfə söhbət edən zaman bu məsələ haqqında - onun muzdluların Sizin tərəfinizdə döyüşməyi ilə bağlı ittihamı barədə danışdınızmı?
– Bəli, əlbəttə ki. Biz bu barədə danışdıq və mən hələ də dəlil gözləyirəm. Mənə heç bir dəlil təqdim olunmayıb. Bizim digər rəsmilərə heç bir dəlil təqdim olunmayıb. Mən Fransa Prezidentindən dəlil təqdim etməyi və danışmaq, bu məlumatı mübadilə etmək üçün müvafiq dövlət qurumlarının rəhbərləri arasında təmaslar təşkil etməyi xahiş etdim. Bu təmas baş tutdu və sizə deyə bilərəm ki, bizə heç bir dəlil təqdim olunmayıb. Ona görə əgər heç bir dəlil yoxdursa, düşünürəm ki, bu şayiələr də keçmişdə qalmalıdır. Bizdə muzdlular yoxdur. Bu, bizim rəsmi bəyanatımızdır. Toqquşmalar başlayandan artıq 2 həftədən çox vaxt keçib və heç bir ölkə bizə buna dair bir dəlil belə təqdim etməyib. Bundan əlavə, bizim buna ehtiyacımız yoxdur. Bizim 100 mindən çox döyüşçüdən ibarət ordumuz var. Bizim hazırda döyüş meydanında etdiklərimiz ordumuzun öz torpaqlarını özünün azad etməyə qadir olduğunu göstərir.
– Fransanın Xarici İşlər naziri Jan-İv Le Drian deyib ki, Türkiyənin hərbi iştirakı mövcuddur və bu da münaqişənin beynəlmiləlləşdirilməsinə gətirib çıxara bilər. O, bu məsələdə səhv edir?
– Bəli, o, bu məsələdə səhv edir. Türkiyənin hərbi iştirakı daha bir feyk xəbərdir. Türkiyənin hərbi iştirakı yoxdur. Biz Türkiyə istehsalı olan hərbi avadanlıqlardan istifadə edirik, bu, doğrudur. Lakin biz Rusiya istehsalı olan hərbi avadanlıqlardan, İsrail istehsalı olan hərbi avadanlıqlardan, digər ölkələrin istehsalı olan hərbi avadanlıqlardan istifadə edirik. Bunu pulsuz əldə edən Ermənistandan fərqli olaraq biz bu hərbi avadanlıqları alırıq. Siyasi müstəvi istisna olmaqla, Türkiyə heç bir halda prosesdə iştirak etmir. Burada Türkiyə qoşunları yoxdur. Türkiyənin F-16-ları buradadır, lakin onlar burada birgə hərbi təlimdən sonra qalıblar. Yeri gəlmişkən, ötən il biz hava qüvvələri də daxil olmaqla, Türkiyə ilə 10 birgə hərbi təlim keçirmişik. Bu il pandemiya səbəbindən biz cəmi 2 təlim keçirdik. Belə alındı ki, hərbi təlimdən sonra bu toqquşma baş verdi. Beləliklə, biz F-16-ları yerdə saxlamağı qərara aldıq və onlar yerdədir, havada deyil.
– Siz Türkiyə istehsalı olan neçə dron cəlb etmisiniz?
– Hədəflərimizə çatmağımız üçün kifayət qədər varımızdır. Zənnimcə, məni başa düşə bilərsiniz ki, bu, mənim açıqlamamağa üstünlük verdiyim məlumatdır.
- Lakin onlar bu münaqişədə öz sözünü deyirlər?
– Əlbəttə, onlar çox müasir, inkişaf etmiş silahlardır. Sizə deyə bilərəm ki, təkcə Türkiyədən əldə etdiyimiz dronlar vasitəsilə biz Ermənistanın bir milyard dollar dəyərində hərbi texnikasını məhv etmişik, yalnız dronlar vasitəsilə. Əlbəttə, bildiyiniz kimi, biz başqa mənbələrdən olan dronlardan da istifadə edirik. Biz artilleriyadan istifadə edirik, geniş çeşiddə hərbi avadanlıqdan istifadə edirik. Lakin təkcə dronlar Ermənistana 1 milyard dollar ziyan vurub. Bu, onlar üçün ciddi ziyandır. Mənə maraqlıdır onlar bütün bu avadanlığı almaq üçün bu qədər pulu haradan tapıblar, çox güman ki, onu pulsuz əldə ediblər.
– Təəssüf ki, biz burada yekunlaşmalıyıq. Əlbəttə, Sizə verə biləcəyimiz o qədər çox suallarımız var idi. Prezident İlham Əliyev, bu gün suallarımıza cavab verdiyinizə görə Sizə təşəkkür edirəm. Bizə baxan tamaşaçılara da təşəkkür edirəm. Qarşıda yayımlanacaq beynəlxalq xəbərlərə baxmaq üçün "France 24"ü izləməyə davam edin.
– Təşəkkür edirəm.
– Təşəkkür edirəm. Sizinlə söhbət etmək çox maraqlı idi.]]>[/allow-dzen] [/fullrss] [yandexrss] https://heqiqet.az/siyaset/24937-zfr-xronikas-14-oktyabr-2020-ci-il-prezident-lham-liyevin-france-24-televiziya-kanalna-msahibsi.html siyaset / musahibe Fri, 14 Oct 2022 06:26:13 +0400 2020-ci ilin oktyabrın 14-də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev "France 24" televiziya kanalına müsahibə verib.
- Salam, "France 24"ün müsahibə rubrikasına xoş gəlmisiniz. Bu gün biz Azərbaycanın paytaxtı Bakı şəhərindəyik və mən Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin yanındayam. Prezident Əliyev, bizim suallarımızı cavablandırmağa razılıq verdiyiniz üçün çox sağ olun. Əlbəttə ki, mən Sizdən Dağlıq Qarabağ münaqişəsi haqqında soruşacağam. Humanitar atəşkəs kimi nəzərdə tutulan atəşkəs barədə razılıq imzalandıqdan bəri zorakılıq və müharibə davam etmişdir. Bu gün Sizdən soruşuram, bu atəşkəs rəsmən artıq etibarsız, bitmiş və ləğv edilmiş hesab olunur?
- Bu, Ermənistanın davranışından asılıdır, çünki biz həmişə öhdəliyimizə sadiq qalırıq. Bildiyiniz kimi, humanitar zəmində atəşkəsin elan olunması qərarı Rusiyadan gəlmişdir və biz bunu dəstəklədik. Çünki düşünürəm ki, ölmüş əsgərlərin cəsədlərini və girovları mübadilə etmək, fəaliyyəti danışıqlar masasında davam etdirmək üçün, bu, doğru qərar idi. Çünki Moskvada elan olunmuş bəyannamədə faktiki olaraq danışıqların əsas prinsiplər çərçivəsində aparılacağı təmin edilmişdir. Bu, həmişə bizim mövqeyimiz olub. Ermənistan tərəfi həmişə prosesi pozmağa və danışıqlar masasına yeni yanaşmaları tətbiq etməyə çalışırdı. Bunlar bizim tərəfimizdən və Minsk qrupunun həmsədrləri tərəfindən rədd edilmişdir. Digər məsələlərlə birlikdə bəyannamənin ən mühüm hissəsi ondan ibarətdir ki, danışıqların formatı dəyişməz olaraq qalacaq. Bu, çox önəmlidir. Ola bilsin, bunun geniş beynəlxalq auditoriya üçün nə anlam daşıması o qədər aydın deyil. Mən, əlbəttə, bu barədə daha ətraflı məlumat verəcəyəm. Çünki Ermənistanda yeni hökumət hakimiyyətə gələndən sonra son iki il ərzində fəaliyyətlərindən biri qondarma "Dağlıq Qarabağ respublikasının hökumətini" danışıqlar masasına cəlb etmək və beləliklə də danışıqların formatını dəyişmək idi. Çünki iyirmi ildən artıqdır ki, danışıqlar Minsk qrupu prosesi çərçivəsində Ermənistan və Azərbaycan arasında aparılır. Odur ki, qondarma "Dağlıq Qarabağ respublikası hökumətini" danışıqlara cəlb etmək səyləri formatı dəyişdirmək cəhdləri idi. Beləliklə, hər iki tərəf formatın dəyişməz olaraq qalmasına sadiq qaldıqda, bu, hər şeyin əvvəllər razılaşdırılmış çərçivədə olacağı deməkdir. Biz atəşkəs rejiminə əməl edirdik. Lakin bildiyiniz kimi, Ermənistan atəşkəsi kobud şəkildə pozdu və bu, təkcə Gəncədə baş verməyib. Gəncədə mülki vətəndaşlara hücum onların təcavüzkar siyasətini əks etdirir. Həmçinin onlar atəşkəsi hər gün pozurlar. Bu gün mənə məlumat verilmişdir ki, bu səhər saat 7-dən 9-a qədər onlar Tərtər və Ağdam şəhərlərini 150 dəfədən çox artilleriya atəşinə tutublar. Əfsuslar olsun ki, bu gün Tərtərdə mülki şəxslər arasında bir nəfər həlak olub.
-Lakin Azərbaycan da atəşi davam etdirib, elə deyilmi? Dünya Dağlıq Qarabağdakı Xankəndidə mülki şəxslərin artilleriya atəşinə tutulması görüntülərini görüb.
-Atəşkəs elan olunandan bəri Azərbaycan tərəfindən bütün artilleriya atəşi dayandırılmışdır. Bu, birincisi. İkincisi, biz işğal olunmuş ərazilərdə istənilən şəhərdə və ya kənddə qəsdən mülki şəxsləri heç vaxt atəşə tutmuruq. Bizim hədəflərimiz yalnız hərbi qurğular idi. Bizim hərbi hədəflərimiz çox diqqətlə müəyyən olunmuşdur. Odur ki, biz yalnız insanlarımızın və əsgərlərimizin həyatına təhlükə olan hədəfləri vururuq. Lakin əfsuslar olsun ki, ermənilər insanların yaşadığı şəhər yerlərində hərbi qurğuları yerləşdirmək taktikasından istifadə edirlər, biz də özümüzü müdafiə etməli idik. Lakin atəşkəs müəyyən olunandan bəri biz ona sadiq idik, ancaq Ermənistan atəşkəsi pozdu, odur ki, biz cavab verməli idik.
- Beləliklə, Siz deyirsiniz ki, atəşkəs müəyyən olunandan sonra Azərbaycan tərəfindən heç bir zərbə endirilməmişdir? Hətta hərbi hədəflərə də?
- Xeyr, hərbi hədəflərə zərbələr endirilmişdir. Biz bunu təkzib etmirik. Lakin bu təbiidir, çünki biz özümüzü müdafiə etməli idik. Atəşkəsə birtərəfli qaydada nail olmaq mümkün deyil. Əks halda, Ermənistan üstünlüyə malik olacaq və öz məqsədinə çatacaq. Əslində, onlar elə bunu etməyə çalışırlar. Onlar azad edilmiş əraziləri geri götürməyə cəhd edirlər. Xüsusilə onlar Hadrut şəhərini geri götürməyə cəhd ediblər. Lakin uğursuzluğa düçar oldular. Mənim onlara məsləhətim belədir və mən artıq Ermənistan hökumətinə və həmçinin Ermənistan xalqına açıq şəkildə mesajımı ünvanlamışam ki, onlar azad edilmiş əraziləri geri götürmək cəhdlərini dayandırmalıdırlar. Bu, yalnız yeni qurbanlara səbəb olacaq və qan tökülməsinə gətirib çıxaracaqdır.
- Bəs, Dağlıq Qarabağdakı kilsələrin bombardman edilməsi görüntüləri barədə nə deyə bilərsiniz? Əlbəttə ki, onlar hərbi hədəflər deyil.
- Bəli, siz haqlısınız. Biz bu məsələni araşdırırıq. Onu qeyd etmək istəyirəm ki, Azərbaycan dini tolerantlıq səviyyəsi çox yüksək olan bir ölkədir və bu, bütün aparıcı beynəlxalq təşkilatlar, o cümlədən Birləşmiş Millətlər Təşkilatı tərəfindən qeyd olunmuşdur. Zati-müqəddəsləri, Vatikanın rəhbəri, Roma Papası Fransisk Bakıya səfəri zamanı açıq şəkildə demişdir ki, Azərbaycanda mədəniyyətlərarası və dinlərarası dialoqun səviyyəsi çox yüksəkdir. Siz yəqin ki, Bakının mərkəzində olan, tərəfimizdən bərpa edilmiş erməni kilsəsini görmüsünüz. Biz onu erməni xalqının mirası kimi qoruyuruq. Biz bu kilsədə erməni dilində 5000-dən artıq qədim kitab saxlayırıq. Lakin Ermənistan bizim məscidlərimizə nə edib? Onlar Ağdamın, Füzulinin və Şuşanın məscidlərinə nə ediblər? Demək olar ki, onlar nəinki onları dağıdıblar, orada heyvan saxlayırlar. Onlar orada donuz saxlayırlar və bununla təkcə bizim deyil, bütün müsəlmanların hisslərini təhqir edirlər.
Mən demirəm ki, biz bunu qisas almaq üçün etmişik. Xeyr. Biz bu məsələni araşdırmalıyıq. Biz nə baş verdiyindən əmin deyilik. Bizi günahlandırmaq üçün bunun ermənilər tərəfindən törədilə biləcəyinə dair şübhələrimiz var. Əgər bu, Azərbaycan hərbi birləşmələri tərəfindən törədilibsə, bu, səhv olub. Bizim hədəflərimiz arasında heç bir tarixi və ya dini hədəf yoxdur.
– Mən indi Sizdən diplomatik proses barədə soruşmaq istəyirəm. ATƏT-in Minsk qrupu, hazırkı həmsədrlər olan Fransa, ABŞ və Rusiya ilə vasitəçilik davam edir. Sizcə Fransanın bu danışıqlarda həmsədr qalması ilə bağlı bu struktur qalmalıdır?
– Bilirsiniz ki, toqquşmaların əvvəlindən biz bəzi ziddiyyətli bəyanatlar və bəzi mesajlar alırıq. Lakin düşünürəm ki, qarşılıqlı diplomatik səylərimiz sayəsində vəziyyəti nəzarət altında saxlamağa müvəffəq olmuşuq. Bildiyiniz kimi, Prezident Makron mənə bir neçə dəfə telefonla zəng edib və bizim sonuncu söhbətimiz çox müsbət idi. Biz münaqişənin siyasi həll yolunun tapılması səylərinə sadiqik. Mənə məlumat verildi ki, Fransa həmsədr olaraq neytral qalacaq, çünki bu, həmsədrin mandatıdır. Bu səhər mənə məlumat verildi ki, Fransanın Xarici İşlər naziri bəyanat verib ki, Fransa Minsk qrupunun həmsədri olduğuna görə neytral olmalıdır. Biz bu mövqeyi tam dəstəkləyirik və bizim mövqeyimiz hər zaman belə olub ki, bütün həmsədrlər neytral olmalıdır, onlar tərəf tutmamalıdırlar. Çünki bu, onların mandatına ziddir. Hər bir ölkənin milli səviyyədə müttəfiqləri, dostları var, bəzi ölkələrlə daha fəal, bəzi ölkələrlə daha az fəal əlaqələri var. Bu, normaldır və heç kim buna etiraz etmir. Lakin əgər bəzi ölkələrin vasitəçilik mandatı varsa, əlbəttə, əminəm ki, hər iki tərəf – Ermənistan və Azərbaycan neytrallıq gözləyir və hazırda biz bu neytrallığı görürük. Ona görə də, düşünürəm ki, sizin indi qeyd etdiyiniz məsələ bitib, beləliklə, biz həmin səhifəni bağlamışıq.
– Əvvəlki müsahibələrinizdə Suriyadan 300 döyüşçünün Sizin tərəfinizdə vuruşmaq üçün gətirildiyinə dair açıqlamasından sonra Siz Emmanuel Makrondan üzrxahlıq tələb etmişdiniz. Siz onunla sonuncu dəfə söhbət edən zaman bu məsələ haqqında - onun muzdluların Sizin tərəfinizdə döyüşməyi ilə bağlı ittihamı barədə danışdınızmı?
– Bəli, əlbəttə ki. Biz bu barədə danışdıq və mən hələ də dəlil gözləyirəm. Mənə heç bir dəlil təqdim olunmayıb. Bizim digər rəsmilərə heç bir dəlil təqdim olunmayıb. Mən Fransa Prezidentindən dəlil təqdim etməyi və danışmaq, bu məlumatı mübadilə etmək üçün müvafiq dövlət qurumlarının rəhbərləri arasında təmaslar təşkil etməyi xahiş etdim. Bu təmas baş tutdu və sizə deyə bilərəm ki, bizə heç bir dəlil təqdim olunmayıb. Ona görə əgər heç bir dəlil yoxdursa, düşünürəm ki, bu şayiələr də keçmişdə qalmalıdır. Bizdə muzdlular yoxdur. Bu, bizim rəsmi bəyanatımızdır. Toqquşmalar başlayandan artıq 2 həftədən çox vaxt keçib və heç bir ölkə bizə buna dair bir dəlil belə təqdim etməyib. Bundan əlavə, bizim buna ehtiyacımız yoxdur. Bizim 100 mindən çox döyüşçüdən ibarət ordumuz var. Bizim hazırda döyüş meydanında etdiklərimiz ordumuzun öz torpaqlarını özünün azad etməyə qadir olduğunu göstərir.
– Fransanın Xarici İşlər naziri Jan-İv Le Drian deyib ki, Türkiyənin hərbi iştirakı mövcuddur və bu da münaqişənin beynəlmiləlləşdirilməsinə gətirib çıxara bilər. O, bu məsələdə səhv edir?
– Bəli, o, bu məsələdə səhv edir. Türkiyənin hərbi iştirakı daha bir feyk xəbərdir. Türkiyənin hərbi iştirakı yoxdur. Biz Türkiyə istehsalı olan hərbi avadanlıqlardan istifadə edirik, bu, doğrudur. Lakin biz Rusiya istehsalı olan hərbi avadanlıqlardan, İsrail istehsalı olan hərbi avadanlıqlardan, digər ölkələrin istehsalı olan hərbi avadanlıqlardan istifadə edirik. Bunu pulsuz əldə edən Ermənistandan fərqli olaraq biz bu hərbi avadanlıqları alırıq. Siyasi müstəvi istisna olmaqla, Türkiyə heç bir halda prosesdə iştirak etmir. Burada Türkiyə qoşunları yoxdur. Türkiyənin F-16-ları buradadır, lakin onlar burada birgə hərbi təlimdən sonra qalıblar. Yeri gəlmişkən, ötən il biz hava qüvvələri də daxil olmaqla, Türkiyə ilə 10 birgə hərbi təlim keçirmişik. Bu il pandemiya səbəbindən biz cəmi 2 təlim keçirdik. Belə alındı ki, hərbi təlimdən sonra bu toqquşma baş verdi. Beləliklə, biz F-16-ları yerdə saxlamağı qərara aldıq və onlar yerdədir, havada deyil.
– Siz Türkiyə istehsalı olan neçə dron cəlb etmisiniz?
– Hədəflərimizə çatmağımız üçün kifayət qədər varımızdır. Zənnimcə, məni başa düşə bilərsiniz ki, bu, mənim açıqlamamağa üstünlük verdiyim məlumatdır.
- Lakin onlar bu münaqişədə öz sözünü deyirlər?
– Əlbəttə, onlar çox müasir, inkişaf etmiş silahlardır. Sizə deyə bilərəm ki, təkcə Türkiyədən əldə etdiyimiz dronlar vasitəsilə biz Ermənistanın bir milyard dollar dəyərində hərbi texnikasını məhv etmişik, yalnız dronlar vasitəsilə. Əlbəttə, bildiyiniz kimi, biz başqa mənbələrdən olan dronlardan da istifadə edirik. Biz artilleriyadan istifadə edirik, geniş çeşiddə hərbi avadanlıqdan istifadə edirik. Lakin təkcə dronlar Ermənistana 1 milyard dollar ziyan vurub. Bu, onlar üçün ciddi ziyandır. Mənə maraqlıdır onlar bütün bu avadanlığı almaq üçün bu qədər pulu haradan tapıblar, çox güman ki, onu pulsuz əldə ediblər.
– Təəssüf ki, biz burada yekunlaşmalıyıq. Əlbəttə, Sizə verə biləcəyimiz o qədər çox suallarımız var idi. Prezident İlham Əliyev, bu gün suallarımıza cavab verdiyinizə görə Sizə təşəkkür edirəm. Bizə baxan tamaşaçılara da təşəkkür edirəm. Qarşıda yayımlanacaq beynəlxalq xəbərlərə baxmaq üçün "France 24"ü izləməyə davam edin.
– Təşəkkür edirəm.
– Təşəkkür edirəm. Sizinlə söhbət etmək çox maraqlı idi. [allow-turbo] 2020-ci ilin oktyabrın 14-də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev "France 24" televiziya kanalına müsahibə verib.
- Salam, "France 24"ün müsahibə rubrikasına xoş gəlmisiniz. Bu gün biz Azərbaycanın paytaxtı Bakı şəhərindəyik və mən Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin yanındayam. Prezident Əliyev, bizim suallarımızı cavablandırmağa razılıq verdiyiniz üçün çox sağ olun. Əlbəttə ki, mən Sizdən Dağlıq Qarabağ münaqişəsi haqqında soruşacağam. Humanitar atəşkəs kimi nəzərdə tutulan atəşkəs barədə razılıq imzalandıqdan bəri zorakılıq və müharibə davam etmişdir. Bu gün Sizdən soruşuram, bu atəşkəs rəsmən artıq etibarsız, bitmiş və ləğv edilmiş hesab olunur?
- Bu, Ermənistanın davranışından asılıdır, çünki biz həmişə öhdəliyimizə sadiq qalırıq. Bildiyiniz kimi, humanitar zəmində atəşkəsin elan olunması qərarı Rusiyadan gəlmişdir və biz bunu dəstəklədik. Çünki düşünürəm ki, ölmüş əsgərlərin cəsədlərini və girovları mübadilə etmək, fəaliyyəti danışıqlar masasında davam etdirmək üçün, bu, doğru qərar idi. Çünki Moskvada elan olunmuş bəyannamədə faktiki olaraq danışıqların əsas prinsiplər çərçivəsində aparılacağı təmin edilmişdir. Bu, həmişə bizim mövqeyimiz olub. Ermənistan tərəfi həmişə prosesi pozmağa və danışıqlar masasına yeni yanaşmaları tətbiq etməyə çalışırdı. Bunlar bizim tərəfimizdən və Minsk qrupunun həmsədrləri tərəfindən rədd edilmişdir. Digər məsələlərlə birlikdə bəyannamənin ən mühüm hissəsi ondan ibarətdir ki, danışıqların formatı dəyişməz olaraq qalacaq. Bu, çox önəmlidir. Ola bilsin, bunun geniş beynəlxalq auditoriya üçün nə anlam daşıması o qədər aydın deyil. Mən, əlbəttə, bu barədə daha ətraflı məlumat verəcəyəm. Çünki Ermənistanda yeni hökumət hakimiyyətə gələndən sonra son iki il ərzində fəaliyyətlərindən biri qondarma "Dağlıq Qarabağ respublikasının hökumətini" danışıqlar masasına cəlb etmək və beləliklə də danışıqların formatını dəyişmək idi. Çünki iyirmi ildən artıqdır ki, danışıqlar Minsk qrupu prosesi çərçivəsində Ermənistan və Azərbaycan arasında aparılır. Odur ki, qondarma "Dağlıq Qarabağ respublikası hökumətini" danışıqlara cəlb etmək səyləri formatı dəyişdirmək cəhdləri idi. Beləliklə, hər iki tərəf formatın dəyişməz olaraq qalmasına sadiq qaldıqda, bu, hər şeyin əvvəllər razılaşdırılmış çərçivədə olacağı deməkdir. Biz atəşkəs rejiminə əməl edirdik. Lakin bildiyiniz kimi, Ermənistan atəşkəsi kobud şəkildə pozdu və bu, təkcə Gəncədə baş verməyib. Gəncədə mülki vətəndaşlara hücum onların təcavüzkar siyasətini əks etdirir. Həmçinin onlar atəşkəsi hər gün pozurlar. Bu gün mənə məlumat verilmişdir ki, bu səhər saat 7-dən 9-a qədər onlar Tərtər və Ağdam şəhərlərini 150 dəfədən çox artilleriya atəşinə tutublar. Əfsuslar olsun ki, bu gün Tərtərdə mülki şəxslər arasında bir nəfər həlak olub.
-Lakin Azərbaycan da atəşi davam etdirib, elə deyilmi? Dünya Dağlıq Qarabağdakı Xankəndidə mülki şəxslərin artilleriya atəşinə tutulması görüntülərini görüb.
-Atəşkəs elan olunandan bəri Azərbaycan tərəfindən bütün artilleriya atəşi dayandırılmışdır. Bu, birincisi. İkincisi, biz işğal olunmuş ərazilərdə istənilən şəhərdə və ya kənddə qəsdən mülki şəxsləri heç vaxt atəşə tutmuruq. Bizim hədəflərimiz yalnız hərbi qurğular idi. Bizim hərbi hədəflərimiz çox diqqətlə müəyyən olunmuşdur. Odur ki, biz yalnız insanlarımızın və əsgərlərimizin həyatına təhlükə olan hədəfləri vururuq. Lakin əfsuslar olsun ki, ermənilər insanların yaşadığı şəhər yerlərində hərbi qurğuları yerləşdirmək taktikasından istifadə edirlər, biz də özümüzü müdafiə etməli idik. Lakin atəşkəs müəyyən olunandan bəri biz ona sadiq idik, ancaq Ermənistan atəşkəsi pozdu, odur ki, biz cavab verməli idik.
- Beləliklə, Siz deyirsiniz ki, atəşkəs müəyyən olunandan sonra Azərbaycan tərəfindən heç bir zərbə endirilməmişdir? Hətta hərbi hədəflərə də?
- Xeyr, hərbi hədəflərə zərbələr endirilmişdir. Biz bunu təkzib etmirik. Lakin bu təbiidir, çünki biz özümüzü müdafiə etməli idik. Atəşkəsə birtərəfli qaydada nail olmaq mümkün deyil. Əks halda, Ermənistan üstünlüyə malik olacaq və öz məqsədinə çatacaq. Əslində, onlar elə bunu etməyə çalışırlar. Onlar azad edilmiş əraziləri geri götürməyə cəhd edirlər. Xüsusilə onlar Hadrut şəhərini geri götürməyə cəhd ediblər. Lakin uğursuzluğa düçar oldular. Mənim onlara məsləhətim belədir və mən artıq Ermənistan hökumətinə və həmçinin Ermənistan xalqına açıq şəkildə mesajımı ünvanlamışam ki, onlar azad edilmiş əraziləri geri götürmək cəhdlərini dayandırmalıdırlar. Bu, yalnız yeni qurbanlara səbəb olacaq və qan tökülməsinə gətirib çıxaracaqdır.
