ABXAZİYA KURORTLARINA SƏYAHƏT - ПУТЕШЕСТВИЕ НА КУРОРТЫ АБХАЗИИ

Əlikişibəyov Ayaz Mustafa oğlu

ABXAZİYA KURORTLARINA SƏYAHƏT

Səyahət insan ömrünün şəfasıdır, desəm, bəlkə də yanılmaram. Bu mənada, mən daim gəzməli-gərməli yerlərdə olmağa can atmışam. Elə keçən əsrin 70-ci illərinin sonunda da mən və qohumlarım Bakıdan avtomobillə Abxaziyanın Qara dəniz sahilində yerləşən kurort şəhəri Pitsunda istiqamətində yola düşdük. Yol boyu Gürcüstanın paytaxtında qısa müddətə dayandıq. Tbilisinin görməli yerlərini - qalaları, məbədləri, abidələri, parkları seyr edib, restoranların birində gürcü xörəklərindən xingal, xaçapuredən dadıb Suxumi şəhərinə getdik. Suxumidə təbiətin gözəlliyi bizi valeh etmişdi...
Günəşli Abxaziya sözün əsl mənasında yaxşı və unudulmaz bayram üçün yaradılmışdır. Bənzərsiz yerli flora, dəniz və dağların müalicəvi havasının birləşməsi, təchiz olunmuş çimərliklər, bütün bunlar rahat vaxt keçirməyə imkan verir. Abxaziyanın paytaxtı Suxumidə bir neçə minilliklər ərzində müxtəlif adət-ənənələr və mədəniyyətlər bir-birinə qarışıb. Bizi bu bərəkətli diyarın qədim tarixi ilə tanış edən bələdçi bu xalqın ata-baba mədəniyyətini, qonaqpərvərliyini, burada ziyafətlərin məşhur olduğunu qeyd etdi. Bu torpaqda Ağsaqqallar Şurası var, burada ağsaqqalların nüfuzu da şərəflidir... Nəbatat bağı, Böyük Abxaziya divarı və Kraliça Tamara tağ körpüsü Suxumidə yerləşir.
Abxaziyanın paytaxtında turistlərin Abxaziya mətbəxinin - matsonili mamaliqanın, açapanın və adjika ilə ət yeməklərinin dadına baxa biləcəyi çoxlu restoran və kafelər var.
Biz 30 hektardan çox ərazidə yerləşən tropik bitkilərin geniş kolleksiyasının - 5000 növ ağacın, kolların və ot bitkilərinin təqdim olunduğu Nəbatat Bağına maraqla baş çəkdik. Bu bağ 1840-cı ildə açılmışdır.
Şəhərin çimərliklərində olduq, Qara dəniz sahili ilə gəzərkən biz şəhərin görməli yerlərindən birini - 1961-ci ildə Suxumiyə gətirilib quraşdırılmış Fransa istehsalı olan Suxumi mayakını müşahidə etdik. Mayakın hündürlüyü 37 metr, üfüqi işıqlandırması 24 kilometrdir. Mayak Suxumi və Yeni Afon şəhərinin mənzərəsini təqdim edir.
Sonra dağ yamacında yerləşən meymun uşaq bağçasına getdik. Bura Suxumidə trapesiya dağı Nəbatat Bağının yaxınlığında meymun uşaq bağçası yerləşir. Abxaziya Elmlər Akademiyasının Eksperimental Patologiya və Terapiya Elmi-Tədqiqat İnstitutunun bazasıdır. 1927-ci ildə professor A.A. Ostroumovun keçmiş daçasının yerində yaradılmışdır. Bələdçi bizə meymun növləri haqqında məlumat verdi. Bəlli oldu ki, RSFSR Xalq Komissarı N.A.Semaşkonun təşəbbüsü ilə insan xəstəliklərinin öyrənilməsi və primatlar üzərində təcrübələrin aparılması məqsədi ilə burada meymun uşaq bağçası yaradılmışdır. Primatlar iqlimin Suxumiyə yaxınlığı və yerli meyvələrin bolluğu amili nəzərə alınmaqla tropik Afrikadan gətirilib.
Bu təfərrüatla biz Pitsundaya doğru getdik. Suxumi şossesi ilə hərəkət edərək, Ritsa dağ gölünə döndük. Buradakı Crystal göl Abxaziyanın turizm brendidir. Bu təbiət möcüzəsi, əzəmətli su anbarı sıx meşələrlə örtülü dağların heyrətamiz bir mühitində yerləşir. Qərbi Qafqazda buzlaq-tektonik mənşəli göldür. Burada fırtınalı çayları, gözəl şəlalələri və dağ mənzərələrini görə bilərsiniz.
Biz gölə çatdıqdan sonra onun sahilində gəzintiyə çıxdıq, güzgüyə bənzər səthə nəzər saldıq, ruhi və fiziki gücü bərpa edən hava ilə nəfəs aldıq. Göldə yaddaqalan fotolar çəkdirdikdən sonra başqa bir şəhərdə, Yeni Afonda olduq.
