Göygöl sahilində istirahət - gənclik xatirələri

Əlikişibəyov Ayaz Mustafa oğlu

Azərbaycanın bütün su anbarları arasında XII əsrdə, 1139-cu ildə Gəncə şəhərində və onun ətrafında baş vermiş dağıdıcı zəlzələ nəticəsində yaranmış Göygöl göl xüsusi diqqətə layiqdir. Bu zəlzələ böyük şair Nizami Gəncəvinin dövrünə təsadüf edir.
Kəpəz dağından axan dağ çayları və bulaqların, gölü əmələ gətirən çökəkliyi doldurması-təbiətin möhtəşəm mənzərəsini təşkil edir.
Göygölün bilavasitə yaxınlığında, Böyük Qafqazın və Kəpəz dağının sıx meşələri arasında daha altı göl var: Qaragöl, Maragöl, Ördəkgöl, Zəligöl, Güzgügöl, Malqaragöl.
Gənc olanda Göygöl gölünün yaxınlığındakı sanatoriyada istirahət edəndə yol boyu çətinliklər qarşısında dayanmadan bu gölləri seyr etməyi çox sevirdim. Sıx meşələr və sıldırım qayalar da daxil olmaqla, dolama əraziyə baxmayaraq, bu meşələrdə məskunlaşan vəhşi heyvanlarla: ayılar, çöl donuzları, çaqqallar, vaşaqlarla qarşılaşmağın mümkün təhlükəsi barədə düşünmədim. Bəlkə də gənclik təbiətim qanımdan daha çox adrenalin istəyirdi.
Sovet dövründə Azərbaycan Kommunist Partiyasının birinci katibi Mir-Cəfər Bağırovun dövründə Respublikanın dövlət xadimləri üçün İstirahət evi tikilmişdi. Sonrakı illərdə o, Azərbaycan SSR Səhiyyə Nazirliyinin tabeliyində olan, görkəmli elm və incəsənət xadimlərinin istirahəti üçün nəzərdə tutulmuş sanatoriyaya çevrildi. 1970-ci illərin əvvəllərində hər ikisi tibb professoru olan valideynlərim fürsətdən istifadə edərək bu sanatoriyaya istirahətə getdilər. Sonra mən də tibb tələbəsi olduğum üçün yay tətilində onlara qoşuldum.
Sanatoriyada keçirdiyimiz vaxt valehedici idi. Ərazidə gəzintiyə çıxdıq və göldə qayıqla gəzdik. Göldə alabalıq üçün balıq tutan digər qonaqların diqqətini çəkdik. Meşədə dövlət himayəsində olan marallara tez-tez rast gəlirdik. Kurortda yemək əla idi və bol idi. Orada müxtəlif asudə vaxt rejimi, o cümlədən şahmat və nərd turnirləri var idi. Gəncə şəhərindən tez-tez bizə musiqi ansamblları gəlirdi. Şövkət Ələkbərova, Lütfəli Abdullayev kimi tanınmış müğənni və aktyorlar da sanatoriyaya tez-tez gəlirdilər.
Göygöl gölünə gedən yol Gəncə şəhərindən başlayıb, o vaxt pioner düşərgələrinin yerləşdiyi Hacıkənddən keçirdi. Daha sonra marşrut Azad və Kamo kimi, əsasən ermənilərin yaşadığı kəndlərdən keçirdi. Yerli sakinlər bu ərazidə bol-bol bitən təzə moruq təklif edərək yola düzürdülər.
Qara-Göl gölünün adı meşələrin sıxlığından və sularında əks olunan kölgələrdən götürülmüşdür. Zəligöl adını göldə müşahidə etdiyim zəlilərin çoxluğuna görə almışdır. Ordəkgöldə çoxlu quşların üzdüyünü gördüm. Qayaların arasında yerləşən Güzgügöl gölünü tapmaq mənim üçün asan olmasa da, suyu o qədər aydın idi ki, aydın havada insanların üzünü güzgü kimi əks etdirirdi.
Göygöl gölündən sonra ikinci ən gözəli dağlar və meşələrlə əhatə olunmuş, lakin ərazisinə görə daha kiçik olan Maral-göldür. Bu gölün suyu ən isti yay günlərində belə soyuq olur.
Turistlərin tez-tez gəzintiyə çıxdığı, yerli qoyunların ətinin dadından və bulaqlardan təzə götürülmüş suyun dadından həzz alan zaman qazondan yüzlərlə addımlıq məsafəyə gəlib bura çatırdılar.
Nəhayət, Kəpəz dağının ətəyində yüksək hündürlükdə yerləşən Malqara-göl gölü mal-qara üçün suvarma yeri olub, ətrafına otlu çəmənliklər yayılıb.