- Bəs, Dağlıq Qarabağdakı kilsələrin bombardman edilməsi görüntüləri barədə nə deyə bilərsiniz? Əlbəttə ki, onlar hərbi hədəflər deyil.
- Bəli, siz haqlısınız. Biz bu məsələni araşdırırıq. Onu qeyd etmək istəyirəm ki, Azərbaycan dini tolerantlıq səviyyəsi çox yüksək olan bir ölkədir və bu, bütün aparıcı beynəlxalq təşkilatlar, o cümlədən Birləşmiş Millətlər Təşkilatı tərəfindən qeyd olunmuşdur. Zati-müqəddəsləri, Vatikanın rəhbəri, Roma Papası Fransisk Bakıya səfəri zamanı açıq şəkildə demişdir ki, Azərbaycanda mədəniyyətlərarası və dinlərarası dialoqun səviyyəsi çox yüksəkdir. Siz yəqin ki, Bakının mərkəzində olan, tərəfimizdən bərpa edilmiş erməni kilsəsini görmüsünüz. Biz onu erməni xalqının mirası kimi qoruyuruq. Biz bu kilsədə erməni dilində 5000-dən artıq qədim kitab saxlayırıq. Lakin Ermənistan bizim məscidlərimizə nə edib? Onlar Ağdamın, Füzulinin və Şuşanın məscidlərinə nə ediblər? Demək olar ki, onlar nəinki onları dağıdıblar, orada heyvan saxlayırlar. Onlar orada donuz saxlayırlar və bununla təkcə bizim deyil, bütün müsəlmanların hisslərini təhqir edirlər.
Mən demirəm ki, biz bunu qisas almaq üçün etmişik. Xeyr. Biz bu məsələni araşdırmalıyıq. Biz nə baş verdiyindən əmin deyilik. Bizi günahlandırmaq üçün bunun ermənilər tərəfindən törədilə biləcəyinə dair şübhələrimiz var. Əgər bu, Azərbaycan hərbi birləşmələri tərəfindən törədilibsə, bu, səhv olub. Bizim hədəflərimiz arasında heç bir tarixi və ya dini hədəf yoxdur.
– Mən indi Sizdən diplomatik proses barədə soruşmaq istəyirəm. ATƏT-in Minsk qrupu, hazırkı həmsədrlər olan Fransa, ABŞ və Rusiya ilə vasitəçilik davam edir. Sizcə Fransanın bu danışıqlarda həmsədr qalması ilə bağlı bu struktur qalmalıdır?
– Bilirsiniz ki, toqquşmaların əvvəlindən biz bəzi ziddiyyətli bəyanatlar və bəzi mesajlar alırıq. Lakin düşünürəm ki, qarşılıqlı diplomatik səylərimiz sayəsində vəziyyəti nəzarət altında saxlamağa müvəffəq olmuşuq. Bildiyiniz kimi, Prezident Makron mənə bir neçə dəfə telefonla zəng edib və bizim sonuncu söhbətimiz çox müsbət idi. Biz münaqişənin siyasi həll yolunun tapılması səylərinə sadiqik. Mənə məlumat verildi ki, Fransa həmsədr olaraq neytral qalacaq, çünki bu, həmsədrin mandatıdır. Bu səhər mənə məlumat verildi ki, Fransanın Xarici İşlər naziri bəyanat verib ki, Fransa Minsk qrupunun həmsədri olduğuna görə neytral olmalıdır. Biz bu mövqeyi tam dəstəkləyirik və bizim mövqeyimiz hər zaman belə olub ki, bütün həmsədrlər neytral olmalıdır, onlar tərəf tutmamalıdırlar. Çünki bu, onların mandatına ziddir. Hər bir ölkənin milli səviyyədə müttəfiqləri, dostları var, bəzi ölkələrlə daha fəal, bəzi ölkələrlə daha az fəal əlaqələri var. Bu, normaldır və heç kim buna etiraz etmir. Lakin əgər bəzi ölkələrin vasitəçilik mandatı varsa, əlbəttə, əminəm ki, hər iki tərəf – Ermənistan və Azərbaycan neytrallıq gözləyir və hazırda biz bu neytrallığı görürük. Ona görə də, düşünürəm ki, sizin indi qeyd etdiyiniz məsələ bitib, beləliklə, biz həmin səhifəni bağlamışıq.
– Əvvəlki müsahibələrinizdə Suriyadan 300 döyüşçünün Sizin tərəfinizdə vuruşmaq üçün gətirildiyinə dair açıqlamasından sonra Siz Emmanuel Makrondan üzrxahlıq tələb etmişdiniz. Siz onunla sonuncu dəfə söhbət edən zaman bu məsələ haqqında - onun muzdluların Sizin tərəfinizdə döyüşməyi ilə bağlı ittihamı barədə danışdınızmı?
– Bəli, əlbəttə ki. Biz bu barədə danışdıq və mən hələ də dəlil gözləyirəm. Mənə heç bir dəlil təqdim olunmayıb. Bizim digər rəsmilərə heç bir dəlil təqdim olunmayıb. Mən Fransa Prezidentindən dəlil təqdim etməyi və danışmaq, bu məlumatı mübadilə etmək üçün müvafiq dövlət qurumlarının rəhbərləri arasında təmaslar təşkil etməyi xahiş etdim. Bu təmas baş tutdu və sizə deyə bilərəm ki, bizə heç bir dəlil təqdim olunmayıb. Ona görə əgər heç bir dəlil yoxdursa, düşünürəm ki, bu şayiələr də keçmişdə qalmalıdır. Bizdə muzdlular yoxdur. Bu, bizim rəsmi bəyanatımızdır. Toqquşmalar başlayandan artıq 2 həftədən çox vaxt keçib və heç bir ölkə bizə buna dair bir dəlil belə təqdim etməyib. Bundan əlavə, bizim buna ehtiyacımız yoxdur. Bizim 100 mindən çox döyüşçüdən ibarət ordumuz var. Bizim hazırda döyüş meydanında etdiklərimiz ordumuzun öz torpaqlarını özünün azad etməyə qadir olduğunu göstərir.
– Fransanın Xarici İşlər naziri Jan-İv Le Drian deyib ki, Türkiyənin hərbi iştirakı mövcuddur və bu da münaqişənin beynəlmiləlləşdirilməsinə gətirib çıxara bilər. O, bu məsələdə səhv edir?
– Bəli, o, bu məsələdə səhv edir. Türkiyənin hərbi iştirakı daha bir feyk xəbərdir. Türkiyənin hərbi iştirakı yoxdur. Biz Türkiyə istehsalı olan hərbi avadanlıqlardan istifadə edirik, bu, doğrudur. Lakin biz Rusiya istehsalı olan hərbi avadanlıqlardan, İsrail istehsalı olan hərbi avadanlıqlardan, digər ölkələrin istehsalı olan hərbi avadanlıqlardan istifadə edirik. Bunu pulsuz əldə edən Ermənistandan fərqli olaraq biz bu hərbi avadanlıqları alırıq. Siyasi müstəvi istisna olmaqla, Türkiyə heç bir halda prosesdə iştirak etmir. Burada Türkiyə qoşunları yoxdur. Türkiyənin F-16-ları buradadır, lakin onlar burada birgə hərbi təlimdən sonra qalıblar. Yeri gəlmişkən, ötən il biz hava qüvvələri də daxil olmaqla, Türkiyə ilə 10 birgə hərbi təlim keçirmişik. Bu il pandemiya səbəbindən biz cəmi 2 təlim keçirdik. Belə alındı ki, hərbi təlimdən sonra bu toqquşma baş verdi. Beləliklə, biz F-16-ları yerdə saxlamağı qərara aldıq və onlar yerdədir, havada deyil.
– Siz Türkiyə istehsalı olan neçə dron cəlb etmisiniz?
– Hədəflərimizə çatmağımız üçün kifayət qədər varımızdır. Zənnimcə, məni başa düşə bilərsiniz ki, bu, mənim açıqlamamağa üstünlük verdiyim məlumatdır.
- Lakin onlar bu münaqişədə öz sözünü deyirlər?
– Əlbəttə, onlar çox müasir, inkişaf etmiş silahlardır. Sizə deyə bilərəm ki, təkcə Türkiyədən əldə etdiyimiz dronlar vasitəsilə biz Ermənistanın bir milyard dollar dəyərində hərbi texnikasını məhv etmişik, yalnız dronlar vasitəsilə. Əlbəttə, bildiyiniz kimi, biz başqa mənbələrdən olan dronlardan da istifadə edirik. Biz artilleriyadan istifadə edirik, geniş çeşiddə hərbi avadanlıqdan istifadə edirik. Lakin təkcə dronlar Ermənistana 1 milyard dollar ziyan vurub. Bu, onlar üçün ciddi ziyandır. Mənə maraqlıdır onlar bütün bu avadanlığı almaq üçün bu qədər pulu haradan tapıblar, çox güman ki, onu pulsuz əldə ediblər.
– Təəssüf ki, biz burada yekunlaşmalıyıq. Əlbəttə, Sizə verə biləcəyimiz o qədər çox suallarımız var idi. Prezident İlham Əliyev, bu gün suallarımıza cavab verdiyinizə görə Sizə təşəkkür edirəm. Bizə baxan tamaşaçılara da təşəkkür edirəm. Qarşıda yayımlanacaq beynəlxalq xəbərlərə baxmaq üçün "France 24"ü izləməyə davam edin.
– Təşəkkür edirəm.
– Təşəkkür edirəm. Sizinlə söhbət etmək çox maraqlı idi.]]>[/allow-turbo] [allow-dzen] 2020-ci ilin oktyabrın 14-də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev "France 24" televiziya kanalına müsahibə verib.
- Salam, "France 24"ün müsahibə rubrikasına xoş gəlmisiniz. Bu gün biz Azərbaycanın paytaxtı Bakı şəhərindəyik və mən Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin yanındayam. Prezident Əliyev, bizim suallarımızı cavablandırmağa razılıq verdiyiniz üçün çox sağ olun. Əlbəttə ki, mən Sizdən Dağlıq Qarabağ münaqişəsi haqqında soruşacağam. Humanitar atəşkəs kimi nəzərdə tutulan atəşkəs barədə razılıq imzalandıqdan bəri zorakılıq və müharibə davam etmişdir. Bu gün Sizdən soruşuram, bu atəşkəs rəsmən artıq etibarsız, bitmiş və ləğv edilmiş hesab olunur?
- Bu, Ermənistanın davranışından asılıdır, çünki biz həmişə öhdəliyimizə sadiq qalırıq. Bildiyiniz kimi, humanitar zəmində atəşkəsin elan olunması qərarı Rusiyadan gəlmişdir və biz bunu dəstəklədik. Çünki düşünürəm ki, ölmüş əsgərlərin cəsədlərini və girovları mübadilə etmək, fəaliyyəti danışıqlar masasında davam etdirmək üçün, bu, doğru qərar idi. Çünki Moskvada elan olunmuş bəyannamədə faktiki olaraq danışıqların əsas prinsiplər çərçivəsində aparılacağı təmin edilmişdir. Bu, həmişə bizim mövqeyimiz olub. Ermənistan tərəfi həmişə prosesi pozmağa və danışıqlar masasına yeni yanaşmaları tətbiq etməyə çalışırdı. Bunlar bizim tərəfimizdən və Minsk qrupunun həmsədrləri tərəfindən rədd edilmişdir. Digər məsələlərlə birlikdə bəyannamənin ən mühüm hissəsi ondan ibarətdir ki, danışıqların formatı dəyişməz olaraq qalacaq. Bu, çox önəmlidir. Ola bilsin, bunun geniş beynəlxalq auditoriya üçün nə anlam daşıması o qədər aydın deyil. Mən, əlbəttə, bu barədə daha ətraflı məlumat verəcəyəm. Çünki Ermənistanda yeni hökumət hakimiyyətə gələndən sonra son iki il ərzində fəaliyyətlərindən biri qondarma "Dağlıq Qarabağ respublikasının hökumətini" danışıqlar masasına cəlb etmək və beləliklə də danışıqların formatını dəyişmək idi. Çünki iyirmi ildən artıqdır ki, danışıqlar Minsk qrupu prosesi çərçivəsində Ermənistan və Azərbaycan arasında aparılır. Odur ki, qondarma "Dağlıq Qarabağ respublikası hökumətini" danışıqlara cəlb etmək səyləri formatı dəyişdirmək cəhdləri idi. Beləliklə, hər iki tərəf formatın dəyişməz olaraq qalmasına sadiq qaldıqda, bu, hər şeyin əvvəllər razılaşdırılmış çərçivədə olacağı deməkdir. Biz atəşkəs rejiminə əməl edirdik. Lakin bildiyiniz kimi, Ermənistan atəşkəsi kobud şəkildə pozdu və bu, təkcə Gəncədə baş verməyib. Gəncədə mülki vətəndaşlara hücum onların təcavüzkar siyasətini əks etdirir. Həmçinin onlar atəşkəsi hər gün pozurlar. Bu gün mənə məlumat verilmişdir ki, bu səhər saat 7-dən 9-a qədər onlar Tərtər və Ağdam şəhərlərini 150 dəfədən çox artilleriya atəşinə tutublar. Əfsuslar olsun ki, bu gün Tərtərdə mülki şəxslər arasında bir nəfər həlak olub.
-Lakin Azərbaycan da atəşi davam etdirib, elə deyilmi? Dünya Dağlıq Qarabağdakı Xankəndidə mülki şəxslərin artilleriya atəşinə tutulması görüntülərini görüb.
-Atəşkəs elan olunandan bəri Azərbaycan tərəfindən bütün artilleriya atəşi dayandırılmışdır. Bu, birincisi. İkincisi, biz işğal olunmuş ərazilərdə istənilən şəhərdə və ya kənddə qəsdən mülki şəxsləri heç vaxt atəşə tutmuruq. Bizim hədəflərimiz yalnız hərbi qurğular idi. Bizim hərbi hədəflərimiz çox diqqətlə müəyyən olunmuşdur. Odur ki, biz yalnız insanlarımızın və əsgərlərimizin həyatına təhlükə olan hədəfləri vururuq. Lakin əfsuslar olsun ki, ermənilər insanların yaşadığı şəhər yerlərində hərbi qurğuları yerləşdirmək taktikasından istifadə edirlər, biz də özümüzü müdafiə etməli idik. Lakin atəşkəs müəyyən olunandan bəri biz ona sadiq idik, ancaq Ermənistan atəşkəsi pozdu, odur ki, biz cavab verməli idik.
- Beləliklə, Siz deyirsiniz ki, atəşkəs müəyyən olunandan sonra Azərbaycan tərəfindən heç bir zərbə endirilməmişdir? Hətta hərbi hədəflərə də?
- Xeyr, hərbi hədəflərə zərbələr endirilmişdir. Biz bunu təkzib etmirik. Lakin bu təbiidir, çünki biz özümüzü müdafiə etməli idik. Atəşkəsə birtərəfli qaydada nail olmaq mümkün deyil. Əks halda, Ermənistan üstünlüyə malik olacaq və öz məqsədinə çatacaq. Əslində, onlar elə bunu etməyə çalışırlar. Onlar azad edilmiş əraziləri geri götürməyə cəhd edirlər. Xüsusilə onlar Hadrut şəhərini geri götürməyə cəhd ediblər. Lakin uğursuzluğa düçar oldular. Mənim onlara məsləhətim belədir və mən artıq Ermənistan hökumətinə və həmçinin Ermənistan xalqına açıq şəkildə mesajımı ünvanlamışam ki, onlar azad edilmiş əraziləri geri götürmək cəhdlərini dayandırmalıdırlar. Bu, yalnız yeni qurbanlara səbəb olacaq və qan tökülməsinə gətirib çıxaracaqdır.
- Bəs, Dağlıq Qarabağdakı kilsələrin bombardman edilməsi görüntüləri barədə nə deyə bilərsiniz? Əlbəttə ki, onlar hərbi hədəflər deyil.
- Bəli, siz haqlısınız. Biz bu məsələni araşdırırıq. Onu qeyd etmək istəyirəm ki, Azərbaycan dini tolerantlıq səviyyəsi çox yüksək olan bir ölkədir və bu, bütün aparıcı beynəlxalq təşkilatlar, o cümlədən Birləşmiş Millətlər Təşkilatı tərəfindən qeyd olunmuşdur. Zati-müqəddəsləri, Vatikanın rəhbəri, Roma Papası Fransisk Bakıya səfəri zamanı açıq şəkildə demişdir ki, Azərbaycanda mədəniyyətlərarası və dinlərarası dialoqun səviyyəsi çox yüksəkdir. Siz yəqin ki, Bakının mərkəzində olan, tərəfimizdən bərpa edilmiş erməni kilsəsini görmüsünüz. Biz onu erməni xalqının mirası kimi qoruyuruq. Biz bu kilsədə erməni dilində 5000-dən artıq qədim kitab saxlayırıq. Lakin Ermənistan bizim məscidlərimizə nə edib? Onlar Ağdamın, Füzulinin və Şuşanın məscidlərinə nə ediblər? Demək olar ki, onlar nəinki onları dağıdıblar, orada heyvan saxlayırlar. Onlar orada donuz saxlayırlar və bununla təkcə bizim deyil, bütün müsəlmanların hisslərini təhqir edirlər.
Mən demirəm ki, biz bunu qisas almaq üçün etmişik. Xeyr. Biz bu məsələni araşdırmalıyıq. Biz nə baş verdiyindən əmin deyilik. Bizi günahlandırmaq üçün bunun ermənilər tərəfindən törədilə biləcəyinə dair şübhələrimiz var. Əgər bu, Azərbaycan hərbi birləşmələri tərəfindən törədilibsə, bu, səhv olub. Bizim hədəflərimiz arasında heç bir tarixi və ya dini hədəf yoxdur.
– Mən indi Sizdən diplomatik proses barədə soruşmaq istəyirəm. ATƏT-in Minsk qrupu, hazırkı həmsədrlər olan Fransa, ABŞ və Rusiya ilə vasitəçilik davam edir. Sizcə Fransanın bu danışıqlarda həmsədr qalması ilə bağlı bu struktur qalmalıdır?
– Bilirsiniz ki, toqquşmaların əvvəlindən biz bəzi ziddiyyətli bəyanatlar və bəzi mesajlar alırıq. Lakin düşünürəm ki, qarşılıqlı diplomatik səylərimiz sayəsində vəziyyəti nəzarət altında saxlamağa müvəffəq olmuşuq. Bildiyiniz kimi, Prezident Makron mənə bir neçə dəfə telefonla zəng edib və bizim sonuncu söhbətimiz çox müsbət idi. Biz münaqişənin siyasi həll yolunun tapılması səylərinə sadiqik. Mənə məlumat verildi ki, Fransa həmsədr olaraq neytral qalacaq, çünki bu, həmsədrin mandatıdır. Bu səhər mənə məlumat verildi ki, Fransanın Xarici İşlər naziri bəyanat verib ki, Fransa Minsk qrupunun həmsədri olduğuna görə neytral olmalıdır. Biz bu mövqeyi tam dəstəkləyirik və bizim mövqeyimiz hər zaman belə olub ki, bütün həmsədrlər neytral olmalıdır, onlar tərəf tutmamalıdırlar. Çünki bu, onların mandatına ziddir. Hər bir ölkənin milli səviyyədə müttəfiqləri, dostları var, bəzi ölkələrlə daha fəal, bəzi ölkələrlə daha az fəal əlaqələri var. Bu, normaldır və heç kim buna etiraz etmir. Lakin əgər bəzi ölkələrin vasitəçilik mandatı varsa, əlbəttə, əminəm ki, hər iki tərəf – Ermənistan və Azərbaycan neytrallıq gözləyir və hazırda biz bu neytrallığı görürük. Ona görə də, düşünürəm ki, sizin indi qeyd etdiyiniz məsələ bitib, beləliklə, biz həmin səhifəni bağlamışıq.
– Əvvəlki müsahibələrinizdə Suriyadan 300 döyüşçünün Sizin tərəfinizdə vuruşmaq üçün gətirildiyinə dair açıqlamasından sonra Siz Emmanuel Makrondan üzrxahlıq tələb etmişdiniz. Siz onunla sonuncu dəfə söhbət edən zaman bu məsələ haqqında - onun muzdluların Sizin tərəfinizdə döyüşməyi ilə bağlı ittihamı barədə danışdınızmı?
– Bəli, əlbəttə ki. Biz bu barədə danışdıq və mən hələ də dəlil gözləyirəm. Mənə heç bir dəlil təqdim olunmayıb. Bizim digər rəsmilərə heç bir dəlil təqdim olunmayıb. Mən Fransa Prezidentindən dəlil təqdim etməyi və danışmaq, bu məlumatı mübadilə etmək üçün müvafiq dövlət qurumlarının rəhbərləri arasında təmaslar təşkil etməyi xahiş etdim. Bu təmas baş tutdu və sizə deyə bilərəm ki, bizə heç bir dəlil təqdim olunmayıb. Ona görə əgər heç bir dəlil yoxdursa, düşünürəm ki, bu şayiələr də keçmişdə qalmalıdır. Bizdə muzdlular yoxdur. Bu, bizim rəsmi bəyanatımızdır. Toqquşmalar başlayandan artıq 2 həftədən çox vaxt keçib və heç bir ölkə bizə buna dair bir dəlil belə təqdim etməyib. Bundan əlavə, bizim buna ehtiyacımız yoxdur. Bizim 100 mindən çox döyüşçüdən ibarət ordumuz var. Bizim hazırda döyüş meydanında etdiklərimiz ordumuzun öz torpaqlarını özünün azad etməyə qadir olduğunu göstərir.
– Fransanın Xarici İşlər naziri Jan-İv Le Drian deyib ki, Türkiyənin hərbi iştirakı mövcuddur və bu da münaqişənin beynəlmiləlləşdirilməsinə gətirib çıxara bilər. O, bu məsələdə səhv edir?
– Bəli, o, bu məsələdə səhv edir. Türkiyənin hərbi iştirakı daha bir feyk xəbərdir. Türkiyənin hərbi iştirakı yoxdur. Biz Türkiyə istehsalı olan hərbi avadanlıqlardan istifadə edirik, bu, doğrudur. Lakin biz Rusiya istehsalı olan hərbi avadanlıqlardan, İsrail istehsalı olan hərbi avadanlıqlardan, digər ölkələrin istehsalı olan hərbi avadanlıqlardan istifadə edirik. Bunu pulsuz əldə edən Ermənistandan fərqli olaraq biz bu hərbi avadanlıqları alırıq. Siyasi müstəvi istisna olmaqla, Türkiyə heç bir halda prosesdə iştirak etmir. Burada Türkiyə qoşunları yoxdur. Türkiyənin F-16-ları buradadır, lakin onlar burada birgə hərbi təlimdən sonra qalıblar. Yeri gəlmişkən, ötən il biz hava qüvvələri də daxil olmaqla, Türkiyə ilə 10 birgə hərbi təlim keçirmişik. Bu il pandemiya səbəbindən biz cəmi 2 təlim keçirdik. Belə alındı ki, hərbi təlimdən sonra bu toqquşma baş verdi. Beləliklə, biz F-16-ları yerdə saxlamağı qərara aldıq və onlar yerdədir, havada deyil.
– Siz Türkiyə istehsalı olan neçə dron cəlb etmisiniz?
– Hədəflərimizə çatmağımız üçün kifayət qədər varımızdır. Zənnimcə, məni başa düşə bilərsiniz ki, bu, mənim açıqlamamağa üstünlük verdiyim məlumatdır.
- Lakin onlar bu münaqişədə öz sözünü deyirlər?
– Əlbəttə, onlar çox müasir, inkişaf etmiş silahlardır. Sizə deyə bilərəm ki, təkcə Türkiyədən əldə etdiyimiz dronlar vasitəsilə biz Ermənistanın bir milyard dollar dəyərində hərbi texnikasını məhv etmişik, yalnız dronlar vasitəsilə. Əlbəttə, bildiyiniz kimi, biz başqa mənbələrdən olan dronlardan da istifadə edirik. Biz artilleriyadan istifadə edirik, geniş çeşiddə hərbi avadanlıqdan istifadə edirik. Lakin təkcə dronlar Ermənistana 1 milyard dollar ziyan vurub. Bu, onlar üçün ciddi ziyandır. Mənə maraqlıdır onlar bütün bu avadanlığı almaq üçün bu qədər pulu haradan tapıblar, çox güman ki, onu pulsuz əldə ediblər.
– Təəssüf ki, biz burada yekunlaşmalıyıq. Əlbəttə, Sizə verə biləcəyimiz o qədər çox suallarımız var idi. Prezident İlham Əliyev, bu gün suallarımıza cavab verdiyinizə görə Sizə təşəkkür edirəm. Bizə baxan tamaşaçılara da təşəkkür edirəm. Qarşıda yayımlanacaq beynəlxalq xəbərlərə baxmaq üçün "France 24"ü izləməyə davam edin.
– Təşəkkür edirəm.
– Təşəkkür edirəm. Sizinlə söhbət etmək çox maraqlı idi.]]>[/allow-dzen] [/yandexrss][shortrss] https://heqiqet.az/musahibe/24934-qazanc-mqsdi-il-vsaitlrin-yerldirilmsi-dzgn-seimi-nec-etmli.html https://heqiqet.az/musahibe/24934-qazanc-mqsdi-il-vsaitlrin-yerldirilmsi-dzgn-seimi-nec-etmli.html [allow-turbo] AccessBank-ın İdarə Heyətinin üzvü İlkin Quliyev depozitlərlə bağlı müsahibə verib.
-İlkin bəy, banka depozit yerləşdirmək mövzusu yenidən aktuallaşıb. Yerləşdirməyə dəyərmi? Dəyərsə, onda seçimi necə etməli?
Bu mövzu hər zaman əhali üçün maraqlı olub. Çünki hər kəsin haqlı bir istəyi var - risksiz və itkisiz pul qazanmaq. Əhalinin depozitə olan marağını artıran bir neçə amil var. Birincisi, ölkədə banklara və manata olan güvənin daha da artması, ikincisi isə qlobal səviyyədə müşahidə olunan inflyasiyadır.
Mövcud bazar şərtlərini nəzərə alsaq, sizcə, düzgün seçim hansıdır?
-Orta inflyasiya ilə əmanətləri "yastıq altında" saxlamaq heç də ən yaxşı çıxış yolu deyil. Çünki pulun dəyəri azalır. Əmanətlərin dəyərini saxlamaq üçün əmin olmalısınız ki, illik gəliriniz inflyasiya səviyyəsinə uyğundur və hətta onu üstələyir. Bununla belə, vəsaitlərinizi inflyasiyadan qorumağın ən asan və risksiz yolu onları banka depozit kimi yerləşdirməkdir. Burada əsas şərt yerləşdirmə dərəcəsidir. O, illik inflyasiyadan çox aşağı olmamalıdır. Məsələn, əgər illik inflyasiya 7-8% diapazonunda olarsa, o zaman depoziti müvafiq olaraq 9% və ya daha çox dərəcə ilə yerləşdirmək məqsədəuyğundur. İnflyasiya ilə müqayisədə gəlir daha yüksək olacaq. Eyni zamanda, depozitlərin Əmanətlərin Sığortalanması Fondu tərəfindən sığortalanmasını da xatırlamaq lazımdır (hazırda manatla 12%, ABŞ dolları ilə isə 2,5% təşkil edir).