Orta əsrlərdə Abxaziya padşahlarının iqamətgahı Yeni Afonun yerində olub. Buradakı dəniz təmiz və istidir, çimərliklər pulsuzdur, ətrafdakı təpələr naringi və portağal bağları ilə örtülüdür. Şəhərin yaxşı infrastrukturu var, burada çoxlu restoranlar, kafelər, ekskursiya büroları var, tez-tez mədəni proqramlar təşkil olunur. Şəhərin əsas görməli yerlərindən biri dağ üzərində tikilmiş və rahiblər tərəfindən Simon-Kanon adlandırılan qədim ziyarətgahı ilə turistləri özünə cəlb edən Yeni Afon Monastırı, həmçinin təbiətin əsl şah əsəri olan Qalaktit mağarasıdır. Yeni Afon mağarası 1975-ci ildə ziyarət üçün açılıb. O, insanın ruhunu xarici dünya ilə birləşdirən süni tunel vasitəsilə hər kəsin ziyarəti üçün əlçatan olub - bu, əsrarəngiz gözəlliyin yeraltı krallığıdır. Onun uzunluğu təxminən 2 km-dir. Mağara Anakopiya qalasının dayandığı İverskaya dağının yamacında yerləşir, buradan dənizə heyran ola bilərsiniz. Mağaranın kəşfi 1961-ci ilə təsadüf edir. Bu dibsiz çuxura ilk dəfə enən Givi Smir olmuşdur. Burada çoxlu gözəl zallar var ki, onlardan ən məşhuru Mahadjirov zalı və Anakopiya zalıdır. Mağaranın içərisində şəlalələri və gölləri müşahidə etdik. Yeni Afonda mənzərəli bir parkın xiyabanları ilə gəzdik, göldəki gözəl qu quşlarına heyran olduq. Göl Qara dənizin yaxınlığında yerləşir. Abxaziyadakı süni Yeni Afon şəlaləsi yerli rahiblər tərəfindən yaradılıb. Onu təhlükəsiz olaraq yerli dağılmanın Niaqarası adlandırmaq olar və o gözü sevindirir. Ona baxaraq təsirli hündürlükdən gurultu ilə düşən mirvari-gümüş simlərdən ibarət möhkəm divarla müqayisə etmək olar. Şəlalə və göl kəndin və onun ətrafının sərhədləri daxilində məşhur turistik yerlərdir. XX əsrin əvvəllərindən burada su elektrik stansiyası tikilmişdir.
Yeni Afondan sonra Pitsunda şəhərinə getdik. Pitsundanın əsas abidəsi qədim Pitiunt şəhərinin xarabalıqları və ya yunan adından "əsas"dır, əsrlər boyu Abxaziya Pitsundasına çevrilmişdir. Qədim yaşayış məskənində arxeoloji kompleks var. Yerli kilsə tez-tez konsertlərin təşkil olunduğu bir orqanla təchiz edilmişdir. Burada bir həftəlik kirayə mənzillər alaraq, təmiz ekologiyanın faydalarını hiss etməklə yanaşı, təbiətin gözəlliyindən həzz ala bildik.
Künclərində qüllələri olan dördbucaqlı qala - indiki Pitsunda şəhərinin yerində eramızın 2-ci əsrində romalılar tərəfindən qala tikilmişdir. 19-cu əsrin monastır binasında tarix muzeyi yerləşir.
Pitsunda kiçikdir, burada həyat kurort fəaliyyətindən asılıdır. Pitsundada ictimai nəqliyyat yoxdur - bu, şəhərin kiçik olması ilə əlaqədardır. Şəhərdə heç bir sənaye müəssisələri yoxdur, bu da əla ekoloji vəziyyəti təmin edir. Pitsundadakı dəniz suyu o qədər təmizdir ki, 10 metr dərinlikdə bir obyekt görə bilərsiniz.
Abxaziyanın məşhur kurortu Pitsunda geniş qumlu və çınqıllı çimərlikləri ilə tanınır. Pitsunda dənizə doğru uzanan böyük bir burnun üzərində yerləşir. Burada relikt şamların geniş bağı uzanır və havanı müalicəvi şam ətri ilə doyurur.
Dağ və dəniz havasının relikt şamların ozonu ilə qarışığı burada unikal mikroiqlim yaradır - bu, ağciyər sisteminin bir çox xəstəliklərinə kömək edən təbii inhalyatordur.
Pitsunda burnu üzərindəki körfəzdə demək olar ki, heç vaxt tufanlar və ya kobud dənizlər olmur. Geniş sahildə çoxlu kafe və restoranlar var. Çimərliklər rahatdır - bu, əsl cənnətdir, rahat temperatur hətta ən isti havada da saxlanılır. Bütün bunlar ehtiyatın sayəsindədir.
İctimai iaşə obyektində - Patsxedə mamalıq, hisə verilmiş ət, suluquni pendiri və axaça - əsl kulinariya xəzinələri təqdim olunur. Yerli bazarda abxaz balı, nadir şabalıd sortu satırlar. Burada qəhvə kultu var.
Sahildə kurort şəhərciyinin simvollarından biri sayılan Zurab Tseretelinin məşhur “Dalğıcılar” heykəli var. Heykəldə iki çimən və dəniz heyvanı təsvir edilmişdir. Heykəl 1967-ci ildə quraşdırılıb.
Kurortda dincəlib, yaxşı enerji alıb, gücümüzü bərpa etdikdən sonra Bakı şəhərinə qayıtdıq. Aldığımız təəssüratlar, gözümüzü rahat edən gözəlliklər ruhumuza dunclik verdi. Bir daha isbat etdik ki, səyahətlər insan ruhunun sakit məcrasıdır, gözlərini nə qədər gözəl təbiətə öyrəşdirərsənsə, qəlbin də bir o qədər gözəl olar...