15 ildən sonra həyat yoldaşım və balaca qızımızla yenidən bu yerlərə qayıtdıq. İsti iyul günündə gölün sahilində bir az vaxt keçirib, yenidən Göygölün gözəlliklərindən həzz alıb, yaddaqalan fotoşəkillər çəkdirdikdən sonra axşam Bakıya qayıdıb, sanatoriyada dincələn anamı götürdük. Onunla sanatoriyada Fidan və Xuraman Qasımov kimi məşhur opera müğənniləri istirahət ediblər. Məhz orada tanış oldular və sonrakı illərdə aralarında möhkəm dostluq münasibətləri yarandı.
1980-ci illərin sonlarında dostum və qohumum, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar artisti İdris Mehdiyevin ailəsi ilə maşınla səyahət edərək yenidən Göygöl və Maralgöl gölündə oldum. Gəncə şəhəri yaxınlığındakı erməni əhalisi olan kəndlərdən keçərkən yerli sakinlərin xoşagəlməz baxışları ilə qarşılaşdıq. Bu zaman ərazidə azərbaycanlılara qarşı separatçılıq əhval-ruhiyyəsi güclənirdi. O vaxt biz Sovet İttifaqında müharibədən sonrakı dövrdə müxtəlif xalqların dinc yanaşı yaşamasına öyrəşdiyimiz üçün bu səyahətin təhlükəsini dərk etmirdik. Göllərə gedən yol boyu Sovet hökumətinin göstərişi ilə baş verə biləcək hadisələrin qarşısını almaq üçün keşik çəkən rus əsgərlərinə rast gəldik. Səfərimizin məqsədini soruşduqda cavab verdik ki, təbiətin gözəlliyinə heyran olub dincəlməyə gedirik. Təəccübümüz odur ki, bizə heç bir problem olmadan keçid məntəqələrindən keçməyə icazə verildi.
Göygöl gölünə çataraq onun gözəlliyindən zövq alaraq, uzanmamaq qərarına gəldik və Maralgöl gölünə getdik. Əvvəllər turistlərin yüksək səsləri ilə pozulan bu yerlərdə qeyri-adi sükut hökm sürürdü. Maral-gölə yüzlərlə pilləkən qalxaraq onun gözəlliyinə heyran qaldıq - bu, rəssam üçün əsl mənzərə idi. Dostum, müğənni İdris Mehdiyev möhtəşəm tenorla “Azərbaycan” mahnısını ifa etmək qərarına gəldi. Ətrafdakı dağlardan əks olunan səsi özünəməxsus səs effekti yaradıb.
Axşam saatlarında Goranboya, qohumlarımızın yanına qayıdaraq, aranlıqdan səhvən erməni əhalisi olan kəndə çevrildik. Maşının faralarının işığında dostum lövhədəki kəndin adını oxudu və biz tez düz yola qayıtmaq üçün maşını qaytardıq. Biz başa düşdük ki, bu kəndə çatanda ermənilərin təcavüzkar hərəkətləri ilə rastlaşa bilərik.
Sovet dövründə və sonrakı illərdə Göygöl və Maralgöl göllərinə giriş məhdud idi və xüsusi keçidlər tələb olunurdu. Lakin 2020-ci ildə 44 günlük zəfərli müharibədən və Azərbaycanın bu gözəl guşələrinin Ermənistanın təcavüzündən azad edilməsindən, eləcə də 2023-cü ilin sentyabrında Qarabağda uğurlu antiterror əməliyyatından sonra xalqımız düşmənçilikdən qorxmadan bu yerləri sərbəst ziyarət edə bilir. Bu, qəhrəman döyüşçülərimizin qorxmazlığı, eləcə də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Heydər oğlu Əliyevin parlaq rəhbərliyi sayəsində mümkün olmuşdur.
Səhhətiniz imkan verdiyi müddətcə yaş səyahət etmək istəyini azaltmır. Yaşlılıq illərində yenidən Göygöl gölünü ziyarət etmək imkanım olsa, mütləq istifadə edəcəm. Mən hələ də taekvondo yarışlarını izləməkdən həzz alıram və onun pərəstişkarıyam. Bu yay mövsümündə Göygöl şəhərində turnirə getməyi planlaşdırırdım, amma təəssüf ki, şərait mənim orada olmağıma, təbiətin bu guşəsinin gözəlliyindən həzz almağıma mane oldu. İsveçrəyə səfər edənlər Göygölün təbiətini bu ölkənin meşəli Alp dağları və gölləri ilə müqayisə edirlər. Hökumətimiz Azərbaycanın hər bir bölgəsinin inkişafına böyük diqqət ayırdığı üçün yəqin ki, bu diyarın ətrafında çox şey dəyişib.

2023