Əlbəttə ki, pulu inflyasiyadan qorumağın başqa yolları da var, məsələn, birjada səhmlərə investisiya etmək. Ancaq unutmayın ki, bu investisiyalar əmanətlərdən fərqli olaraq sığortalanmır. Daşınmaz əmlak da investisiya növlərindən biri hesab olunur. Onun da müsbət və mənfi cəhətləri var. Məsələn, daşınmaz əmlak çox likvid, yəni asanlıqla satılan olmalıdır və eyni zamanda satış zamanı investor qoyduğu investisiyadan daha çox qazanmalıdır.
-İlkin bəy, belə çıxır ki, bank depozitləri həm əlavə gəlir, həm də sığorta üçün ən optimal variantdır?
-Hazırda deyə bilərəm ki, bəli, həm gəlirlilik, həm də potensial risklərin minimuma endirilməsi nəzərə alınmaqla, əmanətlərin banka yerləşdirilməsi ən düzgün seçimdir. Bir daha vurğulayım ki, banklara yerləşdirilən əmanətlərin qaytarılmasının təminatçısı dövlətdir. Sığorta limitlərini də unutmayaq: 100 min manat və illik 12%-ə qədər. Bu, dövlətin sığorta şərtləridir. Qalanı müştərinin öz ixtiyarındadır - hansı bankı seçəcək, 100 min manatdan yuxarı məbləğ yerləşdirəcək, və ya əmanəti illik 12%-lə yerləşdirəcək və s. Bank depozitlərini ən yaxşı investisiya variantlarından biri adlandırsaq belə, müştərinin nəzərə almalı olduğu bəzi nüanslar var. Məsələn, sığorta şərtləri ilə yanaşı, müştəri bankın səhmdarları, inkişaf strategiyası, maliyyə göstəriciləri ilə ən azından tanış olmalı və təhlil etməlidir. Başqa sözlə desək – vəsaitini etibar edəcəyi Bankı yaxşı tanımalıdır.
-Bank səhmdarlarını deyərkən nəyi nəzərdə tutursunuz?
-Müştərilər əmanət yerləşdirərkən daha çox dövlət banklarına, və ya xarici səhmdarları olan banklara üstünlük verirlər. Dövlət banklarının seçilmə səbəbləri məlumdur və anlaşılandır. Xarici səhmdarları olan bank seçimində əsas nüans səhmdarların kim və ya hansı təşkilat olmasıdır. Müştərilərin səhmdarları beynəlxalq maliyyə qurumları və ya tanınmış xarici şirkətlər olan banklara üstünlük verməsi də normal davranışdır.
-Vacib amillərdən biri kimi həm də bankın strategiyasını vurğuladınız. Nə üçün strategiya banka depozit yerləşdirən müştəriyə maraqlı olmalıdır?
-Depozit yerləşdirərkən müştərilərin çox da diqqət etmədiyi, amma ən vacib detallardan biri də bankın strategiyasıdır. Məsələn, araşdırmalar göstərir ki, Avropa ölkələrində müştərilər depozit yerləşdirdikləri bankın kreditləşmə siyasəti ilə maraqlanır, onun hansı istiqamətləri maliyyələşdirməsi, kiçik bizneslərin inkişafını necə dəstəkləməsi, ətraf mühitin qorunması və digər sosial yönümlü layihələrdə iştirak edib etməməsi ilə maraqlanırlar. Çünki bankın depozitlərdən necə yararlanması, hansı kateqoriya müştərilərə dəstək olması onlar üçün çox vacibdir. Məsələn, bank əsas strategiyasını ölkənin biznes mühitinə və iqtisadiyyatına dəstəkdə görürsə, bu artıq bir mesajdir. Yəni bir müştərinin əmanət şəklində banka yerləşdirdiyi vəsait digər müştərinin biznesinin inkişafı üçün kredit şəklində istifadə olunur. Yəni bir müştəri özü də bilmədən digər bir müştərini – sahibkarı dəstəkləməklə ölkədə biznes mühitinin inkişafına töhfə verir.
-Və yekun olaraq - sizcə, əmanəti nədə yerləşdirməli – manatda, yoxsa xarici valyutada? Müştərilərə nə məsləhət görərdiniz?
-Gəlin, hər iki variantı nəzərdən keçirdək. Məsələn, manatda olan faiz dərəcəsi ABŞ dolları ilə müqayisədə xeyli yüksəkdir. Digər tərəfdən, müştəri dollarla depozit yerləşdirə bilər və onun alacağı faiz də dollarla olacaq. Amma ümumilikdə bazarda mövcud vəziyyəti, manatın məzənnəsini stabil olmasını, nəzərə alsaq, müştəri üçün əmanəti manat və ya xarici valyuta ilə yerləşdirmənin prinsipial fərqi yoxdur.]]>[/allow-turbo] musahibe heqiqet Fri, 14 Oct 2022 06:13:51 +0400 [/shortrss] [fullrss] https://heqiqet.az/musahibe/24934-qazanc-mqsdi-il-vsaitlrin-yerldirilmsi-dzgn-seimi-nec-etmli.html https://heqiqet.az/musahibe/24934-qazanc-mqsdi-il-vsaitlrin-yerldirilmsi-dzgn-seimi-nec-etmli.html heqiqet Fri, 14 Oct 2022 06:13:51 +0400 ]]> [allow-turbo] AccessBank-ın İdarə Heyətinin üzvü İlkin Quliyev depozitlərlə bağlı müsahibə verib.
-İlkin bəy, banka depozit yerləşdirmək mövzusu yenidən aktuallaşıb. Yerləşdirməyə dəyərmi? Dəyərsə, onda seçimi necə etməli?
Bu mövzu hər zaman əhali üçün maraqlı olub. Çünki hər kəsin haqlı bir istəyi var - risksiz və itkisiz pul qazanmaq. Əhalinin depozitə olan marağını artıran bir neçə amil var. Birincisi, ölkədə banklara və manata olan güvənin daha da artması, ikincisi isə qlobal səviyyədə müşahidə olunan inflyasiyadır.
Mövcud bazar şərtlərini nəzərə alsaq, sizcə, düzgün seçim hansıdır?
-Orta inflyasiya ilə əmanətləri "yastıq altında" saxlamaq heç də ən yaxşı çıxış yolu deyil. Çünki pulun dəyəri azalır. Əmanətlərin dəyərini saxlamaq üçün əmin olmalısınız ki, illik gəliriniz inflyasiya səviyyəsinə uyğundur və hətta onu üstələyir. Bununla belə, vəsaitlərinizi inflyasiyadan qorumağın ən asan və risksiz yolu onları banka depozit kimi yerləşdirməkdir. Burada əsas şərt yerləşdirmə dərəcəsidir. O, illik inflyasiyadan çox aşağı olmamalıdır. Məsələn, əgər illik inflyasiya 7-8% diapazonunda olarsa, o zaman depoziti müvafiq olaraq 9% və ya daha çox dərəcə ilə yerləşdirmək məqsədəuyğundur. İnflyasiya ilə müqayisədə gəlir daha yüksək olacaq. Eyni zamanda, depozitlərin Əmanətlərin Sığortalanması Fondu tərəfindən sığortalanmasını da xatırlamaq lazımdır (hazırda manatla 12%, ABŞ dolları ilə isə 2,5% təşkil edir).
Əlbəttə ki, pulu inflyasiyadan qorumağın başqa yolları da var, məsələn, birjada səhmlərə investisiya etmək. Ancaq unutmayın ki, bu investisiyalar əmanətlərdən fərqli olaraq sığortalanmır. Daşınmaz əmlak da investisiya növlərindən biri hesab olunur. Onun da müsbət və mənfi cəhətləri var. Məsələn, daşınmaz əmlak çox likvid, yəni asanlıqla satılan olmalıdır və eyni zamanda satış zamanı investor qoyduğu investisiyadan daha çox qazanmalıdır.
-İlkin bəy, belə çıxır ki, bank depozitləri həm əlavə gəlir, həm də sığorta üçün ən optimal variantdır?
-Hazırda deyə bilərəm ki, bəli, həm gəlirlilik, həm də potensial risklərin minimuma endirilməsi nəzərə alınmaqla, əmanətlərin banka yerləşdirilməsi ən düzgün seçimdir. Bir daha vurğulayım ki, banklara yerləşdirilən əmanətlərin qaytarılmasının təminatçısı dövlətdir. Sığorta limitlərini də unutmayaq: 100 min manat və illik 12%-ə qədər. Bu, dövlətin sığorta şərtləridir. Qalanı müştərinin öz ixtiyarındadır - hansı bankı seçəcək, 100 min manatdan yuxarı məbləğ yerləşdirəcək, və ya əmanəti illik 12%-lə yerləşdirəcək və s. Bank depozitlərini ən yaxşı investisiya variantlarından biri adlandırsaq belə, müştərinin nəzərə almalı olduğu bəzi nüanslar var. Məsələn, sığorta şərtləri ilə yanaşı, müştəri bankın səhmdarları, inkişaf strategiyası, maliyyə göstəriciləri ilə ən azından tanış olmalı və təhlil etməlidir. Başqa sözlə desək – vəsaitini etibar edəcəyi Bankı yaxşı tanımalıdır.
-Bank səhmdarlarını deyərkən nəyi nəzərdə tutursunuz?
-Müştərilər əmanət yerləşdirərkən daha çox dövlət banklarına, və ya xarici səhmdarları olan banklara üstünlük verirlər. Dövlət banklarının seçilmə səbəbləri məlumdur və anlaşılandır. Xarici səhmdarları olan bank seçimində əsas nüans səhmdarların kim və ya hansı təşkilat olmasıdır. Müştərilərin səhmdarları beynəlxalq maliyyə qurumları və ya tanınmış xarici şirkətlər olan banklara üstünlük verməsi də normal davranışdır.
-Vacib amillərdən biri kimi həm də bankın strategiyasını vurğuladınız. Nə üçün strategiya banka depozit yerləşdirən müştəriyə maraqlı olmalıdır?
-Depozit yerləşdirərkən müştərilərin çox da diqqət etmədiyi, amma ən vacib detallardan biri də bankın strategiyasıdır. Məsələn, araşdırmalar göstərir ki, Avropa ölkələrində müştərilər depozit yerləşdirdikləri bankın kreditləşmə siyasəti ilə maraqlanır, onun hansı istiqamətləri maliyyələşdirməsi, kiçik bizneslərin inkişafını necə dəstəkləməsi, ətraf mühitin qorunması və digər sosial yönümlü layihələrdə iştirak edib etməməsi ilə maraqlanırlar. Çünki bankın depozitlərdən necə yararlanması, hansı kateqoriya müştərilərə dəstək olması onlar üçün çox vacibdir. Məsələn, bank əsas strategiyasını ölkənin biznes mühitinə və iqtisadiyyatına dəstəkdə görürsə, bu artıq bir mesajdir. Yəni bir müştərinin əmanət şəklində banka yerləşdirdiyi vəsait digər müştərinin biznesinin inkişafı üçün kredit şəklində istifadə olunur. Yəni bir müştəri özü də bilmədən digər bir müştərini – sahibkarı dəstəkləməklə ölkədə biznes mühitinin inkişafına töhfə verir.
-Və yekun olaraq - sizcə, əmanəti nədə yerləşdirməli – manatda, yoxsa xarici valyutada? Müştərilərə nə məsləhət görərdiniz?
-Gəlin, hər iki variantı nəzərdən keçirdək. Məsələn, manatda olan faiz dərəcəsi ABŞ dolları ilə müqayisədə xeyli yüksəkdir. Digər tərəfdən, müştəri dollarla depozit yerləşdirə bilər və onun alacağı faiz də dollarla olacaq. Amma ümumilikdə bazarda mövcud vəziyyəti, manatın məzənnəsini stabil olmasını, nəzərə alsaq, müştəri üçün əmanəti manat və ya xarici valyuta ilə yerləşdirmənin prinsipial fərqi yoxdur.]]>[/allow-turbo] [allow-dzen] AccessBank-ın İdarə Heyətinin üzvü İlkin Quliyev depozitlərlə bağlı müsahibə verib.
-İlkin bəy, banka depozit yerləşdirmək mövzusu yenidən aktuallaşıb. Yerləşdirməyə dəyərmi? Dəyərsə, onda seçimi necə etməli?
Bu mövzu hər zaman əhali üçün maraqlı olub. Çünki hər kəsin haqlı bir istəyi var - risksiz və itkisiz pul qazanmaq. Əhalinin depozitə olan marağını artıran bir neçə amil var. Birincisi, ölkədə banklara və manata olan güvənin daha da artması, ikincisi isə qlobal səviyyədə müşahidə olunan inflyasiyadır.
Mövcud bazar şərtlərini nəzərə alsaq, sizcə, düzgün seçim hansıdır?
-Orta inflyasiya ilə əmanətləri "yastıq altında" saxlamaq heç də ən yaxşı çıxış yolu deyil. Çünki pulun dəyəri azalır. Əmanətlərin dəyərini saxlamaq üçün əmin olmalısınız ki, illik gəliriniz inflyasiya səviyyəsinə uyğundur və hətta onu üstələyir. Bununla belə, vəsaitlərinizi inflyasiyadan qorumağın ən asan və risksiz yolu onları banka depozit kimi yerləşdirməkdir. Burada əsas şərt yerləşdirmə dərəcəsidir. O, illik inflyasiyadan çox aşağı olmamalıdır. Məsələn, əgər illik inflyasiya 7-8% diapazonunda olarsa, o zaman depoziti müvafiq olaraq 9% və ya daha çox dərəcə ilə yerləşdirmək məqsədəuyğundur. İnflyasiya ilə müqayisədə gəlir daha yüksək olacaq. Eyni zamanda, depozitlərin Əmanətlərin Sığortalanması Fondu tərəfindən sığortalanmasını da xatırlamaq lazımdır (hazırda manatla 12%, ABŞ dolları ilə isə 2,5% təşkil edir).
Əlbəttə ki, pulu inflyasiyadan qorumağın başqa yolları da var, məsələn, birjada səhmlərə investisiya etmək. Ancaq unutmayın ki, bu investisiyalar əmanətlərdən fərqli olaraq sığortalanmır. Daşınmaz əmlak da investisiya növlərindən biri hesab olunur. Onun da müsbət və mənfi cəhətləri var. Məsələn, daşınmaz əmlak çox likvid, yəni asanlıqla satılan olmalıdır və eyni zamanda satış zamanı investor qoyduğu investisiyadan daha çox qazanmalıdır.
-İlkin bəy, belə çıxır ki, bank depozitləri həm əlavə gəlir, həm də sığorta üçün ən optimal variantdır?
-Hazırda deyə bilərəm ki, bəli, həm gəlirlilik, həm də potensial risklərin minimuma endirilməsi nəzərə alınmaqla, əmanətlərin banka yerləşdirilməsi ən düzgün seçimdir. Bir daha vurğulayım ki, banklara yerləşdirilən əmanətlərin qaytarılmasının təminatçısı dövlətdir. Sığorta limitlərini də unutmayaq: 100 min manat və illik 12%-ə qədər. Bu, dövlətin sığorta şərtləridir. Qalanı müştərinin öz ixtiyarındadır - hansı bankı seçəcək, 100 min manatdan yuxarı məbləğ yerləşdirəcək, və ya əmanəti illik 12%-lə yerləşdirəcək və s. Bank depozitlərini ən yaxşı investisiya variantlarından biri adlandırsaq belə, müştərinin nəzərə almalı olduğu bəzi nüanslar var. Məsələn, sığorta şərtləri ilə yanaşı, müştəri bankın səhmdarları, inkişaf strategiyası, maliyyə göstəriciləri ilə ən azından tanış olmalı və təhlil etməlidir. Başqa sözlə desək – vəsaitini etibar edəcəyi Bankı yaxşı tanımalıdır.
-Bank səhmdarlarını deyərkən nəyi nəzərdə tutursunuz?
-Müştərilər əmanət yerləşdirərkən daha çox dövlət banklarına, və ya xarici səhmdarları olan banklara üstünlük verirlər. Dövlət banklarının seçilmə səbəbləri məlumdur və anlaşılandır. Xarici səhmdarları olan bank seçimində əsas nüans səhmdarların kim və ya hansı təşkilat olmasıdır. Müştərilərin səhmdarları beynəlxalq maliyyə qurumları və ya tanınmış xarici şirkətlər olan banklara üstünlük verməsi də normal davranışdır.
-Vacib amillərdən biri kimi həm də bankın strategiyasını vurğuladınız. Nə üçün strategiya banka depozit yerləşdirən müştəriyə maraqlı olmalıdır?
-Depozit yerləşdirərkən müştərilərin çox da diqqət etmədiyi, amma ən vacib detallardan biri də bankın strategiyasıdır. Məsələn, araşdırmalar göstərir ki, Avropa ölkələrində müştərilər depozit yerləşdirdikləri bankın kreditləşmə siyasəti ilə maraqlanır, onun hansı istiqamətləri maliyyələşdirməsi, kiçik bizneslərin inkişafını necə dəstəkləməsi, ətraf mühitin qorunması və digər sosial yönümlü layihələrdə iştirak edib etməməsi ilə maraqlanırlar. Çünki bankın depozitlərdən necə yararlanması, hansı kateqoriya müştərilərə dəstək olması onlar üçün çox vacibdir. Məsələn, bank əsas strategiyasını ölkənin biznes mühitinə və iqtisadiyyatına dəstəkdə görürsə, bu artıq bir mesajdir. Yəni bir müştərinin əmanət şəklində banka yerləşdirdiyi vəsait digər müştərinin biznesinin inkişafı üçün kredit şəklində istifadə olunur. Yəni bir müştəri özü də bilmədən digər bir müştərini – sahibkarı dəstəkləməklə ölkədə biznes mühitinin inkişafına töhfə verir.
-Və yekun olaraq - sizcə, əmanəti nədə yerləşdirməli – manatda, yoxsa xarici valyutada? Müştərilərə nə məsləhət görərdiniz?
-Gəlin, hər iki variantı nəzərdən keçirdək. Məsələn, manatda olan faiz dərəcəsi ABŞ dolları ilə müqayisədə xeyli yüksəkdir. Digər tərəfdən, müştəri dollarla depozit yerləşdirə bilər və onun alacağı faiz də dollarla olacaq. Amma ümumilikdə bazarda mövcud vəziyyəti, manatın məzənnəsini stabil olmasını, nəzərə alsaq, müştəri üçün əmanəti manat və ya xarici valyuta ilə yerləşdirmənin prinsipial fərqi yoxdur.]]>[/allow-dzen] [/fullrss] [yandexrss] https://heqiqet.az/musahibe/24934-qazanc-mqsdi-il-vsaitlrin-yerldirilmsi-dzgn-seimi-nec-etmli.html musahibe Fri, 14 Oct 2022 06:13:51 +0400 AccessBank-ın İdarə Heyətinin üzvü İlkin Quliyev depozitlərlə bağlı müsahibə verib.
-İlkin bəy, banka depozit yerləşdirmək mövzusu yenidən aktuallaşıb. Yerləşdirməyə dəyərmi? Dəyərsə, onda seçimi necə etməli?
Bu mövzu hər zaman əhali üçün maraqlı olub. Çünki hər kəsin haqlı bir istəyi var - risksiz və itkisiz pul qazanmaq. Əhalinin depozitə olan marağını artıran bir neçə amil var. Birincisi, ölkədə banklara və manata olan güvənin daha da artması, ikincisi isə qlobal səviyyədə müşahidə olunan inflyasiyadır.
Mövcud bazar şərtlərini nəzərə alsaq, sizcə, düzgün seçim hansıdır?
-Orta inflyasiya ilə əmanətləri "yastıq altında" saxlamaq heç də ən yaxşı çıxış yolu deyil. Çünki pulun dəyəri azalır. Əmanətlərin dəyərini saxlamaq üçün əmin olmalısınız ki, illik gəliriniz inflyasiya səviyyəsinə uyğundur və hətta onu üstələyir. Bununla belə, vəsaitlərinizi inflyasiyadan qorumağın ən asan və risksiz yolu onları banka depozit kimi yerləşdirməkdir. Burada əsas şərt yerləşdirmə dərəcəsidir. O, illik inflyasiyadan çox aşağı olmamalıdır. Məsələn, əgər illik inflyasiya 7-8% diapazonunda olarsa, o zaman depoziti müvafiq olaraq 9% və ya daha çox dərəcə ilə yerləşdirmək məqsədəuyğundur. İnflyasiya ilə müqayisədə gəlir daha yüksək olacaq. Eyni zamanda, depozitlərin Əmanətlərin Sığortalanması Fondu tərəfindən sığortalanmasını da xatırlamaq lazımdır (hazırda manatla 12%, ABŞ dolları ilə isə 2,5% təşkil edir).
Əlbəttə ki, pulu inflyasiyadan qorumağın başqa yolları da var, məsələn, birjada səhmlərə investisiya etmək. Ancaq unutmayın ki, bu investisiyalar əmanətlərdən fərqli olaraq sığortalanmır. Daşınmaz əmlak da investisiya növlərindən biri hesab olunur. Onun da müsbət və mənfi cəhətləri var. Məsələn, daşınmaz əmlak çox likvid, yəni asanlıqla satılan olmalıdır və eyni zamanda satış zamanı investor qoyduğu investisiyadan daha çox qazanmalıdır.
-İlkin bəy, belə çıxır ki, bank depozitləri həm əlavə gəlir, həm də sığorta üçün ən optimal variantdır?
-Hazırda deyə bilərəm ki, bəli, həm gəlirlilik, həm də potensial risklərin minimuma endirilməsi nəzərə alınmaqla, əmanətlərin banka yerləşdirilməsi ən düzgün seçimdir. Bir daha vurğulayım ki, banklara yerləşdirilən əmanətlərin qaytarılmasının təminatçısı dövlətdir. Sığorta limitlərini də unutmayaq: 100 min manat və illik 12%-ə qədər. Bu, dövlətin sığorta şərtləridir. Qalanı müştərinin öz ixtiyarındadır - hansı bankı seçəcək, 100 min manatdan yuxarı məbləğ yerləşdirəcək, və ya əmanəti illik 12%-lə yerləşdirəcək və s. Bank depozitlərini ən yaxşı investisiya variantlarından biri adlandırsaq belə, müştərinin nəzərə almalı olduğu bəzi nüanslar var. Məsələn, sığorta şərtləri ilə yanaşı, müştəri bankın səhmdarları, inkişaf strategiyası, maliyyə göstəriciləri ilə ən azından tanış olmalı və təhlil etməlidir. Başqa sözlə desək – vəsaitini etibar edəcəyi Bankı yaxşı tanımalıdır.
-Bank səhmdarlarını deyərkən nəyi nəzərdə tutursunuz?
-Müştərilər əmanət yerləşdirərkən daha çox dövlət banklarına, və ya xarici səhmdarları olan banklara üstünlük verirlər. Dövlət banklarının seçilmə səbəbləri məlumdur və anlaşılandır. Xarici səhmdarları olan bank seçimində əsas nüans səhmdarların kim və ya hansı təşkilat olmasıdır. Müştərilərin səhmdarları beynəlxalq maliyyə qurumları və ya tanınmış xarici şirkətlər olan banklara üstünlük verməsi də normal davranışdır.
-Vacib amillərdən biri kimi həm də bankın strategiyasını vurğuladınız. Nə üçün strategiya banka depozit yerləşdirən müştəriyə maraqlı olmalıdır?
-Depozit yerləşdirərkən müştərilərin çox da diqqət etmədiyi, amma ən vacib detallardan biri də bankın strategiyasıdır. Məsələn, araşdırmalar göstərir ki, Avropa ölkələrində müştərilər depozit yerləşdirdikləri bankın kreditləşmə siyasəti ilə maraqlanır, onun hansı istiqamətləri maliyyələşdirməsi, kiçik bizneslərin inkişafını necə dəstəkləməsi, ətraf mühitin qorunması və digər sosial yönümlü layihələrdə iştirak edib etməməsi ilə maraqlanırlar. Çünki bankın depozitlərdən necə yararlanması, hansı kateqoriya müştərilərə dəstək olması onlar üçün çox vacibdir. Məsələn, bank əsas strategiyasını ölkənin biznes mühitinə və iqtisadiyyatına dəstəkdə görürsə, bu artıq bir mesajdir. Yəni bir müştərinin əmanət şəklində banka yerləşdirdiyi vəsait digər müştərinin biznesinin inkişafı üçün kredit şəklində istifadə olunur. Yəni bir müştəri özü də bilmədən digər bir müştərini – sahibkarı dəstəkləməklə ölkədə biznes mühitinin inkişafına töhfə verir.
-Və yekun olaraq - sizcə, əmanəti nədə yerləşdirməli – manatda, yoxsa xarici valyutada? Müştərilərə nə məsləhət görərdiniz?
-Gəlin, hər iki variantı nəzərdən keçirdək. Məsələn, manatda olan faiz dərəcəsi ABŞ dolları ilə müqayisədə xeyli yüksəkdir. Digər tərəfdən, müştəri dollarla depozit yerləşdirə bilər və onun alacağı faiz də dollarla olacaq. Amma ümumilikdə bazarda mövcud vəziyyəti, manatın məzənnəsini stabil olmasını, nəzərə alsaq, müştəri üçün əmanəti manat və ya xarici valyuta ilə yerləşdirmənin prinsipial fərqi yoxdur. [allow-turbo] AccessBank-ın İdarə Heyətinin üzvü İlkin Quliyev depozitlərlə bağlı müsahibə verib.
-İlkin bəy, banka depozit yerləşdirmək mövzusu yenidən aktuallaşıb. Yerləşdirməyə dəyərmi? Dəyərsə, onda seçimi necə etməli?
Bu mövzu hər zaman əhali üçün maraqlı olub. Çünki hər kəsin haqlı bir istəyi var - risksiz və itkisiz pul qazanmaq. Əhalinin depozitə olan marağını artıran bir neçə amil var. Birincisi, ölkədə banklara və manata olan güvənin daha da artması, ikincisi isə qlobal səviyyədə müşahidə olunan inflyasiyadır.
Mövcud bazar şərtlərini nəzərə alsaq, sizcə, düzgün seçim hansıdır?