2025-ci il.

***

ПУТЕШЕСТВИЕ НА КУРОРТЫ АБХАЗИ

Путешествия расширяют кругозор, меняют нашу жизнь и отношения к ней. Они не только приносят радостъ но и в общем оказывают благотворное влияние на здоровъе, психику, дарят нам новые знания, незабываемые моменты безценный опыт. Поэтому я всегда стремился путешествоватъ. Ведъ в путшествии мы лучще узнаём себя.
В конце 70-х годов ХХ века, я с родственниками выехали на автомобиле из города Баку в направлении Пицунды – курортного города в Абхазии, расположенного на берегу Чёрного моря.
По пути мы ненадолго задержались в столице Грузии. Осмотрев достопримечательности города Тбилиси – это крепости, храмы, памятники, парки и, отведав грузинские блюда хинкали, хачапуре в одном из ресторанов, мы продолжили наше путешествие в город Сухуми.
Солнечная Абхазия буквально создана для хорошего и незабываемого отдыха. Уникальная здешняя флора, сочетание морского и горного целебного воздуха, обустроенные пляжи, все это располагает к комфортному времяпровождению.
В столице Абхазии Сухуми за несколько тысячелетий смешалось великое множество традиций и культур. Экскурсовод, знакомивший нас с древней историей этой благодатной земли отмечала родовую культуру и гостеприимство этого народа, тут популярны застолья.
На этой земле существует совет старейшин, здесь также чтят авторитет старших.
В Сухуми расположены Ботанический сад, Великая Абхазская стена, арочный мост царицы Тамары.
В Абхазской столице много ресторанов, кафе, где туристы могут приятно провести время, попробовав абхазскую кухню – это мамалыга с мацони, ачапа и мясные блюда с аджикой.
С интересом посетили Ботанический сад, где представлена обширная коллекция тропических растений – 5000 видов и сортов деревьев, кустарников, травяных растений, расположенных на площади более 30 гектаров. Открыт Ботанический сад в 1840 году.
Находясь на одном из пляжей города и прогуливаясь по берегу Чёрного моря, мы наблюдали одно из достопримечательностей города – это Сухумский маяк, изготовленный во Франции, привезенный и установленный в Сухуми в 1961 году.
Высота маяка 37 метров, горизонтальность освещения 24 километра. С маяка открывается вид на город Сухуми и Новый Афон.
Сходили в обезьяний питомник, расположенный на склоне горы. Трапеция в Сухуми недалеко от Ботанического сада. Питомник является базой Научно-исследовательского института экспериментальной патологии и терапии Академии наук Абхазии. Основан в 1927 году на месте бывшей дачи учёного, профессора А.А.Остроумова.
Экскурсовод рассказывала нам про каждый вид обезьян. По инициативе наркома РСФСР Н.А.Семашко создан питомник обезьян с целью изучения человеческих болезней и экспериментов над приматами. Приматы были доставлены из тропический Африки, учитывая фактор близости климата к сухумскому и обилия местных фруктов.
Продолжив путь в Пицунду, проезжая по сухумскому шоссе, мы свернули к горному озеру Рица. Кристальное озеро туристический бренд Абхазии. Природное чудо, величественный водоём расположился в изумительном окружении гор, поросших густым лесом.
Озеро ледниково-тектонического происхождения на Западном Кавказе. По дороге сюда видны бурные реки, красивейшие водопады и горные пейзажи. Доехав до озера, мы совершили прогулку вдоль его берега, созерцая зеркальную гладь, вдыхая воздух, восстанавливающий душевные и физические силы. Сделав на озере памятные снимки, мы посетили еще один город Новый Афон.
В средние века на месте Нового Афона была резиденция Абхазских царей. Море здесь чистое и теплое. Пляжи здесь свободные, а холмы вокруг покрыты мандариновыми и апельсиновыми садами. В городе хорошая инфраструктура, много ресторанов, кафе, экскурсионных бюро, здесь часто организуются культурные программы.