-Orta inflyasiya ilə əmanətləri "yastıq altında" saxlamaq heç də ən yaxşı çıxış yolu deyil. Çünki pulun dəyəri azalır. Əmanətlərin dəyərini saxlamaq üçün əmin olmalısınız ki, illik gəliriniz inflyasiya səviyyəsinə uyğundur və hətta onu üstələyir. Bununla belə, vəsaitlərinizi inflyasiyadan qorumağın ən asan və risksiz yolu onları banka depozit kimi yerləşdirməkdir. Burada əsas şərt yerləşdirmə dərəcəsidir. O, illik inflyasiyadan çox aşağı olmamalıdır. Məsələn, əgər illik inflyasiya 7-8% diapazonunda olarsa, o zaman depoziti müvafiq olaraq 9% və ya daha çox dərəcə ilə yerləşdirmək məqsədəuyğundur. İnflyasiya ilə müqayisədə gəlir daha yüksək olacaq. Eyni zamanda, depozitlərin Əmanətlərin Sığortalanması Fondu tərəfindən sığortalanmasını da xatırlamaq lazımdır (hazırda manatla 12%, ABŞ dolları ilə isə 2,5% təşkil edir).
Əlbəttə ki, pulu inflyasiyadan qorumağın başqa yolları da var, məsələn, birjada səhmlərə investisiya etmək. Ancaq unutmayın ki, bu investisiyalar əmanətlərdən fərqli olaraq sığortalanmır. Daşınmaz əmlak da investisiya növlərindən biri hesab olunur. Onun da müsbət və mənfi cəhətləri var. Məsələn, daşınmaz əmlak çox likvid, yəni asanlıqla satılan olmalıdır və eyni zamanda satış zamanı investor qoyduğu investisiyadan daha çox qazanmalıdır.
-İlkin bəy, belə çıxır ki, bank depozitləri həm əlavə gəlir, həm də sığorta üçün ən optimal variantdır?
-Hazırda deyə bilərəm ki, bəli, həm gəlirlilik, həm də potensial risklərin minimuma endirilməsi nəzərə alınmaqla, əmanətlərin banka yerləşdirilməsi ən düzgün seçimdir. Bir daha vurğulayım ki, banklara yerləşdirilən əmanətlərin qaytarılmasının təminatçısı dövlətdir. Sığorta limitlərini də unutmayaq: 100 min manat və illik 12%-ə qədər. Bu, dövlətin sığorta şərtləridir. Qalanı müştərinin öz ixtiyarındadır - hansı bankı seçəcək, 100 min manatdan yuxarı məbləğ yerləşdirəcək, və ya əmanəti illik 12%-lə yerləşdirəcək və s. Bank depozitlərini ən yaxşı investisiya variantlarından biri adlandırsaq belə, müştərinin nəzərə almalı olduğu bəzi nüanslar var. Məsələn, sığorta şərtləri ilə yanaşı, müştəri bankın səhmdarları, inkişaf strategiyası, maliyyə göstəriciləri ilə ən azından tanış olmalı və təhlil etməlidir. Başqa sözlə desək – vəsaitini etibar edəcəyi Bankı yaxşı tanımalıdır.
-Bank səhmdarlarını deyərkən nəyi nəzərdə tutursunuz?
-Müştərilər əmanət yerləşdirərkən daha çox dövlət banklarına, və ya xarici səhmdarları olan banklara üstünlük verirlər. Dövlət banklarının seçilmə səbəbləri məlumdur və anlaşılandır. Xarici səhmdarları olan bank seçimində əsas nüans səhmdarların kim və ya hansı təşkilat olmasıdır. Müştərilərin səhmdarları beynəlxalq maliyyə qurumları və ya tanınmış xarici şirkətlər olan banklara üstünlük verməsi də normal davranışdır.
-Vacib amillərdən biri kimi həm də bankın strategiyasını vurğuladınız. Nə üçün strategiya banka depozit yerləşdirən müştəriyə maraqlı olmalıdır?
-Depozit yerləşdirərkən müştərilərin çox da diqqət etmədiyi, amma ən vacib detallardan biri də bankın strategiyasıdır. Məsələn, araşdırmalar göstərir ki, Avropa ölkələrində müştərilər depozit yerləşdirdikləri bankın kreditləşmə siyasəti ilə maraqlanır, onun hansı istiqamətləri maliyyələşdirməsi, kiçik bizneslərin inkişafını necə dəstəkləməsi, ətraf mühitin qorunması və digər sosial yönümlü layihələrdə iştirak edib etməməsi ilə maraqlanırlar. Çünki bankın depozitlərdən necə yararlanması, hansı kateqoriya müştərilərə dəstək olması onlar üçün çox vacibdir. Məsələn, bank əsas strategiyasını ölkənin biznes mühitinə və iqtisadiyyatına dəstəkdə görürsə, bu artıq bir mesajdir. Yəni bir müştərinin əmanət şəklində banka yerləşdirdiyi vəsait digər müştərinin biznesinin inkişafı üçün kredit şəklində istifadə olunur. Yəni bir müştəri özü də bilmədən digər bir müştərini – sahibkarı dəstəkləməklə ölkədə biznes mühitinin inkişafına töhfə verir.
-Və yekun olaraq - sizcə, əmanəti nədə yerləşdirməli – manatda, yoxsa xarici valyutada? Müştərilərə nə məsləhət görərdiniz?
-Gəlin, hər iki variantı nəzərdən keçirdək. Məsələn, manatda olan faiz dərəcəsi ABŞ dolları ilə müqayisədə xeyli yüksəkdir. Digər tərəfdən, müştəri dollarla depozit yerləşdirə bilər və onun alacağı faiz də dollarla olacaq. Amma ümumilikdə bazarda mövcud vəziyyəti, manatın məzənnəsini stabil olmasını, nəzərə alsaq, müştəri üçün əmanəti manat və ya xarici valyuta ilə yerləşdirmənin prinsipial fərqi yoxdur.]]>[/allow-turbo] [allow-dzen] AccessBank-ın İdarə Heyətinin üzvü İlkin Quliyev depozitlərlə bağlı müsahibə verib.
-İlkin bəy, banka depozit yerləşdirmək mövzusu yenidən aktuallaşıb. Yerləşdirməyə dəyərmi? Dəyərsə, onda seçimi necə etməli?
Bu mövzu hər zaman əhali üçün maraqlı olub. Çünki hər kəsin haqlı bir istəyi var - risksiz və itkisiz pul qazanmaq. Əhalinin depozitə olan marağını artıran bir neçə amil var. Birincisi, ölkədə banklara və manata olan güvənin daha da artması, ikincisi isə qlobal səviyyədə müşahidə olunan inflyasiyadır.
Mövcud bazar şərtlərini nəzərə alsaq, sizcə, düzgün seçim hansıdır?
-Orta inflyasiya ilə əmanətləri "yastıq altında" saxlamaq heç də ən yaxşı çıxış yolu deyil. Çünki pulun dəyəri azalır. Əmanətlərin dəyərini saxlamaq üçün əmin olmalısınız ki, illik gəliriniz inflyasiya səviyyəsinə uyğundur və hətta onu üstələyir. Bununla belə, vəsaitlərinizi inflyasiyadan qorumağın ən asan və risksiz yolu onları banka depozit kimi yerləşdirməkdir. Burada əsas şərt yerləşdirmə dərəcəsidir. O, illik inflyasiyadan çox aşağı olmamalıdır. Məsələn, əgər illik inflyasiya 7-8% diapazonunda olarsa, o zaman depoziti müvafiq olaraq 9% və ya daha çox dərəcə ilə yerləşdirmək məqsədəuyğundur. İnflyasiya ilə müqayisədə gəlir daha yüksək olacaq. Eyni zamanda, depozitlərin Əmanətlərin Sığortalanması Fondu tərəfindən sığortalanmasını da xatırlamaq lazımdır (hazırda manatla 12%, ABŞ dolları ilə isə 2,5% təşkil edir).
Əlbəttə ki, pulu inflyasiyadan qorumağın başqa yolları da var, məsələn, birjada səhmlərə investisiya etmək. Ancaq unutmayın ki, bu investisiyalar əmanətlərdən fərqli olaraq sığortalanmır. Daşınmaz əmlak da investisiya növlərindən biri hesab olunur. Onun da müsbət və mənfi cəhətləri var. Məsələn, daşınmaz əmlak çox likvid, yəni asanlıqla satılan olmalıdır və eyni zamanda satış zamanı investor qoyduğu investisiyadan daha çox qazanmalıdır.
-İlkin bəy, belə çıxır ki, bank depozitləri həm əlavə gəlir, həm də sığorta üçün ən optimal variantdır?
-Hazırda deyə bilərəm ki, bəli, həm gəlirlilik, həm də potensial risklərin minimuma endirilməsi nəzərə alınmaqla, əmanətlərin banka yerləşdirilməsi ən düzgün seçimdir. Bir daha vurğulayım ki, banklara yerləşdirilən əmanətlərin qaytarılmasının təminatçısı dövlətdir. Sığorta limitlərini də unutmayaq: 100 min manat və illik 12%-ə qədər. Bu, dövlətin sığorta şərtləridir. Qalanı müştərinin öz ixtiyarındadır - hansı bankı seçəcək, 100 min manatdan yuxarı məbləğ yerləşdirəcək, və ya əmanəti illik 12%-lə yerləşdirəcək və s. Bank depozitlərini ən yaxşı investisiya variantlarından biri adlandırsaq belə, müştərinin nəzərə almalı olduğu bəzi nüanslar var. Məsələn, sığorta şərtləri ilə yanaşı, müştəri bankın səhmdarları, inkişaf strategiyası, maliyyə göstəriciləri ilə ən azından tanış olmalı və təhlil etməlidir. Başqa sözlə desək – vəsaitini etibar edəcəyi Bankı yaxşı tanımalıdır.
-Bank səhmdarlarını deyərkən nəyi nəzərdə tutursunuz?
-Müştərilər əmanət yerləşdirərkən daha çox dövlət banklarına, və ya xarici səhmdarları olan banklara üstünlük verirlər. Dövlət banklarının seçilmə səbəbləri məlumdur və anlaşılandır. Xarici səhmdarları olan bank seçimində əsas nüans səhmdarların kim və ya hansı təşkilat olmasıdır. Müştərilərin səhmdarları beynəlxalq maliyyə qurumları və ya tanınmış xarici şirkətlər olan banklara üstünlük verməsi də normal davranışdır.
-Vacib amillərdən biri kimi həm də bankın strategiyasını vurğuladınız. Nə üçün strategiya banka depozit yerləşdirən müştəriyə maraqlı olmalıdır?
-Depozit yerləşdirərkən müştərilərin çox da diqqət etmədiyi, amma ən vacib detallardan biri də bankın strategiyasıdır. Məsələn, araşdırmalar göstərir ki, Avropa ölkələrində müştərilər depozit yerləşdirdikləri bankın kreditləşmə siyasəti ilə maraqlanır, onun hansı istiqamətləri maliyyələşdirməsi, kiçik bizneslərin inkişafını necə dəstəkləməsi, ətraf mühitin qorunması və digər sosial yönümlü layihələrdə iştirak edib etməməsi ilə maraqlanırlar. Çünki bankın depozitlərdən necə yararlanması, hansı kateqoriya müştərilərə dəstək olması onlar üçün çox vacibdir. Məsələn, bank əsas strategiyasını ölkənin biznes mühitinə və iqtisadiyyatına dəstəkdə görürsə, bu artıq bir mesajdir. Yəni bir müştərinin əmanət şəklində banka yerləşdirdiyi vəsait digər müştərinin biznesinin inkişafı üçün kredit şəklində istifadə olunur. Yəni bir müştəri özü də bilmədən digər bir müştərini – sahibkarı dəstəkləməklə ölkədə biznes mühitinin inkişafına töhfə verir.
-Və yekun olaraq - sizcə, əmanəti nədə yerləşdirməli – manatda, yoxsa xarici valyutada? Müştərilərə nə məsləhət görərdiniz?
-Gəlin, hər iki variantı nəzərdən keçirdək. Məsələn, manatda olan faiz dərəcəsi ABŞ dolları ilə müqayisədə xeyli yüksəkdir. Digər tərəfdən, müştəri dollarla depozit yerləşdirə bilər və onun alacağı faiz də dollarla olacaq. Amma ümumilikdə bazarda mövcud vəziyyəti, manatın məzənnəsini stabil olmasını, nəzərə alsaq, müştəri üçün əmanəti manat və ya xarici valyuta ilə yerləşdirmənin prinsipial fərqi yoxdur.]]>[/allow-dzen] [/yandexrss][shortrss] https://heqiqet.az/musahibe/24867-media-reyestrin-hans-jurnalistlr-daxil-edilck-v-n-kimi-gztlr-edilck-aiqlama.html https://heqiqet.az/musahibe/24867-media-reyestrin-hans-jurnalistlr-daxil-edilck-v-n-kimi-gztlr-edilck-aiqlama.html [allow-turbo] Medianın İnkişafı Agentliyinin nümayəndəsi Pərvanə İbrahimova “Trend”in suallarını cavablandırıb.
- Pərvanə xanım, artıq Media Reyestrinin aparılması Qaydaları təsdiq olundu. Sizcə, Reyestrin əhəmiyyəti nədən ibarət olacaq?
Məlum olduğu kimi, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti “Media Reyestrinin aparılması Qaydalarının təsdiq edilməsi haqqında” Fərman imzalayıb. “Media haqqında” Qanunun 73.6-cı maddəsinin icrası məqsədilə təsdiq olunmuş Qaydaların məqsədi Media Reyestrinin aparılmasının təşkilati və hüquqi aspektlərini tənzimləməkdən ibarətdir.
2022-ci il 8 fevral tarixində “Media haqqında” Qanunun təsdiqindən sonra Media Reyestrinin aparılması üçün həm hüquqi, həm də proqram təminatı baxımından müəyyən işlər həyata keçirilib. Qaydaların təsdiq edilməsi ilə hüquqi təminatın ilkin mərhələsi istiqamətində növbəti mərhələ yekunlaşıb və hazırda Reyestrin proqram təminatının hazırlanması üzrə işlər başa çatmaq üzrədir.
Fərmana əsasən, elektron informasiya ehtiyatı kimi Media Reyestri yaradılır və media subyektləri, onların redaksiyaları, jurnalistlər haqqında məlumatlar reyestrə daxil edilir. Reyestrə daxil edilmiş media subyektlərinə Media Reyestri Şəhadətnaməsi, jurnalistlərə isə vəsiqə veriləcək.
Şəhadətnamənin müddətsiz, jurnalist vəsiqəsinin isə 3 il müddətinə verilməsi nəzərdə tutulur. Bununla yanaşı, jurnalist vəsiqəsinin verilməsi media subyektlərinin özləri tərəfindən əməkdaşlarına vəsiqə vermək hüququnu istisna etmir və jurnalistlərin reyestrə daxil edilməsi tamamilə könüllü xarakter daşıyır.
- Reyestrə daxil edilmiş media subyektləri və jurnalistlər üçün hansısa güzəşt və imtiyazlar nəzərdə tutulurmu?
Öncəliklə vurğulamaq istərdim ki, Media Reyestrinin formalaşması müvafiq sahədə mövcud olan çatışmazlıqların aradan qaldırılmasına töhfə verəcək. Sizin də qeyd etdiyiniz kimi, Reyestrə daxil edilmiş media subyektləri və jurnalistlər müxtəlif xarakterli güzəşt və imtiyazlardan yararlana biləcəklər. Yəni Media Reyestri jurnalistlərin informasiya təminatını yaxşılaşdıracaq, akkreditasiya prosesini asanlaşdıracaq və informasiyanı onlar üçün daha əlçatan edəcək, media subyekti və jurnalistlərin əhatə dairəsi müəyyən olunduqca güzəştli kreditlər də daxil olmaqla dövlətin tətbiq etdiyi digər imtiyazlardan da faydalana biləcəklər. Ümumiyyətlə, Media Reyestrinin aparılması gələcəkdə media subyektləri və jurnalistlər üçün müxtəlif layihələrin həyata keçirilməsinin hüquqi və iqtisadi əsaslandırılmasını formalaşdırmağa imkan verəcək, media sahəsində keyfiyyətli xəbər istehsalının təmin olumasına, müəllif hüquqlarının qorunmasına, sağlam rəqabət mühitinin yaranmasına təsirsiz ötüşməyəcəkdir.
- Media Reyestrinə daxil edilmək üçün nəzərdə tutulan tələblərə də aydınlıq gətirərdiniz…
Bəli, jurnalistlər Media Reyestrinə daxil edilmək üçün qanunla nəzərdə tutulan bir sıra tələblərə cavab verməlidirlər. Həmin tələblərdən biri də jurnalistin ali təhsilinin olmasıdır. Ali təhsil tələbi jurnalistika sahəsində ali təhsilin olmasını nəzərdə tutmur, yəni istənilən sahədə ali təhsil almış şəxs bu tələbə uyğun hesab edilir. Bir daha qeyd etmək istərdik ki, Media Reyestri jurnalistlər üçün könüllüdür və Reyestrə daxil edilmək üçün müraciət etməyən, o cümlədən orta təhsilli jurnalistlər də öz peşə fəaliyyətini sərbəst şəkildə davam etdirə biləcək.
Media Reyestrinə daxil edilmək üçün tələblərdən biri də jurnalistika sahəsində ən azı 3 il staja malik olmaqdır. Bu təcrübə əmək müqaviləsi əsasında fəaliyyət göstərilən illəri əhatə edir. Ümumiyyətlə, staj anlayışı məhz əmək müqaviləsi ilə rəsmiləşdirimiş münasibətləriə şamil olunan anlayışdır.

]]>[/allow-turbo] musahibe / yazarlar heqiqet Thu, 29 Sep 2022 06:26:44 +0400 [/shortrss] [fullrss] https://heqiqet.az/musahibe/24867-media-reyestrin-hans-jurnalistlr-daxil-edilck-v-n-kimi-gztlr-edilck-aiqlama.html https://heqiqet.az/musahibe/24867-media-reyestrin-hans-jurnalistlr-daxil-edilck-v-n-kimi-gztlr-edilck-aiqlama.html heqiqet Thu, 29 Sep 2022 06:26:44 +0400 ]]> [allow-turbo] Medianın İnkişafı Agentliyinin nümayəndəsi Pərvanə İbrahimova “Trend”in suallarını cavablandırıb.
- Pərvanə xanım, artıq Media Reyestrinin aparılması Qaydaları təsdiq olundu. Sizcə, Reyestrin əhəmiyyəti nədən ibarət olacaq?
Məlum olduğu kimi, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti “Media Reyestrinin aparılması Qaydalarının təsdiq edilməsi haqqında” Fərman imzalayıb. “Media haqqında” Qanunun 73.6-cı maddəsinin icrası məqsədilə təsdiq olunmuş Qaydaların məqsədi Media Reyestrinin aparılmasının təşkilati və hüquqi aspektlərini tənzimləməkdən ibarətdir.
2022-ci il 8 fevral tarixində “Media haqqında” Qanunun təsdiqindən sonra Media Reyestrinin aparılması üçün həm hüquqi, həm də proqram təminatı baxımından müəyyən işlər həyata keçirilib. Qaydaların təsdiq edilməsi ilə hüquqi təminatın ilkin mərhələsi istiqamətində növbəti mərhələ yekunlaşıb və hazırda Reyestrin proqram təminatının hazırlanması üzrə işlər başa çatmaq üzrədir.
Fərmana əsasən, elektron informasiya ehtiyatı kimi Media Reyestri yaradılır və media subyektləri, onların redaksiyaları, jurnalistlər haqqında məlumatlar reyestrə daxil edilir. Reyestrə daxil edilmiş media subyektlərinə Media Reyestri Şəhadətnaməsi, jurnalistlərə isə vəsiqə veriləcək.
Şəhadətnamənin müddətsiz, jurnalist vəsiqəsinin isə 3 il müddətinə verilməsi nəzərdə tutulur. Bununla yanaşı, jurnalist vəsiqəsinin verilməsi media subyektlərinin özləri tərəfindən əməkdaşlarına vəsiqə vermək hüququnu istisna etmir və jurnalistlərin reyestrə daxil edilməsi tamamilə könüllü xarakter daşıyır.
- Reyestrə daxil edilmiş media subyektləri və jurnalistlər üçün hansısa güzəşt və imtiyazlar nəzərdə tutulurmu?
Öncəliklə vurğulamaq istərdim ki, Media Reyestrinin formalaşması müvafiq sahədə mövcud olan çatışmazlıqların aradan qaldırılmasına töhfə verəcək. Sizin də qeyd etdiyiniz kimi, Reyestrə daxil edilmiş media subyektləri və jurnalistlər müxtəlif xarakterli güzəşt və imtiyazlardan yararlana biləcəklər. Yəni Media Reyestri jurnalistlərin informasiya təminatını yaxşılaşdıracaq, akkreditasiya prosesini asanlaşdıracaq və informasiyanı onlar üçün daha əlçatan edəcək, media subyekti və jurnalistlərin əhatə dairəsi müəyyən olunduqca güzəştli kreditlər də daxil olmaqla dövlətin tətbiq etdiyi digər imtiyazlardan da faydalana biləcəklər. Ümumiyyətlə, Media Reyestrinin aparılması gələcəkdə media subyektləri və jurnalistlər üçün müxtəlif layihələrin həyata keçirilməsinin hüquqi və iqtisadi əsaslandırılmasını formalaşdırmağa imkan verəcək, media sahəsində keyfiyyətli xəbər istehsalının təmin olumasına, müəllif hüquqlarının qorunmasına, sağlam rəqabət mühitinin yaranmasına təsirsiz ötüşməyəcəkdir.
- Media Reyestrinə daxil edilmək üçün nəzərdə tutulan tələblərə də aydınlıq gətirərdiniz…
Bəli, jurnalistlər Media Reyestrinə daxil edilmək üçün qanunla nəzərdə tutulan bir sıra tələblərə cavab verməlidirlər. Həmin tələblərdən biri də jurnalistin ali təhsilinin olmasıdır. Ali təhsil tələbi jurnalistika sahəsində ali təhsilin olmasını nəzərdə tutmur, yəni istənilən sahədə ali təhsil almış şəxs bu tələbə uyğun hesab edilir. Bir daha qeyd etmək istərdik ki, Media Reyestri jurnalistlər üçün könüllüdür və Reyestrə daxil edilmək üçün müraciət etməyən, o cümlədən orta təhsilli jurnalistlər də öz peşə fəaliyyətini sərbəst şəkildə davam etdirə biləcək.
Media Reyestrinə daxil edilmək üçün tələblərdən biri də jurnalistika sahəsində ən azı 3 il staja malik olmaqdır. Bu təcrübə əmək müqaviləsi əsasında fəaliyyət göstərilən illəri əhatə edir. Ümumiyyətlə, staj anlayışı məhz əmək müqaviləsi ilə rəsmiləşdirimiş münasibətləriə şamil olunan anlayışdır.

]]>[/allow-turbo] [allow-dzen] Medianın İnkişafı Agentliyinin nümayəndəsi Pərvanə İbrahimova “Trend”in suallarını cavablandırıb.
- Pərvanə xanım, artıq Media Reyestrinin aparılması Qaydaları təsdiq olundu. Sizcə, Reyestrin əhəmiyyəti nədən ibarət olacaq?
Məlum olduğu kimi, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti “Media Reyestrinin aparılması Qaydalarının təsdiq edilməsi haqqında” Fərman imzalayıb. “Media haqqında” Qanunun 73.6-cı maddəsinin icrası məqsədilə təsdiq olunmuş Qaydaların məqsədi Media Reyestrinin aparılmasının təşkilati və hüquqi aspektlərini tənzimləməkdən ibarətdir.
2022-ci il 8 fevral tarixində “Media haqqında” Qanunun təsdiqindən sonra Media Reyestrinin aparılması üçün həm hüquqi, həm də proqram təminatı baxımından müəyyən işlər həyata keçirilib. Qaydaların təsdiq edilməsi ilə hüquqi təminatın ilkin mərhələsi istiqamətində növbəti mərhələ yekunlaşıb və hazırda Reyestrin proqram təminatının hazırlanması üzrə işlər başa çatmaq üzrədir.
Fərmana əsasən, elektron informasiya ehtiyatı kimi Media Reyestri yaradılır və media subyektləri, onların redaksiyaları, jurnalistlər haqqında məlumatlar reyestrə daxil edilir. Reyestrə daxil edilmiş media subyektlərinə Media Reyestri Şəhadətnaməsi, jurnalistlərə isə vəsiqə veriləcək.
Şəhadətnamənin müddətsiz, jurnalist vəsiqəsinin isə 3 il müddətinə verilməsi nəzərdə tutulur. Bununla yanaşı, jurnalist vəsiqəsinin verilməsi media subyektlərinin özləri tərəfindən əməkdaşlarına vəsiqə vermək hüququnu istisna etmir və jurnalistlərin reyestrə daxil edilməsi tamamilə könüllü xarakter daşıyır.
- Reyestrə daxil edilmiş media subyektləri və jurnalistlər üçün hansısa güzəşt və imtiyazlar nəzərdə tutulurmu?
Öncəliklə vurğulamaq istərdim ki, Media Reyestrinin formalaşması müvafiq sahədə mövcud olan çatışmazlıqların aradan qaldırılmasına töhfə verəcək. Sizin də qeyd etdiyiniz kimi, Reyestrə daxil edilmiş media subyektləri və jurnalistlər müxtəlif xarakterli güzəşt və imtiyazlardan yararlana biləcəklər. Yəni Media Reyestri jurnalistlərin informasiya təminatını yaxşılaşdıracaq, akkreditasiya prosesini asanlaşdıracaq və informasiyanı onlar üçün daha əlçatan edəcək, media subyekti və jurnalistlərin əhatə dairəsi müəyyən olunduqca güzəştli kreditlər də daxil olmaqla dövlətin tətbiq etdiyi digər imtiyazlardan da faydalana biləcəklər. Ümumiyyətlə, Media Reyestrinin aparılması gələcəkdə media subyektləri və jurnalistlər üçün müxtəlif layihələrin həyata keçirilməsinin hüquqi və iqtisadi əsaslandırılmasını formalaşdırmağa imkan verəcək, media sahəsində keyfiyyətli xəbər istehsalının təmin olumasına, müəllif hüquqlarının qorunmasına, sağlam rəqabət mühitinin yaranmasına təsirsiz ötüşməyəcəkdir.
- Media Reyestrinə daxil edilmək üçün nəzərdə tutulan tələblərə də aydınlıq gətirərdiniz…
Bəli, jurnalistlər Media Reyestrinə daxil edilmək üçün qanunla nəzərdə tutulan bir sıra tələblərə cavab verməlidirlər. Həmin tələblərdən biri də jurnalistin ali təhsilinin olmasıdır. Ali təhsil tələbi jurnalistika sahəsində ali təhsilin olmasını nəzərdə tutmur, yəni istənilən sahədə ali təhsil almış şəxs bu tələbə uyğun hesab edilir. Bir daha qeyd etmək istərdik ki, Media Reyestri jurnalistlər üçün könüllüdür və Reyestrə daxil edilmək üçün müraciət etməyən, o cümlədən orta təhsilli jurnalistlər də öz peşə fəaliyyətini sərbəst şəkildə davam etdirə biləcək.
Media Reyestrinə daxil edilmək üçün tələblərdən biri də jurnalistika sahəsində ən azı 3 il staja malik olmaqdır. Bu təcrübə əmək müqaviləsi əsasında fəaliyyət göstərilən illəri əhatə edir. Ümumiyyətlə, staj anlayışı məhz əmək müqaviləsi ilə rəsmiləşdirimiş münasibətləriə şamil olunan anlayışdır.

]]>[/allow-dzen] [/fullrss] [yandexrss] https://heqiqet.az/musahibe/24867-media-reyestrin-hans-jurnalistlr-daxil-edilck-v-n-kimi-gztlr-edilck-aiqlama.html musahibe / yazarlar Thu, 29 Sep 2022 06:26:44 +0400 Medianın İnkişafı Agentliyinin nümayəndəsi Pərvanə İbrahimova “Trend”in suallarını cavablandırıb.
- Pərvanə xanım, artıq Media Reyestrinin aparılması Qaydaları təsdiq olundu. Sizcə, Reyestrin əhəmiyyəti nədən ibarət olacaq?
Məlum olduğu kimi, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti “Media Reyestrinin aparılması Qaydalarının təsdiq edilməsi haqqında” Fərman imzalayıb. “Media haqqında” Qanunun 73.6-cı maddəsinin icrası məqsədilə təsdiq olunmuş Qaydaların məqsədi Media Reyestrinin aparılmasının təşkilati və hüquqi aspektlərini tənzimləməkdən ibarətdir.
2022-ci il 8 fevral tarixində “Media haqqında” Qanunun təsdiqindən sonra Media Reyestrinin aparılması üçün həm hüquqi, həm də proqram təminatı baxımından müəyyən işlər həyata keçirilib. Qaydaların təsdiq edilməsi ilə hüquqi təminatın ilkin mərhələsi istiqamətində növbəti mərhələ yekunlaşıb və hazırda Reyestrin proqram təminatının hazırlanması üzrə işlər başa çatmaq üzrədir.
Fərmana əsasən, elektron informasiya ehtiyatı kimi Media Reyestri yaradılır və media subyektləri, onların redaksiyaları, jurnalistlər haqqında məlumatlar reyestrə daxil edilir. Reyestrə daxil edilmiş media subyektlərinə Media Reyestri Şəhadətnaməsi, jurnalistlərə isə vəsiqə veriləcək.
Şəhadətnamənin müddətsiz, jurnalist vəsiqəsinin isə 3 il müddətinə verilməsi nəzərdə tutulur. Bununla yanaşı, jurnalist vəsiqəsinin verilməsi media subyektlərinin özləri tərəfindən əməkdaşlarına vəsiqə vermək hüququnu istisna etmir və jurnalistlərin reyestrə daxil edilməsi tamamilə könüllü xarakter daşıyır.
- Reyestrə daxil edilmiş media subyektləri və jurnalistlər üçün hansısa güzəşt və imtiyazlar nəzərdə tutulurmu?
Öncəliklə vurğulamaq istərdim ki, Media Reyestrinin formalaşması müvafiq sahədə mövcud olan çatışmazlıqların aradan qaldırılmasına töhfə verəcək. Sizin də qeyd etdiyiniz kimi, Reyestrə daxil edilmiş media subyektləri və jurnalistlər müxtəlif xarakterli güzəşt və imtiyazlardan yararlana biləcəklər. Yəni Media Reyestri jurnalistlərin informasiya təminatını yaxşılaşdıracaq, akkreditasiya prosesini asanlaşdıracaq və informasiyanı onlar üçün daha əlçatan edəcək, media subyekti və jurnalistlərin əhatə dairəsi müəyyən olunduqca güzəştli kreditlər də daxil olmaqla dövlətin tətbiq etdiyi digər imtiyazlardan da faydalana biləcəklər. Ümumiyyətlə, Media Reyestrinin aparılması gələcəkdə media subyektləri və jurnalistlər üçün müxtəlif layihələrin həyata keçirilməsinin hüquqi və iqtisadi əsaslandırılmasını formalaşdırmağa imkan verəcək, media sahəsində keyfiyyətli xəbər istehsalının təmin olumasına, müəllif hüquqlarının qorunmasına, sağlam rəqabət mühitinin yaranmasına təsirsiz ötüşməyəcəkdir.
- Media Reyestrinə daxil edilmək üçün nəzərdə tutulan tələblərə də aydınlıq gətirərdiniz…
Bəli, jurnalistlər Media Reyestrinə daxil edilmək üçün qanunla nəzərdə tutulan bir sıra tələblərə cavab verməlidirlər. Həmin tələblərdən biri də jurnalistin ali təhsilinin olmasıdır. Ali təhsil tələbi jurnalistika sahəsində ali təhsilin olmasını nəzərdə tutmur, yəni istənilən sahədə ali təhsil almış şəxs bu tələbə uyğun hesab edilir. Bir daha qeyd etmək istərdik ki, Media Reyestri jurnalistlər üçün könüllüdür və Reyestrə daxil edilmək üçün müraciət etməyən, o cümlədən orta təhsilli jurnalistlər də öz peşə fəaliyyətini sərbəst şəkildə davam etdirə biləcək.
Media Reyestrinə daxil edilmək üçün tələblərdən biri də jurnalistika sahəsində ən azı 3 il staja malik olmaqdır. Bu təcrübə əmək müqaviləsi əsasında fəaliyyət göstərilən illəri əhatə edir. Ümumiyyətlə, staj anlayışı məhz əmək müqaviləsi ilə rəsmiləşdirimiş münasibətləriə şamil olunan anlayışdır.

[allow-turbo] Medianın İnkişafı Agentliyinin nümayəndəsi Pərvanə İbrahimova “Trend”in suallarını cavablandırıb.
- Pərvanə xanım, artıq Media Reyestrinin aparılması Qaydaları təsdiq olundu. Sizcə, Reyestrin əhəmiyyəti nədən ibarət olacaq?
Məlum olduğu kimi, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti “Media Reyestrinin aparılması Qaydalarının təsdiq edilməsi haqqında” Fərman imzalayıb. “Media haqqında” Qanunun 73.6-cı maddəsinin icrası məqsədilə təsdiq olunmuş Qaydaların məqsədi Media Reyestrinin aparılmasının təşkilati və hüquqi aspektlərini tənzimləməkdən ibarətdir.
2022-ci il 8 fevral tarixində “Media haqqında” Qanunun təsdiqindən sonra Media Reyestrinin aparılması üçün həm hüquqi, həm də proqram təminatı baxımından müəyyən işlər həyata keçirilib. Qaydaların təsdiq edilməsi ilə hüquqi təminatın ilkin mərhələsi istiqamətində növbəti mərhələ yekunlaşıb və hazırda Reyestrin proqram təminatının hazırlanması üzrə işlər başa çatmaq üzrədir.
Fərmana əsasən, elektron informasiya ehtiyatı kimi Media Reyestri yaradılır və media subyektləri, onların redaksiyaları, jurnalistlər haqqında məlumatlar reyestrə daxil edilir. Reyestrə daxil edilmiş media subyektlərinə Media Reyestri Şəhadətnaməsi, jurnalistlərə isə vəsiqə veriləcək.
Şəhadətnamənin müddətsiz, jurnalist vəsiqəsinin isə 3 il müddətinə verilməsi nəzərdə tutulur. Bununla yanaşı, jurnalist vəsiqəsinin verilməsi media subyektlərinin özləri tərəfindən əməkdaşlarına vəsiqə vermək hüququnu istisna etmir və jurnalistlərin reyestrə daxil edilməsi tamamilə könüllü xarakter daşıyır.
- Reyestrə daxil edilmiş media subyektləri və jurnalistlər üçün hansısa güzəşt və imtiyazlar nəzərdə tutulurmu?
Öncəliklə vurğulamaq istərdim ki, Media Reyestrinin formalaşması müvafiq sahədə mövcud olan çatışmazlıqların aradan qaldırılmasına töhfə verəcək. Sizin də qeyd etdiyiniz kimi, Reyestrə daxil edilmiş media subyektləri və jurnalistlər müxtəlif xarakterli güzəşt və imtiyazlardan yararlana biləcəklər. Yəni Media Reyestri jurnalistlərin informasiya təminatını yaxşılaşdıracaq, akkreditasiya prosesini asanlaşdıracaq və informasiyanı onlar üçün daha əlçatan edəcək, media subyekti və jurnalistlərin əhatə dairəsi müəyyən olunduqca güzəştli kreditlər də daxil olmaqla dövlətin tətbiq etdiyi digər imtiyazlardan da faydalana biləcəklər. Ümumiyyətlə, Media Reyestrinin aparılması gələcəkdə media subyektləri və jurnalistlər üçün müxtəlif layihələrin həyata keçirilməsinin hüquqi və iqtisadi əsaslandırılmasını formalaşdırmağa imkan verəcək, media sahəsində keyfiyyətli xəbər istehsalının təmin olumasına, müəllif hüquqlarının qorunmasına, sağlam rəqabət mühitinin yaranmasına təsirsiz ötüşməyəcəkdir.
- Media Reyestrinə daxil edilmək üçün nəzərdə tutulan tələblərə də aydınlıq gətirərdiniz…
Bəli, jurnalistlər Media Reyestrinə daxil edilmək üçün qanunla nəzərdə tutulan bir sıra tələblərə cavab verməlidirlər. Həmin tələblərdən biri də jurnalistin ali təhsilinin olmasıdır. Ali təhsil tələbi jurnalistika sahəsində ali təhsilin olmasını nəzərdə tutmur, yəni istənilən sahədə ali təhsil almış şəxs bu tələbə uyğun hesab edilir. Bir daha qeyd etmək istərdik ki, Media Reyestri jurnalistlər üçün könüllüdür və Reyestrə daxil edilmək üçün müraciət etməyən, o cümlədən orta təhsilli jurnalistlər də öz peşə fəaliyyətini sərbəst şəkildə davam etdirə biləcək.
Media Reyestrinə daxil edilmək üçün tələblərdən biri də jurnalistika sahəsində ən azı 3 il staja malik olmaqdır. Bu təcrübə əmək müqaviləsi əsasında fəaliyyət göstərilən illəri əhatə edir. Ümumiyyətlə, staj anlayışı məhz əmək müqaviləsi ilə rəsmiləşdirimiş münasibətləriə şamil olunan anlayışdır.

]]>[/allow-turbo] [allow-dzen] Medianın İnkişafı Agentliyinin nümayəndəsi Pərvanə İbrahimova “Trend”in suallarını cavablandırıb.
- Pərvanə xanım, artıq Media Reyestrinin aparılması Qaydaları təsdiq olundu. Sizcə, Reyestrin əhəmiyyəti nədən ibarət olacaq?
Məlum olduğu kimi, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti “Media Reyestrinin aparılması Qaydalarının təsdiq edilməsi haqqında” Fərman imzalayıb. “Media haqqında” Qanunun 73.6-cı maddəsinin icrası məqsədilə təsdiq olunmuş Qaydaların məqsədi Media Reyestrinin aparılmasının təşkilati və hüquqi aspektlərini tənzimləməkdən ibarətdir.
2022-ci il 8 fevral tarixində “Media haqqında” Qanunun təsdiqindən sonra Media Reyestrinin aparılması üçün həm hüquqi, həm də proqram təminatı baxımından müəyyən işlər həyata keçirilib. Qaydaların təsdiq edilməsi ilə hüquqi təminatın ilkin mərhələsi istiqamətində növbəti mərhələ yekunlaşıb və hazırda Reyestrin proqram təminatının hazırlanması üzrə işlər başa çatmaq üzrədir.
Fərmana əsasən, elektron informasiya ehtiyatı kimi Media Reyestri yaradılır və media subyektləri, onların redaksiyaları, jurnalistlər haqqında məlumatlar reyestrə daxil edilir. Reyestrə daxil edilmiş media subyektlərinə Media Reyestri Şəhadətnaməsi, jurnalistlərə isə vəsiqə veriləcək.
Şəhadətnamənin müddətsiz, jurnalist vəsiqəsinin isə 3 il müddətinə verilməsi nəzərdə tutulur. Bununla yanaşı, jurnalist vəsiqəsinin verilməsi media subyektlərinin özləri tərəfindən əməkdaşlarına vəsiqə vermək hüququnu istisna etmir və jurnalistlərin reyestrə daxil edilməsi tamamilə könüllü xarakter daşıyır.
- Reyestrə daxil edilmiş media subyektləri və jurnalistlər üçün hansısa güzəşt və imtiyazlar nəzərdə tutulurmu?
Öncəliklə vurğulamaq istərdim ki, Media Reyestrinin formalaşması müvafiq sahədə mövcud olan çatışmazlıqların aradan qaldırılmasına töhfə verəcək. Sizin də qeyd etdiyiniz kimi, Reyestrə daxil edilmiş media subyektləri və jurnalistlər müxtəlif xarakterli güzəşt və imtiyazlardan yararlana biləcəklər. Yəni Media Reyestri jurnalistlərin informasiya təminatını yaxşılaşdıracaq, akkreditasiya prosesini asanlaşdıracaq və informasiyanı onlar üçün daha əlçatan edəcək, media subyekti və jurnalistlərin əhatə dairəsi müəyyən olunduqca güzəştli kreditlər də daxil olmaqla dövlətin tətbiq etdiyi digər imtiyazlardan da faydalana biləcəklər. Ümumiyyətlə, Media Reyestrinin aparılması gələcəkdə media subyektləri və jurnalistlər üçün müxtəlif layihələrin həyata keçirilməsinin hüquqi və iqtisadi əsaslandırılmasını formalaşdırmağa imkan verəcək, media sahəsində keyfiyyətli xəbər istehsalının təmin olumasına, müəllif hüquqlarının qorunmasına, sağlam rəqabət mühitinin yaranmasına təsirsiz ötüşməyəcəkdir.
- Media Reyestrinə daxil edilmək üçün nəzərdə tutulan tələblərə də aydınlıq gətirərdiniz…
Bəli, jurnalistlər Media Reyestrinə daxil edilmək üçün qanunla nəzərdə tutulan bir sıra tələblərə cavab verməlidirlər. Həmin tələblərdən biri də jurnalistin ali təhsilinin olmasıdır. Ali təhsil tələbi jurnalistika sahəsində ali təhsilin olmasını nəzərdə tutmur, yəni istənilən sahədə ali təhsil almış şəxs bu tələbə uyğun hesab edilir. Bir daha qeyd etmək istərdik ki, Media Reyestri jurnalistlər üçün könüllüdür və Reyestrə daxil edilmək üçün müraciət etməyən, o cümlədən orta təhsilli jurnalistlər də öz peşə fəaliyyətini sərbəst şəkildə davam etdirə biləcək.
Media Reyestrinə daxil edilmək üçün tələblərdən biri də jurnalistika sahəsində ən azı 3 il staja malik olmaqdır. Bu təcrübə əmək müqaviləsi əsasında fəaliyyət göstərilən illəri əhatə edir. Ümumiyyətlə, staj anlayışı məhz əmək müqaviləsi ilə rəsmiləşdirimiş münasibətləriə şamil olunan anlayışdır.

]]>[/allow-dzen] [/yandexrss][shortrss] https://heqiqet.az/siyaset/24859-azrbaycan-srhdisinin-btn-nailiyytlrinin-arxasnda-prezident-lham-liyevin-ali-diqqti-v-qays-dayanr-general-leytenant-cavid-abdullayev.html https://heqiqet.az/siyaset/24859-azrbaycan-srhdisinin-btn-nailiyytlrinin-arxasnda-prezident-lham-liyevin-ali-diqqti-v-qays-dayanr-general-leytenant-cavid-abdullayev.html [allow-turbo] Azərbaycan Respublikasının Dövlət Sərhəd Xidməti rəisinin Maddi Texniki Təminat əsələləri üzrə müavini, general-leytenant Cavid Abdullayevin “Trend” İnformasiya Agentliyinə müsahibəsi
- Dövlət Sərhəd Xidmətinin şəxsi heyəti 44 günlük şanlı Vətən Müharibəsi zamanı Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin digər birləşmələri ilə yanaşı çox böyük peşəkarlıq, qəhrəmanlıq və yüksək döyüş qabiliyyəti nümayiş etdirdi. Tam əminliklə demək olar ki, hərbi qulluqçularımız Müzəffər Ali Baş Komandan cənab İlham Əliyevin qarşıya qoyduğu tapşırıqların öhdəsindən layiqincə gəldi. Vətən Müharibəsinin başlamasının ikinci ildönümü ərəfəsində DSX-nin keçdiyi şərəfli döyüş yolu barədə fikirlərinizi bizimlə bölüşməyinizi xahiş edirik.
- 2020-ci ilin sentyabr ayında Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, Silahlı Qüvvələrin Ali Baş Komandanı cənab İlham Əliyev Ermənistan silahlı qüvvələrinin döyüş aktivliyinin qarşısının alınması, mülki əhalinin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi məqsədilə Silahlı Qüvvələrimizə əks-hücum əməliyyatlarına başlanılması barədə döyüş tapşırığı verdi.
Döyüş əməliyyatlarının başlanması əmrini alan Dövlət Sərhəd Xidməti dərhal bütün qüvvə və vasitələrini tam səfərbər etdi. Azərbaycan sərhədçiləri müharibənin ilk günündən döyüş əməliyyatlarına qatılaraq Füzuli rayonu ərazisindəki təmas xəttindən Ermənistanla dövlət sərhədinədək böyük bir ərazini işğaldan azad etdilər. Sutka ərzində 105 kilometr məsafədə ildırımsürətli hücumla düşmənə sarsıdıcı zərbələr endir­dilər, yüzlərlə canlı qüvvəsini məhv etdilər, Qədim Xudafərin körpüsündə, Zəngilan rayonunun Ağbənd qəsəbəsində və Zəngilan şəhərində Dövlət bayrağımızı ucaltdılar, Ermənistanla dövlət sərhədində “Bartaz” və “Şükürataz” strateji yüksəkliklərini azad etdilər. Ali Baş Komandanımız tərəfindən Dövlət Sərhəd Xidmətinin qarşısında qoyul­muş döyüş tapşırıqları uğurla icra olundu, Füzuli, Cəbrayıl, Zəngilan və Qubadlı ra­yonlarının, Hadrut qəsəbəsinin və Şuşa şəhərinin azad olunmasında Azərbaycan sərhədçiləri qəhrəmanlıq və igidlik nümunələri göstərdilər.
Vətən müharibəsində ən müasir hərbi texnologiyalardan, kəşfiyyat və zərbəendirici pilotsuz uçuş aparatlarından, Ermənistan ordusu üçün gözlənilməz döyüş üsulların­dan istifadə edən Silahlı Qüvvələrimiz uzun illər ərzində döyüş hazırlığı sahəsində düşməni xeyli qabaqladığını, yeni döyüş əməliyyatları modelinə yiyələndiyini bütün dünyaya sübut etmiş oldu. Bu müharibə pilotsuz uçuş aparatlarının intensiv tətbiq olunduğu ilk böyük miqyaslı savaş kimi hərb tarixinə yazıldı. DSX-nin “Harop,” “Quzğun” və “Hermes” pilotsuz uçuş aparatlarının peşəkar tətbiqi nəticəsində düşmənin strateji əhəmiyyətli döyüş texnikaları, zenit-raket kompleksləri, o cümlədən 8 ədəd “S-300” raket kompleksi, tankları, zirehli döyüş maşınları, komanda-idarəetmə məntəqələri, ümumilikdə 290 düşmən hədəfi böyük məharətlə məhv edildi. Havada və döyüş meydanında üstünlüyü tam ələ alan pilotsuz uçuş aparatları sayəsində düş­mənin illər boyu güvəndiyi hərbi güc dəmir tullantısına çevrildi. Bu döyüş əməliyyatları zamanı İsrail istehsalı olan “Harop” və Türkiyə istehsalı olan “Bayraktar-TB2” PUA-larının birgə döyüş tətbiqi üzrə unikal hərbi təcrübə formalaşdırıldı.
Vətən müharibəsində DSX-nin tətbiq etdiyi digər yenilik də dünya hərb məktəblərində müzakirə olunan mövzular sırasındadır. Öz istismar müddətini başa vurmuş, mənəvi cəhətdən köhnəlmiş “AN-2” təyyarələrinin modernləşdirilərək pilotsuz uçuş aparatı kimi müasir döyüş elementləri sırasına əlavə edilməsi peşəkar hərbi yanaşmanın ifadəsi oldu. Bu təyyarələrin xüsusi tətbiqi nəticəsində düşmənin hava hücumundan müdafiə sistemləri və digər strateji hədəfləri aşkarlanaraq zərərsizləşdirildi.
Ölkə ərazisinin 20 faizinin, o cümlədən İranla dövlət sərhədinin 132 km, Ermənistanla dövlət sərhədinin 500 km-dək sahəsinin Ermənistan tərəfindən işğalına son qoyuldu. Azərbaycan tarixinin ən böyük sərkərdəsi, Müzəffər Ali Baş Komandan cənab İlham Əliyevin hərbi, siyasi və diplomatik müstəvidə fədakarcasına apardığı mübarizə, xalqımızın Ali Baş Komandan ətrafında dəmir yumruq kimi birləşməsi, Silahlı Qüvvələri­mizin hərbi taktiki və strateji üstünlüyü, hərbçilərimizin yenilməz döyüş ruhu - 44 günlük Vətən Müharibəsində Ermənistan üzərində parlaq Qələbəni təmin etdi.
- Tarixi Zəfərimizdən sonra da DSX işğaldan azad edilmiş ərazilərimizdə xidmətini davam etdirir, düşmənin istənilən hərbi təxribatlarına qarşı qətiyyətli və sarsıdıcı cavablar verilir. Hazırda istər azad edilmiş ərazilərdə, istərsə də Ermənistanla sərhəddə DSX-nin fəaliyyəti barədə nələri demək olar?
- Bu gün böyük əzm və qürurla xidmət aparan Azərbaycan sərhədçisi - Azərbaycan-Ermənistan dövlət sərhədində üçrəngli dövlət bayrağımız altında dövlət maraqlarımızı fəxrlə qoruyur!
Ölkəmizin ərazi bütövlüyü təmin edildikdən, habelə Ermənistan Respublikası ilə dövlət sərhədi işğaldan azad edildikdən sonra Müzəffər Ali Baş Komandanımızın tapşırığına əsasən bu ərazilərdə zəruri sərhəd mühafizə infrastrukturunun yaradılması, hərbi qulluqçuların xidməti şəraitinin və sosial təminatının yaxşılaşdırılması üzrə kompleks tədbirlər sürətlə davam etdirilir. İşğaldan azad olunmuş İran İslam Respublikası ilə dövlət sərhədlərimizdə qısa müddət ərzində sərhəd zastavalarının fəaliyyəti bərpa edilmiş, Zəngilan, Qubadlı rayonlarından və Laçın rayonunun bir hissəsindən keçən Ermənistanla dövlət sərhədinin mühafizə və müdafiəsinin təşkilinə cavabdeh olan 19 yeni hərbi hissə kompleksi, 110 sərhəd-döyüş məntəqəsi, "Eyvazlı" və "Qazançı" dövlət sərhədindən buraxılış məntəqələri inşa edilmiş, "Füzuli" beynəlxalq hava limanında sərhəd nəzarəti təşkil edilmişdir. Böyük qürurla bildirirəm ki, hazırda “Zəngilan” hava limanında sərhəd nəzarətinin həyata keçirilməsinə hazırlıq tədbirləri görülür.
İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə 1556 hektar ərazi mina və partlamamış sursatlardan təmizlənmiş, 1530 ədəd piyada və 1762 ədəd tank əleyhinə mina, 245 ədəd partlamamış hərbi sursat aşkarlanaraq zərərsizləşdirilmiş, 106 km məsafədə yeni yollar çəkilmiş, 225 km məsafədə isə yolların əsaslı və cari təmiri həyata keçirilmişdir.
Bu gün bütün dövlət sərhəd xətti boyu, o cümlədən də Ermənistan ilə dövlət sərhədində əməliyyat şəraiti nəzarətimiz altındadır və sərhəd təhlükəsizliyimizə qarşı yönələ bilən istənilən təhdidin qarşısı bundan sonra da qətiyyətlə alınacaqdır.
- Bu gün digər qoşun növləri ilə yanaşı DSX də döyüş qabiliyyətini durmadan artırır, ən müasir silah-sursatla təminat gücləndirilir. Eyni zamanda şəxsi heyətin peşəkarlığı artır, vətənpərvərlik ruhu daha da güclənir. Bu yöndə nə deyə bilərsiniz?
- Təbii ki, digər qoşun növləri kimi DSX-də də döyüş qabiliyyəti durmadan artır, ən müasir standartlara cavab verən silah-sursat, hərbi texnikayla təminat gücləndirilir. Bir vaxtlar çətin, reallaşması uzaq gələcək kimi qəbul edilən bir çox məsələ artıq uğurla həyata keçirilmişdir. Bunlara şimal və şimal-qərb sərhədlərində müasir sərhəd mühafizə infrastrukturunun, sərhəd aviasiyasının, sahil mühafizəsinin yaradılması, dövlət sərhədinin mühafizəsində peyk texnologiyalarının tətbiqi, sərhəd məntəqələrində radiolikasiya sistemlərinin, səyyar və stasionar müşahidə və elektron-optik vasitələrin istifadəsi, xidmət-daxili rəqəmsal informasiya sisteminin yaradılması, DSX Sahil Mühafizəsinin “Gəmi İnşası və Təmiri Mərkəzi”ndə müasir tələblərə cavab verən, Xəzər dənizində mürəkkəb üzmə şəraitində xidməti-döyüş tapşırıqla­rını icra etməyə qadir olan “Tufan” və “Şahdağ” tipli sərhəd gözətçi gəmilərinin inşa edilməsi, DSX-nin tərkibində xüsusi hava əməliyyatları qüvvələrinin yaradılması, PUA-ların effektiv döyüş tətbiqi üzrə Azərbaycan sərhədçilərinin peşəkarlığının əksər xarici dövlətlərin ordularında etalon kimi qəbul edilməsi, DSX Akademiyasının və Xüsusi Məktəbinin yaradılması ilə DSX-də mükəmməl hərbi tədris sisteminin formalaşdırılması, xarici dövlətlərin sərhəd mühafizə qurumlarının kursantlarının DSX Akademiyasında təhsil almaları və xarici həmkarlarımızdan bununla əlaqədar müraciətlərin daxil olmasının davan etməsi, sərhədçilərin sosial-məişət vəziyyətinin, o cümlədən də mənzil şəraitinin yaxşılaşdırılması üzrə tədbirlər misal olaraq göstərilə bilər.