Главные достопримечательности города Новоафонский мужской монастырь, привлекающий туристов своей древней святыней, обустроенной на горе и названной монахами Симоно-Канонийской, а также галактитовая пещера, настоящий шедевр природы.
Открыта Новоафонская пещера для посещения в 1975 году. Она стала доступна для посещения всем желающим через созданный искусственный тоннель, соединяющий с внешним миром – это подземное царство загадочной красоты. Её протяжённость составляет почти 2 км.
Пещера находится под склоном Иверской горы, на которой стоит Анакопийская крепость, откуда можно полюбоваться морем.
Первооткрыватель пещеры Гиви Смыр, который впервые в 1961 году спустился в эту бездонную яму. Здесь имеется много красивых залов, самый большой из них зал Махаджиров и зал Анакопия. Внутри пещеры мы наблюдали водопады, озера. В Новом Афоне мы прогулялись по аллеям живописного парка, любовались красивыми лебедями в озере.
Озеро находится недалеко от Чёрного моря. Рукотворный Новоафонский водопад в Абхазии создан местными иноками. Его можно смело назвать Ниагарой местного разлива. Он радует глаз, наблюдая за ним, мы сравнивали его со сплошной стеной жемчужно-серебристых струн с грохотом ниспадающих с внушительной высоты. Водопад и озеро популярные туристические объекты в границах поселка и его окрестностей.
С начала ХХ века здесь была построена гидроэлектростанция. После Нового Афона мы продолжили путь в город Пицунду.
Главный памятник Пицунды руины древнего города Питиунт или «основной» от греческого названия, которое прошло сквозь столетия и трансформировалась в Абхазское Пицунду. Здесь существует археологический комплекс в древнем поселении. В местной церкви оборудован орган, где часто организуются концерты.
Арендовав здесь жильё на неделю, мы сумели насладиться красотами природы, при этом почувствовать на себе достоинства чистой экологии.
Четырехугольная крепость с башнями на углах – кастеллу построили римляне во II веке нашей эры на месте нынешнего города Пицунды. В здании монастыря ХIХ века работает музей истории.
Пицунда невелика, жизнь здесь зависит от курортной деятельности. Как таковой общественный транспорт в Пицунде отсутствует – это связано с небольшими размерами города. В городе нет никаких производств, что обеспечивает отличную экологическую обстановку. Морская вода в Пицунде настолько чиста, что в ней можно рассмотреть предмет на глубине 10 метров.
Популярный Абхазский курорт Пицунда известен своими широкими песчаными и галечными пляжами. Пицунда расположена на большом мысе, вдающимся в море, где раскинулась обширная роща реликтовых сосен, насыщающих воздух целебным хвойным ароматом.
Смешение горного и морского воздуха с озоном реликтовых сосен создает здесь уникальный микроклимат – это природный ингалятор, помогающий при многих заболеваниях легочной системы.
В бухте на мысе Пицунды почти никогда не бывает шторма или волнения моря. На просторном побережье множество кафе и ресторанов. Пляжи уютные – это настоящий рай, комфортная температура сохраняется даже в самую жаркую погоду. Все это благодаря заповеднику.
В объекте общественного питания – Пацхе подают мамалыгу, копчёное мясо, сыр сулугуни и ахачу – настоящие кухонные сокровища. На местном рынке продают абхазский мёд – редкого сорта – каштановый. Здесь существует культ кофе.
На набережной стоит известная скульптура Зураба Церетели «Ныряльщики», считающаяся одним из символов курортного городка.
Скульптура изображает двух купальщиков и морских животных. Установлена в 1967 году.
Отдохнув на курорте и получив хороший заряд бодрости и восстановив силы, мы выехали в направлении города Баку.
Прилючения, смена обстановки и отдых пробуждают эмоции, помогают отблечся от проблем, вернутъ вдохновения. В путешествии появляются желания посмотретъ что-то новое, насладитъся природой и местным колоритом.

Аликшибеков А.М., 2025 г.