Bütün bu nailiyyətlərin hər birinin arxasında Azərbaycan Respub­likasının Prezidenti, Silahlı Qüvvələrin Müzəffər Ali Baş Komandanı cənab İlham Əliyevin Azərbaycan sərhədçisinə ali diqqəti və qayğısı dayanır. Onu da qeyd etməliyəm ki, Sərhəd mühafizəsinin səviyyəsi bilavasitə sərhədçilərin peşəkarlıq səviyyəsindən asılıdır. Müxtəlif döyüş silahları, texnika və vasitələrlə ölkəmizin sərhədləri boyunca fasiləsiz olaraq sərhəd xidmətini təşkil edən sərhədçilər həm mənəvi-psixoloji, həm fiziki, həm taktiki cəhətdən yüksək hazırlığa malik olmalı, həm də hərbi texnikanı və silahları, digər spesifik cihaz, qurğu və vasitələri tam mənimsəməli, gündəlik fəaliyyətdə uğurla tətbiq etməyi bacarmalıdırlar. Buna görə də yüksək hazırlıqlı kadrlarla təminat çox böyük əhəmiyyət daşıyır. Biz, bunun üçün üzərimizə düşən bütün öhdəlikləri layiqincə yerinə yetirməyə çalışırıq.
- Ümumiyyətlə DSX-nin gələcək üçün müəyyən etdiyi istiqamətlər, qarşıya qoyulan vəzifələr, döyüş və xidmət fəaliyyətinin təkmilləşdirilməsi istiqamətində görüləcək işlərlə bağlı məlumat verməyinizi xahiş edirik.
- Dövlət sərhədinin mühafizəsinin təkmilləşdirilməsi, Dövlət Sərhəd Xidməti bölmələrinin maddi-texniki bazasının gücləndirilməsi, hərbi qulluqçuların sosial-məişət şəraitinin yaxşılaşdırlması sahəsində həyata keçirilən tədbirlər nəticəsində bu gün Azərbaycanda müasir tələblərə cavab verən güclü sərhəd mühafizə infrastrukturu yaradılıb. Bu gün Dövlət Sərhəd Xidməti peşəkar kadrlarla, müasir silah və texnika ilə təmin edilərək qarşıya qoyulan tapşırıqları ən yüksək səviyyədə yerinə yetirməyə qadir olan qurumdur. Artıq qürur hissi ilə ilə qeyd etmək olar ki, Dövlət Sərhəd Xidmətinin bölmələrinin maddi-texniki bazası möhkəmləndirilir, yeni silahlar, döyüş texnikası, xüsusi avadanlıqlar, yüksək manevrli və keçid qabiliyyətli nəqliyyat vasitələri, istehkam avadanlığı və qoruyucu vasitələr alınır. Alınan yeni silah və texnikanın şəxsi heyət tərəfindən tam mənimsənilməsinə şərait yaradılır, nəzəri biliklərin təcrübədə qüsursuz tətbiq edilməsi üçün vərdişlər mükəmməlləşdirilir. Xidmətin bütün sahələrində ardıcıl həyata keçirilən islahatların səmərəliliyi ilk növbədə xidməti göstəricilərdə öz əksini tapır.
Dövlət Sərhəd Xidmətinin şəxsi heyəti bütün bu görülən işlərdən ruhlanır, qürur hissi keçirir. Sərhədlərimizin mühafizəsinin səviyyəsi daha da yüksəlir, müasirləşir və yenilənir. Bu gün bütün dövlət sərhəd xətti boyu, o cümlədən də Ermənistanla dövlət sərhədində əməliyyat şəraiti tam nə­zarətdədir. Sərhəd təhlükəsizliyimizə qarşı yönələ bilən istənilən təhdidin, təxribatın qarşısı qətiyyətlə alınır və alınacaqdır. Gələcəyə dair quruculuq, inkişaf, həmçinin təkmilləşdirmə prosesləri bundan sonra da Azərbaycan Respublikasının Prezident, Silahlı Qüvvələrin Ali Baş Komandanı cənab İlham Əliyevin rəhbərliyi altında uğurla davam etdiriləcəkdir. Vətən sərhədlərinin toxunulmazlığını təmin etmək, dövlət maraqlarına sədaqətlə xidmət andımız, amalımızdır.



]]>[/allow-turbo] siyaset / musahibe heqiqet Wed, 28 Sep 2022 05:40:09 +0400 [/shortrss] [fullrss] https://heqiqet.az/siyaset/24859-azrbaycan-srhdisinin-btn-nailiyytlrinin-arxasnda-prezident-lham-liyevin-ali-diqqti-v-qays-dayanr-general-leytenant-cavid-abdullayev.html https://heqiqet.az/siyaset/24859-azrbaycan-srhdisinin-btn-nailiyytlrinin-arxasnda-prezident-lham-liyevin-ali-diqqti-v-qays-dayanr-general-leytenant-cavid-abdullayev.html heqiqet Wed, 28 Sep 2022 05:40:09 +0400 ]]> [allow-turbo] Azərbaycan Respublikasının Dövlət Sərhəd Xidməti rəisinin Maddi Texniki Təminat əsələləri üzrə müavini, general-leytenant Cavid Abdullayevin “Trend” İnformasiya Agentliyinə müsahibəsi
- Dövlət Sərhəd Xidmətinin şəxsi heyəti 44 günlük şanlı Vətən Müharibəsi zamanı Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin digər birləşmələri ilə yanaşı çox böyük peşəkarlıq, qəhrəmanlıq və yüksək döyüş qabiliyyəti nümayiş etdirdi. Tam əminliklə demək olar ki, hərbi qulluqçularımız Müzəffər Ali Baş Komandan cənab İlham Əliyevin qarşıya qoyduğu tapşırıqların öhdəsindən layiqincə gəldi. Vətən Müharibəsinin başlamasının ikinci ildönümü ərəfəsində DSX-nin keçdiyi şərəfli döyüş yolu barədə fikirlərinizi bizimlə bölüşməyinizi xahiş edirik.
- 2020-ci ilin sentyabr ayında Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, Silahlı Qüvvələrin Ali Baş Komandanı cənab İlham Əliyev Ermənistan silahlı qüvvələrinin döyüş aktivliyinin qarşısının alınması, mülki əhalinin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi məqsədilə Silahlı Qüvvələrimizə əks-hücum əməliyyatlarına başlanılması barədə döyüş tapşırığı verdi.
Döyüş əməliyyatlarının başlanması əmrini alan Dövlət Sərhəd Xidməti dərhal bütün qüvvə və vasitələrini tam səfərbər etdi. Azərbaycan sərhədçiləri müharibənin ilk günündən döyüş əməliyyatlarına qatılaraq Füzuli rayonu ərazisindəki təmas xəttindən Ermənistanla dövlət sərhədinədək böyük bir ərazini işğaldan azad etdilər. Sutka ərzində 105 kilometr məsafədə ildırımsürətli hücumla düşmənə sarsıdıcı zərbələr endir­dilər, yüzlərlə canlı qüvvəsini məhv etdilər, Qədim Xudafərin körpüsündə, Zəngilan rayonunun Ağbənd qəsəbəsində və Zəngilan şəhərində Dövlət bayrağımızı ucaltdılar, Ermənistanla dövlət sərhədində “Bartaz” və “Şükürataz” strateji yüksəkliklərini azad etdilər. Ali Baş Komandanımız tərəfindən Dövlət Sərhəd Xidmətinin qarşısında qoyul­muş döyüş tapşırıqları uğurla icra olundu, Füzuli, Cəbrayıl, Zəngilan və Qubadlı ra­yonlarının, Hadrut qəsəbəsinin və Şuşa şəhərinin azad olunmasında Azərbaycan sərhədçiləri qəhrəmanlıq və igidlik nümunələri göstərdilər.
Vətən müharibəsində ən müasir hərbi texnologiyalardan, kəşfiyyat və zərbəendirici pilotsuz uçuş aparatlarından, Ermənistan ordusu üçün gözlənilməz döyüş üsulların­dan istifadə edən Silahlı Qüvvələrimiz uzun illər ərzində döyüş hazırlığı sahəsində düşməni xeyli qabaqladığını, yeni döyüş əməliyyatları modelinə yiyələndiyini bütün dünyaya sübut etmiş oldu. Bu müharibə pilotsuz uçuş aparatlarının intensiv tətbiq olunduğu ilk böyük miqyaslı savaş kimi hərb tarixinə yazıldı. DSX-nin “Harop,” “Quzğun” və “Hermes” pilotsuz uçuş aparatlarının peşəkar tətbiqi nəticəsində düşmənin strateji əhəmiyyətli döyüş texnikaları, zenit-raket kompleksləri, o cümlədən 8 ədəd “S-300” raket kompleksi, tankları, zirehli döyüş maşınları, komanda-idarəetmə məntəqələri, ümumilikdə 290 düşmən hədəfi böyük məharətlə məhv edildi. Havada və döyüş meydanında üstünlüyü tam ələ alan pilotsuz uçuş aparatları sayəsində düş­mənin illər boyu güvəndiyi hərbi güc dəmir tullantısına çevrildi. Bu döyüş əməliyyatları zamanı İsrail istehsalı olan “Harop” və Türkiyə istehsalı olan “Bayraktar-TB2” PUA-larının birgə döyüş tətbiqi üzrə unikal hərbi təcrübə formalaşdırıldı.
Vətən müharibəsində DSX-nin tətbiq etdiyi digər yenilik də dünya hərb məktəblərində müzakirə olunan mövzular sırasındadır. Öz istismar müddətini başa vurmuş, mənəvi cəhətdən köhnəlmiş “AN-2” təyyarələrinin modernləşdirilərək pilotsuz uçuş aparatı kimi müasir döyüş elementləri sırasına əlavə edilməsi peşəkar hərbi yanaşmanın ifadəsi oldu. Bu təyyarələrin xüsusi tətbiqi nəticəsində düşmənin hava hücumundan müdafiə sistemləri və digər strateji hədəfləri aşkarlanaraq zərərsizləşdirildi.
Ölkə ərazisinin 20 faizinin, o cümlədən İranla dövlət sərhədinin 132 km, Ermənistanla dövlət sərhədinin 500 km-dək sahəsinin Ermənistan tərəfindən işğalına son qoyuldu. Azərbaycan tarixinin ən böyük sərkərdəsi, Müzəffər Ali Baş Komandan cənab İlham Əliyevin hərbi, siyasi və diplomatik müstəvidə fədakarcasına apardığı mübarizə, xalqımızın Ali Baş Komandan ətrafında dəmir yumruq kimi birləşməsi, Silahlı Qüvvələri­mizin hərbi taktiki və strateji üstünlüyü, hərbçilərimizin yenilməz döyüş ruhu - 44 günlük Vətən Müharibəsində Ermənistan üzərində parlaq Qələbəni təmin etdi.
- Tarixi Zəfərimizdən sonra da DSX işğaldan azad edilmiş ərazilərimizdə xidmətini davam etdirir, düşmənin istənilən hərbi təxribatlarına qarşı qətiyyətli və sarsıdıcı cavablar verilir. Hazırda istər azad edilmiş ərazilərdə, istərsə də Ermənistanla sərhəddə DSX-nin fəaliyyəti barədə nələri demək olar?
- Bu gün böyük əzm və qürurla xidmət aparan Azərbaycan sərhədçisi - Azərbaycan-Ermənistan dövlət sərhədində üçrəngli dövlət bayrağımız altında dövlət maraqlarımızı fəxrlə qoruyur!
Ölkəmizin ərazi bütövlüyü təmin edildikdən, habelə Ermənistan Respublikası ilə dövlət sərhədi işğaldan azad edildikdən sonra Müzəffər Ali Baş Komandanımızın tapşırığına əsasən bu ərazilərdə zəruri sərhəd mühafizə infrastrukturunun yaradılması, hərbi qulluqçuların xidməti şəraitinin və sosial təminatının yaxşılaşdırılması üzrə kompleks tədbirlər sürətlə davam etdirilir. İşğaldan azad olunmuş İran İslam Respublikası ilə dövlət sərhədlərimizdə qısa müddət ərzində sərhəd zastavalarının fəaliyyəti bərpa edilmiş, Zəngilan, Qubadlı rayonlarından və Laçın rayonunun bir hissəsindən keçən Ermənistanla dövlət sərhədinin mühafizə və müdafiəsinin təşkilinə cavabdeh olan 19 yeni hərbi hissə kompleksi, 110 sərhəd-döyüş məntəqəsi, "Eyvazlı" və "Qazançı" dövlət sərhədindən buraxılış məntəqələri inşa edilmiş, "Füzuli" beynəlxalq hava limanında sərhəd nəzarəti təşkil edilmişdir. Böyük qürurla bildirirəm ki, hazırda “Zəngilan” hava limanında sərhəd nəzarətinin həyata keçirilməsinə hazırlıq tədbirləri görülür.
İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə 1556 hektar ərazi mina və partlamamış sursatlardan təmizlənmiş, 1530 ədəd piyada və 1762 ədəd tank əleyhinə mina, 245 ədəd partlamamış hərbi sursat aşkarlanaraq zərərsizləşdirilmiş, 106 km məsafədə yeni yollar çəkilmiş, 225 km məsafədə isə yolların əsaslı və cari təmiri həyata keçirilmişdir.
Bu gün bütün dövlət sərhəd xətti boyu, o cümlədən də Ermənistan ilə dövlət sərhədində əməliyyat şəraiti nəzarətimiz altındadır və sərhəd təhlükəsizliyimizə qarşı yönələ bilən istənilən təhdidin qarşısı bundan sonra da qətiyyətlə alınacaqdır.
- Bu gün digər qoşun növləri ilə yanaşı DSX də döyüş qabiliyyətini durmadan artırır, ən müasir silah-sursatla təminat gücləndirilir. Eyni zamanda şəxsi heyətin peşəkarlığı artır, vətənpərvərlik ruhu daha da güclənir. Bu yöndə nə deyə bilərsiniz?
- Təbii ki, digər qoşun növləri kimi DSX-də də döyüş qabiliyyəti durmadan artır, ən müasir standartlara cavab verən silah-sursat, hərbi texnikayla təminat gücləndirilir. Bir vaxtlar çətin, reallaşması uzaq gələcək kimi qəbul edilən bir çox məsələ artıq uğurla həyata keçirilmişdir. Bunlara şimal və şimal-qərb sərhədlərində müasir sərhəd mühafizə infrastrukturunun, sərhəd aviasiyasının, sahil mühafizəsinin yaradılması, dövlət sərhədinin mühafizəsində peyk texnologiyalarının tətbiqi, sərhəd məntəqələrində radiolikasiya sistemlərinin, səyyar və stasionar müşahidə və elektron-optik vasitələrin istifadəsi, xidmət-daxili rəqəmsal informasiya sisteminin yaradılması, DSX Sahil Mühafizəsinin “Gəmi İnşası və Təmiri Mərkəzi”ndə müasir tələblərə cavab verən, Xəzər dənizində mürəkkəb üzmə şəraitində xidməti-döyüş tapşırıqla­rını icra etməyə qadir olan “Tufan” və “Şahdağ” tipli sərhəd gözətçi gəmilərinin inşa edilməsi, DSX-nin tərkibində xüsusi hava əməliyyatları qüvvələrinin yaradılması, PUA-ların effektiv döyüş tətbiqi üzrə Azərbaycan sərhədçilərinin peşəkarlığının əksər xarici dövlətlərin ordularında etalon kimi qəbul edilməsi, DSX Akademiyasının və Xüsusi Məktəbinin yaradılması ilə DSX-də mükəmməl hərbi tədris sisteminin formalaşdırılması, xarici dövlətlərin sərhəd mühafizə qurumlarının kursantlarının DSX Akademiyasında təhsil almaları və xarici həmkarlarımızdan bununla əlaqədar müraciətlərin daxil olmasının davan etməsi, sərhədçilərin sosial-məişət vəziyyətinin, o cümlədən də mənzil şəraitinin yaxşılaşdırılması üzrə tədbirlər misal olaraq göstərilə bilər.
Bütün bu nailiyyətlərin hər birinin arxasında Azərbaycan Respub­likasının Prezidenti, Silahlı Qüvvələrin Müzəffər Ali Baş Komandanı cənab İlham Əliyevin Azərbaycan sərhədçisinə ali diqqəti və qayğısı dayanır. Onu da qeyd etməliyəm ki, Sərhəd mühafizəsinin səviyyəsi bilavasitə sərhədçilərin peşəkarlıq səviyyəsindən asılıdır. Müxtəlif döyüş silahları, texnika və vasitələrlə ölkəmizin sərhədləri boyunca fasiləsiz olaraq sərhəd xidmətini təşkil edən sərhədçilər həm mənəvi-psixoloji, həm fiziki, həm taktiki cəhətdən yüksək hazırlığa malik olmalı, həm də hərbi texnikanı və silahları, digər spesifik cihaz, qurğu və vasitələri tam mənimsəməli, gündəlik fəaliyyətdə uğurla tətbiq etməyi bacarmalıdırlar. Buna görə də yüksək hazırlıqlı kadrlarla təminat çox böyük əhəmiyyət daşıyır. Biz, bunun üçün üzərimizə düşən bütün öhdəlikləri layiqincə yerinə yetirməyə çalışırıq.
- Ümumiyyətlə DSX-nin gələcək üçün müəyyən etdiyi istiqamətlər, qarşıya qoyulan vəzifələr, döyüş və xidmət fəaliyyətinin təkmilləşdirilməsi istiqamətində görüləcək işlərlə bağlı məlumat verməyinizi xahiş edirik.
- Dövlət sərhədinin mühafizəsinin təkmilləşdirilməsi, Dövlət Sərhəd Xidməti bölmələrinin maddi-texniki bazasının gücləndirilməsi, hərbi qulluqçuların sosial-məişət şəraitinin yaxşılaşdırlması sahəsində həyata keçirilən tədbirlər nəticəsində bu gün Azərbaycanda müasir tələblərə cavab verən güclü sərhəd mühafizə infrastrukturu yaradılıb. Bu gün Dövlət Sərhəd Xidməti peşəkar kadrlarla, müasir silah və texnika ilə təmin edilərək qarşıya qoyulan tapşırıqları ən yüksək səviyyədə yerinə yetirməyə qadir olan qurumdur. Artıq qürur hissi ilə ilə qeyd etmək olar ki, Dövlət Sərhəd Xidmətinin bölmələrinin maddi-texniki bazası möhkəmləndirilir, yeni silahlar, döyüş texnikası, xüsusi avadanlıqlar, yüksək manevrli və keçid qabiliyyətli nəqliyyat vasitələri, istehkam avadanlığı və qoruyucu vasitələr alınır. Alınan yeni silah və texnikanın şəxsi heyət tərəfindən tam mənimsənilməsinə şərait yaradılır, nəzəri biliklərin təcrübədə qüsursuz tətbiq edilməsi üçün vərdişlər mükəmməlləşdirilir. Xidmətin bütün sahələrində ardıcıl həyata keçirilən islahatların səmərəliliyi ilk növbədə xidməti göstəricilərdə öz əksini tapır.
Dövlət Sərhəd Xidmətinin şəxsi heyəti bütün bu görülən işlərdən ruhlanır, qürur hissi keçirir. Sərhədlərimizin mühafizəsinin səviyyəsi daha da yüksəlir, müasirləşir və yenilənir. Bu gün bütün dövlət sərhəd xətti boyu, o cümlədən də Ermənistanla dövlət sərhədində əməliyyat şəraiti tam nə­zarətdədir. Sərhəd təhlükəsizliyimizə qarşı yönələ bilən istənilən təhdidin, təxribatın qarşısı qətiyyətlə alınır və alınacaqdır. Gələcəyə dair quruculuq, inkişaf, həmçinin təkmilləşdirmə prosesləri bundan sonra da Azərbaycan Respublikasının Prezident, Silahlı Qüvvələrin Ali Baş Komandanı cənab İlham Əliyevin rəhbərliyi altında uğurla davam etdiriləcəkdir. Vətən sərhədlərinin toxunulmazlığını təmin etmək, dövlət maraqlarına sədaqətlə xidmət andımız, amalımızdır.



]]>[/allow-turbo] [allow-dzen] Azərbaycan Respublikasının Dövlət Sərhəd Xidməti rəisinin Maddi Texniki Təminat əsələləri üzrə müavini, general-leytenant Cavid Abdullayevin “Trend” İnformasiya Agentliyinə müsahibəsi
- Dövlət Sərhəd Xidmətinin şəxsi heyəti 44 günlük şanlı Vətən Müharibəsi zamanı Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin digər birləşmələri ilə yanaşı çox böyük peşəkarlıq, qəhrəmanlıq və yüksək döyüş qabiliyyəti nümayiş etdirdi. Tam əminliklə demək olar ki, hərbi qulluqçularımız Müzəffər Ali Baş Komandan cənab İlham Əliyevin qarşıya qoyduğu tapşırıqların öhdəsindən layiqincə gəldi. Vətən Müharibəsinin başlamasının ikinci ildönümü ərəfəsində DSX-nin keçdiyi şərəfli döyüş yolu barədə fikirlərinizi bizimlə bölüşməyinizi xahiş edirik.
- 2020-ci ilin sentyabr ayında Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, Silahlı Qüvvələrin Ali Baş Komandanı cənab İlham Əliyev Ermənistan silahlı qüvvələrinin döyüş aktivliyinin qarşısının alınması, mülki əhalinin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi məqsədilə Silahlı Qüvvələrimizə əks-hücum əməliyyatlarına başlanılması barədə döyüş tapşırığı verdi.
Döyüş əməliyyatlarının başlanması əmrini alan Dövlət Sərhəd Xidməti dərhal bütün qüvvə və vasitələrini tam səfərbər etdi. Azərbaycan sərhədçiləri müharibənin ilk günündən döyüş əməliyyatlarına qatılaraq Füzuli rayonu ərazisindəki təmas xəttindən Ermənistanla dövlət sərhədinədək böyük bir ərazini işğaldan azad etdilər. Sutka ərzində 105 kilometr məsafədə ildırımsürətli hücumla düşmənə sarsıdıcı zərbələr endir­dilər, yüzlərlə canlı qüvvəsini məhv etdilər, Qədim Xudafərin körpüsündə, Zəngilan rayonunun Ağbənd qəsəbəsində və Zəngilan şəhərində Dövlət bayrağımızı ucaltdılar, Ermənistanla dövlət sərhədində “Bartaz” və “Şükürataz” strateji yüksəkliklərini azad etdilər. Ali Baş Komandanımız tərəfindən Dövlət Sərhəd Xidmətinin qarşısında qoyul­muş döyüş tapşırıqları uğurla icra olundu, Füzuli, Cəbrayıl, Zəngilan və Qubadlı ra­yonlarının, Hadrut qəsəbəsinin və Şuşa şəhərinin azad olunmasında Azərbaycan sərhədçiləri qəhrəmanlıq və igidlik nümunələri göstərdilər.
Vətən müharibəsində ən müasir hərbi texnologiyalardan, kəşfiyyat və zərbəendirici pilotsuz uçuş aparatlarından, Ermənistan ordusu üçün gözlənilməz döyüş üsulların­dan istifadə edən Silahlı Qüvvələrimiz uzun illər ərzində döyüş hazırlığı sahəsində düşməni xeyli qabaqladığını, yeni döyüş əməliyyatları modelinə yiyələndiyini bütün dünyaya sübut etmiş oldu. Bu müharibə pilotsuz uçuş aparatlarının intensiv tətbiq olunduğu ilk böyük miqyaslı savaş kimi hərb tarixinə yazıldı. DSX-nin “Harop,” “Quzğun” və “Hermes” pilotsuz uçuş aparatlarının peşəkar tətbiqi nəticəsində düşmənin strateji əhəmiyyətli döyüş texnikaları, zenit-raket kompleksləri, o cümlədən 8 ədəd “S-300” raket kompleksi, tankları, zirehli döyüş maşınları, komanda-idarəetmə məntəqələri, ümumilikdə 290 düşmən hədəfi böyük məharətlə məhv edildi. Havada və döyüş meydanında üstünlüyü tam ələ alan pilotsuz uçuş aparatları sayəsində düş­mənin illər boyu güvəndiyi hərbi güc dəmir tullantısına çevrildi. Bu döyüş əməliyyatları zamanı İsrail istehsalı olan “Harop” və Türkiyə istehsalı olan “Bayraktar-TB2” PUA-larının birgə döyüş tətbiqi üzrə unikal hərbi təcrübə formalaşdırıldı.
Vətən müharibəsində DSX-nin tətbiq etdiyi digər yenilik də dünya hərb məktəblərində müzakirə olunan mövzular sırasındadır. Öz istismar müddətini başa vurmuş, mənəvi cəhətdən köhnəlmiş “AN-2” təyyarələrinin modernləşdirilərək pilotsuz uçuş aparatı kimi müasir döyüş elementləri sırasına əlavə edilməsi peşəkar hərbi yanaşmanın ifadəsi oldu. Bu təyyarələrin xüsusi tətbiqi nəticəsində düşmənin hava hücumundan müdafiə sistemləri və digər strateji hədəfləri aşkarlanaraq zərərsizləşdirildi.
Ölkə ərazisinin 20 faizinin, o cümlədən İranla dövlət sərhədinin 132 km, Ermənistanla dövlət sərhədinin 500 km-dək sahəsinin Ermənistan tərəfindən işğalına son qoyuldu. Azərbaycan tarixinin ən böyük sərkərdəsi, Müzəffər Ali Baş Komandan cənab İlham Əliyevin hərbi, siyasi və diplomatik müstəvidə fədakarcasına apardığı mübarizə, xalqımızın Ali Baş Komandan ətrafında dəmir yumruq kimi birləşməsi, Silahlı Qüvvələri­mizin hərbi taktiki və strateji üstünlüyü, hərbçilərimizin yenilməz döyüş ruhu - 44 günlük Vətən Müharibəsində Ermənistan üzərində parlaq Qələbəni təmin etdi.
- Tarixi Zəfərimizdən sonra da DSX işğaldan azad edilmiş ərazilərimizdə xidmətini davam etdirir, düşmənin istənilən hərbi təxribatlarına qarşı qətiyyətli və sarsıdıcı cavablar verilir. Hazırda istər azad edilmiş ərazilərdə, istərsə də Ermənistanla sərhəddə DSX-nin fəaliyyəti barədə nələri demək olar?
- Bu gün böyük əzm və qürurla xidmət aparan Azərbaycan sərhədçisi - Azərbaycan-Ermənistan dövlət sərhədində üçrəngli dövlət bayrağımız altında dövlət maraqlarımızı fəxrlə qoruyur!
Ölkəmizin ərazi bütövlüyü təmin edildikdən, habelə Ermənistan Respublikası ilə dövlət sərhədi işğaldan azad edildikdən sonra Müzəffər Ali Baş Komandanımızın tapşırığına əsasən bu ərazilərdə zəruri sərhəd mühafizə infrastrukturunun yaradılması, hərbi qulluqçuların xidməti şəraitinin və sosial təminatının yaxşılaşdırılması üzrə kompleks tədbirlər sürətlə davam etdirilir. İşğaldan azad olunmuş İran İslam Respublikası ilə dövlət sərhədlərimizdə qısa müddət ərzində sərhəd zastavalarının fəaliyyəti bərpa edilmiş, Zəngilan, Qubadlı rayonlarından və Laçın rayonunun bir hissəsindən keçən Ermənistanla dövlət sərhədinin mühafizə və müdafiəsinin təşkilinə cavabdeh olan 19 yeni hərbi hissə kompleksi, 110 sərhəd-döyüş məntəqəsi, "Eyvazlı" və "Qazançı" dövlət sərhədindən buraxılış məntəqələri inşa edilmiş, "Füzuli" beynəlxalq hava limanında sərhəd nəzarəti təşkil edilmişdir. Böyük qürurla bildirirəm ki, hazırda “Zəngilan” hava limanında sərhəd nəzarətinin həyata keçirilməsinə hazırlıq tədbirləri görülür.
İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə 1556 hektar ərazi mina və partlamamış sursatlardan təmizlənmiş, 1530 ədəd piyada və 1762 ədəd tank əleyhinə mina, 245 ədəd partlamamış hərbi sursat aşkarlanaraq zərərsizləşdirilmiş, 106 km məsafədə yeni yollar çəkilmiş, 225 km məsafədə isə yolların əsaslı və cari təmiri həyata keçirilmişdir.
Bu gün bütün dövlət sərhəd xətti boyu, o cümlədən də Ermənistan ilə dövlət sərhədində əməliyyat şəraiti nəzarətimiz altındadır və sərhəd təhlükəsizliyimizə qarşı yönələ bilən istənilən təhdidin qarşısı bundan sonra da qətiyyətlə alınacaqdır.
- Bu gün digər qoşun növləri ilə yanaşı DSX də döyüş qabiliyyətini durmadan artırır, ən müasir silah-sursatla təminat gücləndirilir. Eyni zamanda şəxsi heyətin peşəkarlığı artır, vətənpərvərlik ruhu daha da güclənir. Bu yöndə nə deyə bilərsiniz?
- Təbii ki, digər qoşun növləri kimi DSX-də də döyüş qabiliyyəti durmadan artır, ən müasir standartlara cavab verən silah-sursat, hərbi texnikayla təminat gücləndirilir. Bir vaxtlar çətin, reallaşması uzaq gələcək kimi qəbul edilən bir çox məsələ artıq uğurla həyata keçirilmişdir. Bunlara şimal və şimal-qərb sərhədlərində müasir sərhəd mühafizə infrastrukturunun, sərhəd aviasiyasının, sahil mühafizəsinin yaradılması, dövlət sərhədinin mühafizəsində peyk texnologiyalarının tətbiqi, sərhəd məntəqələrində radiolikasiya sistemlərinin, səyyar və stasionar müşahidə və elektron-optik vasitələrin istifadəsi, xidmət-daxili rəqəmsal informasiya sisteminin yaradılması, DSX Sahil Mühafizəsinin “Gəmi İnşası və Təmiri Mərkəzi”ndə müasir tələblərə cavab verən, Xəzər dənizində mürəkkəb üzmə şəraitində xidməti-döyüş tapşırıqla­rını icra etməyə qadir olan “Tufan” və “Şahdağ” tipli sərhəd gözətçi gəmilərinin inşa edilməsi, DSX-nin tərkibində xüsusi hava əməliyyatları qüvvələrinin yaradılması, PUA-ların effektiv döyüş tətbiqi üzrə Azərbaycan sərhədçilərinin peşəkarlığının əksər xarici dövlətlərin ordularında etalon kimi qəbul edilməsi, DSX Akademiyasının və Xüsusi Məktəbinin yaradılması ilə DSX-də mükəmməl hərbi tədris sisteminin formalaşdırılması, xarici dövlətlərin sərhəd mühafizə qurumlarının kursantlarının DSX Akademiyasında təhsil almaları və xarici həmkarlarımızdan bununla əlaqədar müraciətlərin daxil olmasının davan etməsi, sərhədçilərin sosial-məişət vəziyyətinin, o cümlədən də mənzil şəraitinin yaxşılaşdırılması üzrə tədbirlər misal olaraq göstərilə bilər.
Bütün bu nailiyyətlərin hər birinin arxasında Azərbaycan Respub­likasının Prezidenti, Silahlı Qüvvələrin Müzəffər Ali Baş Komandanı cənab İlham Əliyevin Azərbaycan sərhədçisinə ali diqqəti və qayğısı dayanır. Onu da qeyd etməliyəm ki, Sərhəd mühafizəsinin səviyyəsi bilavasitə sərhədçilərin peşəkarlıq səviyyəsindən asılıdır. Müxtəlif döyüş silahları, texnika və vasitələrlə ölkəmizin sərhədləri boyunca fasiləsiz olaraq sərhəd xidmətini təşkil edən sərhədçilər həm mənəvi-psixoloji, həm fiziki, həm taktiki cəhətdən yüksək hazırlığa malik olmalı, həm də hərbi texnikanı və silahları, digər spesifik cihaz, qurğu və vasitələri tam mənimsəməli, gündəlik fəaliyyətdə uğurla tətbiq etməyi bacarmalıdırlar. Buna görə də yüksək hazırlıqlı kadrlarla təminat çox böyük əhəmiyyət daşıyır. Biz, bunun üçün üzərimizə düşən bütün öhdəlikləri layiqincə yerinə yetirməyə çalışırıq.
- Ümumiyyətlə DSX-nin gələcək üçün müəyyən etdiyi istiqamətlər, qarşıya qoyulan vəzifələr, döyüş və xidmət fəaliyyətinin təkmilləşdirilməsi istiqamətində görüləcək işlərlə bağlı məlumat verməyinizi xahiş edirik.
- Dövlət sərhədinin mühafizəsinin təkmilləşdirilməsi, Dövlət Sərhəd Xidməti bölmələrinin maddi-texniki bazasının gücləndirilməsi, hərbi qulluqçuların sosial-məişət şəraitinin yaxşılaşdırlması sahəsində həyata keçirilən tədbirlər nəticəsində bu gün Azərbaycanda müasir tələblərə cavab verən güclü sərhəd mühafizə infrastrukturu yaradılıb. Bu gün Dövlət Sərhəd Xidməti peşəkar kadrlarla, müasir silah və texnika ilə təmin edilərək qarşıya qoyulan tapşırıqları ən yüksək səviyyədə yerinə yetirməyə qadir olan qurumdur. Artıq qürur hissi ilə ilə qeyd etmək olar ki, Dövlət Sərhəd Xidmətinin bölmələrinin maddi-texniki bazası möhkəmləndirilir, yeni silahlar, döyüş texnikası, xüsusi avadanlıqlar, yüksək manevrli və keçid qabiliyyətli nəqliyyat vasitələri, istehkam avadanlığı və qoruyucu vasitələr alınır. Alınan yeni silah və texnikanın şəxsi heyət tərəfindən tam mənimsənilməsinə şərait yaradılır, nəzəri biliklərin təcrübədə qüsursuz tətbiq edilməsi üçün vərdişlər mükəmməlləşdirilir. Xidmətin bütün sahələrində ardıcıl həyata keçirilən islahatların səmərəliliyi ilk növbədə xidməti göstəricilərdə öz əksini tapır.
Dövlət Sərhəd Xidmətinin şəxsi heyəti bütün bu görülən işlərdən ruhlanır, qürur hissi keçirir. Sərhədlərimizin mühafizəsinin səviyyəsi daha da yüksəlir, müasirləşir və yenilənir. Bu gün bütün dövlət sərhəd xətti boyu, o cümlədən də Ermənistanla dövlət sərhədində əməliyyat şəraiti tam nə­zarətdədir. Sərhəd təhlükəsizliyimizə qarşı yönələ bilən istənilən təhdidin, təxribatın qarşısı qətiyyətlə alınır və alınacaqdır. Gələcəyə dair quruculuq, inkişaf, həmçinin təkmilləşdirmə prosesləri bundan sonra da Azərbaycan Respublikasının Prezident, Silahlı Qüvvələrin Ali Baş Komandanı cənab İlham Əliyevin rəhbərliyi altında uğurla davam etdiriləcəkdir. Vətən sərhədlərinin toxunulmazlığını təmin etmək, dövlət maraqlarına sədaqətlə xidmət andımız, amalımızdır.



]]>[/allow-dzen] [/fullrss] [yandexrss] https://heqiqet.az/siyaset/24859-azrbaycan-srhdisinin-btn-nailiyytlrinin-arxasnda-prezident-lham-liyevin-ali-diqqti-v-qays-dayanr-general-leytenant-cavid-abdullayev.html siyaset / musahibe Wed, 28 Sep 2022 05:40:09 +0400 Azərbaycan Respublikasının Dövlət Sərhəd Xidməti rəisinin Maddi Texniki Təminat əsələləri üzrə müavini, general-leytenant Cavid Abdullayevin “Trend” İnformasiya Agentliyinə müsahibəsi
- Dövlət Sərhəd Xidmətinin şəxsi heyəti 44 günlük şanlı Vətən Müharibəsi zamanı Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin digər birləşmələri ilə yanaşı çox böyük peşəkarlıq, qəhrəmanlıq və yüksək döyüş qabiliyyəti nümayiş etdirdi. Tam əminliklə demək olar ki, hərbi qulluqçularımız Müzəffər Ali Baş Komandan cənab İlham Əliyevin qarşıya qoyduğu tapşırıqların öhdəsindən layiqincə gəldi. Vətən Müharibəsinin başlamasının ikinci ildönümü ərəfəsində DSX-nin keçdiyi şərəfli döyüş yolu barədə fikirlərinizi bizimlə bölüşməyinizi xahiş edirik.
- 2020-ci ilin sentyabr ayında Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, Silahlı Qüvvələrin Ali Baş Komandanı cənab İlham Əliyev Ermənistan silahlı qüvvələrinin döyüş aktivliyinin qarşısının alınması, mülki əhalinin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi məqsədilə Silahlı Qüvvələrimizə əks-hücum əməliyyatlarına başlanılması barədə döyüş tapşırığı verdi.
Döyüş əməliyyatlarının başlanması əmrini alan Dövlət Sərhəd Xidməti dərhal bütün qüvvə və vasitələrini tam səfərbər etdi. Azərbaycan sərhədçiləri müharibənin ilk günündən döyüş əməliyyatlarına qatılaraq Füzuli rayonu ərazisindəki təmas xəttindən Ermənistanla dövlət sərhədinədək böyük bir ərazini işğaldan azad etdilər. Sutka ərzində 105 kilometr məsafədə ildırımsürətli hücumla düşmənə sarsıdıcı zərbələr endir­dilər, yüzlərlə canlı qüvvəsini məhv etdilər, Qədim Xudafərin körpüsündə, Zəngilan rayonunun Ağbənd qəsəbəsində və Zəngilan şəhərində Dövlət bayrağımızı ucaltdılar, Ermənistanla dövlət sərhədində “Bartaz” və “Şükürataz” strateji yüksəkliklərini azad etdilər. Ali Baş Komandanımız tərəfindən Dövlət Sərhəd Xidmətinin qarşısında qoyul­muş döyüş tapşırıqları uğurla icra olundu, Füzuli, Cəbrayıl, Zəngilan və Qubadlı ra­yonlarının, Hadrut qəsəbəsinin və Şuşa şəhərinin azad olunmasında Azərbaycan sərhədçiləri qəhrəmanlıq və igidlik nümunələri göstərdilər.
Vətən müharibəsində ən müasir hərbi texnologiyalardan, kəşfiyyat və zərbəendirici pilotsuz uçuş aparatlarından, Ermənistan ordusu üçün gözlənilməz döyüş üsulların­dan istifadə edən Silahlı Qüvvələrimiz uzun illər ərzində döyüş hazırlığı sahəsində düşməni xeyli qabaqladığını, yeni döyüş əməliyyatları modelinə yiyələndiyini bütün dünyaya sübut etmiş oldu. Bu müharibə pilotsuz uçuş aparatlarının intensiv tətbiq olunduğu ilk böyük miqyaslı savaş kimi hərb tarixinə yazıldı. DSX-nin “Harop,” “Quzğun” və “Hermes” pilotsuz uçuş aparatlarının peşəkar tətbiqi nəticəsində düşmənin strateji əhəmiyyətli döyüş texnikaları, zenit-raket kompleksləri, o cümlədən 8 ədəd “S-300” raket kompleksi, tankları, zirehli döyüş maşınları, komanda-idarəetmə məntəqələri, ümumilikdə 290 düşmən hədəfi böyük məharətlə məhv edildi. Havada və döyüş meydanında üstünlüyü tam ələ alan pilotsuz uçuş aparatları sayəsində düş­mənin illər boyu güvəndiyi hərbi güc dəmir tullantısına çevrildi. Bu döyüş əməliyyatları zamanı İsrail istehsalı olan “Harop” və Türkiyə istehsalı olan “Bayraktar-TB2” PUA-larının birgə döyüş tətbiqi üzrə unikal hərbi təcrübə formalaşdırıldı.
Vətən müharibəsində DSX-nin tətbiq etdiyi digər yenilik də dünya hərb məktəblərində müzakirə olunan mövzular sırasındadır. Öz istismar müddətini başa vurmuş, mənəvi cəhətdən köhnəlmiş “AN-2” təyyarələrinin modernləşdirilərək pilotsuz uçuş aparatı kimi müasir döyüş elementləri sırasına əlavə edilməsi peşəkar hərbi yanaşmanın ifadəsi oldu. Bu təyyarələrin xüsusi tətbiqi nəticəsində düşmənin hava hücumundan müdafiə sistemləri və digər strateji hədəfləri aşkarlanaraq zərərsizləşdirildi.
Ölkə ərazisinin 20 faizinin, o cümlədən İranla dövlət sərhədinin 132 km, Ermənistanla dövlət sərhədinin 500 km-dək sahəsinin Ermənistan tərəfindən işğalına son qoyuldu. Azərbaycan tarixinin ən böyük sərkərdəsi, Müzəffər Ali Baş Komandan cənab İlham Əliyevin hərbi, siyasi və diplomatik müstəvidə fədakarcasına apardığı mübarizə, xalqımızın Ali Baş Komandan ətrafında dəmir yumruq kimi birləşməsi, Silahlı Qüvvələri­mizin hərbi taktiki və strateji üstünlüyü, hərbçilərimizin yenilməz döyüş ruhu - 44 günlük Vətən Müharibəsində Ermənistan üzərində parlaq Qələbəni təmin etdi.
- Tarixi Zəfərimizdən sonra da DSX işğaldan azad edilmiş ərazilərimizdə xidmətini davam etdirir, düşmənin istənilən hərbi təxribatlarına qarşı qətiyyətli və sarsıdıcı cavablar verilir. Hazırda istər azad edilmiş ərazilərdə, istərsə də Ermənistanla sərhəddə DSX-nin fəaliyyəti barədə nələri demək olar?
- Bu gün böyük əzm və qürurla xidmət aparan Azərbaycan sərhədçisi - Azərbaycan-Ermənistan dövlət sərhədində üçrəngli dövlət bayrağımız altında dövlət maraqlarımızı fəxrlə qoruyur!
Ölkəmizin ərazi bütövlüyü təmin edildikdən, habelə Ermənistan Respublikası ilə dövlət sərhədi işğaldan azad edildikdən sonra Müzəffər Ali Baş Komandanımızın tapşırığına əsasən bu ərazilərdə zəruri sərhəd mühafizə infrastrukturunun yaradılması, hərbi qulluqçuların xidməti şəraitinin və sosial təminatının yaxşılaşdırılması üzrə kompleks tədbirlər sürətlə davam etdirilir. İşğaldan azad olunmuş İran İslam Respublikası ilə dövlət sərhədlərimizdə qısa müddət ərzində sərhəd zastavalarının fəaliyyəti bərpa edilmiş, Zəngilan, Qubadlı rayonlarından və Laçın rayonunun bir hissəsindən keçən Ermənistanla dövlət sərhədinin mühafizə və müdafiəsinin təşkilinə cavabdeh olan 19 yeni hərbi hissə kompleksi, 110 sərhəd-döyüş məntəqəsi, "Eyvazlı" və "Qazançı" dövlət sərhədindən buraxılış məntəqələri inşa edilmiş, "Füzuli" beynəlxalq hava limanında sərhəd nəzarəti təşkil edilmişdir. Böyük qürurla bildirirəm ki, hazırda “Zəngilan” hava limanında sərhəd nəzarətinin həyata keçirilməsinə hazırlıq tədbirləri görülür.
İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə 1556 hektar ərazi mina və partlamamış sursatlardan təmizlənmiş, 1530 ədəd piyada və 1762 ədəd tank əleyhinə mina, 245 ədəd partlamamış hərbi sursat aşkarlanaraq zərərsizləşdirilmiş, 106 km məsafədə yeni yollar çəkilmiş, 225 km məsafədə isə yolların əsaslı və cari təmiri həyata keçirilmişdir.
Bu gün bütün dövlət sərhəd xətti boyu, o cümlədən də Ermənistan ilə dövlət sərhədində əməliyyat şəraiti nəzarətimiz altındadır və sərhəd təhlükəsizliyimizə qarşı yönələ bilən istənilən təhdidin qarşısı bundan sonra da qətiyyətlə alınacaqdır.
- Bu gün digər qoşun növləri ilə yanaşı DSX də döyüş qabiliyyətini durmadan artırır, ən müasir silah-sursatla təminat gücləndirilir. Eyni zamanda şəxsi heyətin peşəkarlığı artır, vətənpərvərlik ruhu daha da güclənir. Bu yöndə nə deyə bilərsiniz?
- Təbii ki, digər qoşun növləri kimi DSX-də də döyüş qabiliyyəti durmadan artır, ən müasir standartlara cavab verən silah-sursat, hərbi texnikayla təminat gücləndirilir. Bir vaxtlar çətin, reallaşması uzaq gələcək kimi qəbul edilən bir çox məsələ artıq uğurla həyata keçirilmişdir. Bunlara şimal və şimal-qərb sərhədlərində müasir sərhəd mühafizə infrastrukturunun, sərhəd aviasiyasının, sahil mühafizəsinin yaradılması, dövlət sərhədinin mühafizəsində peyk texnologiyalarının tətbiqi, sərhəd məntəqələrində radiolikasiya sistemlərinin, səyyar və stasionar müşahidə və elektron-optik vasitələrin istifadəsi, xidmət-daxili rəqəmsal informasiya sisteminin yaradılması, DSX Sahil Mühafizəsinin “Gəmi İnşası və Təmiri Mərkəzi”ndə müasir tələblərə cavab verən, Xəzər dənizində mürəkkəb üzmə şəraitində xidməti-döyüş tapşırıqla­rını icra etməyə qadir olan “Tufan” və “Şahdağ” tipli sərhəd gözətçi gəmilərinin inşa edilməsi, DSX-nin tərkibində xüsusi hava əməliyyatları qüvvələrinin yaradılması, PUA-ların effektiv döyüş tətbiqi üzrə Azərbaycan sərhədçilərinin peşəkarlığının əksər xarici dövlətlərin ordularında etalon kimi qəbul edilməsi, DSX Akademiyasının və Xüsusi Məktəbinin yaradılması ilə DSX-də mükəmməl hərbi tədris sisteminin formalaşdırılması, xarici dövlətlərin sərhəd mühafizə qurumlarının kursantlarının DSX Akademiyasında təhsil almaları və xarici həmkarlarımızdan bununla əlaqədar müraciətlərin daxil olmasının davan etməsi, sərhədçilərin sosial-məişət vəziyyətinin, o cümlədən də mənzil şəraitinin yaxşılaşdırılması üzrə tədbirlər misal olaraq göstərilə bilər.
Bütün bu nailiyyətlərin hər birinin arxasında Azərbaycan Respub­likasının Prezidenti, Silahlı Qüvvələrin Müzəffər Ali Baş Komandanı cənab İlham Əliyevin Azərbaycan sərhədçisinə ali diqqəti və qayğısı dayanır. Onu da qeyd etməliyəm ki, Sərhəd mühafizəsinin səviyyəsi bilavasitə sərhədçilərin peşəkarlıq səviyyəsindən asılıdır. Müxtəlif döyüş silahları, texnika və vasitələrlə ölkəmizin sərhədləri boyunca fasiləsiz olaraq sərhəd xidmətini təşkil edən sərhədçilər həm mənəvi-psixoloji, həm fiziki, həm taktiki cəhətdən yüksək hazırlığa malik olmalı, həm də hərbi texnikanı və silahları, digər spesifik cihaz, qurğu və vasitələri tam mənimsəməli, gündəlik fəaliyyətdə uğurla tətbiq etməyi bacarmalıdırlar. Buna görə də yüksək hazırlıqlı kadrlarla təminat çox böyük əhəmiyyət daşıyır. Biz, bunun üçün üzərimizə düşən bütün öhdəlikləri layiqincə yerinə yetirməyə çalışırıq.
- Ümumiyyətlə DSX-nin gələcək üçün müəyyən etdiyi istiqamətlər, qarşıya qoyulan vəzifələr, döyüş və xidmət fəaliyyətinin təkmilləşdirilməsi istiqamətində görüləcək işlərlə bağlı məlumat verməyinizi xahiş edirik.
- Dövlət sərhədinin mühafizəsinin təkmilləşdirilməsi, Dövlət Sərhəd Xidməti bölmələrinin maddi-texniki bazasının gücləndirilməsi, hərbi qulluqçuların sosial-məişət şəraitinin yaxşılaşdırlması sahəsində həyata keçirilən tədbirlər nəticəsində bu gün Azərbaycanda müasir tələblərə cavab verən güclü sərhəd mühafizə infrastrukturu yaradılıb. Bu gün Dövlət Sərhəd Xidməti peşəkar kadrlarla, müasir silah və texnika ilə təmin edilərək qarşıya qoyulan tapşırıqları ən yüksək səviyyədə yerinə yetirməyə qadir olan qurumdur. Artıq qürur hissi ilə ilə qeyd etmək olar ki, Dövlət Sərhəd Xidmətinin bölmələrinin maddi-texniki bazası möhkəmləndirilir, yeni silahlar, döyüş texnikası, xüsusi avadanlıqlar, yüksək manevrli və keçid qabiliyyətli nəqliyyat vasitələri, istehkam avadanlığı və qoruyucu vasitələr alınır. Alınan yeni silah və texnikanın şəxsi heyət tərəfindən tam mənimsənilməsinə şərait yaradılır, nəzəri biliklərin təcrübədə qüsursuz tətbiq edilməsi üçün vərdişlər mükəmməlləşdirilir. Xidmətin bütün sahələrində ardıcıl həyata keçirilən islahatların səmərəliliyi ilk növbədə xidməti göstəricilərdə öz əksini tapır.
Dövlət Sərhəd Xidmətinin şəxsi heyəti bütün bu görülən işlərdən ruhlanır, qürur hissi keçirir. Sərhədlərimizin mühafizəsinin səviyyəsi daha da yüksəlir, müasirləşir və yenilənir. Bu gün bütün dövlət sərhəd xətti boyu, o cümlədən də Ermənistanla dövlət sərhədində əməliyyat şəraiti tam nə­zarətdədir. Sərhəd təhlükəsizliyimizə qarşı yönələ bilən istənilən təhdidin, təxribatın qarşısı qətiyyətlə alınır və alınacaqdır. Gələcəyə dair quruculuq, inkişaf, həmçinin təkmilləşdirmə prosesləri bundan sonra da Azərbaycan Respublikasının Prezident, Silahlı Qüvvələrin Ali Baş Komandanı cənab İlham Əliyevin rəhbərliyi altında uğurla davam etdiriləcəkdir. Vətən sərhədlərinin toxunulmazlığını təmin etmək, dövlət maraqlarına sədaqətlə xidmət andımız, amalımızdır.



[allow-turbo] Azərbaycan Respublikasının Dövlət Sərhəd Xidməti rəisinin Maddi Texniki Təminat əsələləri üzrə müavini, general-leytenant Cavid Abdullayevin “Trend” İnformasiya Agentliyinə müsahibəsi
- Dövlət Sərhəd Xidmətinin şəxsi heyəti 44 günlük şanlı Vətən Müharibəsi zamanı Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin digər birləşmələri ilə yanaşı çox böyük peşəkarlıq, qəhrəmanlıq və yüksək döyüş qabiliyyəti nümayiş etdirdi. Tam əminliklə demək olar ki, hərbi qulluqçularımız Müzəffər Ali Baş Komandan cənab İlham Əliyevin qarşıya qoyduğu tapşırıqların öhdəsindən layiqincə gəldi. Vətən Müharibəsinin başlamasının ikinci ildönümü ərəfəsində DSX-nin keçdiyi şərəfli döyüş yolu barədə fikirlərinizi bizimlə bölüşməyinizi xahiş edirik.
- 2020-ci ilin sentyabr ayında Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, Silahlı Qüvvələrin Ali Baş Komandanı cənab İlham Əliyev Ermənistan silahlı qüvvələrinin döyüş aktivliyinin qarşısının alınması, mülki əhalinin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi məqsədilə Silahlı Qüvvələrimizə əks-hücum əməliyyatlarına başlanılması barədə döyüş tapşırığı verdi.
Döyüş əməliyyatlarının başlanması əmrini alan Dövlət Sərhəd Xidməti dərhal bütün qüvvə və vasitələrini tam səfərbər etdi. Azərbaycan sərhədçiləri müharibənin ilk günündən döyüş əməliyyatlarına qatılaraq Füzuli rayonu ərazisindəki təmas xəttindən Ermənistanla dövlət sərhədinədək böyük bir ərazini işğaldan azad etdilər. Sutka ərzində 105 kilometr məsafədə ildırımsürətli hücumla düşmənə sarsıdıcı zərbələr endir­dilər, yüzlərlə canlı qüvvəsini məhv etdilər, Qədim Xudafərin körpüsündə, Zəngilan rayonunun Ağbənd qəsəbəsində və Zəngilan şəhərində Dövlət bayrağımızı ucaltdılar, Ermənistanla dövlət sərhədində “Bartaz” və “Şükürataz” strateji yüksəkliklərini azad etdilər. Ali Baş Komandanımız tərəfindən Dövlət Sərhəd Xidmətinin qarşısında qoyul­muş döyüş tapşırıqları uğurla icra olundu, Füzuli, Cəbrayıl, Zəngilan və Qubadlı ra­yonlarının, Hadrut qəsəbəsinin və Şuşa şəhərinin azad olunmasında Azərbaycan sərhədçiləri qəhrəmanlıq və igidlik nümunələri göstərdilər.
Vətən müharibəsində ən müasir hərbi texnologiyalardan, kəşfiyyat və zərbəendirici pilotsuz uçuş aparatlarından, Ermənistan ordusu üçün gözlənilməz döyüş üsulların­dan istifadə edən Silahlı Qüvvələrimiz uzun illər ərzində döyüş hazırlığı sahəsində düşməni xeyli qabaqladığını, yeni döyüş əməliyyatları modelinə yiyələndiyini bütün dünyaya sübut etmiş oldu. Bu müharibə pilotsuz uçuş aparatlarının intensiv tətbiq olunduğu ilk böyük miqyaslı savaş kimi hərb tarixinə yazıldı. DSX-nin “Harop,” “Quzğun” və “Hermes” pilotsuz uçuş aparatlarının peşəkar tətbiqi nəticəsində düşmənin strateji əhəmiyyətli döyüş texnikaları, zenit-raket kompleksləri, o cümlədən 8 ədəd “S-300” raket kompleksi, tankları, zirehli döyüş maşınları, komanda-idarəetmə məntəqələri, ümumilikdə 290 düşmən hədəfi böyük məharətlə məhv edildi. Havada və döyüş meydanında üstünlüyü tam ələ alan pilotsuz uçuş aparatları sayəsində düş­mənin illər boyu güvəndiyi hərbi güc dəmir tullantısına çevrildi. Bu döyüş əməliyyatları zamanı İsrail istehsalı olan “Harop” və Türkiyə istehsalı olan “Bayraktar-TB2” PUA-larının birgə döyüş tətbiqi üzrə unikal hərbi təcrübə formalaşdırıldı.
Vətən müharibəsində DSX-nin tətbiq etdiyi digər yenilik də dünya hərb məktəblərində müzakirə olunan mövzular sırasındadır. Öz istismar müddətini başa vurmuş, mənəvi cəhətdən köhnəlmiş “AN-2” təyyarələrinin modernləşdirilərək pilotsuz uçuş aparatı kimi müasir döyüş elementləri sırasına əlavə edilməsi peşəkar hərbi yanaşmanın ifadəsi oldu. Bu təyyarələrin xüsusi tətbiqi nəticəsində düşmənin hava hücumundan müdafiə sistemləri və digər strateji hədəfləri aşkarlanaraq zərərsizləşdirildi.
Ölkə ərazisinin 20 faizinin, o cümlədən İranla dövlət sərhədinin 132 km, Ermənistanla dövlət sərhədinin 500 km-dək sahəsinin Ermənistan tərəfindən işğalına son qoyuldu. Azərbaycan tarixinin ən böyük sərkərdəsi, Müzəffər Ali Baş Komandan cənab İlham Əliyevin hərbi, siyasi və diplomatik müstəvidə fədakarcasına apardığı mübarizə, xalqımızın Ali Baş Komandan ətrafında dəmir yumruq kimi birləşməsi, Silahlı Qüvvələri­mizin hərbi taktiki və strateji üstünlüyü, hərbçilərimizin yenilməz döyüş ruhu - 44 günlük Vətən Müharibəsində Ermənistan üzərində parlaq Qələbəni təmin etdi.
- Tarixi Zəfərimizdən sonra da DSX işğaldan azad edilmiş ərazilərimizdə xidmətini davam etdirir, düşmənin istənilən hərbi təxribatlarına qarşı qətiyyətli və sarsıdıcı cavablar verilir. Hazırda istər azad edilmiş ərazilərdə, istərsə də Ermənistanla sərhəddə DSX-nin fəaliyyəti barədə nələri demək olar?
- Bu gün böyük əzm və qürurla xidmət aparan Azərbaycan sərhədçisi - Azərbaycan-Ermənistan dövlət sərhədində üçrəngli dövlət bayrağımız altında dövlət maraqlarımızı fəxrlə qoruyur!
Ölkəmizin ərazi bütövlüyü təmin edildikdən, habelə Ermənistan Respublikası ilə dövlət sərhədi işğaldan azad edildikdən sonra Müzəffər Ali Baş Komandanımızın tapşırığına əsasən bu ərazilərdə zəruri sərhəd mühafizə infrastrukturunun yaradılması, hərbi qulluqçuların xidməti şəraitinin və sosial təminatının yaxşılaşdırılması üzrə kompleks tədbirlər sürətlə davam etdirilir. İşğaldan azad olunmuş İran İslam Respublikası ilə dövlət sərhədlərimizdə qısa müddət ərzində sərhəd zastavalarının fəaliyyəti bərpa edilmiş, Zəngilan, Qubadlı rayonlarından və Laçın rayonunun bir hissəsindən keçən Ermənistanla dövlət sərhədinin mühafizə və müdafiəsinin təşkilinə cavabdeh olan 19 yeni hərbi hissə kompleksi, 110 sərhəd-döyüş məntəqəsi, "Eyvazlı" və "Qazançı" dövlət sərhədindən buraxılış məntəqələri inşa edilmiş, "Füzuli" beynəlxalq hava limanında sərhəd nəzarəti təşkil edilmişdir. Böyük qürurla bildirirəm ki, hazırda “Zəngilan” hava limanında sərhəd nəzarətinin həyata keçirilməsinə hazırlıq tədbirləri görülür.
İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə 1556 hektar ərazi mina və partlamamış sursatlardan təmizlənmiş, 1530 ədəd piyada və 1762 ədəd tank əleyhinə mina, 245 ədəd partlamamış hərbi sursat aşkarlanaraq zərərsizləşdirilmiş, 106 km məsafədə yeni yollar çəkilmiş, 225 km məsafədə isə yolların əsaslı və cari təmiri həyata keçirilmişdir.
Bu gün bütün dövlət sərhəd xətti boyu, o cümlədən də Ermənistan ilə dövlət sərhədində əməliyyat şəraiti nəzarətimiz altındadır və sərhəd təhlükəsizliyimizə qarşı yönələ bilən istənilən təhdidin qarşısı bundan sonra da qətiyyətlə alınacaqdır.
- Bu gün digər qoşun növləri ilə yanaşı DSX də döyüş qabiliyyətini durmadan artırır, ən müasir silah-sursatla təminat gücləndirilir. Eyni zamanda şəxsi heyətin peşəkarlığı artır, vətənpərvərlik ruhu daha da güclənir. Bu yöndə nə deyə bilərsiniz?
- Təbii ki, digər qoşun növləri kimi DSX-də də döyüş qabiliyyəti durmadan artır, ən müasir standartlara cavab verən silah-sursat, hərbi texnikayla təminat gücləndirilir. Bir vaxtlar çətin, reallaşması uzaq gələcək kimi qəbul edilən bir çox məsələ artıq uğurla həyata keçirilmişdir. Bunlara şimal və şimal-qərb sərhədlərində müasir sərhəd mühafizə infrastrukturunun, sərhəd aviasiyasının, sahil mühafizəsinin yaradılması, dövlət sərhədinin mühafizəsində peyk texnologiyalarının tətbiqi, sərhəd məntəqələrində radiolikasiya sistemlərinin, səyyar və stasionar müşahidə və elektron-optik vasitələrin istifadəsi, xidmət-daxili rəqəmsal informasiya sisteminin yaradılması, DSX Sahil Mühafizəsinin “Gəmi İnşası və Təmiri Mərkəzi”ndə müasir tələblərə cavab verən, Xəzər dənizində mürəkkəb üzmə şəraitində xidməti-döyüş tapşırıqla­rını icra etməyə qadir olan “Tufan” və “Şahdağ” tipli sərhəd gözətçi gəmilərinin inşa edilməsi, DSX-nin tərkibində xüsusi hava əməliyyatları qüvvələrinin yaradılması, PUA-ların effektiv döyüş tətbiqi üzrə Azərbaycan sərhədçilərinin peşəkarlığının əksər xarici dövlətlərin ordularında etalon kimi qəbul edilməsi, DSX Akademiyasının və Xüsusi Məktəbinin yaradılması ilə DSX-də mükəmməl hərbi tədris sisteminin formalaşdırılması, xarici dövlətlərin sərhəd mühafizə qurumlarının kursantlarının DSX Akademiyasında təhsil almaları və xarici həmkarlarımızdan bununla əlaqədar müraciətlərin daxil olmasının davan etməsi, sərhədçilərin sosial-məişət vəziyyətinin, o cümlədən də mənzil şəraitinin yaxşılaşdırılması üzrə tədbirlər misal olaraq göstərilə bilər.
Bütün bu nailiyyətlərin hər birinin arxasında Azərbaycan Respub­likasının Prezidenti, Silahlı Qüvvələrin Müzəffər Ali Baş Komandanı cənab İlham Əliyevin Azərbaycan sərhədçisinə ali diqqəti və qayğısı dayanır. Onu da qeyd etməliyəm ki, Sərhəd mühafizəsinin səviyyəsi bilavasitə sərhədçilərin peşəkarlıq səviyyəsindən asılıdır. Müxtəlif döyüş silahları, texnika və vasitələrlə ölkəmizin sərhədləri boyunca fasiləsiz olaraq sərhəd xidmətini təşkil edən sərhədçilər həm mənəvi-psixoloji, həm fiziki, həm taktiki cəhətdən yüksək hazırlığa malik olmalı, həm də hərbi texnikanı və silahları, digər spesifik cihaz, qurğu və vasitələri tam mənimsəməli, gündəlik fəaliyyətdə uğurla tətbiq etməyi bacarmalıdırlar. Buna görə də yüksək hazırlıqlı kadrlarla təminat çox böyük əhəmiyyət daşıyır. Biz, bunun üçün üzərimizə düşən bütün öhdəlikləri layiqincə yerinə yetirməyə çalışırıq.
- Ümumiyyətlə DSX-nin gələcək üçün müəyyən etdiyi istiqamətlər, qarşıya qoyulan vəzifələr, döyüş və xidmət fəaliyyətinin təkmilləşdirilməsi istiqamətində görüləcək işlərlə bağlı məlumat verməyinizi xahiş edirik.
- Dövlət sərhədinin mühafizəsinin təkmilləşdirilməsi, Dövlət Sərhəd Xidməti bölmələrinin maddi-texniki bazasının gücləndirilməsi, hərbi qulluqçuların sosial-məişət şəraitinin yaxşılaşdırlması sahəsində həyata keçirilən tədbirlər nəticəsində bu gün Azərbaycanda müasir tələblərə cavab verən güclü sərhəd mühafizə infrastrukturu yaradılıb. Bu gün Dövlət Sərhəd Xidməti peşəkar kadrlarla, müasir silah və texnika ilə təmin edilərək qarşıya qoyulan tapşırıqları ən yüksək səviyyədə yerinə yetirməyə qadir olan qurumdur. Artıq qürur hissi ilə ilə qeyd etmək olar ki, Dövlət Sərhəd Xidmətinin bölmələrinin maddi-texniki bazası möhkəmləndirilir, yeni silahlar, döyüş texnikası, xüsusi avadanlıqlar, yüksək manevrli və keçid qabiliyyətli nəqliyyat vasitələri, istehkam avadanlığı və qoruyucu vasitələr alınır. Alınan yeni silah və texnikanın şəxsi heyət tərəfindən tam mənimsənilməsinə şərait yaradılır, nəzəri biliklərin təcrübədə qüsursuz tətbiq edilməsi üçün vərdişlər mükəmməlləşdirilir. Xidmətin bütün sahələrində ardıcıl həyata keçirilən islahatların səmərəliliyi ilk növbədə xidməti göstəricilərdə öz əksini tapır.
Dövlət Sərhəd Xidmətinin şəxsi heyəti bütün bu görülən işlərdən ruhlanır, qürur hissi keçirir. Sərhədlərimizin mühafizəsinin səviyyəsi daha da yüksəlir, müasirləşir və yenilənir. Bu gün bütün dövlət sərhəd xətti boyu, o cümlədən də Ermənistanla dövlət sərhədində əməliyyat şəraiti tam nə­zarətdədir. Sərhəd təhlükəsizliyimizə qarşı yönələ bilən istənilən təhdidin, təxribatın qarşısı qətiyyətlə alınır və alınacaqdır. Gələcəyə dair quruculuq, inkişaf, həmçinin təkmilləşdirmə prosesləri bundan sonra da Azərbaycan Respublikasının Prezident, Silahlı Qüvvələrin Ali Baş Komandanı cənab İlham Əliyevin rəhbərliyi altında uğurla davam etdiriləcəkdir. Vətən sərhədlərinin toxunulmazlığını təmin etmək, dövlət maraqlarına sədaqətlə xidmət andımız, amalımızdır.



]]>[/allow-turbo] [allow-dzen] Azərbaycan Respublikasının Dövlət Sərhəd Xidməti rəisinin Maddi Texniki Təminat əsələləri üzrə müavini, general-leytenant Cavid Abdullayevin “Trend” İnformasiya Agentliyinə müsahibəsi
- Dövlət Sərhəd Xidmətinin şəxsi heyəti 44 günlük şanlı Vətən Müharibəsi zamanı Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin digər birləşmələri ilə yanaşı çox böyük peşəkarlıq, qəhrəmanlıq və yüksək döyüş qabiliyyəti nümayiş etdirdi. Tam əminliklə demək olar ki, hərbi qulluqçularımız Müzəffər Ali Baş Komandan cənab İlham Əliyevin qarşıya qoyduğu tapşırıqların öhdəsindən layiqincə gəldi. Vətən Müharibəsinin başlamasının ikinci ildönümü ərəfəsində DSX-nin keçdiyi şərəfli döyüş yolu barədə fikirlərinizi bizimlə bölüşməyinizi xahiş edirik.
- 2020-ci ilin sentyabr ayında Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, Silahlı Qüvvələrin Ali Baş Komandanı cənab İlham Əliyev Ermənistan silahlı qüvvələrinin döyüş aktivliyinin qarşısının alınması, mülki əhalinin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi məqsədilə Silahlı Qüvvələrimizə əks-hücum əməliyyatlarına başlanılması barədə döyüş tapşırığı verdi.
Döyüş əməliyyatlarının başlanması əmrini alan Dövlət Sərhəd Xidməti dərhal bütün qüvvə və vasitələrini tam səfərbər etdi. Azərbaycan sərhədçiləri müharibənin ilk günündən döyüş əməliyyatlarına qatılaraq Füzuli rayonu ərazisindəki təmas xəttindən Ermənistanla dövlət sərhədinədək böyük bir ərazini işğaldan azad etdilər. Sutka ərzində 105 kilometr məsafədə ildırımsürətli hücumla düşmənə sarsıdıcı zərbələr endir­dilər, yüzlərlə canlı qüvvəsini məhv etdilər, Qədim Xudafərin körpüsündə, Zəngilan rayonunun Ağbənd qəsəbəsində və Zəngilan şəhərində Dövlət bayrağımızı ucaltdılar, Ermənistanla dövlət sərhədində “Bartaz” və “Şükürataz” strateji yüksəkliklərini azad etdilər. Ali Baş Komandanımız tərəfindən Dövlət Sərhəd Xidmətinin qarşısında qoyul­muş döyüş tapşırıqları uğurla icra olundu, Füzuli, Cəbrayıl, Zəngilan və Qubadlı ra­yonlarının, Hadrut qəsəbəsinin və Şuşa şəhərinin azad olunmasında Azərbaycan sərhədçiləri qəhrəmanlıq və igidlik nümunələri göstərdilər.
Vətən müharibəsində ən müasir hərbi texnologiyalardan, kəşfiyyat və zərbəendirici pilotsuz uçuş aparatlarından, Ermənistan ordusu üçün gözlənilməz döyüş üsulların­dan istifadə edən Silahlı Qüvvələrimiz uzun illər ərzində döyüş hazırlığı sahəsində düşməni xeyli qabaqladığını, yeni döyüş əməliyyatları modelinə yiyələndiyini bütün dünyaya sübut etmiş oldu. Bu müharibə pilotsuz uçuş aparatlarının intensiv tətbiq olunduğu ilk böyük miqyaslı savaş kimi hərb tarixinə yazıldı. DSX-nin “Harop,” “Quzğun” və “Hermes” pilotsuz uçuş aparatlarının peşəkar tətbiqi nəticəsində düşmənin strateji əhəmiyyətli döyüş texnikaları, zenit-raket kompleksləri, o cümlədən 8 ədəd “S-300” raket kompleksi, tankları, zirehli döyüş maşınları, komanda-idarəetmə məntəqələri, ümumilikdə 290 düşmən hədəfi böyük məharətlə məhv edildi. Havada və döyüş meydanında üstünlüyü tam ələ alan pilotsuz uçuş aparatları sayəsində düş­mənin illər boyu güvəndiyi hərbi güc dəmir tullantısına çevrildi. Bu döyüş əməliyyatları zamanı İsrail istehsalı olan “Harop” və Türkiyə istehsalı olan “Bayraktar-TB2” PUA-larının birgə döyüş tətbiqi üzrə unikal hərbi təcrübə formalaşdırıldı.
Vətən müharibəsində DSX-nin tətbiq etdiyi digər yenilik də dünya hərb məktəblərində müzakirə olunan mövzular sırasındadır. Öz istismar müddətini başa vurmuş, mənəvi cəhətdən köhnəlmiş “AN-2” təyyarələrinin modernləşdirilərək pilotsuz uçuş aparatı kimi müasir döyüş elementləri sırasına əlavə edilməsi peşəkar hərbi yanaşmanın ifadəsi oldu. Bu təyyarələrin xüsusi tətbiqi nəticəsində düşmənin hava hücumundan müdafiə sistemləri və digər strateji hədəfləri aşkarlanaraq zərərsizləşdirildi.
Ölkə ərazisinin 20 faizinin, o cümlədən İranla dövlət sərhədinin 132 km, Ermənistanla dövlət sərhədinin 500 km-dək sahəsinin Ermənistan tərəfindən işğalına son qoyuldu. Azərbaycan tarixinin ən böyük sərkərdəsi, Müzəffər Ali Baş Komandan cənab İlham Əliyevin hərbi, siyasi və diplomatik müstəvidə fədakarcasına apardığı mübarizə, xalqımızın Ali Baş Komandan ətrafında dəmir yumruq kimi birləşməsi, Silahlı Qüvvələri­mizin hərbi taktiki və strateji üstünlüyü, hərbçilərimizin yenilməz döyüş ruhu - 44 günlük Vətən Müharibəsində Ermənistan üzərində parlaq Qələbəni təmin etdi.
- Tarixi Zəfərimizdən sonra da DSX işğaldan azad edilmiş ərazilərimizdə xidmətini davam etdirir, düşmənin istənilən hərbi təxribatlarına qarşı qətiyyətli və sarsıdıcı cavablar verilir. Hazırda istər azad edilmiş ərazilərdə, istərsə də Ermənistanla sərhəddə DSX-nin fəaliyyəti barədə nələri demək olar?
- Bu gün böyük əzm və qürurla xidmət aparan Azərbaycan sərhədçisi - Azərbaycan-Ermənistan dövlət sərhədində üçrəngli dövlət bayrağımız altında dövlət maraqlarımızı fəxrlə qoruyur!
Ölkəmizin ərazi bütövlüyü təmin edildikdən, habelə Ermənistan Respublikası ilə dövlət sərhədi işğaldan azad edildikdən sonra Müzəffər Ali Baş Komandanımızın tapşırığına əsasən bu ərazilərdə zəruri sərhəd mühafizə infrastrukturunun yaradılması, hərbi qulluqçuların xidməti şəraitinin və sosial təminatının yaxşılaşdırılması üzrə kompleks tədbirlər sürətlə davam etdirilir. İşğaldan azad olunmuş İran İslam Respublikası ilə dövlət sərhədlərimizdə qısa müddət ərzində sərhəd zastavalarının fəaliyyəti bərpa edilmiş, Zəngilan, Qubadlı rayonlarından və Laçın rayonunun bir hissəsindən keçən Ermənistanla dövlət sərhədinin mühafizə və müdafiəsinin təşkilinə cavabdeh olan 19 yeni hərbi hissə kompleksi, 110 sərhəd-döyüş məntəqəsi, "Eyvazlı" və "Qazançı" dövlət sərhədindən buraxılış məntəqələri inşa edilmiş, "Füzuli" beynəlxalq hava limanında sərhəd nəzarəti təşkil edilmişdir. Böyük qürurla bildirirəm ki, hazırda “Zəngilan” hava limanında sərhəd nəzarətinin həyata keçirilməsinə hazırlıq tədbirləri görülür.
İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə 1556 hektar ərazi mina və partlamamış sursatlardan təmizlənmiş, 1530 ədəd piyada və 1762 ədəd tank əleyhinə mina, 245 ədəd partlamamış hərbi sursat aşkarlanaraq zərərsizləşdirilmiş, 106 km məsafədə yeni yollar çəkilmiş, 225 km məsafədə isə yolların əsaslı və cari təmiri həyata keçirilmişdir.
Bu gün bütün dövlət sərhəd xətti boyu, o cümlədən də Ermənistan ilə dövlət sərhədində əməliyyat şəraiti nəzarətimiz altındadır və sərhəd təhlükəsizliyimizə qarşı yönələ bilən istənilən təhdidin qarşısı bundan sonra da qətiyyətlə alınacaqdır.
- Bu gün digər qoşun növləri ilə yanaşı DSX də döyüş qabiliyyətini durmadan artırır, ən müasir silah-sursatla təminat gücləndirilir. Eyni zamanda şəxsi heyətin peşəkarlığı artır, vətənpərvərlik ruhu daha da güclənir. Bu yöndə nə deyə bilərsiniz?
- Təbii ki, digər qoşun növləri kimi DSX-də də döyüş qabiliyyəti durmadan artır, ən müasir standartlara cavab verən silah-sursat, hərbi texnikayla təminat gücləndirilir. Bir vaxtlar çətin, reallaşması uzaq gələcək kimi qəbul edilən bir çox məsələ artıq uğurla həyata keçirilmişdir. Bunlara şimal və şimal-qərb sərhədlərində müasir sərhəd mühafizə infrastrukturunun, sərhəd aviasiyasının, sahil mühafizəsinin yaradılması, dövlət sərhədinin mühafizəsində peyk texnologiyalarının tətbiqi, sərhəd məntəqələrində radiolikasiya sistemlərinin, səyyar və stasionar müşahidə və elektron-optik vasitələrin istifadəsi, xidmət-daxili rəqəmsal informasiya sisteminin yaradılması, DSX Sahil Mühafizəsinin “Gəmi İnşası və Təmiri Mərkəzi”ndə müasir tələblərə cavab verən, Xəzər dənizində mürəkkəb üzmə şəraitində xidməti-döyüş tapşırıqla­rını icra etməyə qadir olan “Tufan” və “Şahdağ” tipli sərhəd gözətçi gəmilərinin inşa edilməsi, DSX-nin tərkibində xüsusi hava əməliyyatları qüvvələrinin yaradılması, PUA-ların effektiv döyüş tətbiqi üzrə Azərbaycan sərhədçilərinin peşəkarlığının əksər xarici dövlətlərin ordularında etalon kimi qəbul edilməsi, DSX Akademiyasının və Xüsusi Məktəbinin yaradılması ilə DSX-də mükəmməl hərbi tədris sisteminin formalaşdırılması, xarici dövlətlərin sərhəd mühafizə qurumlarının kursantlarının DSX Akademiyasında təhsil almaları və xarici həmkarlarımızdan bununla əlaqədar müraciətlərin daxil olmasının davan etməsi, sərhədçilərin sosial-məişət vəziyyətinin, o cümlədən də mənzil şəraitinin yaxşılaşdırılması üzrə tədbirlər misal olaraq göstərilə bilər.
Bütün bu nailiyyətlərin hər birinin arxasında Azərbaycan Respub­likasının Prezidenti, Silahlı Qüvvələrin Müzəffər Ali Baş Komandanı cənab İlham Əliyevin Azərbaycan sərhədçisinə ali diqqəti və qayğısı dayanır. Onu da qeyd etməliyəm ki, Sərhəd mühafizəsinin səviyyəsi bilavasitə sərhədçilərin peşəkarlıq səviyyəsindən asılıdır. Müxtəlif döyüş silahları, texnika və vasitələrlə ölkəmizin sərhədləri boyunca fasiləsiz olaraq sərhəd xidmətini təşkil edən sərhədçilər həm mənəvi-psixoloji, həm fiziki, həm taktiki cəhətdən yüksək hazırlığa malik olmalı, həm də hərbi texnikanı və silahları, digər spesifik cihaz, qurğu və vasitələri tam mənimsəməli, gündəlik fəaliyyətdə uğurla tətbiq etməyi bacarmalıdırlar. Buna görə də yüksək hazırlıqlı kadrlarla təminat çox böyük əhəmiyyət daşıyır. Biz, bunun üçün üzərimizə düşən bütün öhdəlikləri layiqincə yerinə yetirməyə çalışırıq.
- Ümumiyyətlə DSX-nin gələcək üçün müəyyən etdiyi istiqamətlər, qarşıya qoyulan vəzifələr, döyüş və xidmət fəaliyyətinin təkmilləşdirilməsi istiqamətində görüləcək işlərlə bağlı məlumat verməyinizi xahiş edirik.
- Dövlət sərhədinin mühafizəsinin təkmilləşdirilməsi, Dövlət Sərhəd Xidməti bölmələrinin maddi-texniki bazasının gücləndirilməsi, hərbi qulluqçuların sosial-məişət şəraitinin yaxşılaşdırlması sahəsində həyata keçirilən tədbirlər nəticəsində bu gün Azərbaycanda müasir tələblərə cavab verən güclü sərhəd mühafizə infrastrukturu yaradılıb. Bu gün Dövlət Sərhəd Xidməti peşəkar kadrlarla, müasir silah və texnika ilə təmin edilərək qarşıya qoyulan tapşırıqları ən yüksək səviyyədə yerinə yetirməyə qadir olan qurumdur. Artıq qürur hissi ilə ilə qeyd etmək olar ki, Dövlət Sərhəd Xidmətinin bölmələrinin maddi-texniki bazası möhkəmləndirilir, yeni silahlar, döyüş texnikası, xüsusi avadanlıqlar, yüksək manevrli və keçid qabiliyyətli nəqliyyat vasitələri, istehkam avadanlığı və qoruyucu vasitələr alınır. Alınan yeni silah və texnikanın şəxsi heyət tərəfindən tam mənimsənilməsinə şərait yaradılır, nəzəri biliklərin təcrübədə qüsursuz tətbiq edilməsi üçün vərdişlər mükəmməlləşdirilir. Xidmətin bütün sahələrində ardıcıl həyata keçirilən islahatların səmərəliliyi ilk növbədə xidməti göstəricilərdə öz əksini tapır.
Dövlət Sərhəd Xidmətinin şəxsi heyəti bütün bu görülən işlərdən ruhlanır, qürur hissi keçirir. Sərhədlərimizin mühafizəsinin səviyyəsi daha da yüksəlir, müasirləşir və yenilənir. Bu gün bütün dövlət sərhəd xətti boyu, o cümlədən də Ermənistanla dövlət sərhədində əməliyyat şəraiti tam nə­zarətdədir. Sərhəd təhlükəsizliyimizə qarşı yönələ bilən istənilən təhdidin, təxribatın qarşısı qətiyyətlə alınır və alınacaqdır. Gələcəyə dair quruculuq, inkişaf, həmçinin təkmilləşdirmə prosesləri bundan sonra da Azərbaycan Respublikasının Prezident, Silahlı Qüvvələrin Ali Baş Komandanı cənab İlham Əliyevin rəhbərliyi altında uğurla davam etdiriləcəkdir. Vətən sərhədlərinin toxunulmazlığını təmin etmək, dövlət maraqlarına sədaqətlə xidmət andımız, amalımızdır.



]]>[/allow-dzen] [/yandexrss]